# History Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Addendum

> Grade 12 History Paper 1 addendum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 14 pages. Read online or get the free PDF download.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/history-p1-gr12-addendum-sept-2023-xhosa/202147a8-4e4d-40d9-b283-1dd9cc629f07
- Updated: 2026-09-27
- Subject: History
- Grade: Grade 12
- Document type: Addendum
- Year: 2023
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [History](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/history) › [History Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Addendum](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-gr12-addendum-sept-2023-xhosa/202147a8-4e4d-40d9-b283-1dd9cc629f07)

## About this document

History · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023. Addendum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
    SENIOR CERTIFICATE

            IBANGA12

      SEPTEMBA 2023

ISIFUNDO SEZEMBALI P1
      ISIHLOMELO

 Esi sihlomelo sinamaphepha ali14.

### Page 2

2                                     EZEMBALI P1 (ISIHLOMELO)                             (EC/SEPTEMBA 2023)

UMBUZO 1:           YABA NEGALELO ELINJANI IBERLIN WALL UKWANDISA ICOLD WAR
                    PHAKATHI KWEMELIKA (USA) NERASHIYA (USSR)?

UMTHOMBO 1A

Umthombo ongezantsi ugxile kwizizathu zokwakhiwa kweBerlin Wall ngoAgasti 1961.

Kwiminyaka yee1950, iGerman Democratic Republic (GDR – elo cala leJamani elaliyiSoviet
Occupation Zone emva kokohlulwa kweJamani emva kwemfazwe yesibini yehlabathi –
lalinezoyikiso, njengoko umntu omnye kwabathandathu wabaleka, ngokuqhelekileyo efuna
umsebenzi phantsi ‘kommangaliso wezoqoqosho’ waseNtshona Jamani kodwa kwezinye
iimeko ebaleka intshutshiso(ukungcungcuthekiswa) yezopolitiko okanye yenkolo.

Ngo1952 iMpuma Jamani yavala umda wayo omkhulu ukuya eNtshona Jamani, ecaleni
komlambo iElbe nakwiintaba zeHarz, ngocingo oluhlabayo kunye nemimandla yomlilo, apho
zonke izityalo zanqunyulwa khona kumgama oziimitha ezi100 zomda ukuze abalindi babe
nentsimi (umhlaba) yomlilo engalawulwayo (enganqandwayo). Kodwa kwakukho ikroba
embindini weGDR, kwizixeko ezine ezinamandla eBerlin, nezimacandelo ayo amathathu
asentshona ayesakhuselwe yiMelika iBritane neFransi phantsi kwezivumelwano zasemva
kwemfazwe apho iMoscow yayingafuni ukungathobeli.

AmaRashiya ayesele ezame ukuwagxotha amazwe aseNtshona ngexesha leBlockade
ka1948 - 49 kodwa aphazanyiswa (amiswa) yinqwelomoya eyaziwayo yaseAnglo-American.
Amakomanisi avala umda wecandelo okwethutyana emva kokupheliswa kovukelo
(ukungaphumeleli koqhankqalazo) eMpuma Jamani ngoJuni ka1953, kodwa kwiiveki nje
ezimbalwa kwavulwa kwakhona.

Ke, kwii1950 iMpuma Jamani yasuka nje yawela ukusuka eMpuma ukuya eNtshona Berlin.
oololiwe bangaphantsi bebaleka kancinci. Kanye ngaphesheya kweMpuma Jamani,
ekusenokwenzeka ukuba babesoyika ukumiswa kumda womhlaba, babenokubhabha phezu
kwayo ukusuka eTempelhof kwicandelo leMelika ngaphandle ukuya kwiFederal Republic.

IGDR yayiphelelwe “ziindlela” zokunqanda imfuduko ngo1961. Ukuze kupheliswe ukufuduka
(ukuhamba) okwakugcwalisa iinkampu zothutho zasentshona, ekugqibeleni amakomanisi
aseMpuma Jamani avunyelwa yiMoscow ukuba avale umda ngoAgasti 1961 ngokubeka
umkhosi.

IBerlin Wall yajika umsebenzi weendonga – ukugcina abantu ngaphandle – ekuqaleni, olu
donga lwalugcina ngaphakathi abemi balo kuphela.

    [From https://www.historyextra.com/period/20th-century/berlin-wall-history-facts// Ikhangelwe ngomhla we 05
                                                                                                Janyuwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                          Nceda utyhile

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2023)                       HISTORY P1 (ISIHLOMELO)                                             3

UMTHOMBO 1B

Lo mthombo ulandelayo ugxile kwimpendulo yeMelika (USA) ekwakhiweni kweBerlin Wall
ngomhla we13 Agasti 1961.

Nangona iMelika yaye yenza uqhankqalazo ngokukhawuleza kumaRashiya, ukusabela
kwayo okokuqala kulwakhiwo lodonga yaba yinkcaza emangalisayo (engonelisiyo).
Umncedisi okhethekileyo kamongameli kwimicimbi yokhuseleko lwesizwe, uMcGeorge
Bundy, washwankathela isigqibo (isivumelwano) phakathi kwabaninzi kwikhabhinethi
kamongameli ukuba isenzo sasiyinto abantu baseMpuma Jamani ababebophelelekile ukuba
basenze ngokukhawuleza okanye kamva. Kwaba kuhle ukuba kwenzeka kwangethuba,
wathi, kuyacaca ngesivumelwano (icala elinye) kwicala labo.

Emva kweentsuku eziliqela zokubonisana kwinqanaba eliphezulu nokungafunwa kodonga
luluntu, uMongameli uKennedy wakhetha ukuqhubeka nokwakhiwa komkhosi
awayewuqalile elandela emva kwentlanganiso yakhe noKhrushchev eVienna. Ngomhla
we17 Agasti, uNobhala woMkhosi uElvis J. Stahr Jr. wabhengeza ukumiswa kwenkonzo
yamadoda angaphezu kwamashumi asibhozo anesine amawaka abhalisiweyo nabaxesha
labo lomsebenzi lalicwangciselwe ukuphela phakathi komhla woku1 kuOktobha 1961 ne30
Juni 1962. Kwakhona wandisa ukhenketho lwabasebenzi baseMkhosini eJamani
naseJaphani ngeenyanga ezintandathu waza waqinisekisa ukusebenza kweeyunithi
ezili113, intshukumo eyeza nomsebenzi wamajoni angaphezu kwama23 000.

Ekugqibeleni, uStahr wachaza ukuba uza kuthumela amanye amajoni angama 3 000
eYurophu, ezisa uMkhosi wesixhenxe nezinye iiyunithi zaseMelika nezizinikele
ngokupheleleyo kwiNATO. Emva kosuku, iWhite House yabhengeza ukuba uSekela
Mongameli uLyndon B. Johnson uza kubhabha ngokukhawuleza esiya eYurophu ukuya
kudibana noChancellor waseNtshona Jamani uKonrad Adenauer noSodolophu uWilly
Brandt. Owayeza kukhapha usekela mongameli yayizakuba nguNjengele Lucius D. Clay
odla umhlalaphantsi, okoko uClay wayengumphathi wamahlakani eBerlin ngexesha
leBlockade ka1948–1949, ubukho bakhe, ngaphezu kukaJohnson, banceda ukubuyisela
umoya nokuqinisekisa abantu baseNtshona Berlin ukuba abazange bashiywa.

 [From https://www.archives.gov/files/research/foreign-policy/cold-war/1961-berlin-crisis/overview/us-military-
                                                  response. Ikhangelwe ngomhla wama 26 Februwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                           Nceda utyhile

### Page 4

4                                  EZEMBALI P1 (ISIHLOMELO)                            (EC/SEPTEMBA 2023)

UMTHOMBO 1C

Umthombo ongezantsi ugxile kwiingxabano phakathi kweMelika neRashiya ngokwakhiwa
kweBerlin Wall ngomhla wama25 Okthobha 1961.

Ukusuka kolunye usuku ukuya kolunye, uDonga lwahlula izitrato, izikwere neendawo
zokuhlala omnye komnye lwaza lwaqhawula unxibelelwano lwezithuthi zikawonkewonke.
Ngorhatya lwe13 Okthobha, uSodolophu olawulayo uWilly Brandt wathi kwintetho yakhe
kwiNdlu yabameli: “ISineyithi yaseBerlin igxeka esidlangalaleni amanyathelo angekho
mthethweni nangenabuntu athatyathwe ngabo bahlula iJamani, becinezela iMpuma Berlin,
kwaye begrogrisa iNtshona Berlin ...”

Ngomhla wama25 kuOkthobha 1961, iitanki zaseMelika naseRashiya zajongana kumda
wokuwela iFriedrichstrasse osetyenziswa ngabemi bamanye amazwe (iCheckpoint Charlie),
kuba abalindi bomda weGDR babezama ukujonga ukuchongwa kwabameli bamahlakani
aseNtshona njengoko bengena kwicandelo laseRashiya. Ngokombono waseMerika, ilungelo
lokuhamba lwamahlakani ngokukhululekileyo kulo lonke elaseBerlin lalophulwe.
Kangangeeyure ezilishumi elinesithandathu, la mazwe mabini ezixhobo zenyukliya
ajamelana ukusuka kumgama weemitha nje ezimbalwa, kwaye abantu belo xesha baziva
besondele (belindile) kumngcipheko wemfazwe. Ngosuku olulandelayo, omabini la macala
arhoxa. Umbulelo uya kuMongameli waseMelika uKennedy ngephulo elinobuchule, intloko
karhulumente waseRashiya neqela lobukomanisi, uNikita Khrushchev, uqinisekisile ngesimo
samazwe amane kuyo yonke iBerlin okwangoku.

 Kwiminyaka elandelayo, imiqobo yaguqulwa, yaqiniswa, yandiswa ngakumbi, kwaye
inkqubo yolawulo emdeni yenziwa ngokugqibeleleyo. Ngabemi abangaphezu kwe100 000
beGDR abaye bazama ukubaleka ngaphaya komda wangaphakathi waseJamani okanye
kwiBerlin Wall phakathi ko1961 no1988. Bangaphezu kwama600 kwabanye babo
abadutyulwayo baza babulawa ngabalindi bomda weGDR okanye bafa ngezinye iindlela
ngexesha lokuzama kwabo ukubaleka. Ubuncinane kwafa abantu abali140 KwiBerlin Wall
kuphela phakathi ko1961 no1989.

    From https://www.berlin.de/mauer/en/history/construction-of-the-berlin-wall/ Ikhangelwe ngomhla we 03
                                                                                          Janyuwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                      Nceda utyhile

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2023)                   HISTORY P1 (ISIHLOMELO)                                      5

UMTHOMBO 1D

Umfanekiso ongezantsi ubonisa umzimba womakhi oneminyaka eli18 uPeter Fechter
ophethwe ngumlindi womda waseMpuma Jamani emva kokuba ezame ukuwela KwiBerlin
Wall ngoAgasti 1962.

 [From https://www.gettyimages.com/photos/peterfechter/. Ikhangelwe ngomhla wama 26 Februwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Nceda utyhile

### Page 6

6                                  EZEMBALI P1 (ISIHLOMELO)                           (EC/SEPTEMBA 2023)

UMBUZO 2:         ZEZIPHI IZIZATHU ZOKUBANDAKANYEKA KOMZANTSI AFRIKA
                  KWIMFAZWE YOBUKHAYA YASE ANGOLA NGO1975?

UMTHOMBO 2A

Lo mthombo ugxile kwindlela amazwe angaphandle abandakanyeka ngayo eAngola.

Ukususela ekufumaneni inkululeko kwiPortugal ngo1975, iAngola yajamelana
nemicelimngeni enzima yasekhaya, yengingqi neyehlabathi. Inyaniso ebalaseleyo
yobukhaya yaseAngola kwiminyaka yokuqala engama27 yayiyimfazwe yobukhaya.

Kwiminyaka yonxunguphalo ukulandela ukuzimela kwaye nasemva koqhankqalazo
lwee1980, iAngola yayixhomekeke kakhulu kwiRashiya neTyhubha. Uncedo lwabo
lwalubalulekile ekuncedeni iPopular Movement for the Liberation of Angola (MPLA) ukuba
isinde kuhlaselo (kungenelo) njalo lomkhosi woMzantsi Afrika kummandla waseAngola
eyayinenjongo ezimbini zokuphazamisa imisebenzi yeSWAPO (South West Africa People's
Organisation) eNamibia nokubonelela ngoncedo kwiNational Union for the Total
Independence of Angola (UNITA). Inkxaso edibanisa uncedo lweMelika, uncedo loMzantsi
Afrika, ngakumbi kuqeqesho neelojistikhi, lwadlala indima ebalulekileyo ekuguquleni iUNITA
ibe ngumkhosi omkhulu onamandla nothe ekupheleni kwee1980, wabeka isoyikiso esinzulu
sokubhukuqa urhulumente weMPLA

 ... uncedo lweRashiya lwangqineka njengolubalulekileyo kwiMPLA ngamaxesha (izihlandlo)
amabini onxunguphalo. Ngo1975 inkxaso yeRashiya yenza ukuba iMPLA iphephe ukoyiswa
ezandleni zokhuphiswano lwangaphakathi, iFNLA neUNITA, ezathi, ngoncedo loMzantsi
Afrika neZaire, zalungela ukuthatha isixeko esilikomkhulu saseLuanda ngaphambi
kokuzimela. Emva koko, ngo1987, inkxaso yeRashiya yenza ukuba iMPLA nemikhosi
yaseTyhubha yoyise uMzantsi Afrika kwidabi leCuito Cuanavale. Le yokugqibela yavula
indlela yoxolo eMzantsi Afrika, ngaloo ndlela iqinisekisa ukusinda kombuso weMPLA.

IMelika yaqhubekeka nokusebenza, kodwa ekugqibeleni iphikisana, indlela yokuqhubeka
nokuxhasa iPortugal ngelixa iseka unxibelelwano neFNLA yaseNtshona (National Front for
the Liberation of Angola). Kwimeko yeCold War, akukho ndlela ifanelekileyo eyayifumaneka
kwiMelika. Oku kwakungenxa yokuba iPortugal yayilihlakani leNorth Atlantic Treaty
Organisation (NATO) nomnombo wobukomanisi weMPLA.
 [From https://saiia.org.za/wp-content/uploads/2011/06/Occasional-Paper-84.pdf. Ikhangelwe ngomhla we 05
                                                                                         Janyuwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Nceda utyhile

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2023)                     HISTORY P1 (ISIHLOMELO)                                        7

UMTHOMBO 2B

Umthombo ongezantsi yintetho eyenziwe nguMnu Pik Botha, owayesakuba nguMphathiswa
weMicimbi yangaphandle eMzantsi Afrika kwinkomfa yentetho eyayinzima kwezembali ngo
Janyuwari 2013.

Kwelo nqanaba ndandinguNozakuzaku woMzantsi Afrika kwiZizwe eziManyeneyo
naseMelika, kwaye umbono wam wawusithi, usathi nangoku, amajoni aseTyhubha angena
eAngola, kwaye ayeceba ukutyhalela ngasezantsi kumda waseNamibia kwaye sasikholelwa
ngokwenene ukuba iRashiya yayisemva koku, “kwaye yayingamboneli ntweni” uGqirha
Kaunda ibona iTyhubha “njengonopopi” beRashiya. Bekukho nezinye iinkokheli zaseAfrika,
uMobutu, uArap Moi,norhulumente waseButswana – nabo ababelane ngale mbono yaphinda
yabonwa ukuba ngelo xesha ukuhlaselwa) yiRashiya njengoko yayenzile eAfghanistan,
kwaye yayenzile nakwezinye iindawo zehlabathi.

Mna buqu ndandixhalabe kakhulu ngeAngola, ukuya kwethu eAngola. Ndafowunela
owayenguNobhala weMicimbi yangaphandle, uGqirha Brand Fourie – wandicela ukuba
ndifowunele uMphathiswa weMicimbi yangaphandle, uGqirha Hilgard Muller. UGqr Muller
wandicela ukuba ndifowunele iNkulumbuso uVorster. INkulumbuso yathi kum: "Ndicinga
ukuba kufuneka uhambe wenze uphando lokufumana ulwazi kwiCapitol Hill kuba
ndaqinisekiswa kwinqanaba eliphezulu kwicala laseMelika, ukuba baza kusixhasa kwaye
banqwenela ukuba siyenze."

 AmaMelika onke athi kum: “Jonga, asiyi kuvota ngokuchasene nesi siphakamiso
sokunciphisa yonke imali, yaseMelika kumaqela angengomakomanisi eAngola.” Ndaba
nengqwalasela kakhulu kukuba amaMelika ayeza kusilahla kwaye amajoni ethu
angafunyanwa aze abanjwe . Urhulumente waseMelika wacela urhulumente wam ukuba
ungarhoxi, kodwa ukhe ume kude kufikelele kwinkomfa yezizwe ezimanyeneyo zaseAfrika
(OAU) eAddis Ababa.

    [From https://www.wilsoncenter.org › publication › southern-a... Ikhangelwe ngomhla wama 25 Janyuwari
                                                                                                   2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Nceda utyhile

### Page 8

8                                   EZEMBALI P1 (ISIHLOMELO)                          (EC/SEPTEMBA 2023)

UMTHOMBO 2C

Umthombo ongezantsi ugxile ekubeni kwakutheni        amalungelo oluntu anyhashwe
nguMkhosi woKhuselo woMzantsi Afrika (SADF) ngexesha leMfazwe yobukhaya
yaseAngola ngo1975. Ithathwe kwingxelo yokugqibela yeTRC eyangeniswa kuMongameli
uNelson Mandela ngo29 Okthobha 1998.

Iithagethi neenjongo zemisebenzi eyahlukileyo yokhuseleko eyenziwa yimikhosi
yokhuseleko yorhulumente wangaphambili woMzantsi Afrika yayiphindwe kabini.

Okokuqala, ithuba lokuba iPopular Movement for the Liberation of Angola (MPLA) iphathe
eAngola yathathwa ngurhulumente wangaphambili njengesisongelo kukhuseleko loMzantsi
Afrika, njengoko iMPLA yayibonwa njengesarogeyithi yeRashiya. Ukuqaliswa kwemikhosi
yaseTyhubha eAngola ukuxhasa iMPLA kuwuqinisekisile loo mbono. Ngoko ke, injongo
yokuqala karhulumente woMzantsi Afrika yayikukuthintela iMPLA ukuba ingaphathi kule
nkululeko. Xa oku kungaphumelelanga, injongo yaba kukubhukuqwa kwayo nokutshintshwa
ngurhulumente” ochasene nobuKomanisi okhokelwa yiNational Union for the Total
Independence of Angola (UNITA).

Okwesibini, ukuhamba kwemikhosi yeSouth West African People's Organisation (SWAPO)
kwiziseko zaseAngola kwakuthathwa njengokunyusa ugrogriso kwindawo yoMzantsi Afrika
eMzantsi Ntshona Afrika. Qonda ukuba ekugqibeleni kuya kufuneka uphumeze isigqibo
sezizwe ezimanyeneyo iResolution 435, urhulumente woMzantsi Afrika wayezimisele
ukwenza buthathaka okanye ukulimaza amandla omkhosi weSWAPO ukulungiselela ixesha
apho iSWAPO iza kungena kulonyulo ngaphakathi eMzantsi Ntshona Afrika.

Ukubandakanyeka ngamandla koMzantsi Afrika kwezopolitiko zaseAngola emva kokuwa
kolawulo lwamakoloniyali asePortugal kwandisa uhlaselo lweAngola yiSADF, ngeOperation
Savannah, kwisiqingatha sesibini ngo1975. Nangona lo msebenzi wenziwa ngenkxaso
efihlakeleyo yesebe laseburhulumenteni laseMelika, esi senzo semfazwe singaxelwanga
asizange sifumane mvume yekhabhinethi yoMzantsi Afrika. Ngokwenene lo mba awuzange
uphakanyiswe nakwinqanaba lekhabhinethi de ukuhlaselwa kwaba ziinyanga eziliqela
kungaselohlebo.

    [From https://sabctrc.saha.org.za/reports/volume2/chapter2/subsection2.htm: Ikhangelwe ngomhla we 17
                                                                                         Janyuwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Nceda utyhile

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2023)                     HISTORY P1 (ISIHLOMELO)                                         9

UMTHOMBO 2D

Umfanekiso ongezantsi ubonisa amajoni aseMzantsi Afrika enikezela ngoqeqesho lomkhosi
kwi UNITA ngexesha leMfazwe yobuKhaya yaseAngola. Umfoti akaziwa.

[From https://samilhistory.com/category/the-border-war-1966-to-1989/page/2/. Ikhangelwe ngomhla wama 28
                                                                                         Februwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                     Nceda utyhile

### Page 10

10                                   EZEMBALI P1 (ISIHLOMELO)                             (EC/SEPTEMBA 2023)

UMBUZO 3: IMATSHI EYA EWASHINGTON NGO28 AGASTI 1963 YABA
          NEGALELO     LINI  EKUPHELISENI   UCALUCALULO
          NEYANTLUKWANO KUMAMELIKA ANTSUNDU EMELIKA (USA)
          KWI1960?

UMTHOMBO 3A

Umthombo ongezantsi ugxile kwiziganeko ezikhokelele kwimatshi eya eWashington.

Phakathi kwiminyaka yee1950 nasekuqaleni kweminyaka yee1960, olunye uhlobo
olubalulekileyo lwamalungelo obutshantliziyo oluntu lubandakanya isenzo esithe ngqo
esingenabundlobongela. I 1960 sit-in movement, i1961 Freedom Rides, ne1963 Birmingham
Campaign zonke zabeka ithuba lematshi enkulu yamalungelo oluntu. Ukucwangciswa
kweMatshi yemisebenzi nenkululeko eya eWashington kwaqala ngentwasahlobo ka1963,
ngokubandakanyeka kwe “Big Six,” iinkokeli ezidumileyo zeminye imibutho emikhulu
yamalungelo oluntu: UMartin Luther King Jr. (Southern Christian Leadership Conference)
uJames Farmer (Congress of Racial Equality), uJohn Lewis (Student Non-violent
Coordinating Committee), uA. Philip Randolph (Brotherhood of Sleeping Car Porters), uRoy
Wilkins (National Urban League for the Advancement of Coloured People), noWhitney Young
(National Urban League). Enye yeenjongo eziphambili zeMatshi yayikukuphunyezwa
komthetho opheleleyo wamalungelo oluntu.

Ngomhla we11Juni 1963, uMongameli uKennedy wathetha nesizwe ngamalungelo oluntu
kwaye wazisa ngeCivil Rights Act ka1963 kwinkomfa ngomhla we19 Juni 1963. Xa
wayesaziswa ngematshi ecwangcisiweyo eWashington, wayenexhala ekuqaleni lokuba
umboniso omkhulu kwiKhapitoli kungazoyikisa ezinye iiSineyithi ezaziza kuyisebenzisa
njengesingxengxezo sokuvota ngokuchasene nomthetho wakhe obanzi owawubandakanya
izibonelelo zokufikelela ngokulinganayo kumaziko abucala afana neethiyetha, iindawo
zokutyela neemotele(iihotele zabasendleleni); ukugunyazisa igqwetha jikelele ukuba liqalise
ukudityaniswa kwezikolo xa kucelwa ngabantu abangakwaziyo ukuqalisa okanye ukugcina
iinkqubo zomthetho; nemigangatho yokuvota elinganayo.

     [From https://www.jfklibrary.org/learn/education/teachers/curricular-resources/marching-for-equal-rights-
      evaluating-the-success-of-the-1963-march-on-washington. Ikhangelwe ngomhla we 8 Februwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                         Nceda utyhile

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2023)                   HISTORY P1 (ISIHLOMELO)                                       11

UMTHOMBO 3B

Umthombo ugxile kwizizathu zematshi eya eWashington nge28 Agasti 1963.

Yayiyeyona ndibano inkulu yamalungelo oluntu ngelo xesha. Abantu abaqikelelwa
kuma250 000 bayizimasa imatshi eya eWashington ejongene nemisebenzi kunye
nenkululeko ngomhla we28 Agasti 1963, bafika eWashington, DC ngeenqwelomoya,
oololiwe, iimoto, neebhasi bevela kuwo onke amazwe.

Esi siganeko sigxile kucalucalulo lwengqesho, ukuxhatshazwa kwamalungelo oluntu
kumaMelika aNtsundu, iLatinos, namanye amaqela angabandakanywanga, nokuxhasa iCivil
Rights Act nathe uKennedy wazama ukuyiphumeza. Lo mboniso obalulekileyo
wobutshantliziyo boluntu wenzeka kwiNational Mall, “iAmerica's Front Yard” kwaye
yayisisiphumo sengcinga ezalwe ngaphezu kweminyaka engama20 angaphambili.

Ngeli lixa lematshi yayigumzamo wentsebenziswano, exhaswa ziinkokeli zabafundi
abahlukileyo bamalungelo oluntu, eyokuqala ingcamango ivele kuA. Philip Randolph,
umququzeleli wabasebenzi nomsunguli weBrotherhood of Sleeping Car Porters neNegro
American Labour Council (NALC). Umbono wakhe wale matshi kwiKomkhulu leSizwe
ukususela kwii1940 xa waphakamisa imatshi ezinkulu kabini zokuqhankqalazela
iyantlukwano nocalucalulo kumkhosi waseMelika nokhuselo loshishino lwaseMelika
nokunyanzelisa indlu yeWhite House ukuba ithathe amanyathelo. Olu xinzelelo lwasebenza.
UMongameli uRoosevelt watyikitya iExecutive Order 8802 (Prohibition of Discrimination in
the Defence Industry, 1941) uMongameli uTruman utyikitye iExecutive Order 9981
(Desegregation of the Armed Forces, 1948), kwaye uRandolph uye wazirhoxisa iimatshi.

  [From https://www.nps.gov/articles/march-on-washington.htm. Ikhangelwe ngomhla we 8 Februwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Nceda utyhile

### Page 12

12                               EZEMBALI P1 (ISIHLOMELO)                         (EC/SEPTEMBA 2023)

UMTHOMBO 3C

Lo mfanekiso ubonisa amatshantliziyo ematsha ngoxolo ecaleni kweConstitution Avenue
eWashington ngomhla we28 Okthobha 1963.

 [From https://www.sutori.com/story/march-on-washington-1963--tt5AYMDkDVteHFhtzxo6Sz1D. Ikhangelwe
                                                                       ngomhla we 8 Februwari 2023.]

                                                                                SIQHANKQALAZELA
                                                                                 UBUMI BOBUZWE
                                                                                    OBUBUBO
                                 AMALUNGELO OLUNTU                                   NGOKU!
        SIFUNA                         KUNYE
     AMALUNGELO               NENGQESHO NGOKUPHELELEYO
     ALINGANAYO                       ALINGANA
       NGOKU!                       NENKULULEKO

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Nceda utyhile

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2023)                     HISTORY P1 (ISIHLOMELO)                                       13
V1

UMTHOMBO 3D

Umthombo ongezantsi sisicatshulwa esivela kuMartin Luther King “I have a dream speech”
eyothulwa nguMartin Luther King Jnr nge28 Agasti 1963 eWashington.

Emva kweminyaka eli100, amaNegro awakakhululeki. Kwiminyaka elikhulu elandelayo,
ubomi bomNegro busaqhwaleliswa bubukhamandela beyantlukwano namatyathanga
ocalucalulo. Kwiminyaka elikhulu elandelayo, amaNegro ahlala esiqithini sentlupheko
phakathi kolwandle olukhulu lobutyebi bezinto eziphathekayo. ...

Xa abaqulunqi beriphabliki yethu bebhala amazwi oMgaqosiseko ... isithembiso sesokuba
onke amadoda – ewe, amadoda amnyama namadoda amhlophe – aza kuqinisekiswa
ngamalungelo obomi, angenakususwa (angenakuphikwa) inkululeko nolonwabo. Endaweni
yokuhlonipha le mbopheleleko engcwele, iMelika inike amaNegro itshekhi embi, itshekhi
ebuya iphawulwe njengemali enganeleyo. Kodwa asivumi ukukholelwa ukuba ibhanki
yobulungisa ayinamali.

Akusayi kubakho kuphumla okanye ukuzola (uxolo) eMelika de umNegro anikwe amalungelo
akhe obuzwe.

Ndinephupha lokuba ngenye imini kwanelizwe laseMississippi, urhulumente onobushushu
bokungabikho kobulungisa ubushushu bengcinezelo buya kuguqulwa bube bubumnandi
benkululeko nobulungisa. Ndinephupha lokuba abantwana bam abane abancinane ngenye
imini baya kuhlala kwisizwe apho bangayi kugwetywa ngebala lolusu lwabo kodwa
ngokoBuntu babo.

[From https://www.npr.org/2010/01/18/122701268/i-have-a-dream-speech-in-its-entirety. Ikhangelwe ngomhla
                                                                                    we 8 Februwari 2023.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                      Nceda utyhile

### Page 14

14                               EZEMBALI P1 (ISIHLOMELO)                      (EC/SEPTEMBA 2023)

IMITHOMBO YOLWAZI ESETYENZISIWEYO

Iisosi ezibonakalayo nezinye izinto ezibubungqina bezemali zithathwe kule mithombo
yolwazi:

https://www.historyextra.com/period/20th-century/berlin-wall-history-facts//

https://www.archives.gov/files/research/foreign-policy/cold-war/1961-berlin-
crisis/overview/us-military-response

https://www.berlin.de/mauer/en/history/construction-of-the-berlin-wall/

https://www.gettyimages.com/photos/peterfechter/

https://saiia.org.za/wp-content/uploads/2011/06/Occasional-Paper-84.pdf.

https://www.wilsoncenter.org › publication › southern-a..

https://www.npr.org/2010/01/18/122701268/i-have-a-dream-speech-in-its-entirety.

https://www.sutori.com/story/march-on-washington-1963--tt5AYMDkDVteHFhtzxo6Sz1D

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Nceda utyhile

## Related documents

- [HISTORY P1 GR12 MEMO SEPT 2023 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-gr12-memo-sept-2023-afrikaans/baf3bd16-de95-470b-a321-e24be37ad22a) — History · Memo · 2023 · Afr
- [HISTORY P2 GR12 ADDENDUM SEPT 2023 Sesotho](https://www.hlayiso.com/library/history-p2-gr12-addendum-sept-2023-sesotho/478b2586-d05f-4248-a960-3b5c744dc151) — History · Addendum · 2023 · Sesotho
- [HISTORY P1 GR12 ADDEN SEPT 2022 English](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-gr12-adden-sept-2022-english/f45ccdc0-4084-4c3d-b1b8-1a30ab014473) — History · Addendum · 2022 · Eng
- [HISTORY P1 GR12 ADDEN SEPT2021 XHOSA D](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-gr12-adden-sept2021-xhosa-d/4bbeb586-4f86-452f-89fb-d02e54f4905d) — History · Addendum · 2021
- [HISTORY P1 GR12 ADDEN SEPT2021 XHOSA ENG D](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-gr12-adden-sept2021-xhosa-eng-d/cefc0a5a-5d17-4d03-8a93-a5a577816361) — History · Addendum · 2021 · Eng
- [History P1 (English) Memo](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-english-memo/4fe0001f-11e9-414e-be30-45108ea0ae86) — History · Memo · 2023 · Eng

## More from Grade 12 History

- [Workguide - Case Study Strategies](https://www.hlayiso.com/library/workguide-case-study-strategies/0b4c8d70-c563-4cfe-93e0-dad57e8fbeb3) — Guide
- [History Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 North West](https://www.hlayiso.com/library/history-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-north-west/3d9bf167-1e97-42c1-826a-bf344c0e964e) — Memo · 2025
- [History P1 May-June 2025 MG Eng](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-may-june-2025-mg-eng/9e0f813e-e888-4061-a259-20b4dbe98907) — Memo · 2025 · Eng
- [HISTORY P1 MEMO GR12 JUNE 2024 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-memo-gr12-june-2024-afrikaans/f313b62b-041f-4225-bf96-3a6052a2f919) — Memo · 2024 · Afr
- [HISTORY P1 MEMO GR12 SEPT2024 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/history-p1-memo-gr12-sept2024-afrikaans/49472cc4-f28c-41d3-b6c4-2623ae0611e3) — Memo · 2024 · Afr
- [HISTORY P2 GR12 QP SEPT 2024 Afrikaans](https://www.hlayiso.com/library/history-p2-gr12-qp-sept-2024-afrikaans/8367f672-7028-4e67-a52a-705b946b5122) — QP · 2024 · Afr

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
