# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-feb-march-2017-memo/06ffae4d-f754-4399-9233-acc72bdad880
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-feb-march-2017-memo/06ffae4d-f754-4399-9233-acc72bdad880)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-feb-march-2017/71636cb6-fbd1-41da-a188-8ef906379295) — QP · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                    FEBHERBARI/MATJHI 2017

                                       IMEMORANDAMU

IMITLOMELO: 80

                              Imemorandamu le inamakhasi abu-8.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                 Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1       2           DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                              NSC –Imemorandamu

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1

   Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
    zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
    okutjhiwoko/ukuzwisisa (iimphoso kumele zitjengiswe/zivezwe).
   Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle kwalelo
    elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo,
    ungajezisi.

   Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi lisetjenzisiwe etheksthini
    begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.
   Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka
    IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela
    nokusekelwa kwependulo kwaphela.

   Akunamitlomelo ekumele          yabelwe   ULIQINISO/AKUSILO     IQINISO     nanyana
    IQINISO/UMBONO.

   Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
    woke tshwaya igama ekungilo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.

   Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
    tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.

   Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande.

   Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
    elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1       3           DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                              NSC –Imemorandamu

1.1       1.1.1        Imindeni eminengi ithatha amakhambo bayokuvakatjha.                     (1)

          1.1.2        Abentwana abakghanywa mamanzi bamaphesende ama-60.                      (1)

          1.1.3        Abantu basuke bafuna ukuzithabulula begodu bapholise nomzimba
                       ngombana vane kutjhisa khulu.                                           (2)

          1.1.4         I-Swimming South Africa nehlangano ye-Regional Federations.            (2)

          1.1.5        I-Learn to swim Water Safety lihlelo elifundisa umphakathi
                       ngokududa, ukuphepha emanzini nangokungenela isiqhema
                       esithuthukisa zokududa.                                                 (2)

          1.1.6        Kuyokuphephisa abentwana ekukghanyweni mamanzi ngombana
                       nabayokududa ngaphandle kwemvumo yababelethi bazokuthi
                       nabathinta isikhiya i-alamu bese iyalila.                               (2)

          1.1.7        Umntwana      nakathikamezeke      ngokomkhumbulo angekhe
                       asakghona ukuzenzela/Angekhe asakghona ukuragela phambili
                       neemfundo zakhe eenkolweni ezijayelekileko.
                       (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa).                         (2)

          1.1.8        C/Umuntu adude nanyana asele utjwala.                                   (2)

          1.1.9        Bangafundiswa ukududa/Bangangenela iimfundo zokududa.                   (2)

          1.1.10       Amanzi angena ngeempumulweni bekadlulele emaphatjhini bese
                       abhalelwe kuphefumula/Amanzi angena emaphatjhini enze bona
                       umuntu angasathola i-oksijini bese abhalelwe kuphefumula.               (2)

          1.1.11       Kusitjengisa  bona  umumuntu     onobuntu  nowukhathalelako
                       umphakathi wekhabo/Kusitjengisa bona unethando labentwana
                       nelezokududa.                                                           (2)

          1.1.12       Ngingafaka isifundo sezokududa kukateleleke bona woke
                       umntwana asenze/Ngingaqinisekisa bonyana kuba namadamu
                       wokududa kizo zoke iinkolo zeSewula Afrika.                             (2)

          1.1.13       Eendaweni zomphakathi zokududa kufanele kuqiniswe umthetho
                       wezokududa nawuvakatjhele khona, njengokuthi kufanele kube
                       nabonogada abazokukhandela abantu abafuna ukududa basele
                       utjwala/kube nabantu ababandulelwe ukududa abazokusiza labo
                       abakghanywa mamanzi/Kube nabantu ababandulelwe ukududa
                       abayelelisa abantu ngobude babo bona badudele ngakiliphi
                       ihlangothi.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                           (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4             DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                              NSC –Imemorandamu

1.2       1.2.1        Kunabantu abavakatjhele isiqhiwini seenyamazana, isithuthi sabo
                       sijamile babukela amabhubezi.                                             (1)

          1.2.2        Umuntu        lo   ugade      iinyamazana    bona       zingalimazi
                       iimvakatjhi/utlhogomela iinyamazana.                                      (1)

          1.2.3        - Mbono omuhle, ngombana iimvakatjhi zikghona ukubona kuhle
                         iinyamazana/ngombana kuba lula bona iimvakatjhi zithathe
                         iinthombe.
                       - Mbono     omumbi,    ngombana       iinyamazana    nazikwatileko        (2)
                         zingabalimaza/zingababulala.

          1.2.4        Abantwaba     abasesithombeni     ubujamo   babo bezomnotho
                       busezingeni eliphezulu ngombana bakghonile bona bathathe
                       ikhambo elibizako lokuzokubona iinyamazana.                               (2)
                                                                                                 [30]
                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:               30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1       5               DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                              NSC –Imemorandamu

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2
Ukurhunyeza okumayelana neendlela ekufanele uzilandele nawutjala ingadi.

Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako
        ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

      Umdzubhulo osetheksthini.                    Iphuzu eliqakathekileko

 A    'Kufanele uthole ilwazi bona ngiziphi 1      Thola ilwazi mayelana neenkhathi
      iintjalo     ezitjalwa    ngeenkathi         zokutjala imihlobo ehlukahlukeneko
      ezahlukeneko zomnyaka'.                      yeentjalo.
 B    'Ufanele ukhethe indawo lapho 2              Khetha indawo lapha uyokutjala
      uzokutjala khona'.                           khona.
 C    'Zitholele    umsuqwa     ebantwini 3        Vundisa ingadakho ngomsuqwa.
      abakhulisa ifuyo enjengeenkukhu,
      iimbuzi, izimvu neenkomo bese
      uvundisa ngawo ngaphambi kobana
      utjale'.
 D    'Iphenduphendule      ihlabathakho 4         Kuqakathekile bona ihlabathakho
      wenzele bona umsuqwa ungenelele              unande       uyiphendula  ukuze
      engadinakho'.                                ungenelele umsuqwa.
 E    'Ungakhethi ukutjala into ngombana 5         Khetha iintjalo ezilungele indawo
      uyithanda kodwana khetha iintjalo            yangekhenu.
      ezimila kuhle endaweni yangekhenu'.
 F 'Tjala-ke     nasele    ubona    bona 6         Tjala ngesikhathi esifaneleko.
   ingadakho ivundile kodwana uyelele
   bona utjala imirorho neenthelo
   ozitjalako            ngezesikhatheso
   somnyaka'.
 G 'Ithelelele ingadakho. Ungasebenzisa 7          Thelelela ingadakho ukuze iintjalo
   namanzi ohlanze ngawo izambatho                 zakho zikhule.
   ukuthelelela     ngaphandle kwalawo
   anesithambisi sezambatho'.
 H 'Kufanele uthelathele iinhlahla       8         Thela          iinhlahla    zokubulala
   zokubulala iinunwana neembungu                  iinunwana         neembungu     ezidla
   ezithanda ukudla iintjalo'.                     iintjalo.

                                            Inani lamagama asetjenzisweko ama-45.

(Yelela : Tlomelisa amaphuzu ali-7 kangehla).

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1       6               DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                              NSC –Imemorandamu

UKUTSHWAYWA KWESIRHUNYEZO

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

   Ukwabiwa kwemitlomelo:

    o     7 imitlomelo emaphuzwini       ali-7   (Umtlomelo       owo-1   kilelo   nalelophuzu
          eliqakathekileko)
    o     3 imitlomelo yelimi
    o     Inani loke: 10

   Ukwabiwa  kwemitlomelo            yelimi     lokha     ohlolwako        nakasebenzise
    amagamakhe.

    o     1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1
    o     4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2
    o     6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3

   Ukwabiwa kwemitlomelo           yelimi     lokha   ohlolwako      nakangakasebenzisi
    amagamakhe.

    o    6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo welimi
    o    1–5 imidzubhulo: nikela umtlomelo welimi owo-1

TJHEJA:

   Ukubala amagama:

    o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
      lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
      akusingilo.
    o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
      bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.emagameni ama-5 bese
      awusarageli phambili nesirhunyezweso.

                                                            IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7              DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                              NSC –Imemorandamu

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Ukutshwaya isigaba C

• Ukupeleda:

   o       Iimpendulo   ezifuna igama   linye  kumele   zitlonyeliswe  nanyana
           kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula okutjhiwo
           ligama lelo.

   o       Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
           nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.

   o       Nangabe kuhlolwa         ngokurhunyeza,   ipendulo     kumele   ibe   netshwayo
           elifaneleko.

 Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
  ezeleko/njengokutjho komleyo.

 Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
  elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

3.1.      -  Kuvunyelwa abentwana abangaphezu kweminyaka elitjhumi nambili
             kwaphela.
          - Uthumela imali yokubambisa ngaphambi kweveke.
          - kungenwa ngeenkoloyi ezinamavili adosa ngemva nangaphambili.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                                        (2)

3.2       Ufuna ukuzigedla wena nomndenakho? Hlangabezana nathi sikunikele itjhejo
          elikhethekileko.                                                                        (2)

3.3       B/Vakatjhela indawo le ubone okunengi.                                                  (1)

3.4       Akungenwa ngeenkoloyi ezidosa ngemva nangaphambili.                                     (1)

3.5       - LIQINISO ngombana imibandela itlolwe ngamagama amancani.
          - Kunesithombe salokho okukhangiswako.
          - Amagama adosa abantu atlolwe ngamagabhadlhela/ngokunzima khulu.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                                        (2)

3.6       Umma uthume uSolani esitolo bona ayomthengela isibha kodwana wabuya
          angakasithengi alahle imali, abadala bayatjho bona imbila yatlhoga umsila
          ngokulayezela.
          (Nanyana ngiwuphi umutjho otlanywe mfundi ikani nakasebenzise isagesi
          ngendlela efaneleko).                                                                   (2)
                                                                                                  [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P1       8                   DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                              NSC –Imemorandamu

UMBUZO 4: IKHATHUNI

4.1        Bona – Isenzo.                                                                              (1)
           Kude – Isabizwana sokukhomba.                                                               (1)
4.2        Awuboni bona ngibukele iindatjana.                                                          (1)
4.3        Siveza isikhathi esidlulileko/esisandukudlula.                                              (1)
4.4        C/Yokwenziwa.                                                                               (1)
4.5        Sinikela umqondo wokunyaza/wokudelela.                                                      (1)
4.6        Indoda ihlezi ngekumbeni yokuphumula ngombana ayikayi emsebenzini.                          (2)
4.7        Itshwayo lokubabazeli liveza bona indoda le ikwatile/isilingekile/igandelela
           lokho ekutjhoko.                                                                            (2)
                                                                                                       [10]
UMBUZO 5

5.1       5.1.1         Lizibulo.                                                                      (1)
          5.1.2         Ifuyo.                                                                         (1)
          5.1.3         Umalume    uthe      yena      nomndenakhe       baqatjhiwe       eplasini
                        lakwaMthimunye.                                                                (2)
          5.1.4         Mqondo wokobana yindoda ethetheko ehlonitjhwa ngokubizwa
                        ngebizo lomntwana olizibulo.                                                   (2)
          5.1.5         B/Bahlala kamnandi.                                                            (2)
          5.1.6         Ikoloyi itjhayelwa nguMfulathelwa nabaya esikolweni.                           (2)
          5.1.7         USphenge litlawana elinamabele ajame rwe.
                        (Nanyana ngiwuphi umutjho ikani umfundi nakasebenzise igama
                        elithi; 'amabele' ngendlela efaneleko).                                        (2)
          5.1.8         UBhuda     akasasebenzi     ngombana        amakhuwa               agade
                        awasebenzela afuduka njeke ukatsu ulala eziko kwakhe.
                        (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                                  (2)
5.2       5.2.1         Abentwanyana.                                                                  (1)
          5.2.2         UThemba      uzokulalela/uyokulalela   abentwana       ababili   nabathula
                        isifundo.                                                                      (1)
          5.2.3         UCelia uqale eqadi akabezwa nabakhulumako.                                     (2)
          5.2.4 Abentwana               besikolo    balalelisisa   umfundisi    nakabafundisako
                ngetlasini.                                                                            (2)
                                                                                                       [20]
                                                                   IMITLOMELO YESIGABA C:              40
                                                                               INANI LOKE:             80

Ilungelo lokukhuphela lifunj ethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-feb-march-2017-memo/d170e461-41b5-438d-8bb9-4615d14305d4) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-feb-march-2017-memo/0bdcae8e-3b58-4cb0-b1f9-58418470d1bd) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017-memo/b1f24c79-03d6-4ef0-b875-52390fbd8629) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2017-memo/a2e09c6c-a580-4738-a64a-a4b7a0f4d5e0) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-feb-march-2017/747214c0-4c04-46cb-9124-e09bf7565780) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-feb-march-2017/e6545642-4932-4ddb-a27f-87c3c58a0570) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
