# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016-memo/8cc14c7c-db75-4793-b5ef-61033a7bf01c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016-memo/8cc14c7c-db75-4793-b5ef-61033a7bf01c)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016/7f8c50b0-ec33-45d0-a312-8e92c85c6b8b) — QP · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                             2016

                                       IMEMORANDAMU

                                                                  IMITLOMELO: 80

                              Imemorandamu le inamakhasi abu-8.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   2                            DBE/2016
                                     SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

•     Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
      zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
      okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).

•     Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle
      kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
      umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi
      lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.

•     Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
      IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
      ukusekelwa kwependulo kwaphela.

•     Akunamitlomelo ekumele        yabelwe   ULIQINISO/AKUSILO   IQINISO   nanyana
      IQINISO/UMBONO.

•     Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
      woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.

•     Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
      tshwaya KWAPHELA wokuthoma amabili/amathathu.

•     Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (IsiNzunza nesiNala).

•     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

1.1        1.1.1 Yinyanga kaNobayeni.                                                     (1)

           1.1.2 - Abanye bathengela abentwana izambatho.
                 - Abanye benza iminyanya.
                 - Abanye balungisa imizabo.
                 (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                         (2)

           1.1.3 - Abazitshwenyi ngokubuza amavuko.                                       (1)
                 - Beza bangakaphathi nopeni.                                             (1)

           1.1.4 - Abantwana balindela izipho ezivela emndenini.
                 - Balindela izambatho ezitja abazokuthengelwa zona.
                 - Abanye bathatha amakhambo nababelethi babo.
                 (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                         (2)

           1.1.5 Kungombana basuke bazokugidinga ukuthoma komnyaka omutjha
                 nabavumi nabanandisi abakhona lapho.                                     (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    3                              DBE/2016
                                         SCE – Imemorandamu

          1.1.6 Bentwana beSewula Afrika ababelethwe ngomnyaka wekululeko/we-
                1994 lapha iSewula Afrika yathoma ukubusa ngentando yenengi.                 (2)

          1.1.7 Kubangelwa kuhlongakala kwababelethi/Kubangelwa babelethi abaya
                (abadurha)nenarha/abazipha inarha.                                           (2)

          1.1.8 - Isifundo seJiyografi.
                - Isifundo sezokuVakatjha.
                - Iimfundo eziphathelene namaLimi.
                - Isifundo sezeRhwebo.
                - Isifundo sezoMnotho.
                (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                             (2)

          1.1.9 Kufanele      isisebenzi     sibe  nekarada elinebizo             laso
                nelesitolweso/Kufanele isisebenzeso sembathe ijinifomu           efana
                neyezinye iinsebenzi zesitolweso.                                            (2)

          1.1.10 Bungozi     bokobana      ungazifumana     utjhade    nomuntu
                 ongamaziko/Ungazifumana sele uneenkolodo ongazaziko ezithethwe
                 ngegama lakho.
                 (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.)                             (2)

          1.1.11 LIQINISO ngombana bazokufuna izinto ezinengi kwabe wena
                 awunamali yokuzithenga/Kuba nabantu abanengi khulu bangagcina
                 balahlekile.

                    AKUSILO IQINISO kusikhathi esihle sokubonana nofana
                    sokubathabisa    ngombana        phakathi    komnyaka    ababelethi
                    basebenzela kude abasitholi isikhathi esaneleko sokubathabisa/
                    sokubabona.
                    (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.)                          (2)

          1.1.12 Urhulumende uthinteka khulu ngombana kufanele abhadele abantu
                 abalimeleko/Abhadele imindeni yababhujelweko/Aphe abentwana
                 abasele baziintandani imali yesondlo.
                 (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.)                             (2)
          1.1.13 Ngingabapha       isigwebo  sokungasaphumi  ejele/Ngingabamuka
                 ilungelo labo lokutjhayela.
                 (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.)                             (2)

1.2       1.2.1 - Uyatjhayela.
                - Usela ikofi/itiye/isiselo esimakhaza.
                - Ukhuluma ngomaliledinini.
                (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                             (2)
          1.2.2 D/ajamele ngeqadi akhulume ngomaliledinini kwabe uyasela.                    (2)
          1.2.3 Umuntu lo angatjhayisa ezinye iinkoloyi/Angatjhayisa            abantu
                abakhamba ngeenyawo/Angazithela ngesiselo azitjhise.
                (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa.)                              (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:             30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    4                                  DBE/2016
                                         SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukurhunyeza okumayelana nezinto ekufanele umuntu azenze nakayokuhlangana
nomuntu angamaziko kokuthoma.

TJHEJA:         Imidzubhulo  esekholomini yokuthoma yenzelwe           ukukhumbuza
                abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

                     IMIDZUBHULO                     AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
 A.    Lomkhuba wokuhlangana nomuntu            1.   Hlangana nomuntu ongamaziko
       ongamaziko ulethe ubulelesi                   endaweni enabantu abanengi.
       bokukhukhuthiswa kwabantu.
       Nawuyokuhlangana nomuntu
       ongamaziko khetha ukuyokuhlangana
       naye endaweni enabantu abanengi.
 B.    Tjela ilunga lomndenakho. Lokho          2.   Yazisa ilunga lomndenakho
       kuzokusiza bona nasele kusolwa bona           ngokuhlangana kwenu.
       kukhona okukwehlakaleleko, abantu
       bakghone ukwazi bona bakufunele
       ngakuphi.
 C.    Qinisekisa bona isisetjenziswa sakho          Isisetjenziswa sakho sokuthintana
       sokuthintana sinomoya (airtime). Lokhu   3.   asibe nomoya (airtime).
       kuzokusiza bona ukghone ukuthintana
       nomndenakho nasele usengozini.
 D.    Nawuhlangana nomuntu ongamaziko          4.   Umuntu ongamaziko ungamtjeli
       ungalingi umtjele yoke imininingwana          imininingwanakho yoke.
       ngawe njengokuthi uhlalaphi nofana
       uhlala nobani. Angakulandela
       akungenele nofana uthunjwe.
 E.    Kanengi nawufika endaweni abantu         5.   Tjheja ukuphepha kwesiselo sakho
       bakupha isiselo. Ungalingi utjhiye            ngaso soke isikhathi.
       isiselo sakho nomuntu ongamaziko.
       Sebambadlwana abantu abazifumana
       bathunjiwe bangazi bona kwenzeke
       njani, kanti babathelele isidakamizwa
       ngaphakathi kwesiselo.
 F.    Nawubona kukhona okusolisako             6.   Nakunokusolisako bawa ukuya
       ungabe usona isikhathi, bawa ukuya            endlwaneni bese ukhambela safuthi.
       endlwaneni encani bese uyakhamba.
       Ngaleyondlela uzabe usindisa
       ipilwakho.
 G.    Nangabe ubona kungakaphephi              7.   Nakungakaphephi thinta umuntu
       ukubaleka, thinta umuntu omthembako           omthembako ngokurhabako
       ngokurhabako umlayele bona ukuphi             azokuthatha.
       eze azokuthatha enze ngasuthi
       kukhona okurhabekileko okufanele
       uyokwenza ekhaya.
                                                         Inani lamagama (42)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    5                                 DBE/2016
                                         SCE – Imemorandamu

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

•   Ukwabiwa kwemitlomelo:
    o 7 imitlomelo emaphuzwini         ali-7   (Umtlomelo     owo-1   kilelo   nalelophuzu
       eliqakathekileko).
    o 3 imitlomelo yelimi.
    o Inani loke: 10.

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.
    o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
    o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.
    (Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo.)

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha umfundi                  nakadzubhule       imitjho
    njengoba injalo ethekstini:
    o 6–7 yeendzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
    o 1–5 yeendzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.

•     Ukubalwa kwamagama:
    o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
       lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
       akusingilo.
    o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
       bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.

Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli
zijeziswe.

                                                            IMITLOMELO YESIGABA B:               10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    6                             DBE/2016
                                         SCE – Imemorandamu

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

UKUTSHWAYWA KWESIGABA C
• Ukupeleda:
  o Ipendulo eligama linye kufanele itlonyeliswe nanyana ingakapeledwa kuhle,
     ngaphandle kobana iphoso eyenziweko ayitjhugululi umqondo wegama.
  o Eempendulweni ezimumutjho ozeleko, ukupeledwa okungasingikho kufanele
     kujeziswe nangabe iphoso isesakhiweni selimi elihlolwako.
  o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kufanele itlolwe itshwayo lakangci
     ngendlela efaneleko.
• Izakhiwo zemitjho kufanele zitlolwe ngehlelo ekungilo begodu zinikelwe ngemitjho
  ezeleko ukuya ngomyalo ngamunye.
• Emibuzweni yokukhetha ipendulo ekungiyo, yamukela KOKUBILI iledere
  elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko.

3.1       Yiba silukazi nofana iqhegu elikhuphe amehlo enyameni. Bulunga imali
          yomhlalaphasi ngaphandle kwevalo.                                                  (1)

3.2       - Sibulungela abasebenzi kwaphela.
          - Bulunga amaphesende alithoba womrholwakho.
          - Ukatelelekile ukubulunga qobe ngenyanga.
          - Awukavunyelwa ukudosa imali isikhathi singakafiki.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                                   (2)

3.3       Ukhombe ngophakathi.                                                               (1)

3.4       C/Kulokha nasele ungasasebenzi uhlezi ekhaya.                                      (1)

3.5       Yiba silukazi nofana liqhegu elitjhejako/elihlakaniphileko.                        (2)

3.6       KULIQINISO ngombana izokusiza lokha nasele uluphele ungasasebenzi.

          MBONO ngombana kungenzeka uyilinde isikhathi eside uyifumane sele
          ungasanazo iimfuneko ezinengi njengalokha usese mutjha/Kungenzeka
          uhlongakale   kungakafiki  isikhathi    sokobana     uyisebenise     imali
          leyo/Kungenzeka bona ikampani le iyawa bese ugcine ungasayitholi imalakho
          leyo.                                                                              (1)

3.7       Esikhangiswenesi kunebandlululo          lomsebenzi     ngombana   kubulunga
          kwaphela abantu abasebenzako.                                                      (2)
                                                                                             [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    7                                 DBE/2016
                                         SCE – Imemorandamu

UMBUZO 4

4.1       Isabizwana sokukhomba eduze.                                                           (1)

4.2       UPhrofesa Makhathini uhlezi nge-ofisini ukhalimela uMgidi.
          (Tjheja umtlomelo munye ngewegabhadlhela u-P                   bese     omunye
          ngewehayifeni esegameni nge-ofisini.)                                                  (2)

4.3       Umbiko kaMgidi usakhombisa inyanga kaNt.                                               (1)

4.4       D/Mqondo otjengisa ukuthusela.                                                         (1)

4.5       Umbiko engiwuphetheko lo awukalungiswa.                                                (1)

4.6       Mqondo wokobana umkhumbulwakhe awucabangi kuhle/Mqondo wokobana
          umkhumbulwakhe awucabangi ngendlela efaneleko.                                         (2)

4.7       UVamuhle uthe nakabutha iincwadi zakhe etafuleni, wathatha neencwadi
          zakaVusi ngombana liphandlwa liqalile.
          (Nanyana ngiwuphi umutjho osebenzise ibinzana elithi 'liphandlwa liqalile'
          ungathathwa.)                                                                          (2)
                                                                                                 [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1        Libizomuntu.                                                              (1)

          5.1.2        Amakhamphani amancani anikela ngomfundasimahla.                           (1)

          5.1.3        Mqondo      wobukhulu       obudluleleko/Mqondo          wobukhulu
                       obungakajayeleki.                                                         (2)

          5.1.4        USbongile ngutjheleni.                                                    (2)

          5.1.5         D/Wamthengela ikoloyi ehle khulu.                                        (2)

          5.1.6        Umfundasimahla ufunyanwa bentwana abafunda ngokuzimisela.
                       (Yelela: Umutjho lo nawungakatlolwa kuhle awungatlonyeliswa.)             (2)

          5.1.7        Uyise uzomthengela ikoloyi kanokutjho.
                       (Yelela: Umutjho lo nawungakatlolwa kuhle awungatlonyeliswa.)             (2)

          5.1.8        Unobuhlangothi ngombana       bakhona    nabesana    abakghona
                       iimfundo zeSayensi.                                                       (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   8                              DBE/2016
                                     SCE – Imemorandamu

5.2       5.2.1        Libolekwe elimini lesiNgisi/English.                                (1)

          5.2.2        Umbuso unikela abafundi iincwajana zabo.                            (1)

          5.2.3        Zoke izakhamuzi zeSewula Afrika ziyafunda.                          (2)

          5.2.4        Utitjhere uthe abafundi bajame ngaphambili bafunde iincwadi
                       zesiNgisi.                                                          (2)
                                                                                           [20]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA C:       40
                                                                          INANI LOKE:      80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2016-memo/760cdc21-8353-423a-8236-3c8fa57766a6) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016-memo/3e9c5520-0974-4a01-8075-0b3d51e02299) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023-mg-2/aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018-memo/ddfa48ab-233c-4f7f-9675-f8f82faec7bd) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017-memo/b1f24c79-03d6-4ef0-b875-52390fbd8629) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-june-july-2015-memo/de5fd348-512f-4edc-ad9a-96698050f155) — isiNdebele FAL · Memo · 2015 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
