# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016/7f8c50b0-ec33-45d0-a312-8e92c85c6b8b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016/7f8c50b0-ec33-45d0-a312-8e92c85c6b8b)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · isindebele. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016-memo/8cc14c7c-db75-4793-b5ef-61033a7bf01c) — Memo · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                                2016

                                                                            IMITLOMELO: 80

                                                                    ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    2                                DBE/2016
                                                 SCE

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                            (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                     (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi   (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Funda YOKE imiyalo onikelwe yona ngokuyelela okukhulu.

4.        Thoma ISIGABA ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

6.        Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

7.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40

8.        Tjhiya umuda owodwa ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

10.       Peleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    3                             DBE/2016
                                                 SCE

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula      imibuzo     engaphasi   kwetheksthi   eku-1.1   nengaphasi   kwesithombe
esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                       IZINTO EZENZEKA NGAMAHOLIDEYI KAKRESIMUSI

1         Isikhathi samaholideyi kaNobayeni kusikhathi esiphithizela khulu. Babodwa
          ababona kulithuba lokuthengela abentwana izambatho, abenza iminyanya
          kanti abanye balungisa imizabo. Abatjha bona babona kulithuba lokudla
          ubutjha babo. Umlando wamakholwa uveza bona sikhathi salokha kubelethwa
          khona ikosi uJesu Krestu.                                                 5

2         Boke abantu basebenze budisi umnyaka woke babuthelela imali.
          Bayakhamba bayokuphumula emakhaya, babone nemindenabo ekukade
          bayigcina. Kunabanye abasebenza kude khulu nemakhaya abakhamba
          njengejuba lakaNowa, nokho bayavela nabo ngalesisikhathi. Banjalo nje
          abazitshwenyi nangokubuza amavuko emakhaya kanti ipilo seyabalula 10
          njengombana nethekhnoloji seyithuthuke kangaka. Kuba litjhudu nangabe
          bavela nje kunentwanyana abayiphetheko esandleni ngombana abanye beza
          bangakaphathi nopeni.

3         Abantwana bayasithanda isikhathi somnyakesi. Kunengi abalindele
          ukukuthola kubabelethi, kibomalume, abokghari neenhlobeni. Abanye 15
          bathatha amakhambo nababelethi babo baye eendaweni zokuzithabisa.
          Bafuna     ukuzibona     bambethe     izambatho zakanokutjho amalanga
          nakama-25 kuNobayeni. Balindele izipho ebathenjiswa zona. Abanye
          bathenjiswa bona nange bangaphumelela kuhle esikolweni bazokuthola
          izipho eziziinsetjenziswa zethekhnoloji.                              20

4         Iimfunda ezinengi zeSewula Afrika zineendawana ezihle ezidosa iimvakatjhi.
          Ziyahlomula iindawo ezivakatjhelwako eemfundeni ngokwahlukahlukana la
          abantu baphumula khona ngesikhathi samaholideyi la. Isifunda seGauteng
          sifunda esincani kunazo zoke eSewula Afrika kodwana sidume khulu
          ngeminyanya yokuzithabisa ngalesisikhathi. Nakuhlukana umnyaka ufumana 25
          isitediyamu i-FNB sigcwele swi abantu, kunabavumi nabanandisi. Kanti-ke
          inazo neendawo abantu abangazivakatjhela ngesikhathi sokuphumula.
          IDurban nayo izala swi. Abayilongako bayibiza nge-Playground of South
          Africa. Abathanda imvelo nobuhlaza bathatha ikhambo lokuya eMpumalanga
          ngesikhathesi. Iimbandana ezibizwa nge-Big Five zitholakala khona. 30
          Abokululeko     nabonokululeko   ababafundi    abavakatjhela    esifundeni
          esinjengeKapa bayazuza. Bakhambela iindawo ezinjengabo-Table Mountain,
          i-Cape Point bebayokufika nejele elisemanzini i-Robben Island lapha
          kwakuvalelwe khona umongameli wokuthoma womuntu onzima enarheni
          yeSewula Afrika.                                                           35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    4                                       DBE/2016
                                                 SCE

5         Nangabe wenza isifundo sezoMlando esikolweni lokho kukunikela ithuba
          lokufumana imininingwana ezeleko ngobuphilo bakamongameli lokha
          nakasejele. Lesi sikhathi sobumnandi kodwana keminye imizi ukatsu ulala
          eziko. Nasifikako nabo bayazama bona kulalwe kudliwe nabentwana babe
          nokuncani abakufumanako. Iinlukazi ezirhola imali yomndende zenza 40
          isiqiniseko sokobana iinzukulwana zazo zihlala zithabile. Ngayo yona imali
          encani le zizama ngamandlazo woke bonyana ipilo ifane nakeminye imizi.
          Okubuhlungu ngalesisikhathi kukobana nobugebengu nabo buyanda. Woke
          umuntu ufuna ukuzibona aya ngeentolo ayokuthenga koke akutlhogako.
          Ngalesosikhathi abantu baba ngangotjani. Uzakuzwa, hluthu! Gidi, gidi, gidi! 45
          Uzwe umuntu ahlaba umkhosi. Maye isikhwama sami! Khandelani!,
          Khandelani! Sibalekele ukufa nokuphila isigebengu. Kukhambe imali,
          amakarada webhanga, umazisi nakho koke okuqakathekileko.

6         Abanye badlelezelwa lokha nabangaphakathi esitolo. Bathola abantu
          abathengisako bazitjele bona ziinsebenzi zalapho esitolo. Umuntu uvela 50
          khona ngesitolwapha akusize ukhethe izambatho ozifunako. Akukhuthaze
          bona ubhadele uzakunikela isilibhu nakaqedileko. Awa nawe ube nethemba
          lokobana usebenza lapho. Nawuthi mehlo suka umuntu loya ubone
          enganatjani. Okubuhlungu kukobana imali iyile. Abanye abongazimbi ngilaba
          abathanda ukuthenga endleleni. Bayakuthengisela into uyibone, bakhambe 55
          bayokuphuthelela yona kuhle. Nawufika ekhaya nawuthi uyavula, urareke
          khulu uthole kungasiyo into wena oyikhethileko kodwana imali yona
          ikhambile.

7         Okhunye okungasimnandi ngesikhathi lesi samaholideyi ziingozi eziba khona
          ezibangwa kutlhoga indlebe kwabantu. Umuntu uthi angezwa amarhugu 60
          akhumbule iinhlobo zakhe angene ngekoloyini. Ibelo libe ngelomqasa.
          Amatshwayo wendlela abethelwe mthalazeni. Umuntu ugcina alahlekelwe
          lilawulo lekoloyi, kulahleke imiphefumulo enganamlandu. Amapholisa
          wendlela awadlali ngalesisikhathi abopha kwaphela. Sekwenziwe neenqubulo
          ezizwakala njalo ekuseni emirhatjhweni nakukhulunywa ngobujamo 65
          beendlela. Esidume khulu ngeseGauteng esithi, 'nawungalandeli umthetho
          wendlela uyokulala ubaliwe'. Simnandi khulu isikhathi sakaKresimusi
          kodwana sifuna abantu baziphathe kuhle bebakhuphe namehlo enyameni.

                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1      Ukuya ngetheksthi engehla,           ngiyiphi     inyanga       ekuvamise
                     ukuhlangana ngayo imindeni?                                                      (1)

          1.1.2      Tlola izinto ezenziwa mindeni ngesikhathi                 sakaKresimusi.
                     Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                              (2)

          1.1.3      Ngokurhunyezweko veza izinto ezenziwa babantu abakhamba
                     isikhathi eside bangezi ekhaya? Ipendulwakho ayibe maphuzu
                     AMABILI.                                                                         (2)

          1.1.4      Tlola iinzathu EZIMBILI ezenza abentwana bathabele isikhathi
                     samaholideyi kaKresimusi.                                                        (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    5                             DBE/2016
                                                 SCE

          1.1.5      Tlola unobangela owenza bona abantu bagcwale swi esitediyamu
                     se-FNB nakuhlukana umnyaka? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.          (1)

          1.1.6      Hlathulula ngephuzu ELILODWA bona bobani abokululeko
                     nabonokululeko ekukhulunywa ngabo etheksthini engehla le.             (2)

          1.1.7      Ucabanga bona kubangelwa yini ukobana abogogo bazithole
                     sebahlezi neenzukulwana. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.             (2)

          1.1.8      Ucabanga bona ngiziphi ezinye iimfundo ezingakavezwa etheksthini
                     ongazuza kizo nawuvakatjhela iimfunda zeSewula Afrika ezivezwe
                     etheksthini engehla. Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI.                  (2)

          1.1.9      Nawungena esitolo uyokuthenga ungaqinisekisa bunjani bonyana
                     umuntu okhuluma naye sisebenzi salapho. Ipendulo ayibe liphuzu
                     ELILODWA.                                                             (2)

          1.1.10     Buyini ubungozi bokulahlekelwa ngumazisi esikhathini       sanje
                     eSewula Afrika. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                      (2)

          1.1.11     Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                     IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                     Ukukhamba nabentwana nawuyokuthenga eentolo ngesikhathi
                     sakaKresimusi kuneentjhijilo ezinengi.                                (2)

          1.1.12     Ngokubona kwakho ingabe urhulumende uthinteka bunjani
                     ngehlangothini lezeemali nangabe kuba neengozi zendlela ezinengi.
                     Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                      (2)

          1.1.13     Nange unguNgqongqotjhe wezokuPhepha nokuVikeleka ngikuphi
                     ongakwenza ebatjhayelini abaphula imithetho yendlela amahlandla
                     amanengi.                                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    6                                  DBE/2016
                                                 SCE

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                          [Sithethwe ku: www.images.com]

          1.2.1      Wenzani umuntu ovezwe esithombeni esingehla? Ipendulwakho
                     ayibe maphuzu AMABILI.                                                     (2)

          1.2.2      Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

                     Umuntu osesithombeni lo ukuze abalekele ubujamo akibobu
                     bekufanele ...

                     A        asele isiselo sakhe atjhayela.
                     B        akhulume ngomaliledinini atjhayela.
                     C        atlole umlayezo kumaliledinini atjhayela.
                     D        ajamele ngeqadi akhulume ngomaliledinini kwabe uyasela.           (2)

          1.2.3      Tshwaya ngelihlo elibukhali umphumela wesenzo salokhu
                     okwenziwa mumuntu osesithombeni esingehla. Ipendulo ayibe
                     maphuzu AMABILI.                                                           (2)

                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:              30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    7                             DBE/2016
                                                 SCE

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO

1.       Ngamagama angadluli kwama-60, rhunyeza uveze amaphuzu ali-7 azizinto
         ekufanele umuntu azenze nakayokuhlangana nomuntu angamaziko
         kokuthoma.
2.       Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3.       Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo owodwa.
4.       Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
         etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
6.       Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo.

ITHEKSTHI C

           IZINTO EKUFANELE UMUNTU AZENZE NAKAYOKUHLANGANA
                     NOMUNTU ANGAMAZIKO KOKUTHOMA

Indlela yokuphila seyatjhuguluka khulu. Umuntu wayehlangana nentombi angayaziko
nofana intombi ihlangane nesokana engalaziko bekuthonywe iinkulumiswano
zethando. Namhlanje sekusetjenziswa iinrhatjhi zokuthintana. Ufumana umuntu
ayokuhlangana nomuntu angamaziko, nawumbuzako akutjele bona bathintene nge-
Facebook. Ngaphambilini umuntu bekakhamba angena emakhamphanini afune
umsebenzi kodwana namhlanje umsebenzi uzunywa nge-inthanethi bewugcine
uyokuhlangana nomqatjhi endawaneni ethileko.

Lomkhuba wokuhlangana nomuntu ongamaziko ulethe ubulelesi bokukhukhuthiswa
kwabantu. Nawuyokuhlangana nomuntu ongamaziko khetha ukuyokuhlangana naye
endaweni enabantu abanengi. Tjela ilunga lomndenakho. Lokho kuzokusiza bona
nasele kusolwa bona kukhona okukwehlakaleleko, abantu bakghone ukwazi bona
bakufunele ngakuphi. Qinisekisa bona isisetjenziswa sakho sokuthintana sinomoya
(airtime). Lokhu kuzokusiza bona ukghone ukuthintana nomndenakho nasele
usengozini. Nawuhlangana nomuntu ongamaziko ungalingi umtjele yoke
imininingwana ngawe njengokuthi uhlalaphi nofana uhlala nobani. Angakulandela
akungenele nofana uthunjwe.

Kanengi nawufika endaweni abantu bakupha isiselo. Ungalingi utjhiye isiselo sakho
nomuntu ongamaziko. Sebambadlwana abantu abazifumana bathunjiwe bangazi bona
kwenzeke njani, kanti babathelele isidakamizwa ngaphakathi kwesiselo. Namhlanje
kufuna bona ukhuphe amehlo enyameni ngombana nekhabe lakokhabeli sebakghona
ukulithela utjwala umuntu alidle abe angasola litho ararwe kuzibona sele araga iimbuzi.
Lisa ukuthemba umuntu ongamaziko, abantu bayabulawa. Sesadlula isikhathi lapha
woke umuntu angumnakwenu nofana angudadwenu. Nawubona kukhona okusolisako
ungabe usona isikhathi, bawa ukuya endlwaneni encani bese uyakhamba
ungasabuya.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    8                                       DBE/2016
                                                 SCE

Ngaleyondlela uzabe usindisa ipilwakho. Nangabe ubona kungakaphephi ukubaleka,
thinta umuntu omthembako ngokurhabako umlayele bona ukuphi eze azokuthatha
enze ngasuthi kukhona okurhabekileko okufanele uyokwenza ekhaya. Kuhle sizitjheje,
siziphephise ngombana zinengi izimvu ezembethe isikhumba sepisi.

                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    9                              DBE/2016
                                                 SCE

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                                                           [Sithethwe ku: www.images.com]

3.1       Tlola amagama asesikhangisweni asetjenziselwe ukudosa abantu.                     (1)

3.2       Tlola imibandela EMIBILI esetjenziswe esikhangisweni esingehla.                   (2)

3.3       Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni atjho bona nawubulungako
          uzokuphila kamnandi.                                                              (1)

3.4       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

          Amagama asetjenziswe esikhangisweni athi 'umhlalaphasi' ahluthulula bona:

          A       Hlala phasi ungenzi litho.
          B       Ikhamphani le ikunikela imali uhlezi.
          C       Kulokha nasele ungasasebenzi uhlezi ekhaya.
          D       Usebenza uhlezi phasi.                                                    (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    10                                 DBE/2016
                                                 SCE

3.5       Buyelela utlole umutjho olandelako bese ujamiselela amagama athalelweko
          ngehlathululo yawo.

          Yiba silukazi nofana iqhegu elikhuphe amehlo enyameni.                                 (2)

3.6       Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana MBONO bese
          usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

          Uyokurarha ubuchaka        bewukhombe        ngophakathi   nawubeka     imalakho
          kwaBulung' uzigedlile.                                                                 (1)

3.7       Tshwaya ngelihlo elibukhali ibandlululo elibonakala esikhangisweni esingehla.          (2)
                                                                                                 [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                              [Sithethwe ku: www.images.com]

4.1       Tlola bona sikhekhe siphi sekulumo esithalelweko emutjhweni ongenzasi.

          Umbiko lo sewulungisiwe.                                                               (1)

4.2       Ngokuyelela imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeleda, buyelela utlole
          umutjho ongenzasi lo ulungise iimphoso.

          Uphrofesa Makhathini uhlezi ngeofisini ukhalimela uMgidi.                              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    11                              DBE/2016
                                                 SCE

4.3       Buyelela umutjho ongenzasi bese utlola isirhunyezo segama elithalelweko.

          Umbiko kaMgidi usakhombisa inyanga kaNtaka.                                         (1)

4.4       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Amagama athi 'ufuna ukuphelelwa msebenzi' asetjenziswe ekhathunini
          engehla amumethe mqondo bani ngokutjho kwekhathuni le?

          A       Mqondo wokuzwelana noMgidi.
          B       Mqondo wokuzikhakhazisa.
          C       Mqondo wokutjengisa ukuthembeka.
          D       Mqondo otjengisa ukuthusela.                                                (1)

4.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze umqondo wokulandula.

          Umbiko engiwuphetheko lo sewulungisiwe.                                             (1)

4.6       Hlathulula umqondo olethwa magama athi 'umkhumbulwakho lo urarene na?'
          asetjenziswe ekhathunini engehla.                                                   (2)

4.7       Thatha isaga esithi 'liphandlwa liqalile' esisetjenziswe ekhathunini engehla le
          uzakhele wakho umutjho kuvele bona uyayazi ihlathulula yaso.                        (2)
                                                                                              [10]

UMBUZO 5

5.1       Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          Inarha yekhethu iSewula Afrika ingenye yeenarha esele zithuthuke
          tle emkhakheni wezefundo nezerhwebo. Soloko yathoma ukurhwebelana
          nezinye iinarha zangaphandle, ithumela abafundi bona bayokufundela
          iimfundo    zeSayensi,    zeRhwebo,      i-Thekhnoloji, kanye  nezinye
          ukuthuthukisa   nokukhuphula       umnotho.    Amakhamphani   amakhulu
          anikela ngomfundasimahla. Boke abentwana abaphumelele eemfundweni
          zabo ngamaphesende angama-70 ukuya kwali-100 bayawufumana
          umfundasimahla lo bathole ithuba lokuya ngaphetjheya.

          USbongile Bhuda umntazana ophile njengotjheleni othanda ifundo
          njengababelethi bakhe, waphumelela kuhle eemfundweni zakhe wathola iziqu
          ze-Information Technology. Wafumana umfundasimahla wayokufundela
          iimfundo zeRhwebo eJapan. Unina uNaMalila oligqwetha wakuthabela khulu
          lokho. Wazwakala athi, 'Halala mntwanami usebenzile, ngiyakuthokozisa
          ngizokwenzela umnyanyakazi wokukulayelisa'. Umphako wawungadliwa
          mntwana mhlokho. Uyise yena wamthengela ikoloyi kanokutjho.

          5.1.1      Tlola bona ibizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi lisikhekhe siphi
                     sekulumo.

                     Unina kaSbongile uligqwetha.                                             (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     12                                 DBE/2016
                                                  SCE

          5.1.2      Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese esikhundleni segama
                     elithalelweko ujamiselele ngelinomqondo ophikisana nalo.

                     Amakhamphani amakhulu anikela ngomfundasimahla.                             (1)

          5.1.3      Tlola umqondo omunyethwe            sisakhi    esithalelweko   ebizweni
                     elisemutjhweni ongenzasi.

                     Unina wamenzela umnyanyakazi wokumlayelisa.                                 (2)

          5.1.4      Buyelela utlole umutjho ongenzasi uwutjhugulule ube isingathekiso.

                     USbongile uphile njengotjheleni.                                            (2)

          5.1.5      Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                     Amagama athi 'uyise wamthengela ikoloyi kanokutjho' asetjenziswe
                     etheksthini engehla atjho bona:

                     A        Wamthengela ikoloyi engatjho litho.
                     B        Wamthengela ikoloyi enebelo.
                     C        Wamthengela ikoloyi ezitjhayelako.
                     D        Wamthengela ikoloyi ehle khulu.                                    (2)

          5.1.6      Buyelela utlole umutjho ongenzasi uthome ngegama elithalelweko.

                     Abentwana abafunda ngokuzimisela bafumana umfundasimahla                    (2)

          5.1.7      Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sesikhathini esizako.

                     Uyise wamthengela ikoloyi kanokutjho.                                       (2)

          5.1.8      Ingabe umutjho ongenzasi lo unebandlululo nofana unobuhlangothi.
                     Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.

                     Bantazana kwaphela abakghona iimfundo zeSayensi.                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      13                                  DBE/2016
                                                   SCE

5.2        Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

           ITHEKSTHI G

                                                             [Sithethwe ku: www.images.com]

          5.2.1      Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi libolekwe
                     kiliphi ilimi.

                     Ibizo lesikolo litlolwe phezu kwetjhokbhodi.                                  (1)

          5.2.2      Buyelela utlole     umutjho    ongenzasi       bese   unciphisa    igama
                     elithalelweko.

                     Umbuso unikela abafundi iincwadi zabo.                                        (1)

          5.2.3      Buyelela utlole umutjho ongenzasi              bese    ulungisa     izakhi
                     ezithalelweko ukuze ufundeke kuhle.

                     Soke izakhamuzi zeSewula Afrika bayafunda.                                    (2)

          5.2.4      Buyelela umutjho ongenzasi bese uwutjhugulule ube yikulumo
                     engakanqophi.

                     Utitjhere uthi    'Bafundi   jamani   ngaphambili     nifunde     iincwadi
                     zesiNgisi'.                                                                   (2)
                                                                                                   [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA C:                40
                                                                         INANI LOKE:               80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2016/91c828d1-2ce6-4bfa-8b9f-4ba6ab0508cd) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2016/2bca413f-074a-4911-9a43-5aed6fdca49e) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016/1f5662f7-2098-4989-ad57-290765b8b72d) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017/5e4bc540-a49b-46cb-982b-0ccda6327037) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
