# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2017, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017/5e4bc540-a49b-46cb-982b-0ccda6327037
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017/5e4bc540-a49b-46cb-982b-0ccda6327037)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017-memo/b1f24c79-03d6-4ef0-b875-52390fbd8629) — Memo · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                                 2017

                                                                             IMITLOMELO: 80

                                                                     ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                     Iphepheli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       2                        DBE/2017
                                                    SCE

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                             (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                      (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi.   (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Funda YOKE imiyalo onikelwe yona ngokuyelela okukhulu.

4.        Thoma ISIGABA ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

6.        Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

7.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A: Imizuzu ema-50
          ISIGABA B: Imizuzu ema-30
          ISIGABA C: Imizuzu ema-40

8.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

9.        Peleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako.

10.       Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    3                           DBE/2017
                                                 SCE

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI A

                  OKUFANELE UKWAZI MAYELANA NOKUFUNA UMSEBENZI
      1   ISewula Afrika iqalene nesitjhijilo sokutlhogeka komsebenzi. Ubujamobu
          nanyana bukhona kodwana asesekhona amakhamphani nemiNyango
          kaRhulumende esaqatjhako. Kuqatjhwa umuntu oneziqu ezifaneleko
          nokwaziko ukuzimaketha. Sekwaba yinto yalokha abantu basadla imbicana
          norhoboyi ukujama eyegeni yekhamphani nofana ukungena umuzi nomzana 5
          edorobheni uthi ufuna umsebenzi. Kufanele uthumele incwadi
          yokuzihlathulula (CV) ekhamphanini nofana ehlanganweni efunela abantu
          imisebenzi kube ngiyo ekukhulumelako.
      2   I-CV yakho kufanele iveze imininingwanakho, ifundo namakghono
          aphathelene nomsebenzi owufunako. Ipilo ifuna uyiqale ngelihlo elibukhali     10
          ufunde, nanyana kungaba sifundo seenyanga ezintathu esimayelana
          nomsebenzi ofuna ukuwenza. Khuthalela bona ube nelayisensi yokutjhayela.
          Yiba nezinto ozenzako emphakathini njengokuzibandakanya eenhlanganweni
          ezitjheja iindingo zawo. Iimfundo onazo, ilayisensi yokutjhayela nobufakazi
          bokuzibandakanya eentweni zomphakathi kukwakhela igama elihle                 15
          kubaqatjhi. Kazi kubamba ezumako, umsebenzi owufunako uzowuthola
          ukomunye umsebenzi. Lokhu kufakazelwa yingoma yombhini osele asitjhiya
          ephasini uMandoza othi 'Uzoyithola kanjani uhlel' ekhonen' etjho ukuthi
          nawumumuntu ufanele ungahlali ngezandla. Abaqatjhi sebafuna bona ube
          nelwazi lomsebenzi owufunako. Zakhele wena ngokwakho ilwazi lomsebenzi.       20
          Nawufuna umsebenzi wokutjhayela amalori, bamba amatorhwana
          wokutjhayela iinlori ezithuthela abantu ihlabathi emphakathini wangekhenu.
          Nawufuna ukuyokutjhayela iinthuthi zomphakathi ungathoma ngokutjhayela
          iteksi. Nawufuna ukuba msizi emizini, zinikele ekulisa utjheje abentwana.
          Komunye nomunye umsebenzi okhe wawenza bawa bona bakuphe incwadi              25
          ebufakazi bokobana ukhe wasebenza.
      3   Itheknoloji iyabusa esikhathini esiphila kiswesi. Khupha amehlo enyameni
          ungabi ngesabuya nentambo ekuthezeni sathi iinkuni azikho, zithuthukise
          ngokufunda ikhomphyutha. Amalanga la kuneendawana lapha wenza khona
          isifundo sekhomphyutha inyanga eyodwa. Ifunde ikhomphyutha ngombana 30
          imisebenzi eminengi itholakala ku-inthanethi kanti amanye amakhamphani
          azokuthintana nawe ngokusebenzisa i-inthanethi. Nasele ulungele ukufaka
          isibawo somsembenzi ufanele ulungise amakhophi wamaphephakho asekela
          i-CV. Kufanele amakhophi wamaphephako uwabethise isitembu esiteyitjhini
          samapholisa. Kufanele angadlulelwa ziinyanga ezintathu mhlana uya ku- 35
          inthavyu. Nabakubizileko ku-inthavyu ungafiki sele kuyokubizwa wena bona
          ungene, fika imizuzu ema-30 ngaphambi kwesikhathi ukuze wehlise ivalo.
          Kazi ingwe idla ngamabala, kuqakatheke khulu bona nawuya ku-inthavyu
          uqaleke.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                                    DBE/2017
                                                    SCE

     4    Kunezinto ezimbadlwana ofanele uzenze nalezo ongakafaneli bona uzenze 40
          eziphathelene ne-inthavyu. Nawuqeda ukungena lapha niyokubambela khona
          i-inthavyu, kufanele ulotjhise begodu ungahlali esitulweni bangakakulayeli
          sona. Ungabi nento oyihlafunyako. Nawuphendula umbuzo ungatjhalazeli
          uqale phasi njengomntazana osonywako, mqale ngemehlweni loyo okubuze
          umbuzo. Amanye ama-inthavyu enzelwa esitolo sokudla. Bazokubuza bona 45
          ungathanda ukusela siphi isiselo ngaphambi kobana nithome. Ungathi esinye
          nesinye, khetha itiye, isiselo esimakhaza, ikofi nofana amanzi. Ukuphendula
          ngokuthi esinye nesinye kubavezela bona nasele usebenza awuzukukghona
          ukuthatha iinqunto ezifaneleko. Abanye abaqatjhi bazoku-odela ukudla
          baqale bona wenzani nakufika ukudla. Kufika nje ukudla wena sewuthela 50
          itswayi abawukezwa bona ukudlokho kuduma nofana kubaba itswayi.
          Umqatjhi sele akubona usisebenzi esizokulobisa ikhamphani ngombana
          uzoku-oda nento ekhona ekhamphanini ngebanga lokungahloli qangi
          bona ikhona.
     5    Kuyenzeka bona i-inthavyu yenziwe usekhaya ngomaliledinini. Ibhetri                        55
          lakamaliledininakho kufanele lihlale ligcwele begodu ube sendaweni
          enganatjhada. Nawenze isibawo somsebenzini wokutjhayela kuyenzeka
          bakubawe bona ubaphekelele eendawaneni ezimbadlwana ukwenzela
          ukuhlola ikghono lakho lokutjhayela. Nawuqeda ukungena ngaphakathi
          kwesithuthi kufanele ubophe ibhande bese ubawe nomqatjhi bona naye                         60
          azibophe ngelakhe. Nakungenzeka bona kube nomuntu okuphazamisako
          endleleni ungathukani, uphaye nesandla nanoma angakukhombisa umuno
          ophakathi okuyihlamba yabatjhayeli abakwatileko esikhathini sanje.
          Nawufumana umrhatjho uvulelwe phezulu esithuthineso, wehlise lokho
          kukhombisa bona uzokuba netjhejo ebantwini obathuthako. Nakungenzeka                       65
          bona uye ku-inthavyu wangaphumelela; ungapheli amandla, ragela phambili
          ufake ezinye iimbawo. UHenry Ford omnikazi wekhamphani yeenkoloyi
          zakwa-Ford uthi 'Ukuhluleka kutjho bona lithuba lokobana uthome kabutjha
          kodwana ngendlela ehlakaniphe ngcono kunaphambilini'. Linga godu
          bewuwufumane umsebenzi owuthandako, kazi ayikho ikwali eyarhubhela                         70
          enye.
                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Tlola isitjhijilo inarha yeSewula Afrika eqalene naso ukuya
                       ngetheksthi engehla.                                                           (1)

          1.1.2        Tlola umehluko phakathi kwendlela yesikhathi sakade nesanje
                       yokufuna umsebenzi eSewula Afrika. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA                                                                       (2)

          1.1.3        Ngokurhunyezweko tlola lokho okungakafaneli bona ukwenze
                       nasele ungenile ku-inthavyu. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                      (2)

          1.1.4        Hlathulula bona kubayini ufanele ufike ngaphambi kwesikhathi ku-
                       inthavyu.                                                                      (1)

          1.1.5        Hlathulula izinto eziqakathekileko okufanele uzenze ukuqinisekisa
                       bona i-inthavyu ngomaliledinini iba yipumelelo. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                               (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       5                             DBE/2017
                                                    SCE

          1.1.6        Tlola imihlobo yamakhophi wamaphepha aqakathekileko
                       angakavezwa etheksthini ekufanele uwafake ne-CV yakho
                       nawenza isibawo somsebenzi. Ipendulwakho ayibe maphuzu
                       AMABILI.                                                                (2)

          1.1.7        Ingabe itjho ukuthini ikulumo ethi 'Sekuyinto yalokha abantu
                       basadla imbicana norhoboyi'?                                            (2)

          1.1.8        Ucabanga bona ngiyiphi indlela yetheknoloji esetjenziswa baqatjhi
                       ukuthintana nabantu bona beze ku-inthavyu nofana ukubazisa
                       bona baqatjhiwe? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                    (2)

          1.1.9        Ucabanga bona kubayini ufanele umqale ngemehlweni lowo
                       okubuza umbuzo nawuye ku-inthavyu? Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                       (2)

          1.1.10       Ucabanga bona ungaba yini umphumela wokuthukana nokuphaya
                       isandla abantu nabakuphazamisako endleleni khulukhulu
                       ehlangothini lokufumana umsebenzi? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                               (2)

          1.1.11       Ngokubona kwakho ucabanga bona uyini unobangela wokobana
                       njalo nje amaphepha akhambisana ne-CV kufuneka bona abe
                       nesitembu   semapholiseni?  Ipendulwakho   ayibe  liphuzu
                       ELILODWA.                                                               (2)

          1.1.12       Ingabe uyavumelana nesitatimende esivezwe etheksthini
                       sokobana itheknoloji iyabusa esikhathini esiphila kiswesi? Sekela
                       isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                                 (2)

          1.1.13       Nange unguNgqongqotjhe wezemiSebenzi ngikuphi ongakwenza
                       ukuqinisekisa bona amaSewula Afrika nasele alungele ukusebenza
                       aba nelayisensi yokutjhayela? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                               (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     6                               DBE/2017
                                                  SCE

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Hlathulula indawo ebonakala esithombeni esingehlesi.                    (1)

          1.2.2        Ngokurhunyezweko tlola lokho okwenzeka esithombeni esingehla.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                    (1)

          1.2.3        Ucabanga bona bayaphi abantu abavezwe               esithombeni?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                    (1)

          1.2.4        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.
                       Okwenzeka esithombeni esingehlesi, kwenzeka …

                       A    emaplasini.
                       B    emakhaya.
                       C    emahlathini.
                       D    edorobheni.                                                        (1)

          1.2.5        Tshwaya ngelihlo elibukhali isitjhijilo ongahlangabezana naso
                       nawusebenzisa iinthuthi ezivezwe esithombeni esingehla.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                    (2)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:              30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7                                    DBE/2017
                                                    SCE

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:

1. Ngamagama angadluli kwama-60, rhunyeza uveze amaphuzu ali-7 aziindlela
   zokuvikela ibhoduluko.
1. Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
2. Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo owodwa opheleleko.
3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4. Sebenzisa      amagamakho,      ungabuyeleli  utlole   njengombana    kutloliwe
   etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

                           IINDLELA ZOKUVIKELA IBHODULUKO
Iphasi esihlala kilo liqalene nomraro wokusilaphazeka kwebhoduluko. Lokhu
kubangelwa kungatjhejwa kwalo babantu, ukukhiqizwa kweembaseli, intuthu
ekhutjhwa ziinthuthi nokhunye. Woke umuntu kufanele athathe igadango ekuvikeleni
ibhoduluko. UmNyango wezeBhoduluko ukhuthaza mihle bona ibhoduluko alibe
lihlaza. Abantu kufanele balise ukukapa imithi ukuze bavikele ukurhurhuleka
kwehlabathi. Siyidinga khulu imithi ngombana isipha umoya esiwuphefumulako i-
oksijini. Abantu kufanale batjhugulule indlela abenza ngayo izinto. Akulahlwe iinzibi
eendaweni ekhethelwe lokho. Iinzibi nazilahlwa koke nje zithi zingabola zibe nomoya
eziwukhuphako osilaphaza umoya ofanele uphefumulwe babantu. Kunezinto esingeze
sakghona ukuphila ngaphandle kwazo kodwana ezilisiphaza khulu ibhoduluko
njengamaphepha, iimplastiki namabhodlelo.             Urhulumende weza neqhinga le-
Recycling. Buthelela amabhodlelo angasasebenziko, amatayere, amaphepha
neemplastiki uzihlukanise bese uzithumele lapha kubuyekezwa khona. Umuntu
akwenzeki bona aqede iveke angakapheki imirorho. Yemba umgodi lapha uzokuthela
khona amakelo wemirorho njengewamazambana, iinkhabitjhi njalonjalo ukubalekela
ukusilaphaza ibhoduluko. Nasele kuvundile uzokwazi ukukuthela engadinakho kube
mumanyoro wayo. Kuneendawana ezihle zokuditjha enarheni yeSewula Afrika.
Kunamaphaga, iinqiwi zeembandana, amalwandle aneendawo zokududa eziletha
ubuhle bebhoduluko. Ukuvikela ibhodulukweli, lahla izinto ongasazifuniko emgqonyini
weenzibi. Iinkoloyi nazo zisilaphaza ibhoduluko ngokukhupha umoya osilaphazekileko
obizwa nge-carbon monoxide. Nanisebenza endaweni eyodwa, yenzani isiqhenyana
nikhambe ngekoloyi yinye nibalekele bona zibe zinengi ezisilaphaza umoya.
Iinsetjenziswa ezinengi zetheknoloji zinamabhetri. Ukuze ibhoduluko livikeleke
kufanele ningalahli amabhetri ehlabathini. Anekhemikhali eyingozi ebulala iintjalo.
Ngitjho nebhetri lakamaliledinini imbala liyingozi. Ungalahli ikhemikhali nofana i-oli
esele isebenzile eduze nomlambo ngombana iyokungena emlanjeni lowo igcine ibulele
isitjhaba. Iphasi elinebhoduluko eliphilileko libeletha isitjhaba esiphilileko.
                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      8                                 DBE/2017
                                                   SCE

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Fundisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D

                                            [Sithethwe kumagazinin yakwa-Dis-Chem pharmacies]

3.1       Tlola umbandela MUNYE osetjenziswe esikhangisweni esingehla.                            (1)
3.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese kuthi egameni elithalelweko utlole
          isirhunyezo salo.
          Ngemva kokuyisebenzisa amalanga ali-7 vakatjhela udorhodera.                            (1)
3.3       Tlola iinkhekhe zekulumo ezakhe igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi.
          I-Cell-food ikhambisa amalangakho buthaka.                                              (2)
3.4       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.
          Ikulumo ethi 'ikhambisa amalangakho buthaka' ihlathulula bona:
          A       Iminyakakho ayithuthuki.
          B       Amalanga akhamba kancani.
          C       Awuluphali msinyana.
          D       Amalanga ayajama angasatjhinga.                                                 (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     9                               DBE/2017
                                                  SCE

3.5       LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona umkhangiso lo uyawafeza
          amaqhinga wokukhangisa? Sekela ipendulwakho ngamaphuzu AMABILI
          uwaqalise esikhangisweni esingehla.                                                  (2)

3.6       Ingabe isikhangiso esingehlesi sinebandlululo nofana sinobuhlangothi. Sekela
          isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                                              (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi libolekwe kiliphi ilimi.

          Nawuzuma okuthileko ku-inthanethi usesemsebenzinapha weba isikhathi
          somsebenzi.                                                                          (1)

4.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utlola isinciphiso segama
          elithalelweko.

          Ngibawa ningiboleke iindlebe zenu.                                                   (1)

4.3       Buyelela umutjho ongenzasi kodwana uveze ukuvuma.

          Akusimnandi ukudlala amakarada abantu bangakubukeli.                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1        10                         DBE/2017
                                                     SCE

4.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele amagama
          athalelweko ngehlathululo yakhona.

          Abangiboni, umuntu akhe akhokhe umoya.                                             (2)

4.5       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Igama elithi 'umphathi' elisekhathunini:

          A       libizonto elisuselwe esenzweni 'phatha'.
          B       libizomuntu elisuselwe esenzweni 'phatha'.
          C       libizombala elisuselwe ebizweni 'iphathi'.
          D       libizomvango elisuselwe esandisweni sendawo 'ephathini'.                   (2)

4.6       Thatha isaga esithi 'kukwamgade uhlonywa ngezinti' esisetjenziswe
          ekhathunini engehla le uzakhele wakho umutjho kuvele bona uyayazi
          ihlathululo yaso.                                                                  (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 5

5.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          Inarha yeSewula Afrika iyazitjheja izakhamuzi zayo. UmNyango
          wezemisebenzi wabeka umthetho wokobana abantu abasebenzako
          barejistarwe,        umqatjhi    ababhadelele    imali     ezobabonelela
          nabangasasebenziko. Isikhwama semali ebabonelelako sibizwa nge-
          Unemployment Insurance Fund. UBahlekile ulilanga liphuma umtakaMbonani
          umhlophe twa. Usebenza kwaClinton ePitori utlhogomela iinyoni, imiqasa,
          izinja nezimvu zomqatjhakhe. Sekwathi nakusehlobo uClinton wabuyela
          ekhabo ngaphetjheya. Ngetjhudu ubeyilandela imithetho yenarha. UBahlekile
          wayokubika ema-ofisini bona uphelelwe msebenzi bathola bona begade
          amrejistarile uClinton. Ngemva kweemveke ezintathu wabe sele aveza
          lemhlathini ifikile imalakhe yokungasasebenzi. Wezwakala sele athi 'Utjho
          amakhuwa ayakwazi ukutjheja iinsebenzi zawo.

          5.1.1        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana upelede ngendlela
                       efaneleko lapha kungakatloleki kuhle.

                       UBahlekile ubike ema-ofisini womNyango wezemisebenzi bona
                       uphelelwe msebenzi bathola bona begade amrejistarile uClinton.        (1)

          5.1.2        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese           kuthi   esakhini
                       esithalelweko utlole isivumelwano esifaneleko.

                       UmNyango wezemisebenzi wabeka umthetho wokobana umuntu
                       barejistarwe mqatjhakhe.                                              (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1         11                        DBE/2017
                                                      SCE

          5.1.3        Buyelela umutjho ongenzasi bese utlola igama linye esikhundleni
                       salawo athalelweko.

                       Usebenza kwaClinton ePitori utlhogomela iinyoni, imiqasa, izinja
                       nezimvu. zomqatjhakhe.                                                (1)

          5.1.4        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese esikhundleni samagama
                       athalelweko ujamiselele nganomqondo ophikisana nawo.

                       UBahlekile yintombi yakwaMbonani emhlophe twa.                        (2)

          5.1.5        Buyelela utlole umutjho olandelako bese kuthi esikhundleni
                       samagama athalelweko utlole isirhunyezo sawo.

                       Isikhwama semali       ebabonelelako   ibizwa   nge-Unemployment
                       Insurance Fund.                                                       (1)

          5.1.6        Buyelela umutjho ongenzasi kodwana ube sifaniso.

                       UBahlekile ulilanga liphuma.                                          (2)

          5.1.7        Amagama athalelweko emutjhweni olandelako ahlathulula bona:

                       Ngemva kweemveke ezintathu wabe sele aveza lemhlathini ifikile
                       imalakhe …

                       A       alila aveza izinyo.
                       B       athabe khulu.
                       C       akhamisile aveza izinyo.
                       D       abalabala aveza izinyo.                                       (2)

          5.1.8        Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sepambosini yokwenzisisa.

                       Ngetjhudu ubeyilandela imithetho yenarha.                             (2)

          5.1.9        Ingabe   umutjho     ongenzasi    lo   unebandlululo nofana
                       unobuhlangothi. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.

                       Amakhuwa ayakwazi ukutjheja iinsebenzi zawo.                          (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    12                                    DBE/2017
                                                 SCE

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

                                                                   [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Buyelela utlole   umutjho       ongenzasi     bese    ukhulisa    igama
                       elithalelweko.

                       Kubudisi ukukhwela intaba engaka.                                           (1)

          5.2.2        Buyelela umutjho ongenzasi bese kuthi esikhundleni segama
                       elithalelweko utlole elinomqondo ofana nalo.

                       Umsana lo ukghurumeja ilitje.                                               (1)

          5.2.3        Buyelela umutjho     ongenzasi      kodwana        uthome     ngegama
                       elithalelweko.

                       Iintjhijilo umuntu ahlangabezana nazo ziyamakha.                            (2)

          5.2.4        Tlola bona umutjho ongenzasi ukuyiphi indlela yesenzo.

                       Umsana uwa avuka nelitje nakakhwela intaba.                                 (2)
                                                                                                   [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA C:                40
                                                                         INANI LOKE:               80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2017/0ab22145-cf14-4103-bcd1-fab890c58817) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2017/fd2ba435-0385-4fd1-bbd3-5df9f9733b7c) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2017/30cfb73c-d32d-418e-8ea9-9c540a8a686a) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-feb-march-2017/71636cb6-fbd1-41da-a188-8ef906379295) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
