# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2018, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018-memo/ddfa48ab-233c-4f7f-9675-f8f82faec7bd) — Memo · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                                 2018

                                                                             IMITLOMELO: 80

                                                                     ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                     Iphepheli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    2                             DBE/2018
                                                 SCE

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:              ISIGABA A, ISIGABA B kanye
          NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                             (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                      (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi.   (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma ISIGABA ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Peleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A: Imizuzu ema-50
          ISIGABA B: Imizuzu ema-20
          ISIGABA C: Imizuzu ema-50

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     3                           DBE/2018
                                                  SCE

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI A

                                    UMTHELO ENARHENI YESEWULA AFRIKA

          1      ISewula Afrika ingenye yeenarha ekatelela bona abantu bayo babhadele
                 umthelo. Inarha le yasungula ukubhadeliswa komthelo ngemva
                 kokuphasiswa komthetho we-Income Tax Act No 28 ngomnyaka we-
                 1914. ESewula Afrika kunomthelo obhadelwa ngomunye nomunye
                 umuntu. Tjheja-ke bona pheze yoke imali emrholo, inzuzo oyifumana 5
                 ezintweni ozenzako ufanele uyihlephule ngokobana ubhadele umthelo.
                 Umuntu ohlala lapha eSewula Afrika kuqalwe bona abhadele umthelo
                 nangabe uqatjhiwe ufumana umrholo, amabhonasi, imali yokusebenza
                 ama-awara adlula lawo abekelwe wona (overtime). Ungaba nebhizinisi,
                 ube yindlalifa, ubeke imali ngehloso yokufumana inzuzo (investments), 10
                 uqatjhise umakhiwo, uthathe umhlalaphasi, yazi bona izembe lomthelo
                 lizokufumana.

          2      Kuyaqalwa-ke bona umuntu ufumana imali engangani, kubalwe bona
                 ufanele athele kangangani. Ukuya ngokwesilinganiso somthelo
                 wemnyakeni wee-2016 nangabe imali eza ngakuwe ingaphasi kwama- 15
                 R188 000 ngomnyaka ufanele ubhadele umthelo oli-18%. Abafumana
                 imali ema-R701 300 ngomnyaka nokuya phezulu umthelwabo uba ma-
                 41%. Kunabantu abanetjhudu abangakafaneli bona bawubhadele
                 umthelo, ngilabo abaneminyaka engaphasi kwama-65 abafumana imali
                 engaphasi kwama-R75 000 ngomnyaka abanganazo ezinye izinto 20
                 ezibangenisela imali. Abanye abangangeniko emnyangweni walapha
                 kubhadelwa khona umthelo, ngesele bakhamba ngenyawo lesithathu
                 kodwana kwabe sele bathethe umhlalaphasi. Abasenayo into
                 ebangenisela imali begodu neminyakabo iyavuma bona sele
                 bangaphezu kwama-65.                                             25

          3      UNgqongqotjhe wezeeMali uyasiveza isilinganiso sokubhadela umthelo
                 qobe mnyaka. Ukubalekela ukukoloda umthelo, kokuthoma ufanele
                 uthathe umazisi, incwadi ebufakazi besiphande ohlala kiso
                 nemininingwanakho yokubulunga urejiste ehlanganweni etjheja iindaba
                 zomthelo i-South African Receiver of Revenue Services ube ngomunye 30
                 wababhadela umthelo. Kwesibili qobe mnyaka ufanele uye
                 emnyangweni wakwa-SARS uyokuhlolwa ubujamo bakho bokubhadela
                 umthelo bewubhadele nangabe uyakoloda. Kukhona nendlela elula
                 yokusebenzisa i-inthanethi ekuthiwa yi-eFiling yokuhlola ubujamo bakho
                 ngaphandle kobana uye ema-ofisini wakwa-SARS. Into ehle 35
                 ngokuhlolwa lokhu kukobana nakubonakala bona ubhadele
                 ngokweqileko ingasikade uzabe uveza langemhlathini ngombana
                 uzokuthi ungakatjheji umaliledininakho akutjele bona i-SARS seyilotjhise
                 ebulungelweni lakho.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                                     DBE/2018
                                                    SCE

          4       Ungaba yifukwana ukhambe ngaphasi kwehlabathi ungabhadela 40
                  umthelo yazi bona ngelinye ilanga uyokubekwa tjhatjhalazi
                  njengerhabha eliselwa ebandla emnyanyeni. Emva kokobana ikufumene
                  i-SARS indlwakho nombhedakho ziyokungena emrarweni, okubuhlungu
                  khulu kukobana uyokuvela tjhatjhalazi ngombana uyokukhamba eduze
                  kwenyathelo. Umrholi owacabanga bona abantu babhadele umthelo 45
                  wathunywa nguZimu ngombana nangathana akusiyimali yomthelo
                  umtlhago ngabe sele ubhode amanzinzo eSewula Afrika.

          5       URhulumende uyazitjheja ngokwaneleko izakhamuzi zeSewula Afrika
                  ngemali yomthelo le. Sewuzwe isilukazi sikhuluma kumabonakude sithi
                  'UMengameli uZuma simthanda khulu ngombana usipha imali 50
                  yomrholo.' Asazi bona abantu qobe nyanga bayathela ukwenzela bona
                  abadala balale badlile. Imakhiwo yoke yombuso itjhejwa ngayo imali le,
                  kungebangelo     uRhulumende       atshwenyeka     khulu    abatjhagali
                  nabayitjhisako. Kazi ngebanga lamalwele angalaphekiko sebabanengi
                  khulu ababelethi abahlongakalako batjhiye abentwana, nalapho-ke 55
                  urhulumende ufaka isandla. Isibonelelo semali esiphiwa iindawo ezifana
                  neenkolo sibuya kiso isikhwamesi.

          6       URhulumende ulinga ngawo woke amandla bona akhele abantu izindlu
                  ze-RDP. Nanyana kunjalo ukhe ufumane indoda endala ilila ngokobana
                  ayinayo indlu yokuhlala uzibuze bona isikhathi sokesi beyihlalaphi. 60
                  Amalangana la nabantu abatjha bayakatelela bona uRhulumende nabo
                  abaphe izindlu ze-RDP. UMengameli wangaphambilini uThabo Mbeki
                  wasungula isondlo sabentwana esibonelela boke abentwana
                  ababelethelwe eSewula Afrika. Nanyana sele isibonelelo sabentwanesi
                  kudlalwa ngaso kangaka kodwana sasusa ukatsu eziko emindenini 65
                  eminengi. Iinsetjenziswa zomphakathi zibhadelwa ngayo imali le.
                  Umphakathi ukhathazeka khulu abantu nabaloba imisebenzi ngombana
                  inani lemali yomthelo nalo liyehla.
                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Ngikuphi okwenziwa yinarha yeSewula Afrika ngomnyaka we-
                       1914?                                                                          (1)

          1.1.2        Ngubani oveza isilinganiso sokuthela qobe mnyaka ukuya
                       ngetheksthi engehla le?                                                        (1)

          1.1.3        Tlola ibizo lehlangano esebenza ngokubuthelela umthelo enarheni
                       yeSewula Afrika.                                                               (1)

          1.1.4        Tlola imihlobo yemali oyitholako ekukatelelekileko bona
                       uyibhadelele umthelo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                      (2)

          1.1.5        Hlathulula  ngephuzu    ELILODWA       lokho   okwenziwa
                       nguRhulumende ngemali yomthelo ukuze abantu babe nendawo
                       yokuhlala.                                                                     (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1        5                            DBE/2018
                                                     SCE

          1.1.6        Ngokurhunyezweko hlathulula okufanele ukwenze ukubalekela
                       bona ungabi semrarweni wokukoloda umthelo. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                       (2)

          1.1.7        Hlathulula umehluko wenani lomthelo phakathi komuntu orhola
                       imali engaphasi kwama-R188 000 nomuntu osele athethe
                       umhlalaphasi oneminyaka ema-65.                                        (2)

          1.1.8        Ucabanga bona ngikuphi evane kwenziwe yihlangano yakwa-
                       SARS nangabe umuntu ukoloda umthelo kanti nemali yokubhadela
                       ayaneli isikolodweso.                                                  (2)

          1.1.9        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Abantu abakhamba ngenyawo lesithathu.

                       A    Babantu abanganamkhono.
                       B    Babantu abasesebatjha.
                       C    Babantu abanganamilenze.
                       D    Ziinlukazi namaqhegwana.                                          (2)

          1.1.10       Hlathulula umphumela ongaba khona nange abantu beSewula
                       Afrika bangabhadeli umthelo.                                           (2)

          1.1.11       Ucabanga bona ngikuphi okwenziwa nguRhulumende bona abantu
                       abadala abangaphezu kweminyaka ema-65 balale badlile?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (2)

          1.1.12       Hlathulula indlela uRhulumende afaka ngayo isandla ebantwaneni
                       abasele baziintandani nabangasenabo abatjheji. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                                (2)

          1.1.13       Phendula ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela
                       isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       URhulumende      uzitjheja   ngokwaneleko   izakhamuzi   zeSewula
                       Afrika.                                                                (2)

          1.1.14       Coca uveze amazizwakho ngomthelela omumbi olethwe sisondlo
                       sabentwana kokulandelako:

                       (a) Emindenini                                                         (1)

                       (b) Esikhwameni somthelo                                               (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     6                               DBE/2018
                                                  SCE

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Tlola iinsetjenziswa EZIMBILI zokutlola nokufunda ezisetjenziswa
                       mumuntu lo osesithombeni.                                              (2)

          1.2.2        Ucabanga bona ngimuphi umonakalo ongenziwa mumuntu lo
                       eensetjenzisweni zokufunda ngokusela kwakhe isiselo begodu
                       ngakelinye ihlangothi kwabe uyasebenza/uyafunda. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                                (2)

          1.2.3        Ngokubona kwakho ucabanga bona ngibuphi ubujamo obuvane
                       bukatelele abantu bona benze zoke izinto ezivezwe esithombeni
                       begodu ngasikhathi sinye njengobaba lo? Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                      (2)
                                                                                              [30]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:              30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7                                     DBE/2018
                                                    SCE

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana
neendlela zokuphuma eenkolodweni.

IMIYALO:

1. Amagama angadluli kwama-60.
2. Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3. Umutjho NGAMUNYE owutlolako awube nomqondo OWODWA opheleleko.
4. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5. Sebenzisa amagamakho, ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole
   okusesirhunyezweni.
6. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

                         IINDLELA ZOKUPHUMA EENKOLODWENI

Umnotho enarheni mazombe awukanzinzi uhlala utjhuguluka. Abantu abanengi
bazithola sele batlhayelelwa yimali yokuphila qobe nyanga. Ukutlhayelelwa yimali
kwenza abantu bazithole sele bathaya hlangana neenkolodo. Hlela kuhle ibhajedakho
ukuya ngeendingo zakho bewubambelele kiyo. Kesinye isikhathi kuba neendingo
ezikuvelela ungakatjheji ezifana nokugulelwa. Lokho kuzokukatelela bona uboleke
imali. Yelela bona ungaboleki imali ozokubhalelwa kuyibhadela. Amalanga awafani
nakwenzekileko bona ube nemadlana esalako emva kokubhadela iindingo zakho,
isebenzisele ukuphungula iinkolodo. Lisa ukuthenga lokha nawungaphasi
kwegandelelo lomkhumbulo ngombana uzozithola sele uthenge nezinto
ezingakafaneli.

Ihlangano yakwa-National Foundation for Counseling Credit iveze bona abantu ababili
kabamatjhumi amahlanu bakoloda ikarada lokuthenga ngesikolodo. Khupha amehlo
enyameni, ulise ukuthenga izinto ezinengi ngekarada lesikolodo. Khuthalela bona
nawubolekwe imali ubhadele ngaphezudlwana kwesitolimende obekelwe sona,
nawuthi phapha uyokubona sesiphelile isikolodo sakho. Nasele uphumile esikolodweni
layelisa uzitjele bona wena nazo ningumakoti nososokana, uzithengele ngekhetjhi.
Ungabi yintandani engananhlobo nasele ududa ngaphakathi kweenkolodo, bawa isizo
emnyangweni wakwa-National Credit Regulator. Bazokuthoba umkhumbulo
bakufunele ihlangano esiza abantu abakolodako ikubhadelele iinkolodo zakho, bese
wena ubuyisele imali ethileko qobe nyanga. Iswazi ozolithola ngelokobana
uzokulahlekelwa lilungelo lakho lokuthenga ngesikolodo iminyaka emihlanu.

                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     8                                DBE/2018
                                                  SCE

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola into elisizo emindenini etholakala esikhangisweni esingehla.                   (1)
3.2       Hlathulula    amaqhinga    wokukhangisa   asetjenziswe         esikhangisweni
          esingehlesi. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                     (2)
3.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamisele igama elithalelweko
          ngelimqondofana nalo.

          Inyama esikelwe futhi ithengiselwa abaneencwadi zerhwebo.                            (1)
3.4       Tlola bona mhlobo bani wesifenqo osetjenziswe emtjhweni ongenzasi.

          Sitjhebisa imindeni ngenyama yekomo enonileko nephile njengotjheleni.                (1)
3.5       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Umutjho othi 'Inyama esikelwe futhi ithengiselwa abaneencwadi zerhwebo'
          umumethe wuphi umqondo welimi?
          A       Wokudlelezela
          B       Wokubandlululako
          C       Wokukhohlisa
          D       Wokurogela                                                                   (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      9                                    DBE/2018
                                                   SCE

3.6       Thatha isitjho esisetjenziswe esikhangisweni usisebenzise              emtjhweni
          ozakhele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso?                                       (2)
3.7       Nawuqalisisa isikhangiswesi ngelihlo elibukhali, ucabanga bona singadosa
          abathengi abanengi ngokwaneleko na? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
          ELILODWA.                                                                                 (2)
                                                                                                    [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                         [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Ngiziphi izinto EZIMBILI        ezitjengisa    bona   abantu    abasekhathunini
          basemhlanganweni?                                                                         (2)

4.2       Buyelela umutjho ongenzasi bese utlole isirhunyezo esikhundleni segama
          elithalelweko.

          Nomzana Bhuda ngiwuthulela ingwani umsebenzakho.                                          (1)

4.3       Tlola bona igama elithalelweko emtjhweni ongenzasi libolekwe kiliphi ilimi?

          Ingabe ilwazelo lizokuphungula iindleko zekhamphani.                                      (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     10                               DBE/2018
                                                  SCE

4.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube yikulumo embiko.

          UBhuda uthi 'Leli lilwazi engilitholileko lokuthengisa nokudosa abathengi.'             (2)

4.5       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Amagama athalelweko emtjhweni ongenzasi ahlathulula bona:

          Nomzana Bhuda ngiwuthulela ingwani umsebenzakho.

          A       Uyamsaba unomzana Bhuda.
          B       Wenze umsebenzi omuhle.
          C       Uthula ingwani nakasemsebenzini.
          D       Uthule ingwani nakabona umsebenzakhe.                                           (1)

4.6       Buyelela utlole umutjho olandelako uthome ngegama elithalelweko.

          UBhuda udose abathengi ngelwazi alifumeneko.                                            (1)

4.7       Dzubhula isitjho esisekhathunini bese uzakhela wakho umutjho ngaso kuvele
          bona uyayazi ihlathululo yaso.                                                          (2)
                                                                                                  [10]

UMBUZO 5

5.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          Ipilo yamhlanjesi ayisesemnandi ngonobangela wamatjhuguluko asele
          akhona. Ukuhlalisana phakathi kwababelethi nabentwana akusekho. Qobe
          kuphuma nokutjhinga kwelanga, kuba nepi. Abentwana bafuna ukwenza
          emakhabo kwamgade uhlonywa ngezinti, kanti nababelethi balikhomba libaba
          bona angeze balawulwa bentwana. Abentwanaba babona kwangathi 5
          bahlakaniphe khulu ngebanga lokobana bafunde khudlwana kunabo. Kesinye
          isikhathi ukubambana ngeenhluthokhu kubangwa yindlela abentwana
          abembatha ngayo kanye nokusetjenziswa kwethekhnoloji butjhapha. Uthola
          umntwana anamathele esofeni abukela umabonakude. Phezu kwalokho
          ufuna ukudla nokuhlwengiselwa indlu ahlala kiyo. Umbelethi uyabalaba, 'Akhe 10
          uhlanze izitja, hle'. Utjho iziga zephasi! Kazi ababelethi kufanele bazithule
          bebazithwese ngedolo sengathi abanabentwana. Nawungakhe uhluthuke
          ihliziyo uthi uyambetha, ungalala endlini enzima kuthiwe utlhorisa umntwana.

          5.1.1        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utjhugulula isenzo
                       esithalelweko siveze ipambosi yokwenzayenza.

                       Nawungakhe uhluthuke ihliziyo uthi uyambetha, ungalala endlini
                       enzima kuthiwe utlhorisa umntwana.                                         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1           11                           DBE/2018
                                                        SCE

          5.1.2        Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze isikhathi esizako.

                       Phezu kwalokho ufuna ukudla nokuhlwengiselwa indlu leyo ahlala
                       kiyo.                                                                     (2)

          5.1.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze ubunengi.

                       Ngamalanga kuba nepi.                                                     (1)

          5.1.4        Hlathulula bona igama elithalelweko limumethe umhlobo bani
                       welimi, bewutjho nokobana lisetjenziswa nakwenze njani.

                       Akhe uhlanze izitja, hle.                                                 (2)

          5.1.5        Buyelela umutjho ongenzasi bese utlole igama elithalelweko liveze
                       umqondo wobukhulu.

                       Umntwana   uhlezi           ama-iri    amanengi   esofeni    abukele
                       umabonakude.                                                              (1)

          5.1.6        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                       Ikulumo ethi ababelethi bazithula bebazithwese ngedolo ihlathulula
                       bona:

                       A    Ababelethi    bayazithulela  lokha    abentwana      benza
                            okungakalungi.
                       B    Ababelethi abanabantu ababasizako nakusetjenzwako.
                       C    Ababelethi bathembele ebentwaneni babo.
                       D    Ababelethi basizwa madolwabo lokha nabazithwesa imithwalo.           (2)

          5.1.7        Sebenzisa igama elithi; 'ukulawula' bese utlola umutjho ozozakhela
                       wona kuvele ihlathululo ehlukileko kunaleyo esetheksthini engehla.        (2)

          5.1.8        Thatha isaga esitholakala esiqetjhaneni esingehla usisebenzise
                       emutjhweni ozakhele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    12                               DBE/2018
                                                 SCE

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI G

          Ukurarha umtlhago kuvulwa kwamathuba wemisebenzi enarheni mazombe!

          Umnyango wezemisebenzi ukhuthaza abantu bona bangasongi izandla
          balindele ukuphakelwa ngurhulumende malanga woke.

                                                               [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Buyelela utlole   umutjho   ongenzasi   bese    unciphisa    igama
                       elithalelweko.

                       Ukurarha umtlhago kuvulwa kwamathuba wemisebenzi enarheni
                       mazombe.                                                                (1)
          5.2.2        Tlola igama ELILODWA esikhundleni sebinzana elithalelweko
                       emtjhweni ongenzasi.

                       Abasebenzi bekhamphani le bembethe iinkhipha ezifanako.                 (1)

          5.2.3        Ngokuyelela imithetho yokutlolwa nokupeledwa kwesiNdebele,
                       buyelela utlole umutjho ongenzasi ngendlela efaneleko.

                       Umnyango wezemisebenzi ukhuthaza abantu bona bangasongi
                       izandla.                                                                (2)
          5.2.4        Ngokusebenzisa isihlanganiso esifaneleko, buyelela utlole imitjho
                       engenzasi ibe mumutjho owodwa.

                       Iinsebenzi ziyasebenza. Iinsebenzi zifuna ukondla imindenazo.           (2)
                                                                                               [20]
                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:              40
                                                                       INANI LOKE:             80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018/388432ab-87e7-47ec-85d3-318bad70ee72) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2018/d44f5002-79bc-43b9-a68b-15bbf620323a) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018/91c48e8b-a144-4446-a95d-f2d5b6fb3c48) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017/5e4bc540-a49b-46cb-982b-0ccda6327037) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016/7f8c50b0-ec33-45d0-a312-8e92c85c6b8b) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
