# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023-mg-2/aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023-mg-2/aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — QP · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                             2023

                         UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

                                                                  IMITLOMELO: 80

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi abu-8.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                        Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      2                            DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokutshwaya

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

     Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa
      kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana
      mhlamunye iimphoswezo ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/
      ukuzwisiseka kwependulo. (iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe).
     Nangabe umfundi usebenzise amagama abuya kamanye amalimi angasi ngewelimi
      ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama
      lawo, nangabe amagama lawo anemba ipendulo, ungajezisi, kodwana nangabe
      etheksthini kusetjenziswe igama eliwela kwelinye ilimi begodu lifanele libe
      yipendulo, lamukelekile.
     Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo u-iye nofana awa, ngiyavuma nofana
      ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile
      nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle
      nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa ukusekela
      kwaphela. (IMITLOMELO
      YOKE NGEYOKUSEKELA).
     Nangabe kulindeleke ipendulo yegama ELILODWA kodwana umfundi unikele
      umutjho, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale
      ngepeni enombala ohlukileko (Highlighted).
     Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele
      amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu.
     Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande. (IsiNzunza nesiNala).
     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere
      elikhambisana nependulo engiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

1.1        1.1.1       - Siqhenyana sabososayensi.                                          (1)
                       - Siqhenyana sabonjiniyere.                                          (1)

           1.1.2       A    Ubaba uqala izehlakalo ezenzeka ephasini.                       (1)
                       B    Umma uzicocela eenkundleni zokuthintana.                        (1)

           1.1.3       Ngomnyaka we-1990 usosayensi wekhomphyutha uTim Berners-
                       Lee wasungula iWorld Wide Web nokwenza bona i-inthanethi
                       ifinyelele emphakathini.                                             (2)

           1.1.4       Esikhathini sakade abantu bebatlola iincwadi nofana bathume
                       umuntu bona adlulise umlayezo othileko kodwana esikhathini sanje
                       sekusetjenziswa i-inthanethi ukudlulisa umlayezo.                    (2)

           1.1.5       Amalanga nabu-8 enyangeni ka-Oktoba emnyakeni wee-2021 i-
                       inthanethi ephethe iinkundla zokuthintana yakaMac Zacabeth           (2)
                       yonakala abantu babhalelwa kuthintana.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      3                           DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokutshwaya

          1.1.6        - I-Tik-Tok.
                       - I-Instagram.
                       - I-Twitter.
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                    (2)

          1.1.7        - Abafundi bakghona ukuthola amaphepha            weenhlahlubo
                         zeminyaka egadungileko.
                       - Abafundi bakghona ukuthola imiphumela yabo.
                       (Nezinye iimpendulo zizakwamukelwa.)                                (2)

          1.1.8        B/Bathenge i-data.                                                  (2)

          1.1.9        Kwaqubuka ingogwana yeCorona eyabangela ubulwele be-Covid
                       19 enarheni kwaba ne-Lockdown ekatelela bona abantu bahlale
                       emakhaya nabafundi bangasaya eenkolweni.                            (2)

          1.1.10       I-inthanethi ibe nomthelela wokobana abantu balahlekelwe yimali
                       ebhanga ngombana iinlelesi zikghona ukungena ema-akhawundini
                       wabo zikhuphe imali.                                                (2)

          1.1.11       - Sisenzo esihle ngombana usuke ubazisa bona nenzani lapha
                         nikhona.
                       - Sisenzo esimbi ngombana ulemukisa abotsotsi bona ukuphi
                         bese bayokugqekezela ekhaya.                                      (2)

          1.1.12       Umthelela omumbi olethwa yi-inthanethi emndenini kukobana
                       awusabi nesikhathi sokuhlala ndawonye kucocwe nofana
                       kulungiswe izinto zekhaya ngombana omunye nomunye utholakala
                       aqalene nesisetjenziswa se-Inthanethi.                              (2)

1.2       1.2.1        Esithombenesi kubonakala abentazana nabesana bazithabisa
                       elwandle ngokusela iinselo ezimakhaza.                              (1)

          1.2.2        Abantwaba bakuthabele abakwenzakokhu ngombana bayahleka/
                       bayamoyizela.                                                       (1)

          1.2.3        - Abantwaba bembethe iimpahla zehlobo.                              (1)
                       - Abantwaba basela iinselo ezimakhaza.                              (1)

          1.2.4        Awa bekungekhe kwenzeke ngombana ngaleyo minyaka
                       ibandlululo belisarhagele bewungekhe ubone abantu abanzima
                       baditjhe nabantu abamhlophe.
                       (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                  (2)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:          30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      4                                     DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokutshwaya

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukutshwaywa kwesirhunyezo kusekufakeni amaphuzu                    anembako      nokutjhiywa
kwamaphuzu anganembiko angafunwa mbuzo.

Ukurhunyeza okumayelana nokutjheja amehlo.

Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako
        ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

       IMIDZUBHULO                                    AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
 A.    'Indlela yokuthoma yokutlhogomela         1.   Ufanele    ube    nelwazi   bona
       amehlo kukobana wazi umlando                   emndeninakho akunamuntu owakhe
       wepilo yomndenakho.'                           watshwenywa mamehlo na.
 B.    'Qobe       lilanga    tjheja     bona    2.   Tjheja    amatjhuguluko   akhona
       akunamatshwayo             akhombisa           wendlela obona ngayo.
       amatjhuguluko wendlela obona
       ngayo.'
 C.    'Mbatha         amarhalasi     avikela    3.   Mbatha amarhalasi avikela amehlo
       amehlo        nawusebenzisa      izinto        emkhanyweni.
       ezinomkhanyo omnengi.'
 D.    'Yidla     izakhamzimba        ezifana    4.   Yidla iinthelo, nemirorho nefesi.
       neenthelo,       imirorho     yombala
       ohlaza nefesi.'
 E.    'Qobe           mnyaka        hlahluba    5.   Umnyaka       nomnyaka    hlolisa
       amehlwakho kwadorhodera.'                      amehlwakho kwadorhodera.
 F.    'Lisa ukubhema ngombana igwayi            6.   Ungabhemi      igwayi  ngombana
       liyingozi epilweni yelihlo.'                   liyawalimaza amehlo.
 G.    'Njalo       nje      nawuphethe 7.            Nawusebenza ngeensimbi, faka
       iinsetjenziswa          zeensimbi              amarhalasi uvikele amehlwakho.
       ezinjengemitjhini esika iinsimbi,
       mbatha amarhalasi avikelako.'

                                                                               Amagama 41

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                       DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokutshwaya

IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO.

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

   Ukwabiwa kwemitlomelo:

    o    7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu
         elilungileko).
    o    3 imitlomelo yelimi.
    o    Inani loke: 10.

   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.

    o    1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o    4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
    o    6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.

   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi            lokha umfundi nakadzubhule     imitjho
    njengoba injalo etheksthini:

    o    6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
    o    4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o    2- 3 yemidzubhulo nikela imitlomelo emi-2 yelimi.

   Ukubalwa kwamagama:

    o    Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o    Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako azange atjengise inani
         lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
         akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
         emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
    o    Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli
         zijeziswe.

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:      10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      6                            DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokutshwaya

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Ukutshwaya isigaba C

     Ukupeleda:

    o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa
      kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo
      ligamelo/yihlathululo yegamelo.
    o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
      nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
    o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko,
      ungci.

     Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
      ezeleko njengokutjho komleyo.

     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere
      elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

3.1       Ibhayisigili le itholakala Ezithabulule bicycle company.                          (1)

3.2       Uthola isifundo bandulo sokuyisebenzisa mahala.                                   (1)

3.3       -   Bafundi abaladelwako esikolweni.                                              (1)
          -   Babantu abanemizimba emikhulu.                                                (1)

3.4       Ungafiki ngemva kwesikhathi/ungaladelwa! mtjhini ozitjhentjhako lo!               (1)

3.5       D/Bizo nobumnini.                                                                 (2)

3.6       Akusilo iqiniso ngombana amagama la amumethe umqondo welimi
          lokurogela/lokudosa abantu abaladelwako nabonomzimba omkhulu bona
          bathenge umkhiqizo lo.                                                            (1)

3.7       Libandlululo ngokobulili     ngombana      abantu   bengubo    abakavunyelwa
          ukuthenga umkhiqizo lo.                                                           (2)
                                                                                            [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      7                            DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokutshwaya

UMBUZO 4: IKHATHUNI

4.1       - Yi-Laptop.
          - Ikopi.
          - Sigidi sokudlala sabentwana
          (Yinye ipendulo kezingehla.)                                                      (1)

4.2       - Kunobaba osebenza nge-Laptop.                                                   (1)
          - Kunabentwana abadlala ngeengidi zamanzi bayadumuzana.                           (1)

4.3       Ubaba lo bentwana bakhe laba abaphethe iingidi zamanzi.                           (1)

4.4       Amaronjwana la asitjela bona ubaba lo uyawacabanga amagama la,
          akusiyikulumo ayikhulumako kodwana ngayicabangako.                                (1)

4.5       Ngakuthabela khulu ukusebenzela ekhaya kodwana nje sengidinwe litjhada
          labentwana.                                                                       (1)

4.6       Jama tsi Sipho.                                                                   (1)

4.7       A./Lokunyaza.                                                                     (1)

4.8       Ubaba lo angahlangabezana nengozi yokuqothwa emsebenzini ngebanga
          lokungaqedi umsebenzakhe lo ngesikhathi ngebanga lokubangelwa
          bentwana itjhada./angazithola ararana nabaphathi bakhe ngokungenzi
          umsebenzakhe ngefanelo ngebanga lokuthikanyezwa bentwana ekhaya./i-
          Laptop le ingagcina yonakele ngonobangela wokuthelwa mamanzi aphuma
          eengidini zabentwanaba.
          (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                                (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1        Imindeni ayakhi ubuhlobo./Imindeni ayibakhi ubuhlobo.                (1)

          5.1.2        Umntazana olotjolwako waziwa ngokungadlulwa lirogo.                  (1)

          5.1.3        Elikhulukazi.                                                        (1)

          5.1.4        Beyingasiwo umgorhwana, beyinonile iphazima.                         (2)

          5.1.5        UNozizwe ulotjolwa nguMhlekwa ngamagagadlha weenkomo.                (2)

          5.1.6        Zoke zazizibuza ziziphendula bona ulotjolwa njani angakaziphathi
                       kuhle nje.                                                           (1)

          5.1.7        D/sisitjho.                                                          (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      8                          DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokutshwaya

          5.1.8        Kuvukwe ekuseni/ngesamarimarima kwenziwa amalungiselelo.           (1)

          5.1.9        Isibindi esibasiweko simnandi ukudlula esiphekweko.                (2)

          5.1.10       Abomakhelana bathe bafuna ukubona bonyana kwamambala
                       bayathandana.                                                      (2)

5.2       5.2.1        Ifundo ibudisi ifuna umntwanyana akhuthale.                        (1)

          5.2.2        Imisebenzabo.                                                      (1)

          5.2.3        Abangani laba bazokufunda iimBalo zegreyidi le-10                  (1)

          5.2.4        Lona lokufunda liletha ilwazi elingeneleleko.                      (1)

          5.2.5        Umfundi ozimiseleko eemfundweni zakhe ulala phakathi kwamabili
                       avuke neenkukhu zokuthoma.
                       (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                 (2)
                                                                                          [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA C:       40
                                                                         INANI LOKE:      80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023-mg/5d683de8-810a-4f65-bb67-d7d2d9efbe10) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018-memo/ddfa48ab-233c-4f7f-9675-f8f82faec7bd) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017-memo/b1f24c79-03d6-4ef0-b875-52390fbd8629) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016-memo/8cc14c7c-db75-4793-b5ef-61033a7bf01c) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-june-july-2015-memo/de5fd348-512f-4edc-ad9a-96698050f155) — isiNdebele FAL · Memo · 2015 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
