# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2023, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isindebele. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023-mg-2/aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376) — Memo · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                                 2023

                                                                             IMITLOMELO: 80

                                                                     ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                     Iphepheli linamakhasi ali-14.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       2                        DBE/2023
                                                  SC/NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA-C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                            (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                     (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi   (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Nombora iimpendulo zakho ngendlela ezononjorwe ngayo ephepheni
          lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela bona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.
8.
          Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola ISIGABA NGASINYE:

          ISIGABA A:        Imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Imizuzu ema-20
          ISIGABA C:        Imizuzu ema-50

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      3                        DBE/2023
                                                 SC/NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula UMBUZO 1.1 kanye NOMBUZO 1.2.

1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                        I-INTHANETHI IYABUSA EPILWENI YANAMHLANJE

          1       Ipilo seyitjhuguluke khulu nawuyimadanisa nepilo yakade. Amanye
                  wamatjhuguluo kukobana izinto ezinengi nazizakwenziwa zifuna
                  i-inthanethi. I-inthanethi le yasungulwa ziinqhenyana zabantu
                  ezimbadlwana zabososayensi nabonjiniyere. Kusukela ngomnyaka
                  we-1983 kwaba netuthuko kangangokuba abarhubhululi bagcina 5
                  sebasungule i-inthanethi esetjenziswa namhlanje. Ngomnyaka
                  we-1990 usosayensi wekhomphyutha uTim Berners-Lee wasungula
                  iWorld Wide Web. Ngiyo eyenza kube lula bona i-inthanethi ifinyelele
                  emphakathini.

          2       Sekubonakala-ke bona i-inthanethi sekuyinto engeze sisakghona 10
                  ukuphila ngaphandle kwayo. I-inthanethi seyingene nakubhajedi
                  emndenini eminengi ngombana umndeni sewuditjha kamnandi
                  nangabe kune inthanethi ekhaya. Lokhu sekubange nokobana isikhathi
                  sokuhlala ndawonye emndenini sidleke ngombana sekubusa
                  abomaliledinini abakhambisana nama-network athileko. Ufunyana 15
                  umntwana abukele ifilimu kumaliledininakhe, ubaba aqale izehlakalo
                  ezenzeka ephasini nomma azicocela eenkundleni zokuthintana.
                  Amalanga nabu-8 enyangeni ka-Oktoba emnyakeni wee-2021 abantu
                  bahlanganyelwa ziinhloko ngebanga lokobana i-inthanethi ephethe
                  iinkundla zokuthintana yakaMac Zacabeth yonakala.                  20

          3       I-Facebook ethandwa khulu ephasini mazombe yajama tsi.
                  Usomabubulo lo waloba amabhiliyoni wamaranda esehlakalwenesi.
                  UmNyango wezeFundo esiSekelo ukatelela bona iinkolo ngeenkolo
                  zibe    ne-inthanethi.   Abafundi  sebahlala   emakhomphyutheni
                  barhubhulule ilwazi mayelana nemisebenzi ebayiphiwe botitjhere 25
                  eenkolweni. Into ekatelela umNyango wezeFundo esiSekelo bona
                  iinkolo zifumane i-inthanethi kukobana ithungelelwano lemkayini
                  (Network) alikghoni ukubamba kezinye iindawo abafundi abahlala kizo
                  khulukhulu     ezisemakhaya    nemaplasini.  Kunezinye    iimfundo
                  ezinjengezoMlando ne-Life Orientation ezikatelela bona abafundi 30
                  benze irhubhululo ngazo.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                                  DBE/2023
                                                  SC/NSC

          4       UmNyango        wemaZikweni    aPhakamileko    wezeFundo       wona
                  sewunesikhatjhana wayilungisa indaba yokwenza izinto online.
                  Abafundi abafuna ukuyokufunda emayunivesithi nemakholiji bebajama
                  umjeje wokuyokubawa iinkhala zokufunda amalanga amathathu woke. 35
                  Umraro lo walanyulwa ngiyo i-inthanethi kwathiwa abafundi ababawe
                  iinkhala online bebathole neempendulo kiyo. Yabuya yaba lisizo khulu
                  ebafundini kusukela ngoMatjhi emnyakeni wee-2020 lokha
                  nakungayiwa eenkolweni. Amakhamphani wama-network afana nabo-
                  Rain, Telkom azuza khulu ngaleso sikhathi ngombana iinsetjenziswa 40
                  ezikhambelana ne-inthanethi abafundi bakateleleka bona bazithenge
                  nabasemakhaya. Ababelethi bebalila ezimathosi ngendaba le
                  ngombana ubujamo lobu bebudla ngeenkhwanyeni zabo kanti
                  ngakelinye ihlangothi imali ebayibhadela emaZikweni aPhakemeko
                  wezeFundo azange iphungulwe.                                         45

          5       EmiNyangweni eminengi kaRhulumende idlala indima ekulu.
                  Kunemininingwana engaphakathi kwemitjhiningqondo etholakala
                  kuphela nakune-inthanethi. Abantu nabanezinto abafuna ukuzenza
                  ema-ofisini womNyango wezeHlalakuhle newezokuThutha kutholakale
                  bona kunomraro nge-inthanethi bayakateleleka bona bajike babuyele 50
                  emakhaya      bangakasizakali. Amabhanga       adzimelele   khulu
                  ku-inthanethi ngombana nawo imininingwana yababulungi bemali
                  ifumaneka ngayo.

          6       Iindawo zokuphumula ezinjengamahotela nama-Holiday Resorts
                  asebenzisa ubujamo babo be-inthanethi ukuzikhangisa nokudosa 55
                  iimvakatjhi. Abantu bafuna iindawo ezine-Wifi khulukhulu etholakala
                  simahla ngombana nakuditjhiweko kuthintanwa nabantu abasekhaya
                  bebathunyelwe iinthombe namavidiyo. Koke lokhu kwenziwa
                  ngokusebenzisa iinkundla zokuthintana ezifuna i-inthanethi. Kazi
                  amalunga womndeni amndeni ngokuthintana nokuvakatjhelana. 60
                  Sadlula kade isikhathi sokobana uthi nawuya endaweni ethileko
                  ukhambe ujama emagaratjhi batjho ubuza indlela. Kwathoma
                  kwasetjenziswa i-Navigator namhlanje isizo lifumaneka kumaliledinini
                  wakho. Abangakghoniko ukuvakatjhelana basebenzisa zona iinkundla
                  zokuthintana ezinjenge-Skype ne-Whatsapp bacoce baqalene 65
                  ngemehlweni. Koke lokhu kudzimelele phezu kwe-inthanethi.
          7       I-inthanethi yenze ipilo yaba lula emphakathini. Umuntu
                  sewuyazikhethela bona uyakufuna ukuya esitolo namkha awa?
                  Nawufuna izambatho uyazi-oda, yigrozara ngiso leso, ziinhlahla nazo
                  ubathinta online bakulethele. Nobuvila nabo buthi ngilapha emindenini, 70
                  akusaphekwa        ngamalanga.     Kuneentolo      ezithengisa    ukudla
                  okuphekelwe       futhi. Umuntu      ukghona     ukufaka     i-oda-online
                  ngewebhusayidi kungakapheli nama-iri amabili ezwe ngesithuthuthu
                  sesithi bhrrrrrr! bhrrrrr! ngaphandle sizokudiliva. Kuyabonakala bona
                  esikhathini esizako umuzi nomuzi kuzokufanela bona ube nayo 75
                  i-inthanethi ngombana imihlangano eminengi yomsebenzi seyenziwa
                  ngayo. Imindeni nayo seyizokusebenzisa yona lendlela ukulungisa
                  iinkhonkhwani zayo.
                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                              DBE/2023
                                                 SC/NSC

          1.1.1        Tlola iinqhenyana EZIMBILI ezasungula i-inthanethi.                      (2)

          1.1.2        Veza into eyenziwa babantu          abalandelako      nge-inthanethi
                       esikhathini sanamhlanje.

                       (a) Ubaba                                                                (1)

                       (b) Umma                                                                 (1)

          1.1.3        Ngokurhunyezweko hlathulula okwenzeka ngomnyaka we-1990
                       nokwaba lisizo emphakathini.                                             (2)

          1.1.4        Veza okungafaniko mayelana nokukhuluma kwabantu esikhathini
                       sakade nesikhathini sanje.                                               (2)

          1.1.5        Hlathulula okwenzeka   ephasini          mazombe     amalanga
                       nabu-8 ku-Oktoba okwenza bona           abantu bahlanganyelwe
                       ziinhloko.                                                               (2)

          1.1.6        Ucabanga bona ngiziphi ezinye iinkundla zokuthintana
                       ezingakavezwa    etheksthini   le  ezathintekako   amalanga
                       nabu-8 ku-Oktoba 2021? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.               (2)

          1.1.7        Ucabanga bona ngikuphi okhunye abafundi abakwenzako nge-
                       inthanethi ngaphandle kokurhubhulula ilwazi? Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                         (2)

          1.1.8        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       NgoMatjhi emnyakeni we-2020 imindeni eminengi besele inabo
                       abomaliledinini kodwana i-inthanethi beyidla ngeenkhwanyeni
                       zababelethi ngombana kufanele:

                       A    Bathenge amakhomphyutha
                       B    Bathenge i-data
                       C    Balungise abomaliledinini
                       D    Base abentwababo esikolweni samakhomphyutha                         (2)

          1.1.9        Hlathulula  okwenzeka     ngoMatjhi    emnyakeni    wee-2020
                       okwabangela bona abafundi bakateleleke ukufundela emakhaya.              (2)

          1.1.10       Ucabanga bona ngiwuphi umthelela omumbi olethwe yi-inthanethi
                       khulukhulu endabeni yalokha umuntu nakabulunge imali ebhanga?            (2)

          1.1.11       Ngokucabanga kwakho ingabe kusisenzo ESIHLE nofana ESIMBI
                       ukuthumela abantu izinto enizenzako nanikhambileko niye
                       emaholideyini?                                                           (2)

          1.1.12       Tshwaya ngomthelela omumbi olethwa kukuba khona kwe-
                       inthanethi emndenini.                                                    (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      6                            DBE/2023
                                                 SC/NSC

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                       [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Hlathulula lokho okwenziwa esithombeni.                                   (1)

          1.2.2        Sekela isitatimendesi ngephuzu ELILODWA uqalise esithombeni
                       esingehla.

                       Abantwaba bakuthabele lokhu abakwenzako.                                  (1)

          1.2.3        Hlathulula izinto EZIMBILI ezikhombisa bona lokhu okwenzeka
                       esithombeni kwenzeka ehlobo.                                              (2)

          1.2.4        Nawuqalisisa okwenzeka esithombenesi ingabe lokhu okuvezwe
                       kiso bekungenzeka ngaphambi komnyaka wee-1990 lapha
                       eSewula Afrika? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
                       ELILODWA.                                                                 (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:                 30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      7                        DBE/2023
                                                 SC/NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana
neendlela zokutjheja amehlo.

IMIYALO:

1.     Amagama angadluli kwama-60.
2.     Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3.     Umutjho NGAMUNYE owutlolako awube nomqondo OWODWA opheleleko.
4.     Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5.     Sebenzisa amagamakho, ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole
       okusesirhunyezweni.
6.     Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

                              IINDLELA ZOKUTJHEJA AMEHLO

Amehlo asisitho esiqakatheke khulu emzimbeni. Afuna ukutjhejwa ngombana ipilo iba
budisi nasele anobulwele. Kazi ipilo yipilo ngokubona. Ukuzitjhayelela uthathe
amakhambo uvakatjhele iinhlobo kumnandi kangangani kodwana koke lokho
kuyakhinyabezeka nasele ungasaboni kuhle. Abantu sithanda ukwazi bona iphasi
lijame njani khulukhulu kibomaliledinini neenrhatjhini ezinjengabomabonakude. Koke
lokho sikwenza ngokusizwa mamehlo. Kuqakathekile bona siwatjheje komhlolo amehlo
la.

Indlela yokuthoma yokutjheja amehlo kukobana wazi umlando wepilo yomndenakho.
Uhlole bona akunamuntu onobulwele betjhukela, bomfutho weengazi eziphezulu
nofana okhe watshwenywa mamehlo? Imihlobo le yobulwele iyakuthanda ukusahlela
amehlo. Qobe lilanga tjheja bona akunamatshwayo akhombisa amatjhuguluko
wendlela obona ngayo. Wazibona sele into eyodwa ibonakala ngathi zimbili nofana
kuba budisi ukubona nakunomkhanyo omncani, yazi bona sekunomraro
ngamehlwakho. Ilanga nomkhanyo omnengi kuyawalimaza amehlo. Imitjhiningqondo,
abomaliledinini namalambha asetjenziswa ngendlini anomkhanyo ongenelela khulu
emehlweni. Mbatha amarhalasi avikela amehlo nawusebenzisa izinto ezinomkhanyo
omnengi.

Yidla izakhamzimba ezifana neenthelo, imirorho yombala ohlaza nefesi. Irhubhululo
liyaveza bona ifesi inamafutha abizwa nge-Omega 3 asiza ukulwisana nokwehla
kwamandla womzimba. I-Omega 3 ibuye ibe mavithamini wamehlo. Qobe mnyaka
hlahluba amehlwakho kwadorhodera. Lokhu kuzokusiza bona ufumane amarhalasi
wamehlo afaneleko nazokusiza bona ubone kuhle. Lisa ukubhema ngombana igwayi
liyingozi epilweni yelihlo. Igwayi ngenye yezinto ezibanga bona amehlo abe ne-catarac
ethikameza ukubona kuhle emehlweni.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1          8                                  DBE/2023
                                                     SC/NSC

Njalo nje nawuphethe iinsetjenziswa zeensimbi ezinjengemitjhini esika iinsimbi,
mbatha amarhalasi avikelako. Iingozi zamehlo ezibandakanya umsebenzi ezingenza
bona umuntu alahlekelwe kubona kwamehlwakhe unomphela zingavikelwa
ngokumbatha amarhalasi aphephisa amehlo. Asiwatjhejeni amehlwethu.

                                                 [Ithethwe ku-inthathethi yatjhugululwa esiNdebeleni]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                              Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1              9                              DBE/2023
                                                         SC/NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

      UDINWE KULADELWA ESIKOLWENI BEGODU NOMZIMBA SEWUTHELE
        NGOKWEQILEKO? TJHAPHULUKA UZITHOLELE IBHAYISIGILA LE
       EZITHABULULE BICYCLE COMPANY ekhambisana nesikhathi ukhohlwe
                              mirarwakho.

Ungasidosela umtato ku-011 264 0001 nofana uvakatjhele i-Facebook yethu ukuthola
iintengo. Ungadiselwa ziinyawo! Mtjhini ozitjhentjhako lo!

Imibandela

-   Ithengiselwa abantu bembaji.
-   Ikhamba endleleni eneskontiri kwaphela.
-   Uthola isifundo bandulo sokuyisebenzisa mahala.
                                                                      [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1         Ibhayisigila le itholakala kisiphi isitolo?                                                 (1)

3.2         Veza umbandela OWODWA ongenza bona abantu bawuthabele umkhiqizo
            lo.                                                                                         (1)

3.3         Tlola imihlobo EMIBILI yabantu engathabela ukuthola umkhiqizo                        lo
            othengiswako.                                                                               (2)

3.4         Buyelela umutjho olandelako               bese,   ujamiselela   isitjho   esithalelweko
            ngehlathululo yaso.

            Ungadiselwa ziinyawo! Mtjhini ozitjhentjhako lo!                                            (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                             Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     10                             DBE/2023
                                                 SC/NSC

3.5       Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako:

          Ibizo elithi; 'Imirarwakho' libizoqarha elakhiwe nge …

          A       bizo nebizo.
          B       senzo nebizo.
          C       bizo nenani.
          D       bizo nobumnini.                                                              (2)

3.6       Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
          bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

          Amagama athi; 'Udinwe kuladelwa esikolweni begodu nomzimba sewuthele
          ngokweqileko?' amumethe umqondo welimi lokunyaza.                                    (1)

3.7       Tshwaya ngebandlululo elitholakala esikhangiswenesi. Ipendulwakho ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                                    (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     11                             DBE/2023
                                                 SC/NSC

4.1       Tlola OKUKODWA okubonakala etafuleni esekhathunini engehla le.                      (1)

4.2       Hlathulula okwenzeka ekhathunini engehla. Ipendulwakho ayibe maphuzu
          AMABILI.                                                                            (2)

4.3       Veza bona ubaba osekhathunini uhlobana njani nalaba abaphethe iingidi.              (1)

4.4       Ucabanga bona asitjelani amaronjwana amathathu aseduze kwekulumo
          kababa osekhathunini? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                          (1)

4.5       Sebenzisa isihlanganisi esifaneleko ukuhlanganisa imitjho elandelako.

          Ngakuthabela        khulu   ukusebenzela   ekhaya.   Nje   sengidinwe   litjhada
          labentwana.                                                                         (1)

4.6       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese uthalela isenzukuthi.

          Jama tsi Sipho.                                                                     (1)

4.7       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

          Amagama athi; 'Mina angeze ngadlulwa mntazanyana' amumethe umqondo
          welimi …

          A      lokunyaza.
          B      lokubandlulula.
          C      lokudlelezela.
          D      lokurogela.                                                                  (1)

4.8       Tshwaya ngobungozi obungavelela ubaba lo emsebenzinakhe nange lokhu
          okwenzeka ekhathunini engehla kungaragela phambili. Ipendulwakho ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                                   (2)
                                                                                              [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      12                               DBE/2023
                                                  SC/NSC

UMBUZO 5

5.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          Namhlanjesi lilanga elikhulu kwaJikanelanga ngombana kuyalotjolwa.
          Imindeni yakha ubuhlobo. Kuvukwe neenkukhu nazehla emthini kwenziwa
          amalungiselelo. Abantu bendawo bawakhuphe woke amehlo enyameni
          ngombana umntazana olotjolwako waziwa ngokungadlulwa libhrugu. Ngikho
          bafuna ukuzibonela isokana elinesibindi esingaka. Phela uNozizwe 5
          siphalaphala kanti nejamo lithi ngila. Alo ngiliphi isokana elingeze lafuna
          ukumenza umkhamanzi walo? Lithe naliphakamako bavela abakhongi baraga
          amagagadlha weenkomo ezilisumi nambili. Bezingasiyo imigorhwana,
          bezinonile ziphazima. Lokhu kutjengisa bona uMhlekwa uzimisele.
          Kwamambala uJikanelanga uyindoda emadodeni ngombana indoda yikomo. 10
          Abondabazabantu babamba ongenzasi kwazaliseka elithi ithando ngelabantu
          ababili wesithathu yihlanganisa. Kuthe naliyozilahla kunina, indaba yabe sele
          iseenkundleni zokuthintana bona uHleziphi uvunulisiwe akasazokuba litatawu
          lamasokana.

          5.1.1        Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze ukulandula.

                       Imindeni yakha ubuhlobo.                                                  (1)

          5.1.2        Tlola igama eliphikisana naleli elithalelweko emutjhweni ongenzasi.

                       Umntazana olotjolwako waziwa ngokungadlulwa libhrugu.                     (1)

          5.1.3        Khulisa igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi.

                       Namhlanjesi lilanga elikhulu kwaJikanelanga.                              (1)

          5.1.4        Tjhugulula umutjho olandelako ube sebunyeni.

                       Bezingasiyo imigorhwana, bezinonile ziphazima.                            (2)

          5.1.5        Buyelela utlole umutjho olandelako kodwana uthome ngegama
                       elithalelweko.

                       UMhlekwa ulobola uNozizwe ngamagagadlha weenkomo.                         (2)

          5.1.6        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela igama
                       elithalelweko ngesabizwana senani.

                       Iintombi  zazizibuza      ziziphendula   bona     ulotjolwa     njani
                       angakaziphathi kuhle nje.                                                 (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     13                             DBE/2023
                                                 SC/NSC

          5.1.7        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako:

                       Ikulumo ethi abondabazabantu babamba ongenzasi isi …

                       A    saga.
                       B    fenqo.
                       C    sandiso.
                       D    sitjho.                                                            (1)

          5.1.8        Buyelela utlole umutjho ongenzasi         ujamiselele     ibinzana
                       elithalelweko ngehlathululo yalo.

                       Iinkukhu nazehla emthini kwenziwa amalungiselelo.                       (1)

          5.1.9        Thatha igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulisebenzise
                       emutjhweni ozakhele wona kuvele enye ihlathululo ehlukileko kile
                       esetheksthini.

                       Ngikho bafuna ukuzibonela bona ngubani isokana elinesibindi
                       esingaka.                                                               (2)

          5.1.10       Tjhugulula ikulumo engenzasi ibe yikulumo engakanqophi.

                       Abomakhelana bathi, 'Sifuna ukubona bonyana kwamambala
                       niyathandana.'                                                          (2)

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

          Ifundo ibudisi ifuna umntwana akhuthalele umsebenzakhe begodu abe
          nethando lokusebenza nabanye. Ngaleyo ndlela angagcina aphumelela
          ngamalengiso.

          Yiba mngani neencwadi zakho.
                                                              [Sithethwe ku-www. images com]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1        14                              DBE/2023
                                                    SC/NSC

          5.2.1        Buyelela utlole    umutjho    ongenzasi    bese    unciphisa    igama
                       elithalelweko.

                       Ifundo ibudisi ifuna umntwana akhuthale.                                  (1)

          5.2.2        Khupha umenziwa emutjhweni ongenzasi.

                       Abangani batlola imisebenzabo ndawonye.                                   (1)

          5.2.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ube sesikhathini
                       esizako.

                       Abangani laba basafunda iimBalo zegreyidi le-10.                          (1)

          5.2.4        Jamiselela ibizo elithalelweko ngesabizwana samambala.

                       Ithando lokufunda liletha ilwazi elingeneleleko.                          (1)

          5.2.5        Thatha igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulitjhugulule libe
                       libizomuntu bese ulisebenzisa emutjhweni ozakhele wona.

                       Ifundo ibudisi ifuna umntwana akhuthalele umsebenzakhe.                   (2)
                                                                                                 [20]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA C:             40
                                                                          INANI LOKE:            80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023/724fac4d-2c40-4875-9e4d-0ed1d89216b8) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2023/529910ff-1e00-43e1-a8da-6c5cc6a31618) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017/5e4bc540-a49b-46cb-982b-0ccda6327037) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016/7f8c50b0-ec33-45d0-a312-8e92c85c6b8b) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
