# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2016, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016-memo/3e9c5520-0974-4a01-8075-0b3d51e02299
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016-memo/3e9c5520-0974-4a01-8075-0b3d51e02299)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · isindebele. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016/1f5662f7-2098-4989-ad57-290765b8b72d) — QP · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2016

                                       IMEMORANDAMU

IMITLOMELO: 80

                               Imemorandamu le inamakhasi ali-9.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       2               DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

•   Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
    zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
    okutjhiwoko/ukuzwisisa (iimphoso kumele zitjengiswe/zivezwe).
•   Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle kwalelo
    elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo,
    ungajezisi.
•   Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi lisetjenzisiwe etheksthini
    begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.
•   Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka
    IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela
    nokusekelwa kwependulo kwaphela.
•   Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
    IQINISO/UMBONO.
•   Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
    woke, tshwaya igama ekungilo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.
•   Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
    tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.
•   Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande.
•   Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
    elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       3                  DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

1.1       1.1.1        Yihlangano i-Al Jazeera.                                             (1)

          1.1.2        Unobangela wesomiso kutjhisa kwephasi mazombe i-Global
                       warming.                                                             (1)

          1.1.3        Ehlobo izulu alisani kesinye isikhathi kuba makhaza kube ngathi
                       kusebusika.                                                          (2)

          1.1.4        - Bosomaplasi abatjalako/Balimi.                                     (1)
                       - Bosomaplasi abafuyileko.                                           (1)

          1.1.5        Urhulumende ubhore phasi wavuselela namadanyana ebathela
                       kiwo amanzi ukwenzela bona ifuyo isele neentjalo zithelelelwe.       (2)

          1.1.6        Mamanzi.                                                             (1)

          1.1.7        - Bangalahlekelwa mamanzi emzimbeni kubabangele ukugula.             (1)
                       - Bangadoseka imisipha/Bangabanjwa makrempe.                         (1)

          1.1.8        Urhulumende uqatjha iinlori eziziintankana zokuthwala amanzi
                       bona ziyokuthelela imiphakathi etlhayelelwa mamanzi.                 (2)

          1.1.9        Isiphila.                                                            (1)

          1.1.10       Kubangelwa kukobana iintjalo zabo zigcina zifile ngebanga
                       lokutlhoga amanzi bese batlhoge ukudla.                              (2)

          1.1.11       Bangavikela imizimbabo ngokuthi basele amanzi ukuze
                       bangatlhayelelwa mamanzi emzibenabo/Bangavikela imizimbabo
                       ngokuthwala iingwani njalo nje nabaselangeni/Ngokufaka
                       amarhalasi wamehlo ukuze bavikele amehlwabo.                         (2)

          1.1.12       A/Ifenitjhara, amakapa wokufulela namaphepha.                        (2)

          1.1.13       - Siyamukeleka           isenzo    somphakathi     sokutjhagala
                         nakunganamanzi ngombana urhulumende nabomasipala
                         abasayitlhogomeli kuhle imiphakathi bayithathela ehloko
                         nayitjhagalako.
                       - Asamukeleki           isenzo    somphakathi      sokutjhagala
                         nakunganamanzi ngombana indaba yesomiso ingaphezu
                         kwamandla karhulumende nabomasipala ngebanga lokobana
                         izulu liyindlala, njeke amadamu nemilambo ayisenamanzi.            (2)

          1.1.14       Ngingafaka amamithara azokumedela abantu amanzi ekufanele
                       bawathole ngelanga/Ngingathi amanzi awavulelwe ngeenkhathi
                       ezithileko kwaphela.                                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                  DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

1.2       1.2.1        Kunabantu abavowudako.                                              (1)

          1.2.2        Yihlangano ye-IEC/Independent Electoral Comission.                  (1)

          1.2.3        Unobangela kukobana ukuvowuda kuyifihlo, njeke         ufanele
                       ungabonwa mumuntu bonyana ukhetha yiphi ihlangano.                  (2)

          1.2.4        Kuqakatheke khulu ngombana lokhu kubapha ilungelo lokukhetha
                       ihlangano namalunga kamasipala ebawabona afanele ukubusa
                       enarhenabo.                                                         (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       5                   DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukurhunyeza okumayelana namagadango ongawathatha ukuze umzimbakho
uhlale uphilile.

Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako
        ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

     UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI                            IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO
A    'Ungabhemi nawufuna ukuzibona uphile            1   Ungabhemi ukuze uphile kuhle.
     kuhle emzimbeni. Ukubhema kumkhuba
     oyingozi khulu epilweni yomuntu ngombana
     kulimaza amaphaphu nehliziyo'.
B    'Kuqakatheke khulu ukudla ukudla                2   Yidla ukudla okunezakhamzimba.
     okunezakhamzimba nawuzakuhlala uphilile’.
C    'Amalwele amanengi aditjha kamnandi             3   Yehlisa umzimba ukuze uhlale
     emuntwini onomzimba omkhulu.                        uphilile.
     Kufanele wehlise umzimba nawufuna ukuba
     nomzimba ophile njengotjheleni. Iqiniso
     elihlabako kukobana ikoloyi ekulu angeze
     yathwalwa mavili amancani, nomzimba
     unjalo-ke'.
D    'Khuthalela bona uzithabulule. Ziindaba         4   Zithabulule ngombana lokho
     zalokha ugubudu asadla ubulongwe                    kuletha ipilo emzimbenakho.
     ukobana abantu abathabulula umzimba
     ngabanemizimba emikhulu nofana
     ngabafuna ukuwehlisa'.
E    'Libalela umuntu nakakonileko.                  5   Hlala ulibalela ubalekele
     Nawungalibaleliko uhlala unomthwalo                 ukudiselwa mavunda.
     ngombana umuntu lo ongakamlibaleliko
     kufana nokuthi uhlala ngaphakathi kuwe'.
F    'Umnyaka nomnyaka umzimbakho uhlolise           6   Qobe mnyaka hlolisa umzimbakho
     kibodorhodera nanyana ungaguli. Lokhu               kibodorhodera.
     kukusiza bona umzimbakho nawunobulwele
     bulapheke busathoma'.
G    'Nangabe sewungenwe lithando begodu             7   Zivikele nawuya emsemeni
     uyaya emsemeni, khuthalela bona uzivikele           ubalekele amalwele athathelanako.
     ukuze uhlale uphilile emzimbeni.
     Kunamalwele athathelana ngokomseme
     kanti intumbantonga yona iyabulala'.
                                                  Inani lamagama asetjenzisweko ama-34

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       6                DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

UKUTSHWAYWA KWESIRHUNYEZO

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

•   Ukwabiwa kwemitlomelo:
    o  7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelophuzu
       eliqakathekileko)
    o  3 imitlomelo yelimi
    o  Inani loke: 10

•   Ukwabiwa   kwemitlomelo      yelimi     lokha    ohlolwako       nakasebenzise
    amagamakhe.
    o  1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1
    o  4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2
    o  6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako                 nakangakasebenzisi
    amagamakhe.
    o  6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo welimi
    o  1–5 imidzubhulo: nikela umtlomelo welimi owo-1

TJHEJA:

•   Ukubala amagama:
    o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
       lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
       akusingilo.
    o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
       bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.

                                                          IMITLOMELO YESIGABA B:         10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7               DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

ISIKHANGISO

Ukutshwaya isigaba C

•      Ukupeleda:

       o    Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
            kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula okutjhiwo
            ligama lelo.
       o    Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
            nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
       o    Nangabe kuhlolwa ngokurhunyeza, ipendulo kumele ibe netshwayo
            elifaneleko.

•      Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe
       ngemitjho ezeleko/njengokutjho komleyo.
•      Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
       elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

3.1.       Yiba mumuthi othela ezimnandi zodwa! Khupha amehlo enyameni. Thumela
           isibawo sakho eYunivesithi yePitori uzifunyanele isilodlhelo sepumelelo.      (2)

3.2        Libolekwe elimini lesiNgisi/English.                                          (1)

3.3        Ngundaweni/Sisandiso sendawo.                                                 (1)

3.4        Yiba njengomuthi othela ezimnandi zodwa.                                      (1)

3.5        Ufanele ukhuphe amehlo enyameni nawutlikitla iimvumelwano ngombana
           sebabanengi abantu abadlelezelweko.                                           (2)

3.6        LIQINISO, sinebandlululo leemfundo ngombana ababamukeli abafundi
           abangafundi    iimBalo/LIQINISO,  kunebandlululo  leemfundo lezinga
           lokuphumelela isifundo seemBalo ngombana bamukela kwaphela abafundi
           abaphumelele iimBalo ngamaphesende ama-70 egreyidini le-12.                   (1)

3.7        Uphumelele ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa ngombana:

           - Amagama adosa abantu atlolwe ngamagabhadlhela.
           - Imibandela itlolwe ngamagama amancani.
           - Isithombe salokho okukhangiswako siveziwe.
           (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                              (2)
                                                                                         [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       8                   DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

UMBUZO 4

IKHATHUNI

4.1       I-ofisi lakanomzana okhuluma noBhuda linefenitjhara.                              (1)

4.2       Nom. izinto ziyabiza.                                                             (1)

4.3       Imindeni - Ibizo                                                                  (1)
          Yethu - Isabizwana songumnini.                                                    (1)

4.4       Ukukhuphula.                                                                      (1)

4.5       B/Mqondo wobunengi obudluleleko.                                                  (1)

4.6       Imirholo yeensebenzi izokukhutjhulwa mphathi wekhamphani inyanga ezako.           (2)

4.7       UBadanile udosa emhlweni ngesifundo seSayensi.
          (Enye nenye ipendulo ezwakalako izokwamukelwa).                                   (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1        UKhulumani     umphathi   weemali   emNyangweni    wezeeNdlela
                       nokuThutha.                                                          (2)

          5.1.2        UMkoneni ufuyile uneenkonyana ezinengi.                              (1)

          5.1.3        Kusentambama izulu lifuna ukuthela kubonakala kumhlophe twa
                       ngaphandle.                                                          (2)

          5.1.4        UKhulumani wathabisa uMkoneni ngokufunda wabe wathola iziqu.         (2)

          5.1.5        Abodadwabo kaMkoneni beze nezipho zokuthokozisa uKhulimani.          (1)

          5.1.6        Utitjherehloko wesikolo seMadlangeni ubukhali.
                       (Nanyana ngimuphi umutjho ovezwe mfundi ikani nakasebenzise
                       igama elithi, 'ubukhali' uzakwamukeleka).                            (2)

          5.1.7        A/kungendlini yokuphekela.                                           (1)

          5.1.8        Izulu lifuna ukuna.                                                  (1)

          5.1.9        Unobuhlangothi ngombana bakhona abesana abazikghonako
                       iimBalo.                                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       9                    DBE/Novemba 2016
                                            NSC – Imemorandamu

5.2       5.2.1        Utitjhere usizana nabafundi ngerhubhululo leSayensi.                  (2)

          5.2.2        Kuyabonakala bona uThemba uyamthanda uThandi.                         (2)

          5.2.3        Abafundi bayamthanda utitjherabo ngombana nakabafundisako
                       bayamomotheka.                                                        (2)
                                                                                             [20]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:            40
                                                                       INANI LOKE:           80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2016-memo/e2ae3372-1c30-4c87-97db-74d9bd0b6769) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2016-memo/f8b87089-1ddc-4597-bc35-4a4dafadda67) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016-memo/8cc14c7c-db75-4793-b5ef-61033a7bf01c) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021-mg/949404bb-19a7-42dd-928c-816554ffef08) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
