# isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2016 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2016, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016/1f5662f7-2098-4989-ad57-290765b8b72d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016/1f5662f7-2098-4989-ad57-290765b8b72d)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2016-memo/3e9c5520-0974-4a01-8075-0b3d51e02299) — Memo · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                          NOVEMBA 2016

IMITLOMELO: 80

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      2                       DBE/Novemba 2016
                                                   NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                                (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                         (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi       (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Funda YOKE imiyalo onikelwe yona ngokuyelela okukhulu.

4.        Thoma ISIGABA ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

6.        Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

7.        Niyayeleliswa kobana nisebenzise isikhathi ngendlela elandelako:

          ISIGABA A:        Imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Imizuzu ema-40

8.        Tjhiya umuda owodwa ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

9.        Peleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako.

10.       Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     3                    DBE/Novemba 2016
                                                  NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                             ISOMISO ENARHENI YESEWULA AFRIKA

          1           Inarha yeSewula Afrika iqalene nomraro wobujamo bezulu.
                      Ukuya ngombiko we-Al Jazeera, iSewula Afrika iqalene nesomiso
                      soloko komnyaka we-1982. Urhulumende uyaveza bona imizi
                      engaphezu kweengidi ezimbili iqalene nokutlhayela kwamanzi.
                      Isomiswesi sibangwa kutjhisa kwephasi mazombe i-Global 5
                      warming ngombana sitjhugulule neenkhathi zomnyaka. Iinkhathi
                      zomnyaka zibonakala zimraro muva nje. Ekadeni bekwaziwa
                      bona ehlobo izulu liyana, ebusika kuba makhaza, kodwana
                      libhudango lelo enarheni le. Ehlobo izulu alisani kesinye isikhathi
                      kuba makhaza mpo njengebusika kubuze umuntu bona 10
                      unazingaki iingubo.

          2           Abantu abadosa emhlweni khulu ngesomiswesi bosomaplasi.
                      Bayalima batjale ngokwazi bona kusehlobo izulu lizokuna. Amafu
                      ayakhuphuka kubonakale kwangathi lizoyithela, sekuvele
                      umoyana uphephule amafu lawo. Ngemuva kwalokho litjhise 15
                      likhuphe unomdakana ngemgodini. Abosomaplasi balila balilile
                      kurhulumende bona izinto ziyonakala ngebanga lesomiso.
                      Ubujamobu bubanga bona ifuyo ibe nobulwele. Urhulumende
                      ulinga ngamandla bona abasize abasomaplasaba kodwana
                      kubudisi ngombana akakghoni mahlangothi woke. Emaplasini 20
                      amanengi urhulumende ubhore phasi wavuselela namadanyana
                      bona amanzi adoswa emigodini ebhoriweko lawo athelwe khona.
                      Ifuyo iyasela-ke neentjalo zikghona ukufumana amanzi.

          3           Ukutlhayela kwamanzi emiphakathini nakho kurhagele, kudla
                      esikhwanyeni sakarhulumende. Umphakathi ubona ngathi 25
                      urhulumende uyabhalelwa ukubabonelela ngeensetjenziswa.
                      Imiphakathi eminengi iyatjhagala ngokusola bona urhulumende
                      nabomasipala ababatjheji. Imitjhagalo le iba nemiguruguru
                      kugcine kutjhiswe ezinye iinsetjenziswa zomphakathi. Iintetjhi
                      zokuphehla igezi nazo zisebenzisa amanzi amanengi. Kunjalo nje 30
                      kusese nezinye ezakhiwako njengeMedupi esesifundeni
                      seLimpopo neKusile eseMpumalanga. Ukwakhiwa kweentetjhezi
                      kuletha umbango wamanzi emphakathini ngombana iindawo
                      ezakhelene nazo zitlhayela amanzi. Ukutlhogeka kwamanzokhu
                      kuthinta nomnotho wenarha ngombana abasebenzi bagcina 35
                      badiliziwe.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                          DBE/Novemba 2016
                                                    NSC

                      UThabi Nkosi ongusomNotho e-AgriSA ubike bona umkhiqizo
                      ehlangothini lezokuLima wehle khulu kunangesikhathi sesomiso
                      sokuthoma. Uthi njengoba inarha le iqalene nesinye isomiso nje
                      ukukhiqizwa kwesiphila kwehle ngamaphesende ama-30. 40
                      Izakhamuzi nazo zithwele nzima ngebanga lesomiswesi
                      khulukhulu ehlangothini lezeemali. Iintengo zokudla zikhuphuka
                      khulu. Inyama nayo kuyabonakala bona abantu bazokugcina
                      ngokuyidla nabaye eminyanyeni kwaphela. Abentwana bona
                      bazokutjhetjiswa ngomhluzi. Imindeni esizwa ziingadi bona 45
                      ukatsu angalali eziko igcina itlhaga. Isifunda seLimpopo
                      nesakwaZulu-Natal zigcine zithathwa njengeemfunda ezivelelwe
                      yihlekelele ngebanga lesomiswesi. UmNyango wezokuLima
                      nokuThuthukiswa koMphakathi esifundeni seLimpopo ubekele
                      ngeqadi imali engangeengidi ezintathu zamaranda ukusiza 50
                      abosomaplasi ngokudla kwefuyo.

                      Okutjhuguluke khulu-ke mazinga wokutjhisa. Ahlala aphezulu
                      nebusuku akusalaleki. Ukuhlala ngaphasi komuthi uthi
                      ngisemthunzini sekwaba lihlaya. Umuntu ujuluka abe manzi chi.
                      Eendaweni     ezitjhisa   khulu   abantu     baba    kukudla 55
                      kwabonompopoloza.

                      Ihlangano yakwa-NCA iyelelise umphakathi bona ungakhambi
                      khulu elangeni amazinga wokutjhisa nakaphezulu. Kuyeleliswe
                      nokobana abantu bazenzele umthunzi ngabomazilayela
                      ('umbrellas') nabangazifumana bakhamba elangeni begodu 60
                      batjhatjhe imizimbabo ngezezeso zelanga ukuze bavikeleke.
                      Kezinye iinkolo kugcinwe sele kukhutjhwe umyalo wokobana
                      kujanyiswe imidlalo ngombana ilangeli litjhisa khulu. Isitatimende
                      esivela kwa-ER24 sithi: 'Take of newborn, elders and children.
                      Ensure that their bodies are taken care of.'                       65

                      Abaphathi bamafemu asebenza ngemikhiqizo yeengodo bahlala
                      babambe iinhliziyo ngezandla. Amazinga wokutjhisa nakaphezulu
                      kangaka kulula bona kuqubuke imililo. Kutjha amahlathi wemithi
                      eyenza iingodo. Nakwenzekileko bona kuqubuke imililo,
                      kukhinyabezeka umphakathi ngombana abanye abantu batjhelwa 70
                      mimizi. Amafemu nawo emva kwezehlakalo zemililo adosa budisi
                      agcine avalile kube yindlala yodwa ebantwini ebebasebenza
                      kiwo. Isomiswesi simraro kibo boke abantu. Okufanele kwenziwe
                      kukobana abantu beSewula Afrika babe neendlela ebangaqalana
                      ngazo nesomiswesi.                                             75

                                           [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Tlola igama lehlangano evezwe etheksthini ebike ngesomiso
                       esisahlele iSewula Afrika.                                                      (1)

          1.1.2        Tlola unobangela wesomiso esisahlele iSewula Afrika ukuya
                       ngokwetheksthi engehla.                                                         (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                    DBE/Novemba 2016
                                                   NSC

          1.1.3        Ngokurhunyezweko tlola okungakajayeleki okwenzeka eenkhathini
                       zomnyaka nakunokutjhisa kwephasi mazombe.                             (2)

          1.1.4        Tlola imihlobo yabosomaplasi evezwe etheksthini ebonakala
                       ithwele budisi ngesikhathi sesomiswesi. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                      (2)

          1.1.5        Tlola igadango elithethwe ngurhulumende ukusiza abosomaplasi
                       abaqalana nesomiswesi.                                                (2)

          1.1.6        Tlola isisetjenziswa esifuneka khulu kibosomaplasi neentetjhini
                       eziphehla igezi.                                                      (2)

          1.1.7        Ucabanga bona ungabayini umphumela nange abafundi
                       bangaliswa badlale imidlalo nakutjhisa khulu? Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                      (1)

          1.1.8        Ucabanga bona ngikuphi evane kwenziwe ngurhulumende
                       ukuqinisekisa bona imiphakathi etlhayelelwa mamanzi iyawathola
                       nanyana kunesomiso? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.              (2)

          1.1.9        Ngisiphi isitjalo ocabanga bona singabanga bona kube nendlala
                       eSewula Afrika nange singasatholakali ngebanga lesomiso.              (1)

          1.1.10       Ucabanga bona kubangelwa yini bona imindeni ethembele
                       eengadini itlhage khulu ngesikhathi sesomiswesi. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                               (2)

          1.1.11       Ngaphandle kwalokhu okuvezwe etheksthini ucabanga bona
                       abantu bangayitlhogomela njani imizimbabo nakutjhisa khulu
                       ukuze bangalinyazwa lilanga nofana baguliswe mtjhiso.                 (2)

          1.1.12       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Imithi inomthelela   emnothweni    weSewula   Afrika    ngombana
                       ikhiqiza:

                       A    Ifenitjhara; amakapa wokufulela namaphepha.
                       B    Ifenitjhara; amabhlege namabhodlelo wamarhalasi.
                       C    Ifenitjhara; amakapa wokufulela namabhlege.
                       D    Ifenitjhara; amakapa wokufulela namarhalasi.                     (2)

          1.1.13       Ngokubona kwakho ingabe isenzo somphakathi sokutjhagala
                       nangabe utlhayelelwa mamanzi nakunesomiso SIYAMUKELEKA
                       nofana ASAMUKELEKI? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
                       ELILODWA.                                                             (2)

          1.1.14       Nange unguNgqongqotjhe womNyango wezaManzi namaHlathi
                       ngikuphi ongakwenza ukuqinisekisa bonyana abantu bawafumana
                       ngokulingana amanzi nakunesomiso. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    6                    DBE/Novemba 2016
                                                 NSC

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                         [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Hlathulula ngephuzu ELILODWA lokho okwenzeka esithombeni
                       esingehlesi.                                                         (1)

          1.2.2        Tlola ihlangano evezwe esithombeni ekungiyo etjheja ikambiso
                       yalokho okwenzeka kiso.                                              (1)

          1.2.3        Ucabanga bona uyini unobangela wokobana omunye nomunye
                       kilaba abasemuva basebenzele ngebhoksaneni lakhe ayedwa?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                 (2)

          1.2.4        Tshwaya ngelihlo elibukhali bona kuqakatheke kangangani lokhu
                       okwenziwa babantu abasesithombenesi enarheni yekhabo.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                 (2)

                                                         IMITLOMELO YESIGABA A:             30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7                          DBE/Novemba 2016
                                                    NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1.        Ngamagama angadluli kwama-60, rhunyeza uveze amaphuzu ali-7
          amagadango ongawathatha ukuze umzimbakho uhlale uphilile.
2.        Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3.        Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo owodwa opheleleko.
4.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo.
6.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C

     AMAGADANGO ONGAWATHATHA UKUZE UMZIMBAKHO UHLALE UPHILILE

Indlela umuntu aphila ngayo iba nomthelela wokobana uphila isikhathi eside nofana
esifitjhani. Izifo ezimbulalazwe njengekankere, ubulwele behliziyo nebokufa ihlangothi
bungavikelwa ngokukhetha iindlela ezenza bona uhlale uphilile emzimbeni.
Kunekulumo ethi, 'umnotho odlula koke kuhlala uphilile.' Ungabhemi nawufuna
ukuzibona uphile kuhle emzimbeni. Ukubhema kumkhuba oyingozi khulu epilweni
yomuntu ngombana kulimaza amaphaphu nehliziyo. Umuntu nasele athomile kuba
budisi nokobana alise. Kunekulumo ethi, 'ukudla ihabhula elilodwa ngelanga
kuyamqotha udorhodera.' Kuqakatheke khulu ukudla ukudla okunezakhamzimba
nawuzakuhlala uphilile. Amalwele amanengi aditjha kamnandi emuntwini onomzimba
omkhulu. Kufanele wehlise umzimba nawufuna ukuba nomzimba ophile njengotjheleni.
Iqiniso elihlabako kukobana ikoloyi ekulu angeze yathwalwa mavili amancani,
nomzimba unjalo-ke.
Khuthalela bona uzithabulule. Ziindaba zalokha ugubudu asadla ubulongwe ukobana
abantu abathabulula umzimba ngabanemizimba emikhulu nofana ngabafuna
ukwehlisa imizimba. U-Edward Stanley owayenguNobhala weeNdaba zangaPhandle
enarheni yeBritain uthi, 'People who don't have time exercise their bodies, they must
know that not very long they will be attacked by illness.' Libalela umuntu nakakonileko.
Nawungalibaleliko uhlala unomthwalo ngombana umuntu lo ongakamlibaleliko kufana
nokuthi uhlala ngaphakathi kuwe. UMartin Luther King uthi, 'Hatred doesn't chase
away hatred, it's only love that can chase away hatred.'
Qobe mnyaka nawugidinga ilanga lakho lamabeletho nezitho zomzimba ziyaluphala.
Umnyaka nomnyaka umzimbakho uhlolise kibodorhodera nanyana ungaguli.
Kuqakatheke khulu ukuhlolisa ubujamo bomzimba. Lokhu kukusiza bona umzimbakho
nawunobulwele bulapheke busathoma. Nangabe sewungenwe lithando begodu uyaya
emsemeni, khuthalela bona uzivikele. Kunamalwele athathelana ngokomseme kanti
intumbantonga yona iyabulala. Kungcono ukuzivikela kunokulila ngongathana.
Ungalandeli isitjho esithi, liphandlwa liqalile. Umuntu kuzitjheja ngombana uphila
kanye.
                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:                  10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       8                       DBE/Novemba 2016
                                                    NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo esilandelako.

ITHEKSTHI D

                                                 [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola amagama avezwe esikhangisweni esingehla angakwenza bona ugcine
          umfundi ezikweni elikhangiswekweli?                                                   (2)

3.2       Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi libolekwe kiliphi ilimi.

          Kufanele uphumelele igreyidi le-12.                                                   (1)

3.3       Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lisikhekhe siphi
          sekulumo.

          Thumela isibawo sakho eYunivesithi.                                                   (1)

3.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sifaniso.

          Yiba mumuthi othela ezimnandi zodwa.                                                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1        9                        DBE/Novemba 2016
                                                     NSC

3.5       Thatha isitjho esisesikhangisweni esingehla utlole ngaso                     umutjho
          ozozitlamela wona kubonakale bona uyayazi ihlathululo yaso.                               (2)

3.6       Phendula isitatimendesi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese
          usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

          Isikhangiso esingehlesi sinebandlululo.                                                   (1)

3.7       Ngokubona kwakho ingabe umtloli wesikhangiso esingehlesi uphumelele
          nofana akakaphumeleli ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa. Sekela
          isiqunto osithathako ngamaphuzu AMABILI.                                                  (2)
                                                                                                    [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

      Bhuda iinsebenzi zifuna                    Nomzana imindenethu idosa
      ukukhutjhulelwa ngemalikazi                emhlweni, iindleko zethu
      engaka. Ngiyala                            zinengi nezinto ziyabiza.
      akukazukwenzeka lokho!

                                                                [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Buyelela umutjho ongenzasi bese kuthi esikhundleni sebinzana lamagama
          aseembayaneni utlole igama ELILODWA.

          I-ofisi lakanomzana okhuluma noBhuda line (situlo, itafula nesofa).                       (1)

4.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese egameni elithalelweko utlole
          isirhunyezo salo.

          Nomzana izinto ziyabiza.                                                                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     10                    DBE/Novemba 2016
                                                  NSC

4.3       Tlola iinkhekhe zekulumo ezakhe ibizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi.

          Imindenethu idosa emhlweni.                                                       (2)

4.4       Tlola bona igama elithalelweko emudeni ongenzasi lisuselwe kisiphi isenzo?

          Iinsebenzi zifuna ukukhutjhulelwa imirholo.                                       (1)

4.5       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

          Isakhi esithalelweko emutjhweni olandelako siletha muphi umqondo?

          Iinsebenzi zifuna ukukhutjhulelwa ngemalikazi engaka.

          A       Mqondo wokunyaza.
          B       Mqondo wobunengi obudluleleko.
          C       Mqondo wokudelela.
          D       Mqondo wokuthusela.                                                       (1)

4.6       Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana uthome ngegama elithalelweko.

          Umphathi wekhamphani uzokukhuphula imirholo yeensebenzi inyanga ezako.            (2)

4.7       Thatha isitjho esithi; 'idosa emhlweni' esisetjenziswe ekhathunini engehla le
          uzakhele wakho umutjho kuvele bona uyayazi ihlathulula yaso.                      (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

5.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          USoBadanile Mkoneni wakhe emzaneni oseduze nedorobho leWitbank.
          Ufuyile uneenkomo ezinengi. USoBadanile kuyaziwa bona kuyapha alifakwa
          libuya nedaka. Namhlanje uthabe kuvela nelemhlathini. Umntazana
          wakwakhe uKhulumani begade ayokwamukela iziqu zakhe ze-Bcom.
          Abomakhelana bazele swi igaratjhi. Nathi uphosa amehlo ngephunyaneni
          nangu udadwabo uSoleni. Udadwabo lo kazi naye uzokuthokozisa
          umntazana kamnakwabo. Kusentambama izulu lifuna ukuthela kubonakala
          kunzima tshu ngaphandle. UKhulumani umphathi weemali emNyangweni
          wezeendlela nezokuthutha. Umntazana ozithanda khulu iincwadi kanti
          bekaphuma phambili ngesifundo seemBalo esikolweni. Utitjhere obegade
          abafundisa wagcina asithi; 'Bentazana kwaphela abakghona iimBalo'.

          5.1.1        Ngokuyelela imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeleda,
                       buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise iimphoso.

                       UKhulumani    umphathi    weemali   emNyangweni     wezeendlela
                       nokuthutha.                                                          (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1        11                    DBE/Novemba 2016
                                                     NSC

          5.1.2        Buyelela utlole     umutjho   ongenzasi   bese   unciphisa   igama
                       elithalelweko.

                       UMkoneni ufuyile uneenkomo ezinengi.                                    (1)

          5.1.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese esikhundleni samagama
                       athalelweko ujamiselele ngalawo aphikisana nawo.

                       Kusentambama izulu lifuna ukuthela kubonakala kunzima tshu
                       ngaphandle.                                                             (2)

          5.1.4        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ube sesikhathini
                       esadlula kade.

                       UKhulumani uthabisa uMkoneni ngokufunda abe athole iziqu.               (2)

          5.1.5        Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sebunengini.

                       Udadwabo kaMkoneni uze nesipho sokuthokozisa uKhulumani.                (1)

          5.1.6        Thatha ihlathululo yesaga esithi, 'Alifakwa libuya nedaka' uzakhele
                       wakho umutjho kuvele bona uyayizwisisa.                                 (2)

          5.1.7        Qedelela umutjho ongenzasi ngokukhetha ipendulo enembako
                       kezilandelako.

                       Ngephunyaneni kungendlini …

                       A    yokuphekela.
                       B    yokulala.
                       C    yokuditjha.
                       D    yokudlela.                                                         (1)

          5.1.8        Buyelela utlole umutjho ongenzasi ujamiselele igama elithalelweko
                       ngelinomqondo ofana nalo.

                       Izulu lifuna ukuthela.                                                  (1)

          5.1.9        Ingabe umutjho olandelako unebandlululo nofana unobuhlangothi.
                       Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.

                       Bentazana kwaphela abakghona iimBalo.                                   (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1          12                           DBE/Novemba 2016
                                                       NSC

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

                Abafundi baselabhorathri benza irhubhululo seSayensi notitjherabo.
                Babonakala basithanda isifundwesi ngombana napa bayamomotheka.
                                                                 [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze ipambosi yokwenzana.

                       Utitjhere usiza abafundi ngerhubhululo leSayensi.                                (2)

          5.2.2        Thatha isenzo esisepambosini yokwenzakala                     esisetheksthini
                       yesithombeni esingehla uzakhele wakho umutjho.                                   (2)

          5.2.3        Khetha isihlanganiso esifaneleko kilezo eziseembayaneni
                       uhlanganise imitjho emibili le kube mumutjho owodwa.

                       Abafundi utitjhere nakabafundisako bayamomotheka. Abafundi
                       bayamthanda utitjherabo. (nanyana, ngombana, kodwana)                            (2)
                                                                                                        [20]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA C:                 40
                                                                             INANI LOKE:                80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2016/027a106e-9c41-4a9c-b1d2-0754fb9edfe4) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2016/50ed3325-bddf-4f08-baed-2c7329d161fc) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016/7f8c50b0-ec33-45d0-a312-8e92c85c6b8b) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021/86e6ddd6-b37d-4b0d-b9f7-15ab0c7af0a4) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
