# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2017-memo/a2e09c6c-a580-4738-a64a-a4b7a0f4d5e0
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2017-memo/a2e09c6c-a580-4738-a64a-a4b7a0f4d5e0)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2017/30cfb73c-d32d-418e-8ea9-9c540a8a686a) — QP · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2017

                                       IMEMORANDAMU

IMITLOMELO: 80

                               Imemorandamu le inamakhasi ali-9.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       2            DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa

•   Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa
    kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana
    mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/
    ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe).
•   Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi
    ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama
    lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe
    igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile.
•   Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma
    nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso,
    kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle,
    sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana
    kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).
•   Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho
    woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale
    ngepeni enombala ohlukileko (highlighted).
•   Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele
    amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu.
•   Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala).
•   Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
    elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       3                  DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

1.1       1.1.1        Umraro omkhulu inarha eqalene nawo bulelesi.                        (1)

          1.1.2        ISewula Afrika ithandwa khulu ngombana ineendawo ezihle
                       zokuvakatjha ezidosa iimvakatjhi zangaphetjheya.                    (1)

          1.1.3        UMasipala wenza amaphaliswano kezemidlalo kanye neminyanya
                       yokuzithabisa.                                                      (2)

          1.1.4        - UmNyango         wezokuPhepha      nokuVikeleka  ukhuthaza
                          ukuhlonywa kwehlangano yeCommunity Policing Forum.
                       - Ukusetjenziswa kweenomboro zomrhala ezitholakala ebusuku
                          nemini ukubika ubugebengu./Amapholisa aneemfundobandulo
                          azithula ngeenkolweni.
                       - Emakhoneni        weenthabathabeni    zeentolo  kutholakala
                          amapholisa.
                       - Eenthabathabeni zeentolo kufakwe amakhamera.
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                    (2)

          1.1.5        - Ukugqekezelwa emzini yabantu abavakatjhileko kubangelwa
                          kukobana umndeni ukhamba woke ungatjhiyi umuntu ozokusala
                          nendlu.
                       - Umndeni uzibeka ku-Profile Picture kutlolwe nomlayezo otjhoko
                          bona bakuphi./Abantu bathumelana imilayezo etjhoko bona
                          umndeni ukhambe woke.
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                    (2)

          1.1.6        Unobangela wokobana amalunga weCommunity Policing Forum
                       aba malunga womphakathi namapholisa kukobana ubugebengu
                       benzeka emphakathini begodu amalunga womphakathi ngiwo
                       kanengi azibonako izehlakalwezi nazenzekako begodu kesinye
                       isikhathi uthola bona bayazazi iingebengwezo kanti nepahla
                       eyetjiweko leyo ithengiselwa umphakathi, ngalokho bangakwazi
                       ukubikela     amapholisa    ngombana      wona   awunalungelo
                       lokuzithathela umthetho ube sezandleni zawo.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                       (2)

          1.1.7        Umuntu angazivikela ngokuthi asithe./Afihle imininingwanakhe
                       lokha nakakhupha imali emtjhinini./Ngokujamela eduze khulu
                       nomtjhini ukuze ongemva kwakhe angakghoni ukubona imali
                       ekhutjhwako      nenomboro    eyifihlo    ekukhutjhwa    ngayo
                       imali./Ngokuthi nawuqeda ukukhupha imali uyifake ngesikhwanyeni
                       usese busithela.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                       (2)

          1.1.8        D/Koke okungehla.                                                   (2)

          1.1.9        Ukugetjengwa imali nepahla kungcono ngombana ungakwazi
                       ukusebenza uthenge enye ipahla nofana usebenze bese uthole
                       enye imali kodwana umuntu okhukhuthisiweko angeze wakghona
                       ukumjamiselela ngomunye ngombana umuntu akathengwa
                       njengepahla.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                       (2)

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                  DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

          1.1.10       MBONO, izinga lokutlhoriswa kwabomma nabentwana alehli
                       nalokha kubanjwa amajima wokubavikela ngombana uthola bona
                       ngawo wona amalanga lawo nangemva kwejimelo kuba khona
                       abomma nabentwana abatlhoriswako.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)

          1.1.11       KUYASIZA, ngombana ukuba khona kwamapholisa kuphazamisa
                       ihlelo leengebengu lokwelelesa begodu ziyatjhida eendleleni zibe
                       nokusaba.

                       AKUSIZI ngombana abantu babanjwa ikunzi phambi kwamapholisa
                       ngebanga lokobana iingebengu zihlomile bese amapholisa asabe
                       ukulahlekelwa maphilwawo.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)

          1.1.12       Abentazana bakhamba babodwa ebusuku./Bazibandakanya
                       emathandweni nabantu abangabaziko./Bacocisana nabantu
                       abangabaziko     ngeensetjenziswa    zokuthintana./Barhamula
                       ngokweqileko.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)

          1.1.13       Ngingabayelelisa bona banganikeli abantu abakhuluma nabo
                       emtatweni nanyana abangabaziko imininingwana yabo efana
                       nenomboro kamazisi nofana inomboro ye-akhawundi nanyana
                       inomboro eyifihlo yokukhupha imali.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)

1.2       1.2.1        Liphephandaba.                                                       (1)

          1.2.2        Abentwanaba baqala imiphumela yabo yegreyidi lesumi nambili
                       ephephandabeni.                                                      (1)

          1.2.3        Abentwanaba bathatjiswe kukobana babona/bathole amagamabo
                       ephepheni okutjho bona baphumelele eemfundweni zabo
                       zokuphela komnyaka.                                                  (2)

          1.2.4        Into eyenzeka esithombenesi ingaba nomthelela omumbi nange
                       omunye wabentwanaba angafumana bona alikho igama lakhe
                       ephephandabeneli. Umntwana loyo angaba negandeleleko
                       lomkhumbulo agcine ngokukhupha umphefumulwakhe.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:            30

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       5                    DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukurhunyeza okumayelana neendlela zokwakha ukuzithemba emntwini.

TJHEJA: Imidzubhulo   esekholomini    yokuthoma    yenzelwe                ukukhumbuza
        abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

     UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI                            IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO
A    'Kuqakathekile bona uhlahlube iindlela          1   Bona okuhle kunokubona okumbi
     eziimbadlwana ufumane ezilungele wena.              kuwe.
     Ekwakheni ukuzithemba kubona ubuhle
     kunokubona ubumbi kuwe.'
B    'Tlola irhelo lezinto ozithanda khulu ngawe     2   Tlola irhelo lezinto ozithandako.
     nanyana zizincani.'
C    'Lisa ukuzitshwenya ngokuthi abanye             3   Bethela mthalazini okucatjangwa
     abantu bacabangani.'                                ngabanye abantu ngawe/
                                                         Ungayithatheli ehloko imikhumbulo
                                                         yabanye abantu ngawe.
D    'Nakungenzeka ulinge ukwenza into               4   Buyelela into ekuhlulileko.
     ikwehlule ibuyelele bewuphumelele.'
E    'Khuthalela bona uzamukele ngendlela            5   Yamukela ngendlela odalwe
     ongayo ngombana lokho kuzokunikela                  ngayo.
     isibindi sokwenza into oyifunako
     kungakhathaleki bonyana abanye bathini.'
F    'Khumbula-ke ubujamo bakho bomzimba             6   Tjheja/tlhogomela/nakekela
     nangendlela oqaleka ngayo kunomthelela              ingaphandle lakho.
     omkhulu ekuzithembeni kwakho.
     Umzimbakho umbathise kuhle.'
G    'Hlala hlangana nabantu abanebonelo             7   Zibandakanye/zitjhideze/zijayeze
     phambili ngepilo ngombana nawujayelene              ukuphila nabantu
     nabantu ababalabalako uzokulahlekelwa               abanamabhudango ngepilo.
     kuzithemba.'
H    'Ukuzithabulula yinto ehle.'                    8   Ukulula umzimba kuyafuneka/
                                                         kuyatlhogeka/kuqakathekile.
                                                   Inani lamagama asetjenzisweko ama-45

Tjheja: Tshwaya amaphuzu ali-7 kwaphela.

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       6                  DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO.

Ukutshwaya kwesirhunyezo            kusekufakeni   amaphuzu      anembako   nokutjhiywa
kwamaphuzu anganembiko.

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

•   Ukwabiwa kwemitlomelo:

    o    7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu
         eliqakathekileko).
    o    3 imitlomelo yelimi.
    o    Inani loke: 10.

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.

    o    1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o    4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
    o    6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.

    (Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo).

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi             lokha umfundi       nakadzubhule   imitjho
    njengoba injalo etheksthini:

    o    6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
    o    1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.

•   Ukubalwa kwamagama:

    o    Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o    Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
         lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
         akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
         emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
    o    Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
         akukameli zijeziswe.

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:           10

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7                  DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

Ukutshwaywa kwesigaba C

• Ukupeleda:

   o   Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa
       kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo ligamelo/
       yihlathululo yegamelo.
   o   Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
       nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
   o   Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
       (ungci).

• Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
  ezeleko njengokutjho komlayo.

• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
  elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

3.1       -   Ubhadela inani elingange R1 000 nawuzitlolisa kokuthoma.
          -   Sifundisa abantu abaneminyaka ethoma eli-17 ukuya phezulu.
          -   Sitlolisa abaphethe incwadi yokuthoma yokutjhayela.
          (Yinye ipendulo kezingehla.)                                                     (1)

3.2       Zitholele iincwadi zokutjhayela ngeemveke ezimbili ngentengo kathatha mi!        (1)

3.3       -   Isithombe salokho okukhangiswako siveziwe.
          -   Amagama wokudosa abathengi atlolwe ngamagabhadlhela/ngokunzima
              khulu.
          -   Imibandela iveziwe.
          -   Igama lendawo ekhangisako liveziwe.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                                 (2)

3.4       D/Amatjhapha batjhayeli abalandela yoke imithetho yendlela.                      (2)

3.5       Abantu abazokutlolisa kokuthoma bazokubhadela i-R1 000.                          (2)

3.6       Umnikazi weFunda Nathi uthe yena utlolisa abaphethe incwadi yokuthoma
          yokutjhayela.                                                                    (2)
                                                                                           [10]

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       8                   DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

UMBUZO 4

4.1       Ubamkhulu.                                                                        (1)

4.2       Ipumelelo isesandleni sakho.                                                      (2)

4.3       Umsana- libizo                                                                    (1)
          Wami- bunikazi/ubumnini                                                           (1)

4.4       Bahlezi phezu kombhedekazi ongaka.                                                (1)

4.5       C/Kufanele ulilele isikhathi esidlula kungananto oyenzileko.                      (2)

4.6       Umuntu nakahlalele ukurhudulana neenkhumba uzakusala ekupheleni
          komnyaka ngombana kubamba ezumako./USorhulu wangipha iiyeleliso
          ezakhako ngikho ngaphuma phambili eemfundweni zami nje ngombana
          kuthiwa indlela ibuzwa kwabaphambili.
          (Enye nenye ipendulo ezwakalako izakwamukelwa.)                                   (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1        Amalwele/amagulo/izifo.                                              (1)

          5.1.2        Amakhaya amanengi sele aphethwe bentwanyana.                         (1)

          5.1.3        Um - sithomo                                                         (1)

                       -hlathi – sisiqu                                                     (1)

          5.1.4        Iinyoni ezimbili zibetjhwe lilitje.                                  (2)

          5.1.5        Bona bagada wona.                                                    (2)

          5.1.6        Abentwana badosa emhlweni eemfundweni zabo ngombana
                       banegandelelo lomkhumbulo.                                           (1)

          5.1.7        Ipambosi yokwenziwa.                                                 (1)

          5.1.8        B/Izinto sezatjhuguluka.                                             (2)

          5.1.9        Abantu abanzima bakhe badosa emhlweni ngesikhathi
                       sebandlululo kodwana koke lokho sekwaphela nya enarheni
                       yekhethu.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       9               DBE/Novemba 2017
                                            NSC – Imemorandamu

5.2       5.2.1        EsiNgisini/English.                                              (1)

          5.2.2        Tjhirhweni.                                                      (1)

          5.2.3        Indoda ikhuphele ngaphandle iinkhwama zayo.                      (2)

          5.2.4        Izolo inyanga kababa gade izokuqinisa umuzi wekhethu.
                       Ebusuku sikhambe kamnandi ngombana gade kunenyanga egade
                       isikhanyisela bona singaweli ngemigodini.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                    (2)
                                                                                        [20]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA C:        40
                                                                      INANI LOKE:       80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2017-memo/55b9d4f0-6276-44de-8064-f9e5134c8f31) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2017-memo/b1f24c79-03d6-4ef0-b875-52390fbd8629) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-feb-march-2017-memo/06ffae4d-f754-4399-9233-acc72bdad880) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021-mg/949404bb-19a7-42dd-928c-816554ffef08) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
