# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018-final-memo/0df3f1bc-9fb6-43af-8bcb-f3207b0b87ff
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018-final-memo/0df3f1bc-9fb6-43af-8bcb-f3207b0b87ff)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018/91c48e8b-a144-4446-a95d-f2d5b6fb3c48) — QP · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2018

                         UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 80

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi abu-8.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                     Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      2                       DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa

•     Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa
      kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana
      mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/
      ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe).

•     Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi
      ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama
      lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe
      igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile.

•     Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma
      nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso,
      kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle,
      sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana
      kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).

•     Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho
      woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale
      ngepeni enombala ohlukileko (highlighted).

•     Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele
      amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu.

•     Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala).

•     Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko.

1.1        1.1.1       NguSenzeni Zokwana.                                                       (1)

           1.1.2       Ilutjha lifudukela   emadorobheni     ngomnqopho      wokuyokufuna
                       umsebenzi.                                                                (1)

           1.1.3       Umehluko okhona kukobana bewuthi nawuqala emaplasini wakade
                       ubone ubulihlaza bodwa, kodwana namhlanjesi amaplasi sele
                       asetjenziselwa ukufuya.                                                   (2)

           1.1.4       I-Junior Landcare iqalelela ilutjha elingasebenziko, ukuthuthukiswa
                       kwamakghono, ukudla ngeenkolweni nelwazi lebhoduluko.                     (2)

           1.1.5       -    Imitjhini yethekhnoloji isiza ukuhlola ihlabathi bona ikulungele
                            ukutjala.
                       -    Ukuhlola iintjalo bona azinangongwana.
                       -    Ukuhlola bona sekusikhathi sokudliwa kweentjalo.
                       (Ziimbili iimpendulo kezingehla.)                                         (2)

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      3                      DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          1.1.6        -   Isizathu esenza bona ilutjha lingayifuni indaba yokulima
                           kukobana bakholelwa bona ukulima yinto yabantu abadala.
                       -   Abatjha basaba ukusebenzela ngaphandle elangeni.
                       -   Abanye bacabanga bona akungenisi imali enengi ukulima.
                       -   Bacabanga bona ukulima msebenzi wabantu abangakafundi.
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                        (2)

          1.1.7        Umphumela omumbi kukobana inarha yeSewula Afrika ingatlhoga
                       ukudla ngokukhamba kwesikhathi ngombana kungasalinywa./
                       Ikghono lokulima lingalahleka kungasaba nabalimi.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                           (2)

          1.1.8        Liqiniso, ngombana lokha nawumlimi uyakwazi ukuqatjha abantu
                       abanengi     bona    basize   ngemisebenzi    ehlukahlukeneko
                       njengabatjhayeli, abantu abazokuhlawula nabavunako nokhunye.
                       Lokho kuvula amathuba wemisebenzi. Kanti umuntu ofuyileko yena
                       angaqatjha umelusi kwaphela.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                           (2)

          1.1.9        Ikulumo le ihlathulula bona abadala abanelwazi ngezokulima
                       abafundise ilutjha ngamakghono wezokulima ngaphambi kobana
                       badlule ephasini.                                                       (2)

          1.1.10       -   Kuqakatheke khulu ngombana ilwazi ngebhoduluko lisiza
                           ukuvikela iphasi bona kungabi nesomiso esingako.
                       -   Ukonga amanzi kuqakathekile ngombana amanzi akhona
                           kufanele asanele soke besikghone nokuthelelela amasimu
                           nefuyo ikghone ukuthola amanzi.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                           (2)

          1.1.11       Kungatlhayela ukudla begodu nomnotho wephasi lekhethu ungawa
                       nabantu bangatlhoga imisebenzi.                                         (2)

          1.1.12       -   Ngingamyelelisa bona anikele ngemifundalize kilabo
                           abafundela zokulima.
                       -   Ngingamyelelisa bona avule amakholiji amanengi wezokulima.
                       -   Anikele ngeendawo namkha amaplasi abazokusebenzela
                           kiwo.
                       -   Ngingamyelelisa       bona    anikele     ngeensetjenziswa
                           neentlabagelo ezizobasiza ukusebenza kezokulima.
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                        (2)

          1.1.13       Ngingathoma     ijima   elizokukhamba      eenkolweni    liyelelise
                       belikhuthaze abafundi bona bakhethe iimfundo ezikhambelana
                       nezokulima eenkolweni khona bazokwazi ukuthathwa lula
                       bebathole nemifundalize emakholiji afundisa ngezokulima.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa.)                           (2)

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      4                   DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.2       1.2.1        Sibizwa bona mtjhiningqondo ophathwako.                              (1)

          1.2.2        Into ekhombisa bona abaninani ngokobuhlanga kukobana
                       babukela ndawonye isisetjenziswesi bangakaqali umbala.               (1)

          1.2.3        Midlalo/Iimfundo zesikolo/Imibhino/Iinthombe.
                       (Yinye ipendulo kezingehla).                                         (1)

          1.2.4        D/Bahlakanipha khulu esikolweni.                                     (1)

          1.2.5        Abazali kufanele balawule isikhathi abasinikela abentwanaba bona
                       babukele     isisetjenziswesi/Benze    ihlelo   elitjengisa bona
                       isisetjenziswesi singabukelwa nini.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa.)                        (2)

                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:          30

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                    DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukurhunyeza okumayelana nezinto okufanele uzitjheje nawufuna ukuyokufunda
emazikweni aphakamileko.

TJHEJA: Imidzubhulo   esekholomini    yokuthoma    yenzelwe               ukukhumbuza
        abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

      Umdzubhulo osetheksthini                         Iphuzu eliqakathekileko

 A    'Nasele     ulungiselela      ukuyokufunda   1   Kuqakathekile bona uphumelele
      emazikweni aphakamileko kuqakathekile            ngamalengiso kugreyidi-11
      bona uphumelele kuhle khulu igreyidi le-         nawuyokufunda emayunivesithi
      11'.                                             nofana emakholiji.
 B    'Yenza irhubhululo ngebizelo olikhethileko   2   Rhubhulula ngebizelo olifunako
      ngaphambi kobana ufake isibawo                   ngaphambi kokufaka isibawo
      eyunivesithi nofana ekholiji.'                   emazikweni aphakamileko.
 C    'Qinisekisa-ke bona ufaka iimbawo zakho      3   Faka iimbawo zakho isikhathi
      kusese nesikhathi.'                              sisese khona.
 D    'Iimbawo zakho zenze emazikweni              4   Iimbawo zakho azenziwe
      aphakamileko ambadlwana.'                        emazikweni amanengana.
 E    'Khuthalela bona wazi i-Point System         5   Yiba netjisakalo yokwazi nge-
      yalapha ufuna ukuyokufunda khona.'               Point System yalapho ufuna
                                                       ukuyofunda khona.
 F    'Khuthalela bona wenze iimbawo               6   Ungavilaphi ukufaka iimbawo
      zemifundalize.'                                  zemifundalize.
 G 'Yiba nelwazi letheknoloji ngombana yoke 7          Jayela ukusebenzisa itheknoloji
   into seyenziwa online.'                             ngombana yoke into seyenziwa
                                                       online.

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      6                   DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO.

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

•   Ukwabiwa kwemitlomelo:

    o    7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu
         eliqakathekileko).
    o    3 imitlomelo yelimi.
    o    Inani loke: 10.

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.

    o    1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o    4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
    o    6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi            lokha umfundi        nakadzubhule   imitjho
    njengoba injalo etheksthini:

    o    6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
    o    1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.

•   Ukubalwa kwamagama:

    o    Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o    Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
         lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
         akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
         emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
    o    Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
         akukameli zijeziswe.

                                                            IMITLOMELO YESIGABA B:          10

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      7                   DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

Ukutshwaywa kwesigaba C

• Ukupeleda:
  o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa
    kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo
    ligamelo/yihlathululo yegamelo.
  o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko,ukungapeledi kuhle akujeziswe
    nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
  o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
    (ungci).

• Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
  ezeleko njengokutjho komlayo.

• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
  elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

3.1       Ziphumulele elwandle kulunge koke.                                               (1)

3.2       Faka iimbawo zokuhlala ngaphambi kweemveke ezimbili.                             (2)

3.3       B/Amanzi welwandle anuka ubutjha ngasosoke isikhathi.                            (1)

3.4       - Kunesithombe salokho okukhangiswako.
          - Kunemibandela begodu itlolwe ngamagama amancani.
          - Igama lendawo ekhangiswako liveziwe begodu litlolwe ngamagama
              amakhulu.
          - Ilimi elidosako/elirogelako liveziwe.
          (Ziimbili iimpendulo kezingehla.)                                                (2)

3.5       - Kunobuhlangothi ngombana kuthiwa kufuneka abatjhadileko kwaphela.
          - Kunebandlululo      lendlela yokubhadela/lamakarada      wokubhadela
             ngombana kuthiwa kubhadelwa ngekarada lesikolodo.
          (Yinye ipendulo kezingehla.)                                                     (2)

3.6       UThembani uthunywe esitolo wafumana kuvaliwe ngombana bekadosa
          iinyawo.
          (Nanyana ngiwuphi umutjho ovezwe mfundi onesitjho esisesikhangisweni
          uzokwamukelwa.)                                                                  (2)
                                                                                           [10]

UMBUZO 4

4.1       Ukukhula.                                                                        (1)

4.2       Mzala.                                                                           (1)

4.3       Sisabizwana samambala.                                                           (1)

Ilungela lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      8                      DBE/Novemba 2018
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

4.4       Ngifuna ukuhlala nginzinze nosobentwabami.                                          (1)

4.5       A/Yenza amalungiselelo wokuthatha umakoti.                                          (2)

4.6       Ugogo uNaThugwana wangithengela ibhayi likanokutjho nelifuthumela
          kwamanikelela mhlana ngitjhadako.

          (Nanyana  ngiwuphi           umutjho     ovezwe   mfundi      onegama   'ibhayi'
          uzokwamukelwa.)                                                                     (2)

4.7       Isokana elikhuluma nomntakamalumalo lifuna ukwakha umuzi libe nomndeni/
          ukuthatha.                                                                          (2)
                                                                                              [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1        Twa.
                       Tjha.
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                           (1)

          5.1.2        Ngeveke ezako kuzokuba nendumezulu yomtjhado.                          (2)

          5.1.3        Phapha - sisenzo.                                                      (1)

                       Umtjhini - libizo.                                                     (1)

          5.1.4        Umakotjana nomkhwenyana bakhamba ngesiphaphamtjhini ukuya
                       eenthombeni.                                                           (1)

          5.1.5        Ukudla bekumnandi kwehla esiphundu.                                    (1)

          5.1.6        Umkhwenyana yena usebenza kwa-South African Revenue
                       Services.                                                              (2)

          5.1.7        Umakoti usebenza emNyangweni wezamaPhilo.                              (2)

          5.1.8        B/Kukuba nezinto ekungezakho.                                          (1)

          5.1.9        Phasi bekukhamba iimodere ozibonako nawe bona ziyadura/zibiza
                       imali enengi.                                                          (2)

5.2       5.2.1        Libizo-buthelela, isenzo 'thutha'.                                     (2)

          5.2.2        Abantu bathanda ukusebenzisa iinthuthi zomphakathi ngombana
                       zitjhiphile.                                                           (2)

          5.2.3        Abatjhayeli bathe abakhweli bangene bangasunduzani.                    (2)
                                                                                              [20]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA C:            40
                                                                        INANI LOKE:           80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2018-final-memo/273de550-c23b-4197-80db-02dfa70e57ba) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2018-final-memo/8d4324cc-1705-4c2c-9ebc-93e8634fa89f) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018-memo/ddfa48ab-233c-4f7f-9675-f8f82faec7bd) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021-mg/949404bb-19a7-42dd-928c-816554ffef08) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
