# isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2018 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2018, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018/91c48e8b-a144-4446-a95d-f2d5b6fb3c48
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018/91c48e8b-a144-4446-a95d-f2d5b6fb3c48)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [ISINDEBELE FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018-final-memo/0df3f1bc-9fb6-43af-8bcb-f3207b0b87ff) — Memo · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                          NOVEMBA 2018

IMITLOMELO: 80

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      2                       DBE/Novemba 2018
                                                   NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA-C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                                (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                         (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi       (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.

5.        Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela bona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-20
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-50

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      3                     DBE/Novemba 2018
                                                   NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula UMBUZO 1.1 KANYE NOMBUZO 1.2.
1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI A

                              AMATHUBA WELUTJHA KEZOKULIMA
          1      Ukulima esikhathini sanamhlanje sekuthathelwa phasi. Ngakelinye
                 ihlangothi kubudisi nokulimokho, ngombana ubujamo bezulu
                 sebatjhuguluka khulu ephasini mazombe. Izulu alisani ngokwaneleko
                 ehlobo. Kesinye isikhathi lina ngokudluleleko ligcine libolisa iintjalo.
                 Linciphe khulu inani labosomaplasi abalimako ngombana itjhejo 5
                 abalifumani ngokwaneleko. ISewula Afrika ingenye yeenarha
                 engawutjheji ngokwaneleko umkhakha wezokulima. Iphoso ekulu
                 eyenziwa ngRhulumende kukobana isifundo seSayensi yezokuLima
                 asisakatelelwa. Abafundi abasazibandakanyi esifundwenesi. Ekadeni
                 wawuthi nawudlula esikolweni ukhangwe ziingadi ezinemirorho ehlaza 10
                 tlabha. Ngepelaveke abafundi bebaqinisekisa bona bayathelelela.
                 Ubuvila nabo buthi ngilapha nemakhaya sekuthengwa ngitjho
                 nomrorho imbala, okuyinto ebebangazitjalela yona eengadini.
                 Nawuphosa amehlo emaplasini, yinye kuphela into ozoyibona, yifuyo
                 kwaphela sekwaba libhudango lelo ukubona isimu ehlaza tlabha.            15
          2      Abantu abatjha abanengi eSewula Afrika namhlanje basuka
                 eendaweni ezisemakhaya bafudukele emadorobheni ngomnqopho
                 wokuyokufuna umsebenzi. Abantu abatjhaba abanalemuko lokobana
                 umsebenzi kuhle kuhle bawutjhiya emuva emakhaya. Inarha le iqale
                 bona kube ngibo ababa bosomaplasi ngombana abantu abanelemuko 20
                 sebaseduze nokuya kiboyisemkhulu. Lokhu akuyibeki ebujameni
                 obuhle inarha le. Kuqakathekile bona ilandele ikulumo ethi: 'Abadala
                 bangakhambi neendawula baye nazo ebezimini.' Umbuzo-ke kukuthi
                 ngikuphi okungenziwa ukudosa abantu abatjha bona babe nekareko
                 kezokulima begodu bahlale eendaweni zemakhaya balime? Kazi 25
                 ukulima kudlala indima ekulu ekuthuthukiseni ikusasa lenarha le,
                 ukulwisana nomtlhago nokuphakela isitjhaba ngokudla.
          3      UNgqongqotjhe womNyango wezokuLima amaHlathi neenHlambi
                 embusweni ophakathi uSenzeni Zokwana uthi; 'Umbuso wekhethu
                 uzama ngamandla ekutholeni iindlela zokudosa abantu abatjha 30
                 ngobunengi bona babe nekareko emkhakheni wezokulima.' Amagama
                 kaNgqongqotjhe afakazelwa kusungulwa kwehlangano iLandcare.
                 Ihlangano le ilemuke bona kunesidingo esikhulu sokufundisa
                 ngamakghono womsebenzi ukuze ilutjha lifumane umsebenzi.
                 Isungule amahlelo wezokulima abandakanya ilutjha eliseenkolweni 35
                 nalelo elisemakhaya. Ihlelo elaziwa khulu ngeJunior Landcare elitjheja
                 ukungasebenzi        kwelutjha,    ukuthuthukiswa     kwamakghono,
                 ukutholakala kokudla eenkolweni nelwazi lebhoduluko khulukhulu
                 elutjheni elibuya eendaweni zemakhaya eladinywa amathuba.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                          DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

          4       Emnyakeni wee-2012 ukuya kewee-2013 ihlelo leJunior Landcare 40
                  lakghona ukudala amathuba womsebenzi ayi-1211 khulukhulu
                  eendaweni     ezisemakhaya.     Ihlelweli lakghona    nokudlulisela
                  amakghono       azi-12280    ngokubandula     ilutjha   ngeendlela
                  ezihlukahlukeneko begodu lenza iingadi zeenkolweni ezili-100.
                  Iintanka zamanzi neendlela zokonga ngeminye yeminikelo eyalethwa 45
                  ngilehlangano. Azange igcine ngalokho yalula isandla nekutjhejeni
                  abentwana abangafumani ukudla okunezakhamzimba nekuphakeleni
                  iinkolo ngokudla. Kazi yagcina sele imumondli weentandani begodu
                  yatjheja nabentwana abadobha phasi.

          5       Okhunye okuhle khulu ngehlangano le kukobana yathumela abantu 50
                  abatjha abasafunda eenkolweni emakampeni ahlukahlukeneko bona
                  bayokufunda ngebhoduluko. Ukuya ngehlelo lehlangano le, abatjha
                  banamalungelo wokuzibandakanya ngokuzinikela nangokobana
                  bakhambe baqala iindingo zeensetjenziswa zokulima emphakathini.
                  Ngemva kobana sebazitholile iindingwezo batlama iplani yebhizinisi 55
                  bebabawe isizo leemali kunobhala womNyango wezokuLima
                  namaHlathi.

          6       Ithekhnoloji nayo yadlala indima ekulu ekuthuthukiseni ihlelo
                  lezokulima. Uyazi-ke bona ilutjha nethekhnoloji mamathe nelimu.
                  Inengi lalo linamakghono kezethekhnoloji, manje lokho kuyalisiza 60
                  ekusebenziseni imitjhini ehlukahlukeneko yezokulima. Iyodwa
                  esetjenziselwa ukuhlola ihlabathi bona ilungele ukutjala, iyodwa
                  ehlola iintjalo bona azinangogwana nehlola bona sekusikhathi
                  sokobana      zidliwe.   Isifunda   sakwaZulu-Natal    sona  senza
                  iimfundobandulo      ukuthuthukisa    ilwazi   nokukhuthaza  ilutjha 65
                  kezokulima. Iimfundobandulwezi zikhuthaza bona abatjha babe
                  bosomabubulo emkhakheni wezokulima. UNgqongqotjhe wezokuLima
                  nokuThuthukiswa koMphakathi uCyril Xaba ekulumenakhe yokuvala
                  umnyanya       we-Agricultural    Summit     owawubanjelwe  e-Olive
                  Convention Centre e-Durban wathi; 'Ukuba ngusomaplasi kulirhwebo 70
                  elirarha ubuchaka nokutlhogeka kwemisebenzi.'

          7       Ilutjha lifanele lihlakaniphe lingakhohlwa bona idzinyani nalizakuba
                  yikukhu lathoma ngokuphula iqephe leqanda lasunduza ngamandla,
                  larhubharhubha ezaleni, lagcina liyikukhu.

                                           [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Tlola ibizo likaNgqongqotjhe womNyango wezokuLima amaHlathi
                       neenHlambi embusweni ophakathi.                                                 (1)

          1.1.2        Veza isizathu esenza bona ilutjha lifuduke emakhaya lifudukele
                       emadorobheni.                                                                   (1)

          1.1.3        Veza umehluko okhona phakathi kwamaplasi wekadeni namaplasi
                       wanamhlanje ukuya ngetheksthi engehla. Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                               (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                    DBE/Novemba 2018
                                                   NSC

          1.1.4        Rhunyeza ngephuzu ELILODWA umsebenzi wehlelo leJunior
                       Landcare.                                                             (2)

          1.1.5        Veza iindlela EZIMBILI ithekhnoloji esebenza ngayo ukusiza
                       kwezokulima.                                                          (2)

          1.1.6        Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona ilutjha lingayifuni
                       indaba yokulima? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                  (2)

          1.1.7        Hlathulula umphumela omumbi ongalethwa kukobana amaplasi
                       amanengi asetjenziselwe ukufuya kwaphela. Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                     (2)

          1.1.8        Phendula ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela
                       isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       Ukulima kungasiza khulu ekulwisaneni nokutlhogeka komsebenzi
                       kunokufuya enarheni le.                                               (2)

          1.1.9        Ingabe ikulumo ethi: 'Abadala bangakhambi neendawula baye
                       nazo ebezimini' ihlathulula ukuthini nakuza kwezokulima nelutjha?     (2)

          1.1.10       Ucabanga bona kuqakatheke ngani ukobana kufundiswe ilutjha
                       ngebhoduluko nangeendlela zokonga amanzi?                             (2)

          1.1.11       Ngokubona kwakho ucabanga bona nange ukulima nofana
                       ukungatjali kungatlhogonyelwa kungaba namuphi umphumela
                       ephasini lekhethu? Tlola iphuzu ELILODWA.                             (2)

          1.1.12       Ngikuphi   OKUBILI  ongayelelisa ngakho   uNgqongqotjhe
                       womNyango wezokuLima amaHlathi neenHlambi bona akwenze
                       ukusiza ilutjha eSewula Afrika bona lifundele zokulima
                       ngobunengi?                                                           (2)

          1.1.13       Ngokubona kwakho ngiliphi igadango ongalithatha ukuthuthukisa
                       nokukhuthaza ilutjha bona likhuthale belilandele amabizelo
                       wezokulima enarheni yekhethu?                                         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       6                        DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                              [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Tlola bona sibizwani       isisetjenziswa   esiqalwe     bentwanaba
                       esithombeni esingehlesi.                                                  (1)

          1.2.2        Ngikuphi   okukhombisa      bona     abentwanaba           abaninani
                       ngokobuhlanga? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                           (1)

          1.2.3        Ngiziphi izinto ezithandwa bentwana ezivamise ukutholakala
                       kilokhu abakuqalileko? Tlola kube KUNYE.                                  (1)

          1.2.4        Khetha ipendulo ekungasiyo kilezi ezilandelako.

                       Umphumela omuhle wokusebenzisa lokhu okuvezwe esithombeni
                       kukobana abentwana:

                       A    Bagcina bangasadlali.
                       B    Babukela namahlelo angakabafaneli.
                       C    Bakopa izinto ezenziwa esisetjenziswenesi.
                       D    Bahlakanipha khulu esikolweni.                                       (1)

          1.2.5        Ngokubona kwakho ngisiphi isiyeleliso ongasipha abazali bona
                       abentwanaba bangalahlekelwa sikhathi sokufunda nanyana sele
                       banakho lokhu okuvezwe esithombeni?                                       (2)

                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:               30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7                          DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana
nezinto okufanele uzitjheje nawufuna ukuyokufunda emazikweni aphakamileko.

IMIYALO:

1.        Amagama angadluli kwama-60.
2.        Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3.        Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo OWODWA.
4.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5.        Sebenzisa amagamakho ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole
          okusesirhunyezweni.
6.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo.

ITHEKSTHI C

          IZINTO OKUFANELE UZITJHEJE NAWUFUNA UKUYOKUFUNDA
                       EMAZIKWENI APHAKAMILEKO

Yoke into ephasini iyalungiselelwa. Nawumfundi kuqakatheke khulu bona wazi
amakghonwakho. Koke lokhu ufanele ukubone usese semagreyidini aphasi. Nasele
ulungiselela ukuyokufunda emazikweni aphakamileko kuqakathekile bona uphumelele
kuhle khulu igreyidi le-11.

Yenza irhubhululo ngebizelo olikhethileko ngaphambi kobana ufake isibawo
eYunivesithi nofana eKholiji. Qinisekisa-ke bona ufaka iimbawo zakho kusese
nesikhathi ubalekele ukubanjwa mnyama. Iimbawo zakho zenze emazikweni
aphakamileko ambadlwana. Abanye abafundi baphumelela ngamalengiso kodwana
bangaragela phambili nokufunda ngombana umkhakha webizelo abalikhethileko
ugcwele. Amaziko aphakamileko anehlelo lokukhetha abafundi elibizwa nge-Point
system. Khuthalela ukwazi i-Point System yalapha ufuna ukuyokufunda khona.
Ungenzi isibawo eYunivesithi ene-Point System ephezulu esifundweni seemBalo kanti
wena uyazazi bona udosa emhlweni ngesifundwesi.

Khuthalela bona wenze iimbawo zemifundalize; ungazifumani utlhayelelwa yimali
yamahlalo. Ukukhwela iinthuthi zabasebenzi kubudisi nakutlolwa iinhlahlubana
ngombana zona zitlolwa kusukela nge-iri lesihlanu ntambama, nawuqeda ukutlola
zizabe zingasekho iinthuthi.

Yiba nelwazi letheknoloji ngombana yoke into seyenziwa online (Ngethintano
letheknoloji). Iimbawo nokobana isikhala usitholile koke kwenziwa nge-inthanethi.
Tjheja, ukungatjheji kuyabiza kazi kuthiwa ithuba lifana namanzi womlambo
akhambako angeze wawathinta kabili, adlula adlulile. Khupha amehlo enyameni ube
nekusasa elikhanyako ngokwenza izinto isikhathi sisese khona.
                                             [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    8                       DBE/Novemba 2018
                                                 NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                                                            [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Dzubhula amagama asesikhangisweni asetjenziselwe ukudosa abathengi.                (1)

3.2       Buyelela utlole umutjho olandelako kodwana ube sebunengini.
          Faka isibawo sokuhlala ngaphambi kweemveke ezimbili.                               (2)

3.3       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
          Amagama athi, 'umnuko ongaluphaliko' ahlathulula bona:
          A         Amanzi welwandle akwenza bona ungaluphali.
          B         Amanzi welwandle anuka ubutjha ngasosoke isikhathi.
          C         Nawududa elwandle uhlala unuka kamnandi.
          D         Umnuko welwandle ukwenza ungaluphali.                                    (1)

3.4       Ucabanga bona ngiziphi izinto ezikhombisa bona umtloli uwalandele
          amaqhinga wokukhangisa? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                        (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    9                       DBE/Novemba 2018
                                                 NSC

3.5       Ingabe kunobuhlangothi nofana ibandlululo esikhangisweni esingehla?
          Sekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA.                                     (2)

3.6       Thatha isitjho esisesikhangisweni usisebenzise emtjhweni ozakhele wona
          kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.                                              (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 4

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                   Mntakamalume mina
        Ngiyakuthokozisa. Lokho                    ngidiniwe ukuba ngubhayi.
        kutjengisa ukukhula                        Sengifuna ukunzinza
        ngokomkhumbulo. Bhinca-ke                  nonobentwabami.
        ubalekele amalwele.

                                                   [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Tlola ibizo-senzo elitholakala ekulumeni yabantwaba.                               (1)

4.2       Tlola igama elimqondofana naleli elithi: 'Mntakamalume'.                           (1)

4.3       Ibizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi limhlobo bani wesabizwana?

          Mina ngidiniwe ukubizwa ngobhayi.                                                  (1)

4.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese kuthi egameni elithalelweko utlole
          eliveza ubulili obuduna.
          Ngifuna ukuhlala nginzinze nonobentwabami.                                         (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       10                     DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

4.5       Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.
          Ikulumo ethi 'Bhinca-ke' njengombana isetjenziswe ekhathunini le ihlathulula
          bona:
          A       Yenza amalungiselelo wokuthatha umakoti.
          B       Yenza amalungiselelo wokufunda.
          C       Yenza amalungiselelo wokuyosebenza.
          D       Yenza amalungiselelo wokuba lisokana.                                           (2)

4.6       Thatha igama elithalelweko ulisebenzise emutjhweni ozakhele wona kuvele
          enye ihlathululo ehlukileko kunale esekhathunini engehla.
          Mina ngidiniwe ukubizwa ngobhayi.                                                       (2)

4.7       Buyelela utlole umutjho olandelako kodwana kuthi esikhundleni samagama
          athalelweko ujamiselele ngehlathululo yawo.
          Isokana elikhuluma nomntakamalumalo lifuna ukuhlala linzinze.                           (2)
                                                                                                  [10]

UMBUZO 5

5.1       Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          Ngenyanga egadungileko kube nendumezulu yomtjhado omhlophe
          twa endaweni yaKwaDlawulale. Umakoti nomkhwenyana basebenza
          imisebenzi ethe tjha. Umakoti usebenza emnyangweni wezamaphilo. Kanti
          umkhwenyana usebenza kwa-SARS. Unonkghadanyana wabindwa lithuli,
          bekuhlatjwe iinkomokazi ezimbili.                                     5

          Abanikazi bomtjhado lo bebabonakala bonyana badla izambana leponde,
          ngombana nakuyiwa eenthombeni kwakhanjwa ngesiphaphamtjhini.
          Phasi bekukhamba iimodere ezibonakala kungezemali etjhisiweko.
          Koke bekukarisa kusukela ekuhlotjisweni kwetende, iimpelesi nokudla.
          Koke bekususa itjhirho yamehlo. Wu! ukudla khona bekungasimnandi, 10
          bekwehla esiphundu. Bekungatlhogeki bonyana ukunambithe qangi,
          ngokukuqala nje umuntu bekaginya amathe. Kwamambala ukukhamba
          kubona ungathi umdala ungakaboni.

          5.1.1        Tlola isenzukuthi esitholakala esiqetjhaneni esingehla.                    (1)

          5.1.2        Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ube sesikhathini esizako.
                       Ngeveke egadungileko kube nendumezulu yomtjhado.                           (2)

          5.1.3        Khupha iinkhekhe      zekulumo     ezakhe   ibizoqarha/ibizomvango
                       elilandelako.
                       Isiphaphamtjhini.                                                          (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       11                    DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

          5.1.4        Buyelela utlole    umutjho   olandelako   bese   unciphisa   igama
                       elithalelweko.

                       Umakoti nomkhwenyana bakhamba ngesiphaphamtjhini ukuya
                       eenthombeni.                                                            (1)

          5.1.5        Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo uveze ukuvuma.

                       Ukudla bekungasimnandi bekwehla esiphundu.                              (1)

          5.1.6        Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi esikhundleni
                       se-akhronimi ethalelweko utlole amagama apheleleko.

                       Umkhwenyana yena usebenza kwa-SARS.                                     (2)

          5.1.7        Ngokuyelela imithetho yokutlola nokupeledwa kwamagama
                       buyelela utlole umutjho olandelako bese uwupeleda ngendlela
                       efaneleko.

                       Umakoti usebenza emnyangweni wezamaphilo.                               (2)

          5.1.8        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                       Ikulumo ethi, 'ukudla izambana leponde' ihlathulula bona:

                       A    Udla izambana elikhulu.
                       B    Kukuba nezinto ekungezakho.
                       C    Udla amazambana wodwa.
                       D    Udla izambana elitjhiphileko.                                      (1)

          5.1.9        Thatha amagama athalelweko emutjhweni ongenzasi bese
                       uzakhela wakho umutjho kodwana uveze ihlathululo yamagama
                       lawo.

                       Phasi bekukhamba iimodere ozibonako nawe bona zibiza imali
                       etjhisiweko.                                                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1        12                     DBE/Novemba 2018
                                                     NSC

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

                                                        [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Tlola bona ibizo 'iinthuthi' limhlobo bani webizo bese uyalitjhugulula
                       libe sisenzo.                                                            (2)

          5.2.2        Sebenzisa isihlanganiso esifaneleko ukuhlanganisa imitjho EMIBILI
                       le engenzasi.

                       Abantu bathanda ukusebenzisa iinthuthi zomphakathi. Iinthuthi
                       zomphakathi zitjhiphile.                                                 (2)

          5.2.3        Buyelela umutjho ongenzasi bese uyawutjhugulula ube yikulumo
                       engakanqophi.

                       Abatjhayeli bathi, 'Bakhweli ngenani ningasunduzani'.                    (2)
                                                                                                [20]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA C:            40
                                                                          INANI LOKE:           80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2018/a15ad4db-cf2d-45cf-a636-42b1cfe7f1f5) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2018/9be64455-eeb1-4755-96ab-488fd19b416c) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021/86e6ddd6-b37d-4b0d-b9f7-15ab0c7af0a4) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
