# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019-memo/b46bb6ad-4bfe-428e-a703-4c133e224976
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019-memo/b46bb6ad-4bfe-428e-a703-4c133e224976)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · isindebele. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019/f43787d5-a946-4d28-912d-44be1045b073) — QP · 2019 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com
Ndebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1         1                   DBE/Novemba 20
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

                                         GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2019

                         UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 80

                     Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-9.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      2                    DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa

•     Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa
      kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana
      mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/
      ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe).

•     Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi
      ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama
      lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe
      igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile.

•     Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma
      nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso,
      kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle,
      sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana
      kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).

•     Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho
      woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale
      ngepeni enombala ohlukileko (highlighted).

•     Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele
      amanengi, kwaphela tshwaya wokuthoma amabili/amathathu.

•     Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala).

•     Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko.

1.1      1.1.1    - Bekulalelwa umrhatjho.
                  - Kuditjhwa ndawonye kuselwe inamaneyidi.
                  - Bekubukelwa ibholo erarhwako.
                  - Bekubukelwa amabhayiskopo.
                  - Bekuyiwa kuMusic Festival ngakanye.
                  (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                           (2)

         1.1.2    YiMedical Research Council.                                                (1)

         1.1.3    Umphakathi nawenza umnyanya uyaqinisekisa bona kuba notjwala
                  obunengi bebuphiwe nabantu abatjha.                                        (2)

         1.1.4    Umuntu ogulako nakasela utjwala ubulwele obumphetheko abulapheki
                  ngombana utjwala bubulala amandla wemitjhoga.                              (1)

         1.1.5    Ekadeni bekuditjhwa     kuselwe   inamaneyidi     kodwana   namhlanje
                  kuselwa utjwala.                                                           (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      3                    DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

        1.1.6     - Abafundi basela ngebanga lokugandeleleka ngokomkhumbulo.
                  - Abafundi bafuna ukwamukeleka eenqhemeni zabo.
                  - Abafundi basela ngombana bangafuni kuthiwe basemuva ngepilo.
                  (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                           (2)

        1.1.7     Ilanga labantu abatjha/YiYouth day/June 16.                                (1)

       1.1.8      (a)        Abasesebafundi bangagcina bangasayi esikolweni./Bangafika
                             esikolweni   basadakiwe   balwe   nabotitjhere/nabafundi.
                             Bayokufika ngemva kwesikhathi esikolweni./Kungenzeka
                             bangaphumelela esikolweni ngebanga lokutlhoga isikhathi
                             esaneleko sokufunda.                                            (1)

                  (b)        Abasebenzako bazokufika ngemva kwesikhathi emsebenzini./
                             Angeze bawenza kuhle umsebenzabo ngebanga lokobana
                             basadiniwe abakalali ngokwaneleko.                              (1)

        1.1.9     Kungombana abafundi bayaligidinga ilangeli balise ukufunda iincwadi
                  zabo bagcine bangakaziphumeleli iimfundo ezitlolwa ngemva
                  kwepelaveke yeSpring Day.                                                  (2)

        1.1.10 C/Akanaso esinye isitho esibekelwe ngeqadi bona lokha nakalimeleko
               kuzokusetjenziswa sona njengekoloyi.                                          (1)

        1.1.11 Liqiniso ngombana boke abantu abalimalela endleleni kufanele
               babonelelwe kanye nemindeni ehlongakalelweko.                                 (2)

        1.1.12 Ikusasa lenarha liphethwe lilutjha, lona nalingaphili kuhle angeze inarha
               yaba nekusasa elihle.                                                         (2)

        1.1.13 - Bagcina babhema iindakamizwa ikusasa labo litjhabalale.
               - Bagcina bakatiwe bebalimalele safuthi emmoyeni.
               - Bayabulawa/Bayakhukhuthiswa bagcine bathunjiwe.
               (Ipendulo enembako izokwamukelwa.)                                            (2)

        1.1.14 - Ngingakhuphula intengo yotjwala.
               - Ngingabeka umthetho wokobana iindawo ezithengisa utjwala zivalwe
                  nge-iri letjhumi.
               - Ngingabeka umthetho wokobana zingavulwa ngoSondarha.
               - Ngingakhuthaza uNgqongqotjhe wezemiDlalo bona angezelele
               iindawo zokudlala emiphakathini.
               (Ipendulo enembako izokwamukelwa.)                                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      4                   DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.2       1.2.1 Madlhavu.                                                                   (1)

          1.2.2 - Etlinigi.

                   - Esibhedlela.

                   - Kwadorhodera.
                   (Yinye ipendulo kezingehla.)                                             (1)

          1.2.3 - Babonakala bamomotheka.
                - Bayahleka.
                (Yinye ipendulo kezingehla.)                                                (1)

          1.2.4 - Umuntu lo ojamileko nakunalapha asikeke khona angathelwa
                ziingazi zomuntu amsizako lo angangenwe bulwele obuthelelanako.
                (Yinye ipendulo kezingehla.)
                                                                                            (1)

          1.2.5 - Kuqakathekile ukuze wazi ubujamo bomzimbakho bona usaphile
                kuhle.
                -Kuqakathekilo ngombana ukghona ukufumana ubulwele obungaba
                khona emzimbenakho kusese nesikhathi, bukwazi ukulatjhwa
                msinyana.
                (Ipendulo enembako izokwamukelwa.)                                          (2)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                    DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukurhunyeza okumayelana neendlela abantu bengubo abangazivikela ngazo ekubeni
bongazimbi bokugagadlhelwa.

TJHEJA: Imidzubhulo   esekholomini    yokuthoma    yenzelwe               ukukhumbuza
        abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

      Umdzubhulo osetheksthini                         Iphuzu elilungileko

 A    'Ungathomi ukhwele isithuthi sabantu 1           Ungakhweli isithuthi sabantu
      ongabaziko     ngombana         bangenza         ongabaziko.
      nanyana yini embi kuwe.'
 B    'Ungakhambi usidla izinto oziphiwa       2       Ungadli ukudla neenselo
      babantu, nanyana kungaba siselo.'                oziphiwa babantu.
 C    'Nangabe        nikhamba         endleleni 3     Khambani ngeenqhenyana
      engakhambi abantu abanengi, khambani             endaweni engakhambi abantu
      ngeenqhenyana ukuze niphephe.'                   abanengi.
 D    'Kilabo abasala emakhaya emini,            4     Lodlhela iminyango uvale
      qinisekisani bona iminyango ilodlhelwe           namafesidere nawusele wedwa
      namafesidere avaliwe.'                           ekhaya.
 E    'Nanyana ungathaba kangangani              5     Vala umlomo, ulise ukutjela
      ungabatjeli abantu bona emini uhlala             abantu bona uhlala wedwa.
      wedwa abanikazi nabasemsebenzini.'
 F 'Lisa ukutlola ngepilwakho bona ukuphi 6            Ungatloli ngepilwakho
   ngombana ngiyo indlela iingebengu                   emazikweni wezokuthintana.
   ezigcina zikulandele ngayo.'
 G 'Lisa ukukhamba ebusuku uye eendaweni 7             Ungayi eendaweni zokuditjha
   zokuditjha.'                                        ebusuku.

                                                                          [38 amagama]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      6                   DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO.

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

•   Ukwabiwa kwemitlomelo:

    o    7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu
         elilungileko).
    o    3 imitlomelo yelimi.
    o    Inani loke: 10.

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.

    o    1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o    4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
    o    6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.

    (Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo).

•   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi            lokha umfundi        nakadzubhule   imitjho
    njengoba injalo etheksthini:

    o    6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
    o    1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.

•   Ukubalwa kwamagama:

    o    Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o    Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
         lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
         akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
         emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
    o    Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli
         zijeziswe.

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:            10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      7                   DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

Ukutshwaywa kwesigaba C

• Ukupeleda:
  o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa
    kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo
    ligamelo/yihlathululo yegamelo.
  o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
    nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
  o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
    (ungci).

• Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
  ezeleko njengokutjho komlayo.

• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
  elikhambisana nependulo engiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

3.1       -Ufuna ukuphila isikhathi eside?
          -Udinwe kukudla okunganapilo?
          -Rhabela eZanabo fruit & veg uzozitholela imirorho ngentengo ephasi tle!
          (Yinye ipendulo kezingehla.)                                                         (2)

3.2       Libolekwe elimini lesiNgisi/Afrikansi.                                               (1)

3.3        Ngentengo ephasi tle!                                                               (1)

3.4       B. Lokurogela/ukudosa.                                                               (1)

3.5       - Liqiniso ngombana kunabantu abalayelwa bodorhodera bona badle
           imirorho ngonobangela wokobana bayagula.
          - Akusilo iqiniso ngombana umrorho udliwa mumuntu woke ozizwa
            awukhanukile nofana awuthanda.                                                     (2)

3.6       Rhaba uzozitholela imirorhokazi ngentengo ephasi tle.                                (1)

3.7       Isikhangiswesi siveza ubuhlangothi ngombana kuthiwa kuthengiselwa
          abaphethe incwadi evela kwadorhodera kwaphela, okutjho bona abantu
          abanganayo incwadi leyo abathengiselwa.                                              (2)
                                                                                               [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      8                   DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

UMBUZO 4

4.1       - Abakamqali nakakhulumako.
          - Batlhorhana nabomaliledinini/nabofunjathwako babo.
          (Yinye ipendulo kezingehla.)                                                      (1)

4.2       Isabizwana sokukhomba.                                                            (1)

4.3       Umuntu akakuphi nemali kodwana ngunobentwabakho.                                  (1)

4.4       Umuntu ukupha nemali.                                                             (1)

4.5       B/Usilingeke khulu ngesenzo sabo sokungamlaleli.                                  (2)

4.6       Abantu abeze kumeluleki womndeni benza into eyingozi/engabafaka ebudisini.        (2)

4.7       Abentwana bakwaSibanyoni bayamdelela uyise sekukwamgade uhlonywa
          ngezinti solo kwahlongakala unina.

          (Nanyana ngiwuphi umutjho ovezwe mfundi onesaga esisesikhathunini
          uzokwamukelwa.)                                                                   (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1        (a)   Isofa-IsiNgisi/English.                                        (1)

                       (b)   Ifemu-IsiNgisi/English.                                        (1)

          5.1.2        Ababelethi babo babatjhiyela ifuyo.                                  (1)

          5.1.3        Nabaneminyanya bazokukghona ukutjhebitjhebisa abantu.                (1)

          5.1.4        Ziyalandelwa iimfiswezi ngombana abafuni ukutjhapha.                 (2)

          5.1.5        C/Bahle khulu.                                                       (2)

          5.1.6        Simumethe umqondo wokobana mumuntu wengubo othiyelelwe
                       ngesiga/isehlakalo esithileko. (Wabelethwa nakuwele intanga
                       yaMadlhari.)                                                         (2)

          5.1.7        UNomakhuwa uthe bangazithengisi zakhe iinkomo ngombana
                       yena uzozelusa.                                                      (2)

          5.1.8        Amumethe umqondo wokuthokozisa/wokukwakwazela/wokubuka
                       begodu asetjenziswa lokha umuntu nakaphumelele kuhle khulu
                       entweni ethileko.                                                    (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      9                   DBE/Novemba 2019
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

5.2       5.2.1        UDorh. Masombuka noMfu. uThubana bathwele                budisi
                       ngokulungisa isimilo sabatjha ababhema iindakamizwa.                (2)

          5.2.2        URhulumende uloba amapilisikazi ngebanga labantu abathengisa
                       iindakamizwa.                                                       (1)

          5.2.3        Amasokana wentanga yaMathula athethe ngobunengi umnyaka
                       ophelileko.                                                         (1)

          5.2.4        Iindakamizwa zibhenywa babantu abasesebatjha bagcine sele
                       bamakhoboka wazo.                                                   (2)
                                                                                           [20]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:          40
                                                                       INANI LOKE:         80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2019-memo/286e24fa-c70d-4f49-a453-98ae10733d97) — isiNdebele FAL · Memo · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2019-memo/76985e9e-faf6-46a8-8a4d-79ce00711e06) — isiNdebele FAL · Memo · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021-mg/949404bb-19a7-42dd-928c-816554ffef08) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [ISINDEBELE FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018-final-memo/0df3f1bc-9fb6-43af-8bcb-f3207b0b87ff) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
