# isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019/f43787d5-a946-4d28-912d-44be1045b073
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019/f43787d5-a946-4d28-912d-44be1045b073)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019-memo/b46bb6ad-4bfe-428e-a703-4c133e224976) — Memo · 2019 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                          NOVEMBA 2019

IMITLOMELO: 80

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      2                       DBE/Novemba 2019
                                                   NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA-C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                             (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                      (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi    (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.

5.        Tlola iinomboro zemibuzo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela bona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-20
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-50

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    3                    DBE/Novemba 2019
                                                 NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula UMBUZO 1.1 KANYE NOMBUZO 1.2.

1.1     Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

        ITHEKSTHI A

                     IZINGA LOKUZITHABISA NGOKUSELA UTJWALA LILIMAZA
                             ILUTJHA ENARHENI YESEWULA AFRIKA

        1      Inarha yeSewula Afrika begade inomlando omuhle khulu okhombisa bona
               abantu abatjha banekusasa elikhanyako. Indaba le seyibonakala kuyinto
               yayizolo ngombana ikusasa labantu abatjha libonakala lifiphala
               ngokuzithabisa okukhambisana nokusela utjwala. Ukuya ngeHlangano
               yePhasimazombe yezePilo kubonakala abatjha bathoma ukuselokhu 5
               basese seminyakeni ephasi khulu.

        2      Ekadeni bekuneendlela ezilula neziphephileko zokuzithabisa. Bekuditjhwa
               ndawonye kulalelwe umrhatjho bekuselwe inamaneyidi. Ipelaveke enye
               nenye amatatawu webholo erarhwako bekazala swi ngitjho nalawo
               asemakhaya lapha kudlalelwa khona ehlabathini. Bekubukelwa 10
               amabhayskopo emaholweni. Bekuba noMusic Festival kanye ngemva
               kwesikhathi eside, nayo beyithoma nge-iri le-10 iphele nge-iri lesi-6.

        3      Kunekulumo ethi: 'Nawumumuntu kufanele uzithokoze.' Ebantwini abatjha
               amalanga la sekubonakala kwanga yinye indlela yokuzithokoza, kuditjha
               kuselwe utjwala. Lokhu kugcina kubalethela umraro. Iminyanya eyenziwa 15
               mphakathi nemindeni ngokuhlukahlukana ibonakala iwuragisela phambili
               umraro lo. Ngitjho nephathini yomntwana onomnyaka owodwa tere, igcina
               ngokuba     neenqhema       zabantu   abatjha  eziditjhileko   ezehlisa
               ngamabhodlelo      bekulamule    ukusa.    Namhlanje     nakukhulunywa
               ngomnyanya owaba muhle khulu endaweni kuba mnyanya owabe 20
               unotjwala obunengi ngitjho nemnyanyeni wesiKhethu imbala.

        4      Okudanisa khulu kukobana umkhuba lo sewungene neenkolweni.
               Ngomnyaka we-2002 kwenziwa irhubhululo eSewula Afrika mayelana
               nokuziphatha okunobungozi kwelutjha ebafundini beGreyidi lobu-8 ukuya
               kwele-11. Irhubhululweli lenziwa mNyango wezamaPhilo neMedical 25
               Research Council lafumana bona amaphesende ama-32 wabafundi
               bengubo bayabusela nabo utjwala.

        5      Isifunda seFreystata, iGauteng, iMpumalanga, iTlhagwini Kapa, iTlhagwini
               Tjingalanga neTjingalanga Kapa zinamazinga aphezulu wabafundi
               abasela utjwala. Kuneenzathu ezimbadlwana ezivezwa zibonobangela 30
               bokuzithabisa ngokusela utjwala kwabafundaba.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                          DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

        6     Babodwa ababuselela ukususa igandeleleko ngokomkhumbulo, babodwa
              abaselela ukwamukeleka eenqhemeni zabo kanti abanye baselela bona
              kungathiwa basemva ngepilo. Ihlangano yeSouth African National Council
              on Alcoholism and Drug iveze bona umkhuba lo ukhona nemayunivesithi. 35
              Abafundi    abaphakathi    kweminyaka   eli-18  neminyaka      ema-22
              emayunivesithi basela khulu.

        7     Abafundaba bayazi nokobana lokhu kuzobalethela imiraro kezepilo
              kodwana nanyana kunjalo abakulisi ukuzithabisa ngokusela.         Iindawo
              zokuzithabisa ezithengisa utjwala zona zizuza imali enengi ngombana 40
              amalanga la zivala nge-iri lesibili nakusako. Abatjha babuthoma ngeLesine
              ukuya ngeenkhangiso zalapha kuditjhwa khona. Elangeni langeLesine
              kuba neLadies Night. NgoSondarha kube ne-Urban Turnup neSunday
              session, okumraro khulu kukuthi iminyanya le ithoma ngantambama
              eendaweni lapha kuthengiswa khona utjwala. Kungagcini lapho kube 45
              nesikhathi lapha abatjha bagidinga khona amalanga athileko njengeSpring
              day, lapho-ke bayakhohlwa nokobana basafunda. Ngitjho namalanga
              amlando njengelanga leKululeko selalahlekelwe mnqopho wokuligidinga.

        8     Okusitjhijilo esikhulu kukobana ilanga lokwamukela itwasahlobo lifika lokha
              abafundi beGreyidi le-12 nabatlola iinHlahlubo zokuLingwa (Trial 50
              Examinations). Ukuphepha kwabatjhaba kuba mraro nabaseendleleni
              baya nanyana sebabuya eminyanyeni leyo. Ababelethi balala babambe
              iinhliziyo ngezandla ngesikhathi seminyanya le ngombana sebabanengana
              abafumana imibiko engasimihle ngabentwababo. Abatjhaba bayalibala
              bona ipilo yomuntu yinye ayifani neyekoloyi, akukghonakali bona 55
              kujanyiselelwe okhunye kiyo njengevili. Iingozi zeendlela nazande khulu
              zibangela bona umnotho wenarha ugcine sele ukhasa phasi.

        9     Ipilo ekhamba nokuzithabisa khulu iba nomthelela omumbi ekuthuthukeni
              kwenarha. Abatjhaba bagcina bamakhoboka wotjwala. Abanye bagcina
              sele bawufulathele umnyango wesikolo bese lokhu kunomthelela 60
              esitjhabeni. Emazikweni aphakamileko wezefundo bagcina baqotjhiwe
              bangasaragela phambili namabizelo wabo. UmNyango wezamaPhilo
              uyelelisa mihle ngendaba yokusela utjwala. Amalwele afana neTB,
              ikankere yesibindi amiphumela yokuba mngani wotjwala. Nawunobulwele
              obuthileko kanti bewuyasela abulapheki ngombana utjwala bubulala 65
              amandla wemitjhoga. Inarha enye nenye ipumelelo netuthukwayo
              idzimelele phezu kwelutjha kungebangelo nakunezinto ezilimaza ilutjha
              kuba kuphela kwenarha.

                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

            1.1.1      Tlola iindlela EZIMBILI abantu abatjha ebebazithabisa ngazo
                       esikhathini sakade.                                                            (2)

            1.1.2      Tlola  igama    lehlangano    eyarhubhulula              ngokuziphatha
                       okunobungozi kwabafundi abaseseenkolweni.                                      (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                  DBE/Novemba 2019
                                                   NSC

          1.1.3        Ngikuphi okwenziwa mphakathi okubonakala kuwuragelisela
                       phambili umraro wokuziphatha kwabatjha? Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                  (2)

          1.1.4        Ukuya ngetheksthi engehla ngisiphi isizathu esenza bona umuntu
                       ogulako nakasela utjwala ubulwele obumphetheko bungalapheki?       (1)

          1.1.5        Veza umehluko phakathi kwendlela yokuditjha nokuzithabisa
                       yekadeni nendlela yanamhlanje. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                          (2)

          1.1.6        Ukuya ngetheksthi engehla le hlathulula ngokurhunyezweko
                       iinzathu EZIMBILI ezenza bona abafundi basele utjwala.             (2)

          1.1.7        Ucabanga bona ngiliphi ilanga elimlando labantu abatjha esele
                       lisetjenziselwa ukuzithabisa?                                      (1)

          1.1.8        Hlathulula okungaba mphumela omumbi ebantwini abatjha
                       abalandelako nabaditjha eendaweni zotjwala ngaboSondarha
                       babuye ngamasa. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA
                       ihlangothi ngalinye.

                       (a)    Abasesebafundi                                              (1)

                       (b)    Abasebenzako                                                (1)

          1.1.9        Ucabanga bona kubayini kuthiwa kusitjhijilo esikhulu kubafundi
                       ukobana iSpring day sibe khona ngesikhathi sokutlolwa
                       kweenHlahlubo zokuLingwa?                                          (2)

          1.1.10       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Amagama athi 'Ipilo yomuntu yinye ayifani neyekoloyi,
                       akukghonakali bona kujanyiselelwe okhunye kiyo njengevili'
                       ahlathulula bona umuntu …

                       A     uphila ngendlela eyodwa engafani neyekoloyi.
                       B     uyazikhethela indlela afuna ukuphila ngayo.
                       C     akanaso esinye isitho esibekelwe ngeqadi bona lokha
                             nakalimeleko kuzokusetjenziswa sona njengekoloyi.
                       D     kufanele    azithabise     ngendlela    angakghona ngayo
                             ngokukhamba ngekoloyi.                                       (1)

          1.1.11       LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona umnotho wenarha
                       ugcina udosa emhlweni nasele zande khulu iingozi zeendlela.
                       Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                     (2)

          1.1.12       Ucabanga bona umtloli wetheksthi unqopheni ngamagama athi:
                       'nakunezinto ezilimaza ilutjha kuba kuphela kwenarha'.             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       6                     DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

          1.1.13       Ngokubona kwakho, ngaphandle kweengozi zendlela ucabanga
                       bona ngiziphi ezinye izehlakalo ezilimaza abantu abatjha
                       nabayozithabisa eendaweni ezithengisa utjwala neminyanyeni
                       lapha bagidinga khona iminyanya yabo? Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                         (2)
          1.1.14       Nawungaba nguNgqongqotjhe weSewula Afrika ngikuphi
                       ongakwenza ukuvikela ilutjha bona lingazitholi linesikhathi esinengi
                       sokusela utjwala? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                    (2)
1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI B

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Tlola iinsetjenziswa ezifakwe ngilo ojamileko ezimsiza bona
                       avikeleke emsebenzini awenzako.                                          (1)

          1.2.2        Tlola indawo lapho kwenzeka khona lokhu okuvezwe esithombeni.            (1)
          1.2.3        Ngikuphi okusikhombisa bona laba ababili banobudlelwano
                       obuhle? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                             (1)

          1.2.4        Ucabanga bona ngibuphi ubungozi obungavelela umuntu ojamileko
                       lo nange angakafaki iinsetjenziswa zokuzivikela. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                                  (1)
          1.2.5        Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuqakatheka kokobana uvakatjhele
                       indawo le nanyana unganawo umraro. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                (2)
                                                             IMITLOMELO YESIGABA A:             30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    7                    DBE/Novemba 2019
                                                 NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana
neendlela abantu bengubo abangazivikela ngazo ekubeni bongazimbi
bokugagadlhelwa.

IMIYALO:

1.        Amagama angadluli kwama-60.
2.        Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3.        Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo OWODWA.
4.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5.        Sebenzisa amagamakho ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole
          okusesirhunyezweni.
6.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo.

ITHEKSTHI C

        IINDLELA ABANTU BENGUBO ABANGAZIVIKELA NGAZO EKUBENI
                    BONGAZIMBI BOKUGAGADLHELWA

Imilandu ebikwako yokugagadlhelwa kwabantu bengubo seyande khulu. Ekadeni
abongazimbi khabe kungilabo abakhamba ebusuku. Kwaba ngabambatha izambatho
ezifitjhani nezisefelako. Ilitje seligaya ngomunye umhlathi kwanjesi. Amapholisa
wangenarheni yekhethu abuthelele umbiko osiyeleliso ukulinga ukulwa nomraro lo.
Ukuze uvikeleke, kuhle ulandele amagadango alandelako.

Ungathomi ukhwele isithuthi sabantu ongabaziko ngombana bangenza nanyana yini
embi kuwe. Angisakhulumi ngokudla. Ungakhambi usidla izinto oziphiwa babantu,
nanyana kungaba siselo. Kuba namakhemikhali ayingozi asetjenziswako bese
akudake ungakayeleli. Nangabe nikhamba endleleni engakhambi abantu abanengi,
khambani ngeenqhenyana ukuze niphephe. Kulula bona iingebengu zikugagadlhele
nawukhamba wedwa ngombana akunalapha ungafumana khona isizo.

Kilabo abasala emakhaya emini, qinisekisani bona iminyango ilodlhelwe namafesidere
avaliwe. Ungalingi uvulele umuntu ongamaziko bona angene ngendlini ahlale nawe.
Nanyana ungathaba kangangani ungabatjeli abantu bona emini uhlala wedwa
abanikazi bendlu nabasemsebenzini. Bopha ilimu lakho. Abasetjhi nabalandelela
amacala wabongazimbi bafumana bona iingebengu ziphethe ilwazi begodu balithole
ngebanga lokobana ungazimbi akanayo ifihlo.

Lisa ukutlola ngepilwakho eenthintanisini ngombana ngiyo indlela iingebengu ezigcina
zikwazi ngayo. Kuyenzeka kesinye isikhathi zithole ilwazi emlayezweni esiyitlola
kibomaliledinini bethu. Lisa ukukhamba ebusuku uye eendaweni zokuditjha.
Nakubusuku abunayo into ehle, busabe njengenyoka.
                                                           [Sithethwe ku-Daily Sun, 2018]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA B:                10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     8                      DBE/Novemba 2019
                                                  NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D

                                                              [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola amagama avezwe esikhangisweni angakwenza bona ugcine sele
          uthenge imirorho engehla le.                                                         (2)
3.2       Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi libolekwe kiliphi ilimi.
          Sithengisa ikhilo linye nge-R20,00.                                                  (1)
3.3       Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehla atjengisa bona
          imirorho le itjhiphile.                                                              (1)
3.4       Khetha ipendulo enembako kezilandelako:
          Amagama athi 'ufuna ukuphila isikhathi eside' amumethe wuphi umqondo
          welimi?
          A      Lokuncenga
          B      Lokurogela/Lokudosa
          C      Lokubandlulula
          D      Lokudlelezela                                                                 (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      9                      DBE/Novemba 2019
                                                   NSC

3.5       Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO LIQINISO
          bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
          Imirorho idliwa babantu abagulako kwaphela.                                         (2)
3.6       Buyelela utlole umutjho olandelako bese igama elithalelweko liveze umqondo
          wokukhulisa.
          Rhaba uzozitholela imirorho ngentengo ephasi tle.                                   (1)
3.7       Ingabe isikhangiswesi siveza ibandlululo nofana ubuhlangothi. Sekela
          isiqunto osithathako.                                                               (2)
                                                                                              [10]
UMBUZO 4
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E

                                                              [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Tlola itshwayo elisekhathunini elikhombisa bona abantu abeze kumeluleki
          wepilo yomndeni abakamulaleli.                                                      (1)
4.2       Tlola umhlobo wesabizwana esithalelweko emutjhweni ongenzasi.

          Baba-ke yintobani eniyenzako le.                                                    (1)
4.3       Buyela umutjho ongenzasi bese            esikhundleni   segama    elithalelweko
          ujamiselele ngalelo eliphikisana nalo.

          Umuntu akakuphi nemali kodwana ngusobentwabakho.                                    (1)
4.4       Buyela utlole umutjho ongenzasi uveze ukuvuma.

          Umuntu akakuphi nemali.                                                             (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       10                 DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

4.5       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

          Ukusikima nokuphakamisa izandla kwendoda esekhathunini engehla le
          kusitjela bona:

          A       Uyabathokozisa laba abeze kuye
          B       Usilingeke khulu ngesenzo sabo sokungamlaleli
          C       Uyabathandazela
          D       Ubabuza imibuzo                                                          (2)

4.6       Buyela umutjho ongenzasi bese ujamiselela isitjo esithalelweko ngehlathululo
          yaso.

          Abantu abeze kumeluleki womndeni badlala ngomlilo.                               (2)

4.7       Dzubhula amagama asisaga asekhathunini engehla le uzakhele ngawo
          umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.                                    (2)
                                                                                           [10]

UMBUZO 5

5.1       Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          KwaMaridili kusemzini ngombana kunamaboda. Abebelethi bakhona
          sebahlongakala. Umthanyelo ngasuthi abanawo kilomuzi. Nawungena
          ngendlini uyazibuza bona uyokuhlala kiliphi isofa ngombana uthoma
          ngokutjhidisa izambatho eziphezu kwalo. Nawuhlangana nabentazana
          bakhona eentolo amehlwakho awadinwa kubaqala. Bophuma langa sikothe 5
          kodwana lapha bahlala khona newogweni yeemfarigi kungcono. Ababelethi
          babo babatjhiyela iinkomo, iimbuzi nezimvu. Babadosa ngendlebe bona
          bangalithengisi loke ilifa lakwabeli ngombana ngesikhathi seminyanya
          bazokukghona ukutjhebisa abantu. Siyalandelwa isifiswesi ngombana abafuni
          ukutjhapha. UNomakhuwa olithunjana uthembele kilo ilifeli. Uzamuzwa asithi: 10
          'Ningazithengisi zami iinkomo ngombana mina ngizozelusa.' UNomadlhari
          ongudadwabo waraga esikolweni bewagcina asebenza. Ifemu yezambatho
          yamqatjha igijima. Bekahlakaniphile unina abizwa njalo esikolweni
          nakuneminyanya, azwakale sele asithi: 'Halala, mntazanami uyikwekwezi!'

          5.1.1        Tlola bona amagama athalelweko emutjhweni ongenzasi abolekwe
                       kiliphi ilimi.

                       (a)   Uyazibuza bona uyokuhlala kiliphi isofa.                      (1)

                       (b)   Ifemu yezambatho yamqatjha igijima.                           (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      11                    DBE/Novemba 2019
                                                   NSC

          5.1.2        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele ibinzana
                       lamagama athalelweko ngegama elilodwa.

                       Ababelethi babo babatjhiyela iinkomo, iimbuzi nezimvu.                  (1)

          5.1.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana isenzo esithalelweko
                       siveze ipambosi yokwenzayenza.

                       Nabaneminyanya bazokukghona ukutjhebisa abantu.                         (1)

          5.1.4        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ube sebunengini.

                       Siyalandelwa isifiswesi ngombana abafuni ukutjhapha.                    (2)

          5.1.5        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Amagama athi 'bophuma langa sikothe' ahlathulula bona:

                       A     Bamhlophe khulu
                       B     Banzima khulu
                       C     Bahle khulu
                       D     Bambi khulu                                                       (2)

          5.1.6        Hlathulula bona isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi
                       simumethe wuphi umqondo.

                       UNomadlhari    ongudadwabo        waraga   esikolweni    bewagcina
                       asebenza.                                                               (2)

          5.1.7        Buyelela umutjho ongenzasi ube yikulumo engakanqophi.

                       UNomakhuwa uthi: 'Ningazithengisi zami iinkomo ngombana mina
                       ngizozelusa.'                                                           (2)

          5.1.8        Amagama asetheksthini engehla athi; 'Halala, mntazanami
                       uyikwekwezi!' amumethe wuphi umqondo begodu asetjenziswa
                       nakwenzenjani?                                                          (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      12                      DBE/Novemba 2018
                                                   NSC

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

          Iindakamizwa zibulala ikusasa labantu abatjha. URhulumende uloba
          imali enengi ngebanga lazo.
                                                          [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Tlola iinrhunyezo zamagama athalelweko emutjhweni ongenzasi.

                       UDorhodera Masombuka noMfundisi uThubana bathwele budisi
                       ngokulungisa isimilo sabatjha ababhema iindakamizwa.                    (2)

          5.2.2        Buyelela umutjho ongenzasi bese kuthi egameni elithalelweko
                       ufake isakhi sokukhulisa.

                       URhulumende uloba amapilisi ngebanga labantu abathengisa
                       iindakamizwa.                                                           (1)

          5.2.3        Thatha igama elithalelweko uzakhele wakho umutjho kodwana
                       liveze umqondo ohlukileko.

                       Ekadeni     isidakamizwa     esiyisangu     besitjalwa   ngentanga
                       sisetjenziswe njengesihlahla.                                           (1)

          5.2.4        Buyelela umutjho     ongenzasi    kodwana     uwuthome    ngegama
                       elithalelweko.

                       Abantu abasesebatjha babhema iindakamizwa bagcine sele
                       bamakhoboka wazo.                                                       (2)
                                                                                               [20]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA C:             40
                                                                        INANI LOKE:            80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2019/30ce8db3-106c-4fed-96b5-316054baf3d9) — isiNdebele FAL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2019/9239b93b-084d-47cd-beb0-74baaafd700e) — isiNdebele FAL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021/86e6ddd6-b37d-4b0d-b9f7-15ab0c7af0a4) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018/91c48e8b-a144-4446-a95d-f2d5b6fb3c48) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
