# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544) — QP · 2022 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2022

                         UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 80

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi abu-8.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                     Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   2                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa

     Ngebanga lokobana umnqopho omkhulu ukuzwisisa, amagama angakapeledwa
      kuhle neemphoso zelimi eempendulweni azingajeziswa ngaphandle kobana
      mhlamunye iimphoso ezenziweko zitjhugulula nofana zilahlekisa umqondo/
      ukuzwisiseka kwependulo. (Iimphoswezo kufanele zitjengiswe/zivezwe).

     Nangabe umfundi usebenzise amagama avela kamanye amalimi angasi ngewelimi
      ahlolwa ngalo, ungawatjheji/eqisele amehlo amagama lawo, nangabe amagama
      lawo anemba ipendulo, ungajezisi. Kodwana nangabe etheksthini kusetjenziswe
      igama elivela kwelinye ilimi begodu lifanele libe yipendulo, lamukelekile.

     Imibuzo evulekileko efuna iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, ngiyavuma
      nofana ngiyaphika, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso,
      kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle,
      sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana
      kutlonyeliswa ukusekela kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).

     Nangabe kulindeleke ipendulo yegama elilodwa kodwana umfundi unikele umutjho
      woke, mtlomelise nangabe igama eliyipendulo enembako ulithalele/uligwale
      ngepeni enombala ohlukileko (highlighted).

     Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana umfundi unikele
      amanengi, tshwaya wokuthoma amabili/amathathu kwaphela.

     Yamukela ukuhlukana kwelimi lesiphande (isiNzunza nesiNala).

     Emibuzweni la kukhethwa khona ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo etlolwe ngokuzeleko.

1.1        1.1.1    Ihlangano yeenTjhaba eziBumbeneko.                                       (1)

           1.1.2    I-GBV sisenzo esinenturhu esiqaliswe ebafazini nebentwaneni.             (2)

           1.1.3    Ibizo lakaNgqongqotjhe nguMaite Nkoana-Mashabane.                        (2)

           1.1.4    -  IMail and Gurdian ithi amaphesende ama-51 wabantu bengubo
                       khebaba bongazimbi bokutlhoriswa madoda.
                    - Amadoda angaba maphesende ama-76 ayavuma bona nawo
                       ayathinteka ekutlhorisweni kwabafazi enarheni le.
                    - Nakuthoma isigaba sesithathu seLockdown ngomnyaka wee-2020
                       kubulewe abafazi abama-21 eemvekeni ezimbili kwaphela.
                    (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                         (2)

           1.1.5    -   Kubikwe izehlakalo ezi-46447 zokuhlukunyezwa ngokomseme
                        kwabantu bengubo.
                    -   Abomma aba-9518 bakatwe phakathi kwakaJanabari noMatjhi
                        womnyaka wee-2021.                                                   (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   3                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          1.1.6     - Indlala.
                    - Izinga eliphasi lefundo ebantwini bengubo.
                    - Ukungalingani phakathi kwamadoda nabafazi.
                    (Yinye ipendulo kezingehla.)                                             (1)

          1.1.7     Ngicabanga bona unobangela wokungabikwa kwezehlakalwezi
                    kukobana abomma basaba ukubophisa amadoda ngombana ngiwo
                    asebenzako emakhaya. Basaba bona nange zingabikwa bese abenzi
                    balokhu babotjhwe bazokusala balamba emakhaya ngombana bona
                    njengabomma abasebenzi./Abomma abanengi bayasaba ngombana
                    bayathuselwa bona nange bangabika bazokubulawa./Ababiki
                    ngombana bathanda amadodabo.
                    (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                       (2)

          1.1.8     A. Amasondo angaqinisekisa bona iintjumayelo zabafundisi zikhalima
                       kanengi izehlakalo zokutlhorisa.

                   B.    Eendaweni zokusebenza kungafundiswa iinsebenzi ngobumbi
                        nangobungozi bokuzifumana utlhorisa./kungenziwa umthetho othi
                        ozokufunyanwa atlhorisile uzokuthathelwa amagadango abudisi
                        khulu emsebenzini angagcina aqotjhiwe.                               (2)
                    (Ipendulo enembako izakwamukelwa).

          1.1.9     Akusilo iqiniso ngombana iimbalobalo ziveza bona yoke imihlobo           (2)
                    yabantu inawo umraro lo, akusiwo umraro wabantu abanzima
                    kwaphela.

          1.1.10 D. /A no C                                                                  (2)

          1.1.11 Ngicabanga bona inarha yeSewula Afrika iyokuba namadoda aragela
                 phambili ngokutlhorisa ngokudluleleko ngombana bakhule babona
                 isenzo    sokutlhorisa  begodu     bazitjele  bona     yinto ehle
                 nefaneleko./Izokuba namadoda alungileko ngombana amadoda
                 wangaleso sikhathi akhule abona isihlungu sokutlhoriswa kwabomma
                 nabentwana angekhe asafuna ukukwenza lokho.
                 (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                          (2)

          1.1.12 Esitjhabeni izinga lobulelesi lizokukhula ngombana abentwana
                 abanengi bazokulisa iinkolo babe ziinlelesi./ Umnotho ungehla bese
                 kuba nendlala.
                 (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                          (2)

          1.1.13    -   Ngiyazwelana nabo ngombana amanye amadoda akhulele
                        ngaphasi kwababelethi abatlhorisanako, ipilo yokutlhorisa yakha
                        emikhumbulwenabo nabo bagcina babatlhorisi.

                    -   Angizwelani nawo ngombana iinrhatjhi neenkundla zokuthintana
                        ziyikhalima ngamalanga indaba yamadoda atlhorisako.
                    (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                       (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   4                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.2       1.2.1     Yikhomphyutha/Yi-Laptop.                                                (1)

          1.2.2     Esithombeni esingehla kunabantu abahlanu bengubo, babambe
                    umhlangano okungenzeka bona ngewebhizinisi./baqale bebalalele
                    okukhulumako.                                                           (1)

          1.2.3     Ngicabanga bona isizathu esenza abommaba bangahleki kukobana
                    bakhuluma iindaba eziqakatheke khulu kibo ezingafuni bona
                    bahleke./Bakhuluma izinto eziphathelene nebhizinisi./nomsebenzi.
                    (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                      (2)

          1.2.4     Abomma      sebanawo     amakghono    aneleko    wokuzibambela
                    amabhizinisi ngaphandle kwesizo lamadoda ngombana inengi labo
                    likufundele    ukuphatha   amabhizinisi./Manengi   amabhizinisi
                    aphumeleleko aphethwe bomma ngekulu ipumelelo.
                    (Ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                      (2)
                                                                                            [30]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   5                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukurhunyeza okumayelana neendlela zokuziphatha nakudliwako etafuleni.

TJHEJA: Imidzubhulo   esekholomini    yokuthoma    yenzelwe             ukukhumbuza
        abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

        UMDZUBHULO OSETHEKSTHINI                  IPHUZU ELIQAKATHEKILEKO

    A   'Ungathomi     uphakele     ukudla 1 Linda ukutjelwa bona ungaphakela/
        kungakatjhiwo bona ungaphakela'.     sekusikhathi sokuphakela.

    B   'Kuqakathekile bona ulindele         2 Lindela ukutjelwa bona sekusikhathi
        ukutjelwa bona sekusikhathi            sokobana kungadliwa.
        sokobana kungadliwa.'
    C   'Lisa ukutlhorhatlhorha ukudlakwakho 3 Ungatlhorhi ukudla kwakho
        ngesigobho nofana ngeforogo odla       ngeforogo nofana ngesigobho.
        ngayo.'
    D   'Nawuhlafunyako vala umlomo.'        4 Vala umlomo lokha nawuhlafunyako.

    E   'Ungalingi uthimule nofana uziphathe   5 Ungathimuli nofana uziphathe
        ipumulo lokha nakudliwako'.              ipumulo lokha nakudliwako.

    F 'Bawa omunye oseduze kwento       6 Bawa ukudluliselwa into oyifunako
      oyifunako akudlulisele yona         lokha nayikudanyana nawe.
      kunokobana usikime uyozithathela.
    G 'Nawudlako thoma ngokunghwatha 7 Izwa bona itswayi nezinye iinthako
      kancani ukwenzela ukuzwa bona       zizwakala kuhle ngaphambi kobana
      itswayi neenthako zizwakala kuhle   uzithele.
      na.'
    H 'Ungathi nasele uqedile ukudla 8 Ungasikimi utjhiye abanye basadla.
      usikime utjhiye abanye basadla.'

AMAPHUZU ALIKHOMBA                                                      [49 amagama]

IGRIDI YOKUTSHWAYA ISIRHUNYEZO

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

       Ukwabiwa kwemitlomelo:

        o   7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelo phuzu
            elilungileko).
        o   3 imitlomelo yelimi.
        o   Inani loke: 10.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   6                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.

    o    1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o    4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
    o    6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.

   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi            lokha umfundi nakadzubhule        imitjho
    njengoba injalo etheksthini:

    o    6–7 yemidzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
    o    4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o    2- 3 yemidzubhulo nikela imitlomelo emi-2 yelimi.

   Ukubalwa kwamagama:

    o    Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o    Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako azange atjengise inani
         lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
         akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
         emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
    o    Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu alungileko akukameli
         zijeziswe.

                                                            IMITLOMELO YESIGABA B:          10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   7                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

Ukutshwaywa kwesigaba C

 Ukupeleda:
  o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa
    kuhle, ngaphandle kobana iphoso eyenziweko itjhugulula okutjhiwo
    ligamelo/yihlathululo yegamelo.
  o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
    nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
  o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
    (ungci).

 Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
  ezeleko njengokutjho komlayo.

 Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI iledere
  elikhambisana nependulo engiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

3.1       Yiza eKhethokuhle Spa sikuthabulule umzimbakho ube bulula
          njengephepha./Imvelo izokuvumela ingoma uphume lapha utjhaphuluke
          nemmoyeni.                                                                        (1)

3.2       Libizomvango./ Libizoqarha.                                                       (1)

3.3        -   Bambethe ijinifomu.                                                          (1)
           -   Ngibo abathabulula abantu umzimba.                                           (1)

3.4       Mumoya ovela elwandle./Mvumo owenziwa litjhada lamagagasi welwandle.              (2)

3.5       Akusilo iqiniso ngombana babonakala bamomomtheka nabenza umsebenzi
          lo.                                                                               (1)

3.6       C/Uthatjululwa umzimba bese ufumana isiselo.                                      (1)

3.7       Umtlami wesikhangiswesi uphumelele ngombana:

           -   Isithombe salokho okukhangiswako siveziwe.
           -   Inani elibhadelwako liveziwe.
           -   Amagama adosako atlolwe ngamagabhadlhela/ngokunzima khulu.
           -   Imibandela itlolwe ngamagama amancani.                                       (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 4

4.1       - Phezu kwetafula kunefowunu/kunomtato.
          - Kunesitulo netafula.
          - Udade uphethe incwadi nebholipheni uyatlola.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                                  (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   8                         DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

4.2       Indoda esekhathunini iphethe isikhwanyana.                                           (1)

4.3       Ngizozihloma ngomuno ngelihlweni.                                                    (1)

4.4       Ubaba ojamileko mphathi kadade ohlezi                phasi    bese   udade      lo
          sisebenzi/ngunobhala e-ofisini kababa lo.                                            (2)

4.5       D/Uyatlhaga.                                                                         (2)

4.6       Anobuhlangothi        ngombana   akhona     amakhuwa     abathandako     abantu
          abanzima.                                                                            (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1        IimBalo neSayensi zikghonwa besana.                                     (1)

          5.1.2        Sifaniso/Simanyaniso.                                                   (1)

          5.1.3        -   Ipambosi yokwenzisa.                                                (1)
                       -   Ipambosi yokwenzeka.                                                (1)

          5.1.4        Itlasi limwahlele izandla nakakhulumako.                                (1)

          5.1.5        Umntazana ukghone ukufumana yoke imitlomelo              yemibuzo
                       emakhulu amathathu esifundweni seSayensi.                               (1)

          5.1.6        Usikhwele simahla isiphaphamtjhini se-South African Airways
                       nakaya eKapa,                                                           (1)

          5.1.7        Ikamuru lakhe linzima tshu iinsetjenziswa zegezi nezetheknoloji.        (2)

          5.1.8        C./ Wahlongakala.                                                       (1)

          5.1.9        Mqondo wokuthokozisa asetjenziswa lokha umuntu nakunento
                       ehle ayenzileko.                                                        (2)

          5.1.10       Intandani ehle ngumakhothwa ngunina.                                    (2)

5.2       5.2.1        Abozinyobulala abadliwa sizungu.                                        (1)

          5.2.2        Lona lihle.                                                             (1)

          5.2.3        Umndeni obumbeneko udla ukudla ndawonye.                                (1)

          5.2.4        Abantwaba babonakala badla khulu kodwana imizimbabo mincani./
                       Abantwaba babonakala badla khulu nanyana imizimbabo mincani.            (1)

          5.2.5        Ukudla izambana leponde.
                       (Umfundi akatlonyeliswe nanyana akhe umutjho kodwana kuvele
                       isitjhwesi.)                                                            (2)
                                                                                               [20]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA C:             40
                                                                        INANI LOKE:            80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022-mg/e996907b-8c76-48b9-bdb7-2e47c6ee0a5d) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2022-mg/3d6dab2c-2cf5-4fca-8897-3ee93181a4f7) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021-mg/949404bb-19a7-42dd-928c-816554ffef08) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019-memo/b46bb6ad-4bfe-428e-a703-4c133e224976) — isiNdebele FAL · Memo · 2019 · isiNdebele
- [ISINDEBELE FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018-final-memo/0df3f1bc-9fb6-43af-8bcb-f3207b0b87ff) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
