# isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2022, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isindebele. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615) — Memo · 2022 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                           IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                          NOVEMBA 2022

IMITLOMELO: 80

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                     Iphepheli linamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                    Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    2                         DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA-C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                                (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                         (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi       (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Nombora iimpendulo zakho ngendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni
          lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela bona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola ISIGABA NGASINYE:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-20
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-50

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    3                  DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula UMBUZO 1.1 kanye NOMBUZO 1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                  UKUTLHORISWA KWABOMMA NABENTWANA EMAKHAYA (GBV)

          1      Inarha yeSewula Afrika nayo iqalene nomraro wokutlhoriswa
                 kwabomma nabentwana okubizwa nge-Gender Based Violence
                 njengezinye iinarha ezikhona ephasini. Ihlangano yeenTjhaba
                 eziBumbeneko ihlathulula bona i-GBV ngokurhunyezweko sisenzo
                 esinenturhu esiqaliswe ebafazini nebentwaneni. Abongazimbi bezenzo 5
                 zenturhu      le      batlhoriswa     ngokomzimba,     ngokwemizwa
                 nangokwezomnotho. Ufunyana indoda inomuzi kodwana umndenayo
                 ulamba ingasuthi ayisebenzi. Kokhunye inetjhada, qobe kukhuluma
                 iyalwa. Abongazimbi abaqalana nokutlhoriswokhu bagcina bahlalela
                 evalweni. Ihlangano yeenTjhaba eziBumbeneko iragele phambili yathi 10
                 izenzwezi zigcina zifike ekubetjhweni nekubulaweni kwabantu bengubo
                 nabentwana.

          2      UNgqongqotjhe emNyangweni wabaFazi, abeNtwana kanye naBantu
                 abaphila nokukhubazeka umma uMaite Nkoana-Mashabane uzihlabe
                 khulu izehlakalo zokutlhoriswa kwabomma nabentwana ezibikwe 15
                 ngomnyaka wee-2020. Uthi kuyadanisa ukubona izehlakalwezi
                 zisaragela phambili nokwanda kube ngakelinye ihlangothi uRhulumende
                 neenhlangano ezizijameleko ziragela phambili ngamajima wokukhalima
                 umphakathi ngezenzwezi. UNgqonqotjhe uragele phambili waveza bona
                 okhunye okudanisako kukobana izehlakalo ezinengi azibikwa 20
                 emapholiseni nokwenza bona abongazimbi batlhoriswa ukuya phambili.

          3      Sikhuluma nje ubujamo benturhu eqaliswe ebafazini nebentwaneni
                 enarheni yeSewula Afrika bumbi ngendlela erarako. Ngokuya
                 kwephephandaba i-Mail and Gurdian ithi amaphesende ama-51
                 wabantu bengubo bayaveza bona khebaba bongazimbi bokutlhoriswa 25
                 madoda. Amadoda angaba maphesende ama-76 ayavuma bona nawo
                 ayathinteka ekutlhorisweni kwabafazi enarheni le. Nakuthoma isigaba
                 sesithathu seLockdown ngomnyaka wee-2020 kubulewe abafazi
                 abama-21 emvekeni ezimbili kwaphela. Sikhuluma nje kuvela bona
                 qobe liIanga kubikwa izehlakalo ezitja zokubulawa, ukukatwa 30
                 nokutlhoriswa kwabomma. Embikweni wobulelesi okhutjhwa qobe
                 ngekotara yomnyaka emNyangweni wamaPholisa uveza bona
                 kunezehlakalo ezizi-46 447 zokutlhoriswa ngokomseme kwabantu
                 bengubo ngomnyaka phakathi komnyaka wee-2020 newee-2021.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       4                          DBE/Novemba 2022
                                                    NSC

          4       Iimbalobalwezi ziveza bona bomma abazi-9 518 abakatwe phakathi 35
                  kwenyanga kaJanabari nenyanga kaMatjhi ngomnyaka wee-2021. Lesi
                  kusibalo esiphakeme khulu esitjengisa bona abomma nabentwana
                  abakaphephi emiphakathini abaphila kiyo. Kuvela nokobana ngemva
                  kwamalangana abikiwe amacala la, ayasulwa. Akuveli kuhle bona
                  amacala la bawasula ngokuthanda nofana bazifunyana bangaphasi 40
                  kwegandelelo na.

          5       Okuvela tjhatjhalazi kukobana nanyana uRhulumende afake
                  iinsetjenziswa ezinengi ekulwisaneni nomraro lo kodwana amadoda
                  asaragela phambili ngokukata, ukubulala kanye nokutlhorisa abafazi
                  nabentwana. UmNyango wabaFazi, abeNtwana kanye naBantu abaphila 45
                  nokukhubazeka ubawe boke abantu bona babe nendima abayidlalako
                  ukuqinisekisa bona umraro lo uyaphela. UmNyango lo ubawa amadoda
                  bona ajame ngeenyawo avikele abafazi nabentwana ebujamenobu.
                  Amadoda amanye selahlome amajima alwisana nokutlhoriswa
                  kwabafazi nabentwana. Enye yamadoda la nguPatrick Shai 50
                  ongusaziwako emidlalweni yakumabonakude. Usungule ihlangano
                  ebizwa ngokobana yi 'Khuluma Ndoda' nayo ebeyilinga ukulwisana
                  nomraro lo.

          6       Banengi abonobangela abenza bona abantu bengubo bazithole
                  bangaphasi kwegandelelo lobujamo bokutlhloriswa. Hlangana nabanye 55
                  abonobangela sifumana indlala, izinga eliphasi lefundo ebantwini
                  bengubo, ukungalingani phakathi kwamadoda nabafazi. Indlala
                  ibangelwa kungasebenzi kwabantu bese yenza bona imindeni
                  iphelelane iinhliziyo beyingasaba nakho ukubekezelelana. Lokhu
                  kugcine kulethe ukutlhorisana phakathi kwemindeni.                60

          7       Kuvezwe      iindlela  ezimbalwa ezingasetjenziswa   ekulwisaneni
                  nomrarokazi      lo.  Kokuthoma  kuhlongozwa     bonyana    akube
                  namaphaliswano lapha abentwana eenkolweni bazokukhuluma
                  ngokulingana kanye namalungelo wobuntu. Kwesibili akube
                  neenkulumiswano hlangana ngendaba le. Kwesithathu akusetjenziswe 65
                  iinkundla zokuthintana ukuhlaba izenzo zokutlhoriswa kwabantu
                  bengubo nabentwana. Kwesine akucocwe ngendaba le koke lapha
                  abantu baditjha khona.

          8       ISewula Afrika kungaba yindawo emnandi nenokuthula nange woke
                  umuntu angazibandakanya epini yokulwisana nokutlhoriswa kwabomma 70
                  nabentwana. Woke umuntu kufanele akhumbule bona abomma
                  nabentwana nabo banelungelo lokuvikeleka ngaso soke isikhathi.
                  Yekeke abavikelwe njengombana umThethosisekelo wenarha utjho.
                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Tlola ibizo lehlangano evezwe endimeni yokuthoma ehlathulula
                       i-GBV.                                                                         (1)

          1.1.2        Veza ihlathululo ye-GBV onikelwe yona ukuya ngokwendima
                       yoku-1.                                                                        (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     5                      DBE/Novemba 2022
                                                  NSC

          1.1.3        Ngokupheleleko tlola amabizo kaNgqongqotjhe ovezwe endimeni
                       yesi-3.                                                               (2)

          1.1.4        Hlathulula   amaphuzu      AMABILI    avezwe   liphephandaba
                       iMail and Guardian atjengisa ubujamo obumbi benarha ngendaba
                       yenturhu eqaliswe kibomma nebentwaneni.                               (2)

          1.1.5        Rhunyeza umbiko waphakathi komnyaka wee-2020 newee-2021
                       ovezwe mNyango wamaPholisa mayelana nenturhu eqaliswe
                       kibomma nebentwaneni.                                                 (2)

          1.1.6        Tlola unobangela owenza bona abomma nabentwana bagcine
                       batlhoriswa ovezwe endimeni yesi-6. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (1)

          1.1.7        Ucabanga bona kubayini izehlakalo zokutlhoriswa kwabomma
                       nabentwana      zingabikwa     ngokwaneleko   emapholiseni?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

          1.1.8        Hlathulula indima engadlalwa ziindawo ezivezwe ngenzasi
                       ukurarulula umraro wokutlhoriswa kwabomma nabentwana.

                       (a) Amasondo                                                          (1)
                       (b) Iindawo zokusebenza                                               (1)

          1.1.9        Phendula ngoliQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela
                       isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       Inturhu eqaliswe kibomma nebentwaneni yenzeka emindenini
                       yabantu abanzima kwaphela.                                            (2)

          1.1.10       Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                       Umphumela      omumbi     ngomntwana      ophila   ngokutlhoriswa
                       kukobana:

                       A    Uba negandeleleko ngokomkhumbulo
                       B    Uba nokuzithemba
                       C    Ugcina angasaragi kuhle esikolweni
                       D    A no C                                                           (2)

          1.1.11       Ucabanga bona inarha yeSewula Afrika iyokuba yinarha
                       enamadoda anjani eminyakeni ezako nawuqalisa emrarweni
                       ovezwe etheksthini engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (2)

          1.1.12       Ngokubona kwakho ucabanga bona kunamuphi umthelela
                       esitjhabeni nangabe kuba nemindeni eminengi etlhorisanako.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

          1.1.13       Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI namadoda azithola
                       abotjhiwe ngebanga lokutlhorisa imindenawo? Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                     (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     6                     DBE/Novemba 2022
                                                  NSC

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Tlola igama lesisetjenziswa setheknoloji esibonakala esithombeni
                       esingehla.                                                             (1)

          1.2.2        Hlathulula okwenzeka esithombeni esingehla.                            (1)

          1.2.3        Ucabanga bona kubayini abomma ebavezwe esithombeni
                       esingehla  angekho      noyedwa   obonakala ahleka kibo?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (2)

          1.2.4        Ngemva kokuqalisisa isithombe esingehla, tshwaya ngekghono
                       labomma lokuraga amabhizinisi ngefanelo ngaphandle kwesizo
                       elivela emadodeni. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:              30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       7                          DBE/Novemba 2022
                                                    NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7 amayelana
neendlela zokuziphatha nakudliwako etafuleni.
IMIYALO:
1.        Amagama angadluli kwama-60.
2.        Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3.        Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo OWODWA.
4.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5.        Sebenzisa amagamakho ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole
          okusesirhunyezweni.
6.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo.
ITHEKSTHI C
                IINDLELA ZOKUZIPHATHA NAKUDLIWAKO ETAFULENI

Ukudla kuqakatheke khulu emaphilweni wethu begodu ngikho ekusipha amandla
wokusebenza. UmNyango wezePilo uyelelisa ngeendlela ekufanele sidle ngayo ukuze
imizimba yethu ihlale iphilile ngeenkhathi zoke. Yeke-ke kunemiyalo elandelwako lokha
nawusetafuleni ekufanele uyitjheje ngaphambi kobana udle.

Nanihlezi etafuleni kusikhathi sokudla, ungathomi uphakele ukudla kungakatjhiwo bona
ungaphakela. Lokhu kwenzelwa bona ubone koke ukudla okuzokudliwa. Ungazitholi
uphakele into yinye yaba yinengi khulu bese ugcine ungakayiqedi. Kuqakathekile bona
ulindele ukutjelwa bona sekusikhathi sokobana kungadliwa. Ukudla abanye
basaphakela akusiwo umukghwa olungileko. Kuhle abantu bathome ukudla
kanyekanye. Kesinye isikhathi uthola bona ukudla okuphakelileko akwehli esiphundu
njengombana kuqaleka ngamehlo. Nanyana kunjalo, lisa ukutlhorhatlhorha
ukudlakwakho ngesigobho nofana ngeforogo odla ngayo. Isenzwesi asamukeleki
emuntwini opheke ukudlokho. Ngikho kufanele bona uphakele kancani ukwenzela
bona ubuyelele nawungakasuthi.

Nawuhlafunyako vala umlomo. Kumbi ukubona ukudla kungemlonyeni. Nanyana
bangakukhulumisa kangangani ungaphenduli ukudla kusese ngemlonyeni. Khuluma
kwaphela newuginyileko. Ungalingi uthimule nofana uziphathe ipumulo lokha
nakudliwako. Nawuzwa ngathi ufuna ukuthimula nofana ukuzisula iimpumulo bawa
ukuphumela ngaphandle ubuye nasele uzanelisile. Kuyenzeka kesinye isikhathi ufune
ukusebenzisa into ekude nawe etafuleni. Bawa omunye oseduze kwento oyifunako
leyo akudlulisele yona kunokobana usikime uyozithathela.

Kumbi ukubona umuntu sele alalamela into ayifunako avule namakhwaphakazi
angamele ukudla kwabantu. Nawudlako thoma ngokunghwatha kancani ukwenzela
ukuzwa bona itswayi neenthako zizwakala kuhle na. Ungathomi ngokuthela itswayi
ungakakuzwa qangi bona liyatlhogeka na. Ungathi nasele uqedile ukudla usikime
utjhiye abanye basadla. Balinde baqede boke. Kuqakathekile bona siyilandele imiyalo
yetafuleni.
                                            [Sithethwe ku-inthanethi satjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:                  10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    8                      DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                     UDINIWE EMMOYENI NENYAMENI?
         YIZA EKHETHOKUHLE SPA SIKUTHABULULE UMZIMBAKHO UBE
                        BULULA NJENGEPHEPHA.

           Imvelo izokuvumela ingoma uphume lapha utjhaphuluke nemmoyeni.

   1. Nawuze wedwa ubhadela imali ema-R400 kodwana nanibabili nibhadela ama-R600.
   2. Kubhadelwa ngekarada lebhanga.
                                                            [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Dzubhula umutjho OWODWA esikhangisweni ongakwenza bona uze
          endaweni evezwe esikhangisweni ngokurhabako.                                        (1)

3.2       Tlola bona igama elithalelweko lisikhekhe siphi sekulumo.

          Yiza eKhethokuhle Spa.                                                              (1)

3.3       Veza okusitjela bona laba abajamileko ziinsebenzi zalapha. Ipendulwakho
          ayibe maphuzu AMABILI.                                                              (2)

3.4       Nawuqalisisa isikhangiswesi ngaphandle kwalokhu okwenziwa ngilaba
          abajamileko ucabanga bona ngikuphi okhunye okungenza bona laba
          abaleleko imizimbabo nengqondwabo ithole ukuphumula?                                (2)

3.5       LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona iinsebenzi                     ezivezwe
          esikhangiswenesi aziwuthandi umsebenzi eziwenzako.                                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    9                     DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

3.6       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

          Nawuze endaweni ekhangiswe ngehla ufumana izinto ezilandelako:

          A    Uthatjululwa umzimba bese uphiwa ukudla.
          B    Uthatjululwa umzimba bese uthola isipho.
          C    Uthatjululwa umzimba bese ufumana isiselo.
          D    Uthatjululwa umzimba bese uphiwa amaswidi.                                    (1)

3.7       Ngokubona kwakho ingabe umtlami wesikhangiswesi uphumelele nofana
          akakaphumeleli ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa? Sekela isiqunto
          osithathako ngephuzu ELILODWA.                                                     (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                            [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Tlola amatshwayo AMABILI abufakazi bokobana abantwaba base-ofisini.                (2)

4.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utjhugulule igama elithalelweko
          liveze ubuncani.

          Indoda esekhathunini iphethe isikhwama.                                            (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    10                  DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

4.3       Buyelela umutjho olandelako kodwana ube sesikhathini esizako.

          Ngizihlome ngomuno ngelihlweni.                                                (1)

4.4       Nawuqalisisa ummongo wekhathuni engehla le,              ucabanga    bona
          banobudlelwano buphi abantu abasekhathunini engehla?                           (2)

4.5       Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

          Amagama athi, 'Ngidosa emhlweni' akhulunywa ngudade osekhathunini
          ahlathulula bona:

          A    Udinga umuntu ozomsiza lapha
          B    Usebenza khulu sekafuna ukulisa
          C    Uwuthanda khulu umsebenzi
          D    Uyatlhaga                                                                 (2)

4.6       Ngokucabanga kwakho ingabe amagama akhulunywa ngudade lo athi 'Woke
          amakhuwa abahloyile abantu abanzima,' anobuhlangothi nofana
          anebandlululo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                          (2)
                                                                                         [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      11                     DBE/Novemba 2022
                                                   NSC

UMBUZO 5

5.1       Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          Iimbalo neSayensi zikghonwa besana! Mhlolo into eyenzeke eMpumalanga.
          Umntazana ukghone ukufumana yoke imitlomelo yemibuzo ema-300
          esifundweni seembalo neSayensi bewaba mdosiphambili kibo boke abafundi.
          'Halala! Kghothatso Gugu Mphaka uyikwekwezi ekhanyise iSewula Afrika!'
          Lawa mamezwi aphume kuSomkhandlu wezeFundo eMpumalanga 5
          uBonakele Majuba. Ubuya esikolweni esisemakhaya iKwaMhlanga Senior
          Secondary. Bekamfundi ofundiseka yoke into. Nakethula ikulumo
          bekakhuluma itlasi lisikime limbethele ihlombe. Ukhuthele njengomuhlwa
          kanti uyintandani ekhuliswa ngunina uyise selayizela kiboyisemkhulu.
          Ikamuru lakhe limhlophe twa iinsetjenziswa zetheknoloji. Nakethula 10
          ikulumakhe uthi, 'Unamandla wokwenza nanyana yini, yiba nomqopho nje
          kwaphela.' Utitjherakhe ngalesosikhathi uveze lomhlathi. Usikhwele simahla
          isiphaphamtjhini se-SAA nakaya eKapa, Uyokwenza ibizelo lobudorhodera.
          Bayatjho abadala bona kubamba ezumako.

          5.1.1        Buyelela umutjho ongenzasi bese ulungisa iimphoso zelimi ukuya
                       ngokwemithetho nemithetjhwana yokupeleda.

                       Iimbalo neSayensi zikghonwa besana.                                     (1)

          5.1.2        Tlola umhlobo wesifenqo esisetjenziswe emutjhweni ongenzasi.

                       UKghothatso ukhuthele njengomuhlwa.                                     (1)

          5.1.3        Tlola imihlobo EMIBILI yeempambosi eyakhe isenzo esithalelweko
                       emutjhweni ongenzasi.

                       Bekamfundi ofundiseka yoke into.                                        (2)

          5.1.4        Buyelela umutjho ongenzasi bese ujamiselela isitjho esithalelweko
                       ngehlathululo yaso.

                       Itlasi limbethele ihlombe nakakhulumako.                                (1)

          5.1.5        Buyelela umutjho ongenzasi bese             ujamiselela   inomboro
                       ethalelweko ngamagama wesiNdebele.

                       Umntazana ukghone ukufumana          yoke    imitlomelo   yemibuzo
                       ema-300 esifundweni neSayensi.                                          (1)

          5.1.6        Buyelela umutjho ongenzasi bese utlole ngokuzeleko isirhunyezo
                       esithalelweko.

                       Usikhwele simahla isiphaphamtjhini se-SAA nakaya eKapa.                 (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      12                     DBE/Novemba 2022
                                                   NSC

          5.1.7        Buyelela umutjho ongenzasi bese kuthi esikhundleni samagama
                       athalelweko utlole aphikisana nawo.

                       Ikamuru lakhe limhlophe twa iinsetjenziswa zetheknoloji.               (2)

          5.1.8        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Amagama asetheksthini engehla athi, 'selaziyela kiboyisemkhulu,'
                       ahlathulula bona:

                       A    Uthanda abobamkhulwakhe
                       B    Uphila njengabobamkhulwakhe
                       C    Wahlongakala
                       D    Wadliwa yinarha                                                   (1)

          5.1.9        Hlathulula bona amagama athalelweko emutjhweni ongenzasi
                       amumethe wuphi umqondo begodu asetjenziswa nakwenzenjani.

                       'Halala! Kghothatso Gugu Mphaka uyikwekwezi ekhanyise iSewula
                       Afrika!'                                                               (2)

          5.1.10       Thatha igama elithalelweko wakhe ngalo isaga.

                       Ukhuthele njengomuhlwa kanti uyintandani.                              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    13                      DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          Abozinyobulala bayatlhaga bebadliwa sizungu. Ithando lihle.

          ITHEKSTHI G

                                                              [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Buyelela utlole umutjho olandelako uveze ukulandula.

                       Abozinyobulala badliwa sizungu.                                        (1)

          5.2.2        Buyelela utlole umutjho olandelako bese ujamiselela igama
                       elithalelweko ngesabizwana samambala.

                       Ithando lihle.                                                         (1)

          5.2.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibinzana
                       lamagama athalelweko ngegama elilodwa.

                       Umndeni obumbeneko udla umratha, inyama, ireyisi namasaladi
                       ndawonye.                                                              (1)

          5.2.4        Hlanganisa imitjho elandelako ngesihlanganisi esinembako.

                       Abantwaba babonakala badla khulu. Abantwaba imizimbabo
                       mincani.                                                               (1)

          5.2.5        Thatha igama 'izambana' ulisebenzise wakhe ngalo isitjho.              (2)
                                                                                              [20]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:             40
                                                                       INANI LOKE:            80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022/732251eb-59b2-48e0-bcc5-f0b5a24dc71e) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021/86e6ddd6-b37d-4b0d-b9f7-15ab0c7af0a4) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019/f43787d5-a946-4d28-912d-44be1045b073) — isiNdebele FAL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2018/91c48e8b-a144-4446-a95d-f2d5b6fb3c48) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2017/30cfb73c-d32d-418e-8ea9-9c540a8a686a) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
