# isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2023, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isindebele. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — Memo · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                           IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                          NOVEMBA 2023

IMITLOMELO: 80

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                     Iphepheli linamakhasi ali-15.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                    Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      2                       DBE/Novemba 2023
                                                   NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA-C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                                (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                         (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi       (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Nombora iimpendulo zakho njengobana zinonjorwe ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela kobona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola ISIGABA NGASINYE:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-20
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-50

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    3                    DBE/Novemba 2023
                                                 NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula UMBUZO 1.1 kanye NOMBUZO 1.2.

1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                              IMIRARO ELETHWA KUCINYWA KWEGEZI

          1          ISewula Afrika iqalene nomraro ehlangothini lokuphakelwa kwegezi
                     kangangokuthi lokhu sekukatelela ikhamphani yakwa-Eskom bona
                     icimele woke umuntu igezi. Ngaphambilini bekuneenzathu
                     ezihlukahlukeneko ezenza bona i-Eskom icimele abantu igezi.
                     Abantu bebacinyelwa igezi ngebanga lokobana inyanga nayiphelako 5
                     bebangayibhadeli bese abanye bebayifumana ngokuzihlanganisela
                     iintambo zibafakele igezi emizinabo. Laba babe bathiywa negama
                     kwathiwa 'Ziinyokanyoka'. Bekunedlanzana labantu ebelihlalela
                     evalweni njengekukhu eyaboleka inalidi yekhozi elalithenga igezi
                     ngemali encani kodwana lifumane amayunithi wegezi amanengi. 10
                     Boke abantwaba bebacinyelwa igezi, bebahlawuliswe nemali
                     esabekako.

          2          Urage njalo umukghwa lo bekwabonakala bona ikhamphani yakwa-
                     Eskom ephakela igezi iyaloba. Umraro wakoSoDiye osele udosisa
                     amaSewula Afrika emhlweni ngewokucinywa kwegezi okubizwa 15
                     nge-load-shedding. I-load-shedding yindlela yokulawula ukwabelana
                     ngokudlhegana kwabathengi begezi yakwa-Eskom ukuze bayithole
                     ngokulingana ngokuthi abanye bacinyelwe ukuze nabanye
                     bayithole. Lokhu kwenzeka nangabe ukuphakelwa kwegezi
                     sekudlula leyo ekhona ngalesosikhathi. AmaSewula Afrika 20
                     amanengi asola bona abantu sebabanengi khulu enarheni le.
                     Abanye bathi amaphandle eze ngokungasisemthethweni akabuyele
                     eenarheni zawo, mhlambe umraro lo ungancipha.

          3          Igezi icinywa ukuya ngeendawo, abomasipala neemfunda
                     ngokuhlukahlukana kwazo. Kunehlelo leengaba elilandelwako ukuya 25
                     ngobungako begezi nobujamo beentetjhi eziphehla igezi.
                     Nakunomraro eKusile Power Station isigaba se-load-shedding siba
                     phezulu sithikameze imizi ephakelwa sitetjhesi. Kuyenzeka bona
                     mhlokho igezi icinywe kathathu ngelanga bekube nesikhathi lapha
                     ikhamba ama-iri amane woke. URhulumende ungenelele 30
                     ngamandla bewakhetha nabaphathi abatjha be-Eskom kodwana
                     kwafana nokuthela amanzi emhlana wedada. UMengameli uCyril
                     Ramaphosa uthethe isiqunto sokobana ngaphakathi kwe-ofisi
                     lobuMengameli kube nongqongqotjhe ozokwengamela igezi.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      4                            DBE/Novemba 2023
                                                   NSC

          4          Okubuhlungu khulu ngomraro lo kukobana kuba nomonakalo 35
                     obabazekako. Amabubulo amakhulu alahlekelwa khulu ehlangothini
                     lokukhiqiza. Kunamabubulo weenkukhu afelwe linani elingabalekiko
                     leenkukhu ngombana iinkukhwezi zidla ubusuku nemini.
                     Angisakhulumi ngeenthabathaba zeentolo. Balila ezimathosi
                     abanikazi beentolo ezithengisa ukudla okuhlala eenqandisini 40
                     njengebisi neenthelo.

          5          Iintolo ezithengisa ukudla okuphekelwe safuthi ama-restaurants,
                     agcina enze amaqhinga wokobana angagcini avalile kodwana
                     aphungule iimsebenzi. Isiquntwesi saba nomthelela omumbi
                     eensebenzi zakhona. Emakhaya nakhona iintjhebo zigcina zilahliwe 45
                     phezu kobana amaSewula Afrika amanengi asabhodwe mtlhago.
                     Iinsetjenziswa ezinjengeenqandisi namagizara ziyalimala igezi
                     nayingumafavuke nje. Ezinye zilimalela safuthi lokho kwenze bona
                     umtlhago wabantu uragele phambili.

          6          Soloko kwathoma indaba yokucinywa kwegezi, ubulelesi bande 50
                     khulu enarheni le. Kuyagqekezwa emizini ngitjho nanyana ivikeleko
                     lomuzi lowo lisezingeni eliphezulu. Kazi ama-alamu akalili
                     nakungena iinlelesi. Kuvele nomukghwa obuyisela inarha emva
                     wokwetjiwa kwamakheyibula wegezi. Umphakathi awulifumani
                     ngokwaneleko        isizo     emiNyangweni       ehlukahlukeneko 55
                     kaRhulumende. EmNyangweni wezangeKhaya kusetjenziswa
                     imitjhiningqondo bese nakunganagezi isizo do. Akukghoneki bona
                     kukhutjhwe abomazisi, iintifikedi zamabeletho ngitjho nezabantu
                     abahlongakeleko. Umkhakha wezefundo nawo awusali ngaphandle
                     igezi nayicinyiweko. Nakutlolwa iinhlahlubo kubabudisi khulu 60
                     eenkolweni.

          7          Isikhathi semandulo lapha kwakukhanyiswa ngekesi ngathi
                     siyabuya. Yoke into elisizo nakukhambe igezi iyadura.
                     Amakhandlela     namalampa     anande     avuselelwa     ngegezi
                     asetjenziswa nakukhambe igezi sele abiza khulu. Irhasi nayo ibiza 65
                     kangako ngombana nakunganagezi kuphekwa ngayo. Ama-
                     generator layo nawo sekubudisi ukuwathenga. Ithenjana nokho
                     likhona bona umraro wokucinywa kwegezi ungaba yindaba yayizolo.

          8          UNgqongqotjhe wezeeMali u-Enoch Godongwana uhlele bona
                     eenyangeni ezingaba li-12 ukuya kezili-18 umraro lo kufanele kwabe 70
                     sewuphelile. Bakwa-Reuters okuyihlangano efumene umbiko lo
                     ibuzile bona ukuphungula ukucinywa kwegezokhu uzokukghona
                     ngokobana anikele i-Eskom imali eyikhetjhi ukobana bathenge idizili
                     na? Uphendule wathi: 'Angicabangi bona i-Eskom inomraro wedizili
                     kodwana inomraro wokuphatha.' UNgqonqotjhe lo uthembise 75
                     nokobana uMengameli wenarha uzoyilungisa indaba ye-Eskom.
                     Izakhamuzi nazo sezibeke ithemba lazo kuMengameli bona
                     umnyaka lo uzakuletha amatjhuguluko, awuqede nya umraro
                     wokucinywa kwegezi.
                                       [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                     DBE/Novemba 2023
                                                   NSC

          1.1.1        Tlola iinzathu EZIMBILI zangaphambili ebezibangela bona i-Eskom
                       icimele abantu igezi ukuya ngesigaba soku-1 setheksthi engehla
                       le.                                                                      (2)

          1.1.2        Hlathulula lokho obekwenziwa babantu          abagcine    babizwa
                       ngeeNyokanyoka ukuya ngesigaba soku-1.                                   (2)

          1.1.3        Veza izinto EZIMBILI ezenzeka lokha nakucinywe igezi ukuya
                       ngesigaba sesi-6.                                                        (2)

          1.1.4        Hlathulula bona yini i-load-shedding ukuya ngesigaba sesi-2.             (2)

          1.1.5        Rhunyeza izinto ezenziwa nguRhulumende ukulinga ukurarulula
                       indaba yokucinywa kwegezi. Ipendulwakho ayibe maphuzu
                       AMABILI.                                                                 (2)

          1.1.6        Hlathulula umthelela oba khona enarheni yeSewula Afrika
                       nakucinywe igezi. Ipendulwakho iqalise kilokhu okulandelako:

                       (a)   Eenthabathabeni zeentolo                                           (1)

                       (b)   Umnotho                                                            (1)

          1.1.7        Ucabanga bona ngiliphi iqhinga elenziwa ziintolo namanye
                       amabubulo ukuze ukusebenza kuragele phambili nalokha igezi
                       ingekho? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                             (2)

          1.1.8        Ucabanga bona umNyango wezeFundo uthikamezeka njani igezi
                       nayicinyiweko? Ipendulwakho uyiqalise khulukhulu ezintweni
                       ezilandelako:

                       (a)   Iimfundo ngetlasini                                                (1)

                       (b)   Ukutlolwa kweenhlahlubo                                            (1)

          1.1.9        Umtloli wetheksthi engehla le uhlathulula ukuthini nakathi;
                       'Iinsetjenziswa ezinjengeenqandisi namagizara ziyalimala igezi
                       nayingumafavuke'.                                                        (2)

          1.1.10       Ukungafumani iintifikedi komphakathi nakucinywe igezi kuba
                       namuphi umthelelela emndenini? Ipendulwakho uyiqalise kilokhu
                       okulandelako:

                       (a)   Nakubelethwe umntwana                                              (1)

                       (b)   Nakuhlongakele umuntu                                              (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    6                     DBE/Novemba 2023
                                                 NSC

          1.1.11       Ngokubona kwakho ucabanga bona ngikuphi okwenziwa babantu
                       abalandelako okwenza bona umraro wokucinywa kwegezi ungabi
                       nesisombululo.

                       (a)    Iinsebenzi zakwa-Eskom                                         (1)

                       (b)    Iinsebenzi zakaRhulumende                                      (1)

          1.1.12       Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI namaSewula Afrika
                       ngomraro abaqalene nawo wokucinyelwa igezi? Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                               (2)

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                                           [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Ngephuzu ELILODWA tlola bona kwenzakalani esithombeni
                       esingehla.                                                            (1)

          1.2.2        Qedelela umutjho ngokukhetha ipendulo enembako kezilandelako:

                       Umuntu wokugcina ngesandleni sokudla esithombeni esingehla …

                       A     ungudorhodera.
                       B     ungutitjhere.
                       C     ulipholisa.
                       D     ulisotja.                                                       (1)

          1.2.3        Ucabanga bona kubayini umuntu osekugcineni esandleni sokudla
                       abe khona hlangana nabantu laba? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    7                   DBE/Novemba 2023
                                                 NSC

          1.2.4        Hlathulula itshwayo elikhombisa bona okusesithombeni kwenzeke
                       ngesikhathi se-Covid-19.                                          (1)

          1.2.5        Tshwaya ngelihlo elibukhali bona lokhu okubonakala kusenzeka
                       esithombeni, kwenzeka nangabe kwenzeke siphi isehlakalo
                       emphakathini. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                 (2)

                                                         IMITLOMELO YESIGABA A:          30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    8                  DBE/Novemba 2023
                                                 NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uyayirhunyeza ngamaphuzu ali-7
amayelana nokuqakatheka kwelwandle.

IMIYALO:

1.        Amagama angadluli kwama-60.
2.        Nombora imitjhwakho kusukela kewoku-1 bekufike kewe-7.
3.        Umutjho ngamunye owutlolako awube nomqondo OWODWA opheleleko.
4.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
5.        Sebenzisa amagamakho ngendlela ongakghona ngayo ungabuyeleli utlole
          okusesirhunyezweni.
6.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

                              UKUQAKATHEKA KWELWANDLE
Iphasi mazombe libhodwe lilwandle ngamaphesende ama-70. Ilwandle liqakatheke
ngeendlela ezinengi ezihlukeneko ebantwini. Ilwandle linamanzi amakhaza
nafuthumeleko. Imikhomo neemfesi ezikulu ezibizwa bona boshaka nezinye
iimbandana zihlala elwandle kwaphela. Ukuphumela kwazo ngaphandle, kuphela
kwepilwazo.

Kuneendawo neenhlengele ezikatelela bona usebenzise ilwandle ukuyamela kizo.
Iinthuthi ezinye azikwazi ukufika lapho. Zokuthutha zisebenzisa ilwandle ukukhambisa
ipahla, imikhiqizo neemvakatjhi ukuya eenarheni ezihlukahlukeneko. Lokhu kuqinisa
ubudlelwano eenarheni ezikude neziseduze. Imisebenzi iyindlala eenarheni ezinengi.
Ukatsu uhlala alele eziko emakhayeni amanengi.

Ilwandle linamathuba amanengi wemisebenzi esiza ukukhuphula izinga lomnotho.
Lokhu kusiza imindeni nemiphakathi eminengi ukobana ikghone ukuthola okuya
ngethunjini abentwana babethe sentwala. Abathiyi beemfesi baphunyeleliswa lilwandle
ekuthuthukiseni umsebenzabo ngombana iimfesi ezinengi zitholakala ngelwandle.
Elwandle kunemikhumbi neenkepe ezihle ezifana namahotela ngaphakathi.

Abantu bakghona ukuzigedla bebenze neendumezulu zeminyanya ngaphakathi efana
nemitjhado, ukugidinga ilanga lamabeletho njalonjalo. Lokhu kutjhiya isikhumbuzo
esingapheliko emaphilweni wabo. Abantu baneenkolelo ezihlukeneko mayelana
nokusebenzisa ilwandle. Kunalabo abasebenzisa amanzi welwandle ukwelapha izifo,
ukubhabhadisa, ukususa isinyama nokulahla imilotha yabasitjhiyileko ephasini. Abanye
abantu bathwasela ngelwandle.

Lokhu bakwenza ngerhuluphelo lokobana abezimu babo bangemanzini. Kuthiwa
iinyanga ezithwasele ngemanzini ziba namandla ngokudluleleko. Izinga lemidlalo
namaphaliswano wangemanzini aya ngokwanda. Amaphaliswano wokuthaya
ngeenkepe, i-surfing namanye enzelwa elwandle. Abanye bagcina sebabosaziwako
ngebanga lemidlalo le. Woke malanga, abantu baya elwandle ngeenzathu
ezihlukeneko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      9                            DBE/Novemba 2023
                                                   NSC

Abantu abafuna ukupholisa ihloko, igandeleleko nalabo abafuna ukubetjhwa mumoya
nokususa isizungu bavakatjhela elwandle. Nababuyako bazizwe bavuselelekile
emmoyeni nemzimbeni. Abantu bafanele balihloniphe ilwandle begodu baligcine
lihlwengekile ngonobangela wokuqakatheka kwalo.

                                       [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele]

                                                               IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1           10               DBE/Novemba 2023
                                                        NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: UKURHUMUTJHA ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

         UFUNA UKUBA MUMUNTU OMUTJHA OSEZINGENI ELIPHEZULU?
        LISA UKUPHILA IPILO YALOKHA UGUBUDU ASADLA UBULONGWE.

Zizele ngokwakho hle ePhilalula Jewellery uzozitholela iwatjhi kanokutjho nasi!

Imibandela
-   Ithengiselwa abathenga nofunjathwako wakhona.
-   Nawuthenga ngekhetjhi uthola isaphulelo sama-50%.
                                                              [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1        Tlola igama lomkhiqizo okhangiswe ngehla lo.                                        (1)

3.2        Tlola umbandela ongenza bona abantu bangasafuni ukuthenga umkhiqizo lo.             (1)

3.3        Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehla angakudosa
           bona ugcine sele uthenga umkhiqizo lo.                                              (1)

3.4        Ngokurhunyezweko hlathulula bona umtjhayeli oya endaweni angayaziko
           iwatjhi le ingamsiza njani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                    (1)

3.5        Ucabanga bona kungebanga lani igama elithi, 'Jewellery' litlolwe butjhigama
           esikhangiswenesi. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                            (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    11                    DBE/Novemba 2023
                                                 NSC

3.6       Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako:

          Ikulumo ethi, 'Lokha ugubudu asadla ubulongwe' isihlathululela isikhathi …

          A       sanje.
          B       sakade.
          C       salokha ungasebenziko.
          D       salokha udla izambane leponde.                                            (1)

3.7       Hlathulula isizathu esingenza bona umNyango wezamaPhilo ukhuthaze
          abantu bona bathenge iwatjhi le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.             (2)

3.8       Tshwaya     ngokuphumelela  nofana   ukungakaphumeleli    komtlami
          wesikhangiswesi ukuveza amaqhinga wokukhangisa. Ipendulwakho ayibe                (2)
          maphuzu AMABILI.                                                                  [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1    12                    DBE/Novemba 2023
                                                 NSC

UMBUZO 4: UKURHUMUTJHA IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                            [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Tlola isizathu esenza bona abantu abasekhathunini engehla le bahlale boke.         (1)

4.2       Dzubhula isabizwana sokukhomba esitholakala ekhathunini engehla le.                (1)

4.3       Hlathulula bona amaronjwana asetjenziswe ngaphasi kwekulumo yomuntu
          wokuthoma nowesibili asitjelani.                                                   (1)

4.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi utjengise ukuvuma.

          Angazi bona namhlanje badubhuleleni.                                               (1)

4.5       Nawutjhejisisa ubuso babantwaba ucabanga bona basebujameni obunjani?
          Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                             (2)

4.6       Khetha ipendulo enembako kezilandelako:

          Amagama athi, 'Sipho sikima uyokwembatha hle!', amumethe umqondo
          welimi …

          A      lokwenzisa.
          B      lokubandlulula.
          C      lokunyaza.
          D      lokuncenga.                                                                 (2)

4.7       Tshwaya ngobuhle obulethwa kukudla ndawonye nimndeni. Ipendulwakho
          ayibe liphuzu ELILODWA.                                                            (2)
                                                                                             [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       13                   DBE/Novemba 2023
                                                    NSC

UMBUZO 5: IPHROZI

5.1       Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          UMasilela wakhe umzakhe endaweni eneminyaka emibili kwaphela ivuliwe.
          Indawo le yindawo ehle netjengisako bona ihlabathi yakhona inonile begodu
          inamadlelo aneleko. Kungebangelo abentwana abanengi bakilendawo
          bafundile nanyana ababelethi babo bangavukeli emisebenzini nje. Basizwa
          yimali etholakala ngokuthengisa ifuyo nangokuthengisa iintjalo. UMhlekwa 5
          waziwa khulu ngokuthengisa imigade nemirorho emihle khulu.

          Nawuphosa amehlo entabeni ubona iinkomo, imbuzi nezimvu zisabalele
          kwangathi butjani. Lokhu kuyatjho bona iqhegu lakwaMasilela liyaphila.
          Nabentwabalo azange balidanisa ngombana napa nabo basebenza kuhle
          epilweni. Nanyana ipilo imnandi kangaka kwaMasilela, uSoMhlekwa 10
          iyamdanisa indaba yokobana akekho noyedwa umntwanakhe ofundileko.
          UMhlekwa ungusomabhizinisi ophumeleleko bese kuthi umnakwabo
          onguBalise yena uziphilela ngokuthengisa iinkomo nezimvu. Ikghonweli
          walifundiswa nguyise asesemncani.

          5.1.1        Tjhugulula isenzo esisetjenziswe emutjhweni ongenzasi sibe
                       sesikhathini esizako.

                       UMasilela wakhe umzakhe endaweni ehle.                                 (1)

          5.1.2        Buyelela utlole umutjho       ongenzasi   bese   ukhulisa   igama
                       elithalelweko kiwo.

                       Ihlabathi yakhona inonile.                                             (1)

          5.1.3        Tlola umhlobo webizo elithalelweko bewuveze nokobana lisuselwe
                       kisiphi isenzo.

                       UMhlekwa waziwa khulu ngokuthengisa imigade nemirorho emihle
                       khulu.                                                                 (2)

          5.1.4        Tlola bona umutjho ongenzasi umumethe mhlobo bani wesifengqo.

                       Iinkomo, imbuzi nezimvu zisabalele kwangathi butjani.                  (1)

          5.1.5        Dzubhula undaweni/isandiso sendawo esitholakala emutjhweni
                       ongenzasi.
                                                                                              (1)
                       Nawuphosa amehlo entabeni.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1       14                        DBE/Novemba 2023
                                                    NSC

          5.1.6        Khetha ipendulo enembako kezilandelako:

                       Igama elithi,   'umntwanami'       lakhiwe   ngeenkhekhe    zekulumo
                       ezilandelako:

                       A    Ibizo+isenzo.
                       B    Ibizo+ubumnini.
                       C    Isabizwana+undaweni.
                       D    Isenzo+ubumnini.                                                       (2)

          5.1.7        Tlola igama linye esikhundleni sebinzana lamagama athalelweko.

                       Nawuphosa amehlo entabeni ubona iinkomo, imbuzi nezimvu.                    (1)

          5.1.8        Sebenzisa isihlanganisi       esifaneleko       ukuhlanganisa   imitjho
                       elandelako:

                       Lokhu kuyatjho bona iqhegu lakwaMasilela liyaphila. Abentwabalo
                       azange balidanisa.                                                          (2)

          5.1.9        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselele igama
                       elithaleweko ngeliphikisana nalo.

                       Lokhu kuyatjho bona liqhegu ngombana abentwana sebakhulile.                 (1)

          5.1.10       Hlathulula isitjho esithi, 'ukuphosa amehlo'.                               (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     15                      DBE/Novemba 2023
                                                  NSC

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

          Iindakamizwa ziyingozi khulu. Abentwana abazibhemako abaphumeleli
          epilweni.

                                                                [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Tlola igama lokubolekwa emutjhweni           ongenzasi    bewutjho
                       nokobana libolekwe kiliphi ilimi.

                       Amabhodlelo la nawo ayasetjenziswa.                                      (2)

          5.2.2        Jamiselela igama elithalelweko ngelimqondofana nalo.

                       Imitjhoga nayo seyibhenywa.                                              (1)

          5.2.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana uthome ngegama
                       elithalelweko.

                       Abentwana babhema iindakamizwa.                                          (1)

          5.2.4        Tjhugulula umutjho ongenzasi ube yikulumo engakanqophi/embiko.

                       Ubamkhulu uthi: 'Mina angifuni iinzukulu zami zidle iindakamizwa.'       (2)
                                                                                                [20]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA C:              40
                                                                        INANI LOKE:             80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2023/54c4c3be-68b4-4495-beef-154648e2ff76) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2023/29da1b87-24cc-48e2-b38d-966c86c6fe86) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021/86e6ddd6-b37d-4b0d-b9f7-15ab0c7af0a4) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2019/f43787d5-a946-4d28-912d-44be1045b073) — isiNdebele FAL · QP · 2019 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
