# isiNdebele FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 1 question paper from the November 2024 NSC, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2024

IMITLOMELO: 80

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                           Iphepha lemubuzweli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                    Phendla

### Page 2

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1   2                          DBE/Novemba 2024
                                          NSC Confidential

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                                (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                         (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi       (40)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Nombora iimpendulo zakho njengobana zinonjorwe ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela bona upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola ISIGABA NGASINYE:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-20
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-50

9.        Tlola kuhle ngesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      3                  DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula umbuzo 1.1 kanye nombuzo 1.2.       Nov

1.1      Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

         ITHEKSTHI A

                 UKUYELELISWA NGOKUPHILA KUHLE NGOKOMKHUMBULO

         1       Ukuyeleliswa ngokuphila kuhle ngokomkhumbulo kulihlelo eliragako
                 lokufundisa abantu nelisusa indlela ekuqalwa ngayo abantu abanomraro
                 lo. Lokhu kwenzeka ngendlela yokobana abantu babelane ngemiraro
                 abahlangabezana nayo emaphilwenabo. Esikhathini esinengi abantu
                 baqalana nemiraro le babodwa bebangafumani nesizo elifaneleko.       5

         2       UDorh. Ashleigh Craig omrhubhululi ngokuphila kuhle ngokomkhumbulo
                 (i-Mental Health) eYunivesithi ye-Wits uhlathulula bona i-Mental Health
                 bujamo ozithola ukibo obuthinta indlela ozizwa ngayo, indlela ocabanga
                 ngayo nendlela oziphatha ngayo. Nawuqalene nobujamobu uzithola
                 ungakghoni ukujamelana nezinto ezinengi ebewukghona ukuzenza 10
                 ngaphambilini. Lokha nakunento ekukwatisileko, uvamise ukukwata
                 ngendlela edluleleko kunaleyo ejayelekileko. Nangabe kunento
                 ekutshwenyako emkhumbulwenakho uzithola ugandeleleke khulu
                 ngokudluleleko.

         3       Manengi amatshwayo esingawatjheja lokha nasisola bona umuntu 15
                 sekanomraro wokungakaphili kuhle ngokomkhumbulo (Mental Health).
                 Hlangana namatshwayo esingawatjheja kukobana umuntu wakhona
                 uzizwa adiniwe begodu adanile esikhathini esinengi. Uhlala athukile
                 bekazizwe azisola esikhathini esinengi. Kunokutjhugutjhuguluka
                 kwendlela azizwa ngayo ngesikhatjhana esincani. Umuntu lo nangabe 20
                 bekathabile ujika msinya azizwe sekakwatile. Abanye babonakala
                 ngokungasakghoni ukuzibandakanya nabangani nakezinye izinto
                 ebebathanda      ukuzenza.     Abanye     abakghoni   ukujamelana
                 nokugandeleleka okujayelekileko okubamba woke umuntu. Kuthi abanye
                 babe nemicabango yokuzibulala. Esikhathini esinye abanye baba 25
                 nemiraro yokusela utjwala nokubhema iindakamizwa ngendlela
                 edluleleko. Abanye babonakala ngokuthanda ukulwa.

         4       Abentwana     abakhule   batlhoriseka  ngokubetjhwa,      ukuthukwa
                 nangokungatjhejwa bavamisile bona nasele bakhulile babe nomraro
                 wokuthikamezeka ngokomkhumbulo. Bakhula babona ukutlhoriseka 30
                 kwenzeka kibo bese nabo bakhula ngokwazi bona kuyinto efaneleko.
                 ESewula Afrika umraro lo sewubambe abantu abanengi ngendlela
                 erarako. Kuvele bona amaphesende angehla kwama-36 wabantu
                 beSewula Afrika banawo umraro lo. Ababelethi kufanele badlale indima
                 nefundweni yabentwababo.                                             35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      4                               DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

         5           Nawutjhejisisako kuvela bona abantu abatjha abahlala emadorobheni
                     ngibo abavamise ukuba ngaphasi kwegandeleleko nawumadanisa
                     nabangani babo abahlala eendaweni zemakhaya. Isizathu salokhu
                     kukobana laba abahlala emadorobheni isikopilo labo limatasatasa
                     belibenza bagcine bagandeleleka. Abantu bengubo bayamukela 40
                     bebafune nesizo nabaqalene nomraro lo, kodwana abantu bembaji
                     abaveli tjhatjhalazi njengabantu bengubo ukuze bathole isizo. Abantu
                     bembaji bayathula bese babonakale ngamatshwayo bona banawo umraro
                     lo.

         6           Ubujamobu buthinta ubunjalo bepilo yomuntu ngokwayo. ISewula Afrika 45
                     yathoma ukubonakala ngesikhathi iphasi lisahlelwe yingogwana ye-
                     COVID-19 ngemva kobana abantu bakateleleke bona bahlale emakhaya
                     nemindenabo.     Abantu    bathoma    ngokuba    nemiraro   ebanga
                     ukugandeleleka ngokomkhumbulo ngombana omunye nomunye umuntu
                     bekunento ebekahlala ayicabanga. Abanye bebazibuza bona ingogwana 50
                     le iphela nini. Abanye bazibuza bona inga kghani angekhe baloba
                     imisebenzabo njengombana kukatelelekile bona bahlale emakhaya, kuthi
                     abanye babe nemiraro yokutlhoriseka emakhaya.

         7           IYunivesithi ye-Wits erhubhululweni layo iveze bona abantu abakhulu
                     abanganabo abalingani, ababhujelwe balingani nalabo abatlhaliweko 55
                     umraro lo ubabamba lula. Irhubhululo lithi ukugandeleleka nasele ukhulile
                     kuba namandla khulu ngombana umzimba usuka sele ubuthakathaka.
                     Amaziko      wezepilo   ayatlhogeka      ukuze    abantu    abanomraro
                     wokugandeleleka basizakale. Okuvelako kukobana amaziko la atlhayela
                     khulu eSewula Afrika nanyana sekuvelile bonyana sinawo umraro we- 60
                     Mental health.

         8           Qobe mnyaka mhlana amalanga ali-10 kuSewula kuyeleliswa ngokuphila
                     kuhle ngokomkhumbulo (Mental health) iphasi loke. Emnyakeni wee-2023
                     umnyanya lo ugidingwe ngaphasi kommongo othi; ʹUkuphila kuhle
                     ngokomkhumbulo kulilungelo lobuntu iphasi mazombe.' Leli kube lithuba 65
                     lokobana umphakathi ufundiswe bewuvikele abantu abanomraro lo. Enye
                     ihloso yelangeli kufumana abasisi abazokuqinisekisa bona abantu
                     abanomraro lo wokungakaphili kuhle ngokomkhumbulo bayasizakala.
                     Banikele ngemali ngombana imitjhoga esetjenziswa babantu abanomraro
                     lo iyabiza begodu kufanele bayisebenzise qobe kulilanga.              70

                                            [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele]

             1.1.1     Tlola amabizo apheleleko kadorhodera orhubhulule ngokuphila kuhle
                       ngokomkhumbulo ovezwe esigabeni sesi-2 setheksthi engehla le.                       (1)

             1.1.2     Tlola ihlathululo ye-Mental Health ngokuya kwerhubhululo elenziwe
                       yiYunivesithi ye-Wits evezwe esigabeni sesi-2 setheksthi engehla le.                (2)

             1.1.3     Ukuya ngokwesigaba sesi-3 kuthiwa ngimaphi amatshwayo AMABILI
                       atjhejekako emntwini osele anomraro wokungakaphili kuhle
                       ngokomkhumbulo?                                                                     (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                               Phendla

### Page 5

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      5                       DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

          1.1.4     Rhunyeza isizathu esenza bona abantu abatjha abahlala edorobheni
                    babe nomraro wokuba ngaphasi kwegandeleleko ngokuya kwesigaba
                    sesi-5.                                                                    (1)

          1.1.5     Hlathulula umehluko okhona hlangana nabantu bembaji nebengubo
                    abazifumana    banomraro     wokugandeleleka  ngokomkhumbulo
                    ngokuya kwesigaba sesi-5 setheksthi engehla.                               (2)

          1.1.6     Ngokuya kwesigaba sesi-6 hlathulula imiraro ebeyibangela bona
                    abantu babe nokugandeleleka ngokomkhumbulo ngesikhathi se-
                    COVID- 19 eSewula Afrika                                                   (2)

          1.1.7     Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                    Ingozi umuntu angahlangabezana nayo nakatlhorisa              umuntu
                    ongakaphili kuhle ngokomkhumbulo kukobana:

                    A     Angazifumana abotjhwa
                    B     Angazifumana       amthelele          ngokungakaphili     kuhle
                          ngokomkhumbulo
                    C     Angazifumana alwa naye
                    D     A no C                                                               (2)

          1.1.8     Hlathulula umthelela omuhle ongalethwa kufundisa umphakathi
                    ngokuqakatheka kokuyeleliswa ngokuphila kuhle ngokomkhumbulo
                    (i-Mental Health). Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                    (2)

          1.1.9     Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO nofana AKUSILO
                    IQINISO bese usekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA.

                    Umraro wokungakaphili kuhle ngokomkhumbulo ubamba abantu
                    abanzima kwaphela.                                                         (2)

          1.1.10 Ucabanga bona ngiziphi izinto ezenziwa babelethi khulukhulu
                 ebantwaneni babo abasafundako ezingagcina zibabangele ubulwele
                 bokungakaphili   kuhle    ngokomkhumbulo   (i-Mental  Health)?
                 Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                          (2)

          1.1.11 Ngaphandle kwalokhu okubalwe etheksthini engehla, ucabanga bona
                 ngikuphi okhunye okugcina kubangele abantu bona babe sebujameni
                 bokungakaphili kuhle ngokomkhumbulo? Ipendulwakho ayibe
                 maphuzu AMABILI.                                                              (2)

          1.1.12 Tshwaya ngokungenziwa mNyango wezeFundo ukuqinisekisa bona
                 abafundi ababi nomraro wokugandeleleka ngokomkhumbulo.
                 Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                          (2)

          1.1.13 Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI nabantu abathi
                 nabaqalene nobudisi bokungakaphili ngokomkhumbulo bakhethe
                 ukuzibulala? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                           (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      6                       DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

         ISITHOMBE SOKU-1                               ISITHOMBE SESI-2

                                                            [Sithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1     Tlola izinto EZIMBILI ezibonakala zisenzeka ESITHOMBENI soku-1.              (2)

          1.2.2     Hlathulula iinsetjenziswa EZIMBILI kezivezwe ESITHOMBENI sesi-2
                    bonyana zingabasiza njani abentwana abasesithombeni soku-1.                  (2)

          1.2.3     Ngokubona   kwakho     ingabe   lokhu  okwenziwa   bentwana
                    ABASESITHOMBENI soku-1 kungaba namuphi umphumela
                    emaphilwenabo? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                           (2)

                                                                IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 7

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      7                            DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uyirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe
yona.
IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-60, rhunyeza uveze amaphuzu amatshwayo
          wokubona umuntu omngani wamambala.
2.        Rhunyeza ngamaphuzu ali-7.
3.        Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi.
4.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
          AMATSHWAYO WOKUBONA UMUNTU OMNGANI WAMAMBALA

Umngani uba mndeni ozikhethele wona, manje kuqakatheke khulu bona sikhethe
kuhle umngani. Umtloli weencwadi we-America uDean Koontz uthi; ʹUngamtjhiyi
ngemva umngani. Nguye owenza bona uragele phambili nepilo.ʹ Afakazelwe
mdzubhulo othi; ʹUmngani omuhle umumuntu okuthintanisa nepilo. Usikhumbuzo
sepilo yakho yayizolo, abe yindlela ekusa ekusaseni lakho, usilodlhelo sengqondo
evuthiweko.ʹ

Umngani wamambala ngonekghono lokukusekela nawusebudisini. Lokhu ukwenza
ngokobana alalele imiraro onayo akuphe namaqhinga wokuphuma kilobobudisi okibo.
Umngani    wamambala       uyakukhuthaza   bona   ukhule   epilweni.  Uyathaba
nawuphumelelako eemfundweni zakho ngitjho nalokha sele usebenza. Kubuhlungu
kangangani ukuzibona sele ungene emgodini kodwana kube unomuntu obonileko
bona uyokungena edakeni kodwana wazithulela. Kufanele umngani abe
ngothembekileko ekuvezeni iqiniso mayelana nendlela ophila ngayo. Akukafaneli
athenge amehlwakho, akakukhalime nawungenzi kuhle begodu akukwakwazele
nawenza kuhle. Sibabantu siyathanda ukuzibona sitjhaphulukile singabi neenhloni
ngobujamo bepilo yethu. Umngani olungileko ngokwenza ukghone ukuziveza ubunjalo
bakho nawunaye. Uyazigedla ungabi nokwesaba nofana usabe ucabange bona
uzokwehlulelwa.

Umngani ovuthwe ngokwemizwa ngowamambala. Nawuzwe ubuhlungu nguye
okududuzako. Ungena emanyathelweni bebakubuze bona angakusiza njani.
Nawuthabileko uthaba nawe. Ayikho into eqeda ubungani njengokungaziphi isikhathi
somuntu ozitjela bona ninaye nibangani. Umngani akaziphe isikhathi sakho. Akghone
nokuvela nemibono bona ningabonana njani nangabe nihlukene ngeendawo.
Itshwayo lobungani kuthembeka. Umngani wamambala ngomthembako, okghona
ukumtjela iimfihlo zakho. Angabi ngowararhwa yipera esifubeni. Ukuthi unomngani
kubonakala ngezipho onazo ezivela kuye. Umngani ophanako muhle. Kufanele kube
ngusandla khamba, sandla buya. Wena uyamthengela izipho naye enze njalo. Umuntu
ukobana mumuntu ubonakala ngokuba nomngani.

                                       [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele]

                                                                IMITLOMELO YESIGABA B:                 10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      8                            DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

 UTLHAGELANI NGOKWENZA NOKUBUYEKEZA UMSEBENZAKHO WESIKOLO
NGONOBANGELA WEGEZI ENGUMAFAVUKE, ISISOMBULULO SOMRARWAKHO
                         SIKUQALE NGEMEHLWENI?
Bopha iphondo uzitholele amalampa atjhatjhiswako nakhanyisa njengelanga emini
kanobha.

 Thintana nathi                062 554 2323            Zembelani                099 246 7543

- Athengiselwa abasafundako.
- Isaphulelo saka-50% sitholakala nawuthenga mabili ukuya phezulu.
                                                                     [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola iindlela EZIMBILI ongathintana ngazo nabanikazi bomkhangiso lo.                       (2)

3.2       Tlola igama lomkhiqizo okhangiswe ngehla.                                                   (1)

3.3       Hlathulula unobangela ongakwenza bona ugcine sele uthenga umkhiqizo lo.                     (1)

3.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze ukulandula.

          Athengiselwa abasafundako.                                                                  (1)

3.5       Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

          Ikulumo ethi; ʹbopha iphondoʹ ihlathulula bona ...

          A    zigedle uledlhe.
          B    lungisa iinhluthu ungene indlela.
          C    yiba nefihlo.
          D    vuthela ivuvuzela.                                                                     (1)

3.6       Hlathulula umqondo omunyethwe yikulumo ethi; ʹIgezi engumafavukeʹ.                          (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1      9                   DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

3.7       Buyelela umutjho ongenzasi utlole isivumelwano esifaneleko.

          Isaphulelo saka-50% sitholakala nawuthenga mabili ukuya phezulu.                 (1)

3.8       Ngokucabanga kwakho ingabe umkhiqizo okhangiswe ngehla usisombululo
          segezi engumafavuke? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.              (1)

3.9       Coca ngokuphumelela nofana ukungakaphumeleli komtlami wesikhangiso
          esingehlesi ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa ngepumelelo.                     (1)
                                                                                           [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                                  [Ithethwe ku-www.images.com]

4.1       Tlola bona khuyini lokhu okuphethwe nguNomadlhari okumenza ababaze
          kangaka?                                                                         (1)

4.2       Hlathulula bona uNomadlhari uhlobana njani nomuntu avezwe naye
          ekhathunini engehla.                                                             (1)

4.3       Ngikuphi OKUKODWA okusivezela bona uNomadlhari akakaphumeleli kuhle
          eemfundweni zakhe ukuya ngekhathuni engehla?                                     (1)

4.4       Hlathulula lokho okusivezela bona uNomadlhari bekalithola isekelo
          eemfundweni zakhe ukuya ngekhathuni engehla le. Ipendulwakho ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                                (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     10                         DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

4.5       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Amaronjwana amathathu angehla komuntu osefreyimini yesi-3 atjho ukuthi:

          A    Uyakhuluma
          B    Urarekile
          C    Ukwatile
          D    Uyacabanga                                                                           (1)

4.6       Ingabe ukusonga izandla kwakaNomadlhari efreyimini yesi-3 kusitjelani
          ngobujamo bemizwa yakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                           (1)

4.7       Ngaphandle kokudosa iinkhumba, ucabanga bona kungaba yini okhunye
          okube ngunobangela wobujamo uNomadlhari azifumana akibo ekhathunini
          engehla. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                              (2)

4.8       Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ulungise iimphoso zemiThetho
          nemiThetjhwana yokutlola nokuPeleda iLimi lesiNdebele.

          Kungcono ngiyokutlola godu iSayensi yezokulima neemBalo.                                  (1)

4.9       Thatha amagama asisitjho athi; ʹUkudosa iinkhumbaʹ asetjenziswe
          ekhathunini engehla uzakhele ngawo umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo
          yaso.                                                                                     (1)
                                                                                                    [10]
UMBUZO 5: IPHROZI
5.1       Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          UMabusa, utitjhere wesikolo esikhulu iMavukabesala esiseTjhatjhanguve
          bekase ofisini ahlezi. Ihloko bekayihlome phezu kwetafula. Ugaya
          amathambo wehloko ngesikhundla esilenga njengomule. Ugaya nje
          noMarikiriki usiqalile. Wathi nakavusa ihloko kwabe abentwana nabotitjhere
          sebathontela njengeenthoro zesiphila bebaphelela. Isikhundla esingalalisi 5
          amadoda ubuthongo lesi sitjhiywe nguMandlekosi, owayesele athethe
          umhlalaphasi      ngayizolo.     Ifundo    yakhe   nayo    yayingaphezulu
          kuneyakaMarikiriki. Bekane-BA, ne-HED, azifumene e-UNISA. Lokho
          kwakumenza abe namagugwana wokubona bona akekho omunye
          ongasithatha isikhundla sobutitjherehloko ngaphandle kwakhe. Nanyana 10
          uMandlekosi asesekhona, uMabusa wayephele alawulawule woke umuntu
          esikolwenapha sengathi nguye utitjherehloko. Ukulawula isikolo besele
          kumngene eengazini. Isikolo sangena … ʹLetha amakhiya wesikolo woke la.ʹ
          UMarikiriki watjho kuMabusa. ʹNgimi utitjherehloko la akekho omunye
          ngaphandle kwami.ʹ                                                         15
                                                      [Ithethwe ku-Ulibambe litjhisa mntwanami]

          5.1.1        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese kuthi esikhundleni se-
                       akhronimi ethalelweko uyitlole ngokuzeleko.

                       UMabusa uzifumene e-UNISA.                                                   (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1     11                          DBE/Novemba 2024
                                             NSC Confidential

          5.1.2        Phendula imibuzo elandelako ngokuqalisa emutjhweni ongenzasi:

                       UMandlekosi besele athethe umhlalaphasi.

                       (a) Tlola umhlobo webizo elisemutjhweni ongehla.                            (1)

                       (b) Tlola iinkhekhe zekulumo          ezakhe    ibizo    elithalelweko
                           elisemutjhweni ongehla.                                                 (2)

          5.1.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana uthome ngegama
                       elithalelweko.

                       UMabusa uhlome ihloko phezu kwetafula.                                      (1)

          5.1.4        Tlola isithomo sebizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi.

                       UMabusa wayephele alawulawule woke umuntu esikolwenapha.                    (1)

          5.1.5        Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi limhlobo
                       bani wesandiso/wesinabiso.

                       UMandlekosi ongutitjherehloko        eMavukabesala         wayethethe
                       umhlalaphasi ngayizolo.                                                     (1)

          5.1.6        Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sesikhathini esizako.

                       Ugaya amathambo wehloko ngesikhundla esilengako.                            (1)

          5.1.7        Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze ukuvuma.

                       Iimfundo zakhe zazingamvumeli bona abe mphathi wesikolo.                    (1)

          5.1.8        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Amagama asetheksthini engehla athi, ʹkumngene eengaziniʹ
                       ahlathulula bona:

                       A    Akulwela
                       B    Kumenza azikhakhazise
                       C    Akujayele
                       D    Kumenza aziphathe kuhle                                                (2)

          5.1.9        Tlola bona umutjho ongenzasi umumethe siphi isifenqo.

                       Abentwana namatitjhere sebathontela njengeenthoro zesiphila.                (1)

          5.1.10       Tlola   umutjho    ongenzasi         kodwana       ube       yikulumo
                       engakanqophi/embiko.

                       UMarikiriki uthi kuMabusa; ʹLetha zoke iinkhiya zesikolo kimi.ʹ             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P1  12                         DBE/Novemba 2024
                                          NSC Confidential

5.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

          Lababantu bangabulala inyoka. Badose phambili sokana! Buyani naye
          unongorwana sizikhakhazise hle.

                                                               [Sithethwe ku-www.images.com]

          5.2.1        Buyelela utlole umutjho ongenzasi kuthi esikhundleni segama
                       elithalelweko ujamiselele ngelinomqondo ohlukileko.

                       Amasokana angena etatawini lezemidlalo.                                 (1)

          5.2.2        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibinzana
                       lamagama athalelweko ngegama elilodwa.

                       Amasokana adlala ibholo ndawonye athumbe iimendlela zesiliva.           (1)

          5.2.3        Tlola umqondo welimi omunyethwe ligama elithi, ʹhleʹ emutjhweni
                       ongenzasi bewutjho nokobana lisetjenziswa nakwenzenjani.

                       Buyani naye unongorwana sizikhakhazise hle.                             (2)

          5.2.4        Thatha amagama atlolwe ngokunzima khulu uzakhele ngawo
                       umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yawo.                           (2)
                                                                                               [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA C:            40
                                                                         INANI LOKE:           80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — isiNdebele FAL · Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — isiNdebele FAL · Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — isiNdebele FAL · Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023/dea210e0-0c58-4b5f-b2d1-1c5268cb6ddb) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2021/86e6ddd6-b37d-4b0d-b9f7-15ab0c7af0a4) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May-June 2024 MG.doc](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-isindebele/494db809-d93e-4cf2-a023-584707947303) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023-mg-2/aedd4cfa-149c-434c-897c-70798461c376) — Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023-mg/5d683de8-810a-4f65-bb67-d7d2d9efbe10) — Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023/724fac4d-2c40-4875-9e4d-0ed1d89216b8) — QP · 2023 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
