# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-feb-march-2017-memo/d170e461-41b5-438d-8bb9-4615d14305d4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-feb-march-2017-memo/d170e461-41b5-438d-8bb9-4615d14305d4)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-feb-march-2017/747214c0-4c04-46cb-9124-e09bf7565780) — QP · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                     IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                    FEBHERBARI/MATJHI 2017

                                       IMEMORANDAMU

IMITLOMELO: 70

                              Imemorandamu le inamakhasi abu-8.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                 Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P2       2                 DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                             NSC – Imemorandamu

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1

ISIGABA A: INOVELA.

Umhlahlandlela wokutshwaya

1.        Nangabe iimpendulo azikanomborwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya
          ngememorandamu.
2.        Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa.
          Nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe.
3.        Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona,
          bangajeziswa.
4.        Iimpendulo ezidinga imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo
          yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe
          unobangela nokusekelwa kwependulo kwaphela.
          Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
          IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo
          kwaphela

UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana

1.1       1.1.1        Baya eBenoni babuya eSiyabuswa.                                               (2)

          1.1.2        Ubelethwa kwaNkosi.                                                           (2)

          1.1.3        Wayeqalene      nomraro   wokuhlunguphazwa             nguMahlangu/
                       Wayetlhagiswa yindodakwakhe uMahlangu.                                        (2)

          1.1.4        - UNaSilombo     wapheze     wabulala indodakwakhe             uNkosi
                         ngokuyithela ngamanzi abilako.                                              (1)
                       - UNaSilombo bekadelela abe athuke uMahlangu                  phambi
                         kwabentwababo, uBafunani noBonakele.                                        (1)

          1.1.5        Isizinda sesikhathi senovela le sivangile, umtloli usivezele isikhathi
                       sakade nesikhathi sanje.

                       - Okuveza isikhathi sakade kukobana eSiyabuswa basakha
                           amanzi ngemlanjeni/UBonakele usebenze eplasini leNdiya
                           alusa iinkomo avuna nemasimini.
                       - Okuveza isikhathi sanje kukobana kuneenkhwelo, uBonakele
                           wakhwela ikoloyi nebhesi nakasuka eSiyabuswa aya
                           eDaveyton/UMahlangu wabona uBonakele ephephandabeni/
                           UNaMndebele wezwa ngomrhatjho bona uBonakele uyokulwa
                           epini yezeendubulo.
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizokwamukela nangabe ziveza                   (2)
                       isizinda sesikhathi).

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P2       3            DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                             NSC – Imemorandamu

          1.1.6        Liqiniso, uBonakele wagcina abethe unogada wemarageni weba
                       namahabhula ngombana angasanayo imali yokuthenga amanye.                 (2)

          1.1.7        Umndeni kaThokozani wamkhuthaza bona kuqakathekile ukwakha
                       ikusasa lakhe, naye wagcina athethe isiqunto sokobana akafunde
                       ngamandla    ukuze   aphumelele     kilowo   mnyaka kodwana
                       uNaSilombo azange azitshwenye ngokukhuthaza uBafunani bona
                       abuyele esikolweni nekuyinto eyahlangahlanganisa ipilo nekusasa
                       lakhe.                                                                   (2)

          1.1.8        -   Ngiyazwelana noNaSilombo ngombana bekangasanakudla
                           nemali begodu noBafunani besele ahlongakele, asele
                           nomntwana kaBafunani ogulako.

                       -  Angizwelani noNaSilombo ngombana nabegade ahlonipha
                          uMahlangu ubengekhe azifumana aqotjhiwe eSiyabuswa emzini
                          kaMahlangu.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                            (2)

          1.1.9        Isifundo engisifumene ngepilo kaNaSilombo ngesokobana
                       kuqakathekile ukuphatha abanye abantu kuhle ngombana angeze
                       wazi bona ikusasa likuphatheleni/Ipilo livilo iyazombeleza
                       namhlanje ungazifumana usebujameni obuhle kusasa uzifumane
                       usebujameni obumbi/utlhaga.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                            (2)

1.2       1.2.1        Wayelindele ukukhwela ibhesi eya eDaveyton lapha ayokufuna
                       khona uBonakele.                                                         (1)

          1.2.2        UBonakele noyise uMahlangu bafuna indawo yokuqatjha/yokuhlala
                       eDaveyton.                                                               (2)

          1.2.3        UMahlangu wathi nakaqeda ukuhlika ibhesi eBenoni nakasalindele
                       ukukhwela enye eya eDaveyton wabotjhwa mapholisa ngombana
                       angakaphathi umazisi.                                                    (2)

          1.2.4        Emva kobana uBonakele athumbe ipi yezeendubulo wathatha
                       uyise nonina waya nabo ekhabo eSiyabuswa, wafumana
                       uNaSilombo wamtjela bona akakhambe/wamqotjha.                            (1)

          1.2.5        Ngesikhathi ahlika ibhesi eDaveyton uNduku noSponono
                       bambetha bathi uvela kwantuthu bafuna ukumthintitha ithuli,
                       walahlekelwa yimali egade anayo wasala ngamaranda amabili.               (2)

          1.2.6        Wazithengela amahabhula wawathengisa esiteyitjhini, wazifunela
                       ikamuru lokuhlala elokitjhini wagcina azibandulela ukuba mbethi
                       wezeendubulo bewagcina athumbe nepi phakathi kwakhe noDuke
                       Hudson.                                                                  (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P2       4              DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                             NSC – Imemorandamu

          1.2.7        LIQINISO uNaSilombo        azange abe nendaba nakangayi
                       esikolweni/Azange     amkhalime    nakathoma ukuthandana
                       noThokozani bewagcina sele anomntwana/Nakaqeda ukuba
                       nomntwana azange amkhuthaze bona abuyele esikolweni
                       ayokuragela phambili nefundo.                                              (2)

          1.2.8        - Siyakholweka     ngombana uNaSilombo gade selatlhaga
                          anganakho nokudla angakupha umntwana kaBafunani, njeke
                          besele afuna ukuzithula umthwalo.
                       - Asikholweki ngombana umma ubamba umukhwa ngebukhalini
                          angeze abulala umntwana ngebanga lokobana uyatlhaga,
                          ulinga ngawo woke amandla ukobana ukudla kube khona.
                       (Umfundi     angayibeka      ngeyakhe   indlela   ezwakalako
                       izakwamukelwa).                                                            (2)

          1.2.9        - Ummoya wenovela le uvangile, kunommoya wokudana lapha
                         uBonakele    simbona     atshwenyekile  ngokuhlunguphazwa
                         nguNaSilombo         nekukulapho       agcine       aziphe
                         inarha/UNaMndebele     utshwenyekile   uhlala   kabuhlungu
                         kodwana akazi bona uzamtholaphi uBonakele/UMahlangu
                         utshwenyekile ngombana utlhagiswa nguNaSilombo ugcina
                         akhambile ayokufuna uBonakele.
                       - Ummoya wethabo uyavela lokha uBonakele athabele
                         ukuthumba ipi, nalapha ahlangana khona nababelethi bakhe
                         bewagcina abuyele ekhabo.                                                (2)

          1.2.10       UBonakele      ubekezele      ukuze      aphumelele,      nanyana
                       wayehlunguphazwa       nguNaSilombo        kodwana        wakwazi
                       ukumhlonipha/Wasebenza          eNdiyeni        arhola       imali
                       encani/NakaseDaveyton uNduku banoSponono bamtjhisela koke
                       agade anakho kodwana wenza iqhinga lokuzithengisela
                       amahabhula ukuze aphumelele/Wabekezela bewazibandulela
                       ukuba mbethi wezeendubulo wagcina sele aphumelele epilweni
                       ngokuthumba ipi eyayiphakathi kwakhe noDuke Hudson.
                       (Umfundi     angayibeka     ngeyakhe       indlela     ezwakalako
                                                                                                  (2)
                       izakwamukelwa).                                                            [18]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:                35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P2       5           DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                             NSC – Imemorandamu

ISIGABA B: IINDABA EZIFITJHANI

UMBUZO 2: UZANGENZASI – DM Jiyane nabanye

2.1       Wende kwaSithole.                                                                    (1)

2.2       UNomoya wayeyokunikela unina isincwada sendodakwakhe basise
          enyangeni yeMalawi ukuze imenze bona imthobele ezintweni zoke
          angaphikisani naye.                                                                  (2)

2.3       NguSirarhapoto.                                                                      (1)

2.4       - UNomoya unonile, unesidunu esikhulu.
          - Akasebenzi kodwana udla kamnandi.
          - Uhlala esithabathabeni sendlu.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                                     (2)

2.5       - UNomoya watjhiya kwakhe kumayalayala azange abuthe nakaya ekhabo.
          - Watjhiya angakaphekeli indodakwakhe.
          - Azange agade uSponono bewakghanywa mamanzi.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                                     (2)

2.6        - Uyise kaNomoya umumuntu ozwana neqiniso ngombana wabuza uNomoya
             bona kubayini akhamba yedwa nakayokuvakatjha kwabo.

          - Unina kaNomoya akasimumuntu oneqiniso ngombana wafihlela uyise
            kaNomoya bona kubayini abuye msinya kangaka ukuzobavakatjhela godu.
          (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa)                                         (2)

2.7       AKUSILO IQINISO ngombana watjela uNomoya bona ebe isincwada
          sendodakhe khona bazokusisa enyangeni. Lokho kukhombisa bona
          umfundisa umukghwa omumbi wokobana aloye indodakwakhe.                               (2)

2.8       Umtloli bekanqophe bona uNomoya banonina bavele tjhatjhalazi kikho koke
          egade bahlele ukukwenza ngoTjhejeni begodu bathole iswazi elibuhlungu
          ngesenzo sabesi.                                                                     (2)

2.9       - Bengizokuqotha uNomoya nonina emzinami ngombana basibonelo esimbi
             emphakathini.
          - Bengizokubiza amapholisa bona azobabopha.
          - Bengizokuthatha koke okungekwami ngibatjhiye ngikhambe.
          (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                                        (2)

2.10      Indatjana le iphetheke ngesiphetho-phekghu ngombana besingakalindeli
          bona uSponono uzokuvelelwa yingozi/Besingakalindeli bona uNomoya
          banonina bebangagcina bangakaphumeleli ukuya enyangeni.

          Indatjana le iphetheke ngesiphetho esilindelweko ngombana nawenza izinto
          ezingakalungi ugcina uvele tjhatjhalazi, uNomoya nonina bagcina bavele
          tjhatjhalazi kuyise bona bayaloya.                                                   (2)
                                                                                               [18]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P2       6            DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                             NSC – Imemorandamu

UMBUZO 3: UZANGENZANI – DM Jiyana nabanye

IMALI YABANTABAMI

3.1       Bekaya kwaNghodela ayokufuna imali ayikolodwa nguNghodela.                            (1)

3.2       Isizathu esenza bona uNghodela abawe indodanakhe bona imphekelele
          kwaMabhena ngesokobana afuna bona ayokuba ngufakazakhe kusasa
          begodu amsize nokuphaphatha izandla nabafika kwaMabhena.                              (2)

3.3       Isizathu ngesokobana uNghodela bekathi nakalinga ukubuthelela imali kuvele
          okhunye bese uyayikghephula avale ibangelo.                                           (2)

3.4       Simveza       amlingisi   onekani     ngombana      azange       abalalele
          nabamkhalimako/Simveza amlingisi odelelako ngombana uNghodela
          uyindoda elingana noyise bekungakafaneli amthamthe ngaleya ndlela.
          (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                                         (2)

3.5       Unobangela kukobana uNghodela nendodanakhe bathi basese sendleleni
          bahlangana nomntwana athunywe nguBhuda bona azokubiza uNghodela
          msinyana, baphambukela khona ngobunjalo-ke.                                           (2)

3.6       AKUSILO IQINISO; uNghodela warareka lokha nakafika kwaMabhena abona
          indodana yakhona uKanabo ibasola ngokubulala uyise/nakezwa bona
          uMabhena uhlongakele.                                                                 (2)

3.7       Umnqopho womtloli kukobana uBhuda azokwazi ukuhlathululela amapholisa
          nomndeni kaNghodela ngokwenzakeleko esehlakalweni sokubulalana
          kwamadoda amabili la.                                                                 (2)

3.8       Bengingaya emapholiseni ngiyombophisa/Bengingayomtlarhela             ekhotho
          etjheja abantu abakolodanako.
          (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                                         (2)

3.9       Umtloli usethulela isifundo sokobana nasibabantu kufanele singawalazeli
          izinto. UKanabo bekufanele bona athole iqiniso lalokho okuvelele uyise
          ngaphambi kobana azibuyiselele/Umtloli usethulela isifundo sokobana
          singakolodani isikhathi eside ngombana uNghodela uhlezi khulu nemali
          kaMabhena.
          (Enye nenye ipendulo enembako izokwamukelwa).                                         (2)
                                                                                                [17]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA B:              35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P2       7                  DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                             NSC – Imemorandamu

ISIGABA C: IINKONDLO

UMBUZO 4: ERHOLWENI LAKONOMTJHERHELO – MS Ntuli

4.1       - Kwasabalala kwarhatjheka neenqwebu,Kwasala irubhi labezimu;                               (1)

          - Ivumelwano-thoma.                                                                         (1)

4.2       Ingwe yapha uNdala ukudla, yena wathatha isiqunto sokobana ayitjele ifihlo
          yamaNzunza.                                                                                 (2)

4.3       - Isithiyeleli/Isezura.                                                                     (1)
          - Isenzamuntu.                                                                              (1)

4.4       Ingathekiswe       nomuntu    osisitha   obekalwa     noNzunza/Nenaba     ebe   lilwa
          noNzunza.                                                                                   (1)

4.5       Imbongi       ihlathululula    bona      izitha     ebezilwa   noNzunza      besele
          zibalekile/zifulathele.                                                                     (2)

4.6       Imbongi inqophe bona izitha zabulala amanye amaNzunza abegade asindile.                     (2)

4.7       Imirabhu idzimelele KwaMhlanga.                                                             (2)

4.8       UNdala wanikela ngamaNzunza ezitheni zawo ngombana wazihlebela bona
          amaNzunza azifihle erholweni lakoNomtjharhelo.                                              (2)

4.9       Ikondlo le ikhuluma ngepi eyaba hlanga namaNzunza nezitha zawo, iveza
          bona abantu bafa, izitha zaragelela uNdala zamupha ukudla bona azitjengise
          lapha amanye amaNzuza azifihle khona.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa).                             (2)
                                                                                                      [17]

UMBUZO 5 : UYANGEN’ UMLOBOKAZI – MS Ntuli

5.1       Linwabu nogubudu.                                                                           (2)

5.2       - Bathi; akayikuwubona.
            Nang’ umlobokaz’ angena!                                                                  (1)

          - Ivumelwano-phetha.                                                                        (1)

5.3       - Amadoda kufanele aphume neenhlangu athambe.
          - Amadoda kufanele ahlabe uMafunazoke/ikomo kababa.                                         (2)

5.4       A. Unyanyatha njengenwabu.                                                                  (1)
          B. Ugeje ngezikanokutjho.                                                                   (1)

5.5       A. Isifaniso.                                                                               (1)

          B. Isithiyeleli.                                                                            (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi Lok uThoma LokweNgeza (FAL)/P2       8            DBE/Febherbari-Matjhi 2017
                                             NSC – Imemorandamu

5.6       Mlayezo wokobana njengombana umakoti afikile, nje unosokana angalwi naye.             (2)

5.7       - LIQINISO ngombana imbongi imbiza ngomlobokazi.
          - Imbongi iveze umlobokazi angena anyanyatha njengenwabu nekuyindlela
            umlobokazi akhamba ngayo ngesiko lamaNdebele.
          - Imbongi iveze umlobokazi agubuzele ngengubo njengogubudu, nekuyindlela
            umlobokazi amabatha ngayo ngesiko lamaNdebele.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                                      (2)

5.8       Umlobokazi nange angangena nelimu lakanomaphelaphelana uzokulwisa
          umndeni ugcine ungasazwani ngombana uzokuthutha iindaba zekhakwakhe
          azitjele abanye abantu.                                                               (2)

5.9       Ekondlweni engehla le kuvele ummoya wokuthaba, imbongi ithatjiswe
          kungena komlobokazi, iyakwakwazela ifuna namadoda athambe amukele
          umlobokazi lo. Ngendlela ethabe ngayo ibiza umlobokazi ngegugu lomuzi
          ibuye ithi uyikwekwezi ekhanya njengelanga.                                           (2)
                                                                                                [18]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA C:              35
                                                                        INANI LOKE:             70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-feb-march-2017-memo/06ffae4d-f754-4399-9233-acc72bdad880) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-feb-march-2017-memo/0bdcae8e-3b58-4cb0-b1f9-58418470d1bd) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2017-memo/55b9d4f0-6276-44de-8064-f9e5134c8f31) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-feb-march-2017/71636cb6-fbd1-41da-a188-8ef906379295) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-feb-march-2017/e6545642-4932-4ddb-a27f-87c3c58a0570) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2017/0ab22145-cf14-4103-bcd1-fab890c58817) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
