# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2018, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018-memo/26613185-f5e0-42b6-9ca4-e79fc93385c1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018-memo/26613185-f5e0-42b6-9ca4-e79fc93385c1)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018/388432ab-87e7-47ec-85d3-318bad70ee72) — QP · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                            2018

                                      IMEMORANDAMU

                                                                   IMITLOMELO: 70

                              Imemorandamu le inamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                          Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2          2                         DBE/2018
                                                SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: INOVELA: UBONAKELE

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1

1. Nangabe     iimpendulo    azikanonjorwa       ngokufaneleko, tshwaya   ukuya
   ngememorandamu.
2. Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa
   kodwana nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe.
3. Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona,
   bangajeziswa.
4. Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka
   IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela
   nokusekelwa kwependulo kwaphela.
5. Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
   IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo
   kwaphela.

UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana

1.1       1.1.1        UDilika noHloyiwe.                                                   (2)

          1.1.2        Abesanaba babophelela amakonyana amabili emthini bawabopha
                       nemilomo khona angazokubanga itjhada. Bathoma amanga
                       ekhabo bathi alahlwe nguBonakele ngombana gade alele
                       ekweluseni.                                                          (2)

          1.1.3        UBonakele lokha nakasahlala eSiyabuswa bekondile kwangathi
                       uphethwe bulwele besifuba kanti lokha nakahlala kwaMbuyiseli
                       besele athoma ukuthela emzimbeni/ukunona.                            (2)

          1.1.4        Wathuswa libhuru elalikhamba ngepera elafika lathi uzokweba,
                       latjho ukumudla ngamazinyo aphila kanti liyamuthusela.               (1)

          1.1.5        Umnqopho womtloli bekukobana indaba itjharagane          ukuya
                       phambili bekufike la umtloli anqophe ukuyifikisa         khona
                       ukuphumelelisa ummongondaba awuhlosileko.                            (2)

          1.1.6        Akusilo iqiniso, uNaMndebele bekahlala abalabala malanga woke
                       ngekumbulo agade anayo ngomyenakhe kanye nendodanakhe/
                       uNaMndebele bekazisola bona wawutjhiyelani umndenakhe
                       ngombana anesiqiniseko sokobana uBonakele lapha akhona
                       uyatlhaga.                                                           (2)

          1.1.7        C/Jwanasbhege.                                                       (2)

          1.1.8        Isenzo   sakaNaSilombo      sokuguqa    ngamadolo      phambi
                       kukaBonakele sisitjela bona besele aphelelwe kuhlakanipha
                       begodu asele azincengela kuBonakele/besele abawa ukulitjalelwa/
                       besele amsaba begodu amthatha njengekosakhe.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2        3                           DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

          1.1.9        Umtloli uphumelele ukusethulela isingeniso senovela le ngombana
                       umvezile umlingisikutani onguBonakele nomraro aqalene nawo
                       wokuhlunguphazwa nendawo lapha inovela yenzakalela khona.            (2)

          1.1.10       Bengingabiza bakwethu nebakwaMahlangu ngibabikele ngomraro
                       engiqalene nawo bese akhalinywe ngabadala uMahlangu/
                       Bengingaya emapholiseni ngiyokuvula umlandu wokutlhoriswa
                       khona azokubotjhwa bese ngihlale kamnandi nomntwanami yena
                       nakasejele/Bengingaya    emapholiseni    ngibawe    incwadi
                       emkhandela bona angasangitlhorisa.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)

1.2       1.2.1        - NguGeorge
                       - NguD.D Bush
                       - NguFalakhona Mpisi
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                     (2)

          1.2.2        Sisehlakalo lapha uBonakele alwa khona ahlanganyelwe boNduku
                       nabangani babo, walwa ngamandla wagcina abahlulile.                  (1)

          1.2.3        - Bekacabanga ngomtlhago egade akiwo ngaphambi kobana abe            (1)
                         mdlali wezeendubulo.
                       - Ufikelwa mcabango wokukhumbula ababelethi bakhe.                   (1)

          1.2.4        UBonakele wayethengisa amahabhula esiteyitjhini.                     (1)

          1.2.5        - UNaMndebele usivezele irarano langaphakathi ngombana
                         uhlala acabanga ngoBonakele bona lapha akhona
                         uyatlhaga, bewuyazisola ngokuzipha inarha bonyana azange
                         alandela iimfungo azenza mhlana atjhadako.

                       - UNaMndebele usivezele irarano hlangana nabalingisi ngombana
                         simbona alwa noNonompi onguNaMthimunye babanga bona
                         bangabizani ngamagama begodu uNaMndebele ugcina amtjela
                         bona into ayaziko sekusela utjwala kwaphela.
                         (Yinye ipendulo kezingehla.)                                       (2)

          1.2.6        UNaSilombo wayephila kamnandi uMahlangu amondla yena
                       nomntwanakhe uBafunani kodwana emva kobana akhambile
                       wadosa emhlweni watlhoga imali yokusa umntwana kaBafunani
                       emtholapilo ngitjho neyokungcwaba uBafunani bewagcina
                       angcwatjwe nguRhulumende.                                            (2)

          1.2.7        UBonakele wamazisa uyise uMahlangu bona uNaSilombo
                       uyamtlhorisa kodwana yena azange amkhalime, uBonakele
                       bewagcina aziphe inarha.                                             (2)

          1.2.8        Ukuba khona komrhatjho nephephandaba kusitjela bona inovela le
                       yenzeka esikhathini sanje.                                           (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2        4                            DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

          1.2.9        Umtloli uphumelele ekunikeleni umlingisikutani igama elithi
                       'Bonakele' ngombana simbona abonakala abekezela ngokulala
                       ehlathini, asebenza emaplasini. Wabonakala azakhela iqhinga
                       lokuziphilisa, wathengisa amahabhula begodu wagcina amdlali
                       weendubulo wabonakala sele ayikutani yephasi.                         (2)

          1.2.10       Isifundo kukobana nanyana ungahlangebezana           neentjhijilo
                       ezingangani     kodwana      linga     ngamandla     ekugcineni
                       uzokuphumelela./Ungatlhorisi     abanye     abantu   ngombana
                       ungazifumana utlhaga ngelinye ilanga ufune isizo.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                         (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:             35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2        5                             DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: UMDLALO

UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule

2.1       2.1.1        URazor noStanza.                                                       (2)

          2.1.2        Bebangasezi emsebenzini, besele acabanga nokobana abasafuni
                       ukumsebenzela.                                                         (1)

          2.1.3        UMbizo wathumela uSello umngani kaMlakana ukobona
                       ayomyenga amthembise nokobana uzokuthola imali yokuyozitlolisa
                       eyunivesithi.                                                          (2)

          2.1.4        UMbizo unehliziyo embi, isisebenzi nasingamsilinga kufanele
                       sibulawe. UMlakana ubamba amavunda, into emenza bona ahloye
                       umnganakhe u-Oscar kukobana umthathele uBusi ukube yena
                       ubegabe amsoma esikolweni. Kungebanga lalokho avumelene
                       noSello bona abulawe.                                                  (1)

          2.1.5        Umtloli wenzela bona umdlalo uthuwelele bewuyokufika lapha
                       kubanjwa khona iingeebengu.                                            (2)

          2.1.6        Liqiniso uMlakana walinga ngakho koke okusemandlenakhe bona
                       athole imali yokuyozitlolisa eyunivesithi. Wabhalela unina nanyana
                       athi akayokusebenza.                                                   (2)

          2.1.7        Umukghwa kaSello usitjela bona umumuntu onganandaba
                       nekusasa labafundi/Akanalo izwelo ngombana umphakathi
                       ophilileko wakhiwa sitjhaba esiphilileko.
                       (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                          (1)

          2.1.8        Amagama la atjho bona kungenzeka lapha bakhona bafuna
                       ukumbophisa.                                                           (2)

          2.1.9        Izehlakalo ezitholakala emdlalweni lo ngezamambala sele kwandile
                       ephasini lekhethu bona iingebengu zisebenzise abentwana
                       besikolo ukubathengisisa iindakamizwa. Emayunivesithi nakhona
                       izinga lokukhukhuthiswa kweendakamizwa liphakamile.                    (2)

          2.1.10       Umtloli uphumelele kuhle ukusethulela irarano langaphakathi
                       esiphethweni somdlalo lo ngombana sithola uMlakana azililela
                       kabuhlungu angendlini enzima uSello yena aphunyurhile.                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2        6                                DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

2.2       2.2.1        Abangani bakaMlakana bakhamba babawa imali kibosomarhwebo.                (1)

          2.2.2        Wayefuna bona angasaragela phambili ngokufunda kodwana
                       ayokwenda.                                                                (1)

          2.2.3        UNaMathibela ulila ngokobana uBusi akasafuni ukwenza litho
                       ekhabo njengokuhlwengisa nokupheka, nakambuzako uphendula
                       ngokobana yena uyaphumula.                                                (1)

          2.2.4        - Uyise lakaBusi uMathibela waduleka phasi/wayatha ngebanga
                         lobuhlungu behliziyo.
                       - Unina lakaBusi wamqotha wathi akaye emsanenakhe omenze
                         waba sidisi, wabe watjho bona wayevele angafuni bona
                         ayokufunda.                                                             (2)

          2.2.5        - UBusi usola bona uMlakana uthengisa iindakamizwa.
                       - UBusi usola bona uMlakana uyabandakanyeka ekudunyuzweni
                         kwaka-Oscar.                                                            (2)

          2.2.6        B/Umngani ngumasizabulale.                                                (1)

          2.2.7        Ithando lakaMlakana kuBusi akusilo lamambala ngombana angeze
                       wakata umuntu omthandako, kubonakala ngasuthi umbangisa
                       ukuthandana kwakhe u-Oscar.                                               (2)

          2.2.8        Uveza isikhathi sanje.

                       - UMlakana nabangani bakhe imiphumela bayithola ephepheni
                         ebalithenge esitolo. Kuvezwe iinkolo, iinkoloyi namayunivesithi.
                       - Endaweni le kunobulelesi bokweba iinkoloyi nokuthengiswa
                         kweendakamizwa, zithengiswa bafundi begodu zithengiselwa
                         bona.
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zakwamukelekile.)                          (2)

          2.2.9        Ipilo yabadlali ibaveza bakholelwa kuZimu, aboMlakana
                       bebahlangana esikolweni nesondweni, kanti uMahlangu onguyise
                       lakaBusi uMfundisi esondweni lapho kwakuthandazelwa khona u-
                       Oscar.                                                                    (2)

          2.2.10       - Ilungelo lakaBusi lokufunda lihlukunyezwe nguMlakana
                         ngokumkata bewagcina amenze bona abe sidisi./Wabuya
                         walihlukumeza ngokobana azikhethele umuntu afuna
                         ukuthandana naye.

                       - Ilungelo lakaBusi lokuba nekhaya lihlukunyezwe ngunina
                         ngokumqotha ekhabo.                                                     (2)

          2.2.11       Ngiyazwelana naye ngombana unina akamlaleli bona ungene njani
                       emrarweni aqalene nawo lo ngombana ukuba sidisi kwakhe
                       akakazikhetheli, ukatiwe.                                                 (2)

                                                             IMITLOMELO YESIGABA B:              35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2        7                        DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

UMBUZO 3: UZANGENZANI – DM Jiyane nabanye

3.1       'ILIFU ELINZIMA'

          3.1.1     NguNziphozimasasa.                                                   (1)

          3.1.2     UMpotlogwana wayeyarhula amehlo angaqedi, alalise umqasa
                    begodu wadabula.                                                     (1)

          3.1.3     UNziphozimasasa wathela isilikihlakazi esinzima tshu phezu
                    kwamalahle asedendewaneni, wothisela uMpotlogwana wahlanza           (2)
                    wakhupha inyoka.

          3.1.4     Wathi akazi uzokulinga, ukubhala akusikukhwela intaba.               (1)

          3.1.5     Umphorofidi wathi uMpotlogwana unenyongo enengi enzima
                    ithulukile. UNziphozimasasa  wathi uMpotlogwana udlisiwe
                    bamkhambiselele ngobucopho bengwe.                                   (2)

          3.1.6     Amagama la aveza uNaMarhubani angumma onesibindi/onesineke
                    ebantwaneni bakhe/ongalahli ithemba.
                    (Enye nenye ipendulo ezwakalako izakwamukelwa.)                      (1)

          3.1.7     Ukugula kwakaMpotlogwana nokwelatjhwa kwakhe.                        (2)

          3.1.8     Akusilo iqiniso bathi bona bathole ukuthi amagama akhulunywa
                    sisangoma nala akhulunywa lindawunyanga ayaphambana,
                    bezwana ngokuthi akuyiwe kudorhodere uNell uMarhalasana.             (2)

          3.1.9     Liveza itshwayo lokufa/lokuhlongakala ngombana ngesikhathi
                    uMpotlogwana abangwa neenzibi ilifu         elinzima beligedeka
                    sanyoka kuthe bona uMpotlogwana aphole ilifu ladlula.                (2)

          3.1.10 Abantu bakwaThugwana banekolelo evangileko, bakholelwa kuZimu
                 nemadlozini. UMpotlogwana nakagulako bathoma baya emphorofidini
                 uMamkhokheli, basuka lapho baya esangomeni uMangothobana
                 neenyangeni uNombengula wagcina apholiswe nguNziphozimasasa.            (2)

          3.1.11 Umtloli uphumelele ukusethulela isitlhori sendatjana le ngombana
                 ababelethi bakaMpotlogwana bebathukwe khulu nasele ayarhula
                 amehlo, azilalisa komqasa. Bebangasathembi bona uzokuphila
                 ngitjho nalokha sele angaphakathi kwentuthu ekghamako.                  (2)
                                                                                         [18]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2        8                           DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

3.2       'UMMONYANI AWUNAMMANGO'

          3.2.1      IMamelodi.                                                             (1)

          3.2.2      - Isitlankana sokuthoma sasikhombisa bona uboleke imali
                     engangeenkulungwana ezihlanu eFirst National Bank.
                     - Isitlankana sesibili sikhombisa bona ukhuphe iinkulungwana ezine
                     wabambisa ikoloyi yomhlobo weHonda.
                     - Isitlankana sesithathu ngesimtjela bona ngeLesine seveke ezako
                     azoyithatha ikoloyi leyo.
                     (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                       (2)

          3.2.3      UNtuli ubuyiswe yincwadi ayithole eposweni.                            (1)

          3.2.4      Abantu bendawo leyo abahlawuli bayayilandula imilandwabo
                     nabangayiphikiko  bavele bakutjele  bona    masotja    la              (2)
                     abawabelethileko.

          3.2.5      Isisusa serarano kukobana uNtuli ufumene incwadi ebuya eposweni
                     ephethe ama-postal order enza i-R100 okuyimali ebuya
                     kwaMahlangu eyihlawulo yomntazana wakwakhe uCynthia.                   (1)

          3.2.6      - Isenzo sakaNtuli sisitjela bona umumuntu ozikhakhazisako.
                     - Isenzo sakaNtuli sisitjela bona umumuntu ongakwazi ukugcina
                     iimfihlo zomzakhe.
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                         (2)

          3.2.7      - BakwaMahlangu angekhe bamphatha kuhle nangehlonipho
                     uCynthia ngombana uzobe angakendi ngokomthetho.
                      (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                         (2)

          3.2.8      Akusilo iqiniso nangathana abantu bakwaMahlangu bebaneqiniso
                     bebazokubuya bazokuhlawulo ngenani egade bazwene ngalo                 (2)
                     nabakwaNtuli.

          3.2.9      Isifundo esitholakala endatjaneni le kukobana ungamthembi
                     umuntu. UNtuli wathemba bakwaMahlangu bona bazokubuya
                     bazokuhlawula bebalobole uCynthia kodwana akhenge kubenjalo.
                     (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                          (2)

          3.2.10     - Ngiyazwelana naye ngombana uNtuli besele ameme
                     abomakhelani       nabangani     bona    beze    bazokuditjhisa
                     bakwamkhozakhe nabalethe imali bakwaMahlangu/besele enze
                     nemilandu athembele emalini evela kwaMahlangu.
                     -   Angizwelani     naye   bekufanele  alinde  bakwaMahlangu
                     bazokuhlawula bebalobole ngaphambi kobana ameme abe enze
                     nemilandu.
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                         (2)
                                                                                            [17]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2        9                          DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

UMBUZO 4: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye

4.1       'NGANGIZAKUBUZA BANI?'

          4.1.1      - UNoNjengabo uvuke wayokubilisela uSithole amanzi wokuhlamba.
                     - UNoNjengabo waphumela ngaphandle kusese sekuseni
                       wayokuthanyela.                                                     (2)

          4.1.2      Uhlala eSphadu eduze nendlela etjhinga eKghaphamadi.                  (1)

          4.1.3      UNjengabo bekaya esikolweni, kwavela ikoloyi, yamtjhayisa yabe
                     yabaleka, ngetjhudu elimbi yena wephuka umlenze.                      (2)

          4.1.4      Ufaka amathayela.                                                     (2)

          4.1.5      - Kungaphenduli ngokuzeleko kwakadorhodera bona isamende
                       ifakwe njani emlenzeni nokungatholakali kwakadorhodera
                       oyifakileko esibhedlela.

                     - Kungakafakwa kuhle kwesamende emlenzeni nokuthonyiswa
                       kwayo phasi ngomunye udorhodera ethiyetha.                          (2)

          4.1.6      - UMasangana umlingisi obukhali, akafuni bona umkakhe
                     amkhumbuze bona uzakuladelwa emsebenzini.
                     - UMasangana umlingisi othanda ukulwa, azange abawe ihlathululo
                       kudorhodera wafika wambetha.                                        (2)

          4.1.7      C /UMasangana bekalwa abantu babukela yena.                           (1)

          4.1.8      UMasangana uzakufunda ukuhlonipha abanye abantu/Uzakufunda
                     ukubuza maqangi ngaphambi kokuthatha amagadango/Uzakufunda
                     ukulawula imizwakhe nakakwatileko.
                     (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela izakwamukelwa.)                  (2)

          4.1.9      Isitlhori silapha uMasangana afika esibhedlela afumana indaba
                     yokungakafakwa kuhle kwesamende emlenzeni kaNjengabo,
                     nokubetha kwakhe udorhodera, abe akhutjhelwe ngaphandle
                     bonogada agcine arathukelwe zizambatho.                               (2)

          4.1.10     - Angizwelani naye, bekufanele afike kudorhodera abuze ngendaba
                       yokubuyiselwa kwakaNjengabo angathomi ngokubetha.
                     - Ngiyazwelana naye, ngombana ngayizolo azange bamnikele
                     ipendulo eyanelisako mayelana nokufakwa kwesamende emlenzeni
                     kaNjengabo.                                                           (2)
                                                                                           [17]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2       10                         DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

4.2       'ASIBHEBHULENI IINTHENDE'
          4.2.1      Igama lesikolo yiKhewuvuke.                                          (1)
          4.2.2      - Kungebanga lokobana itjumayelwakhe iyatjhisa.
                     - Kungombana bayamthanda.                                            (2)
          4.2.3      - Usiza umkaMaphupha ngezamabhizinisi.
                     - Utjhiriya abentwana bakhona ngombana baqeda ukuhlongakalelwa
                     nguyise.                                                             (2)
          4.2.4      - Webela umkaMaphupha imali ebulungelweni.
                     - Weba imodere yebandla wabaleka nayo.                               (2)
          4.2.5      UmkaMaphupha usalele emuva ngepilo ngombana akazi bona
                     inarha    ilumile    awukwazi ukuthemba   abantu   othoma
                     ukubabona/Waliselela indodakwakhe ngamabhizinisi bekwafika
                     ukufa angazi litho ngekambiso yakhona/Wavulela umuntu
                     ekungasikade amazi imininingwana efihlwako yebulungelweni
                     lakwakhe.
                     (Yinye ipendulo kezingehla.)                                         (2)
          4.2.6      UmkaMaphupha ubegade angavikela ibhizinisakhe ngokuya
                     ebulungelweni      abawa     bamsize   ngokusebenzisa  i-
                     inthanethi/Bekangaya ebulungelweni malanga woke nakafuna
                     ukubhadela abantu abakweledako nofana nakafuna ukukhupha
                     imali.
                     (Yinye ipendulo kezingehla.)                                         (1)
          4.2.7      Simveza amlingisi othemba abantu khulu ngombana bekungasikade
                     azana noMfundisi uPizana/Simveza amlingisi osidlhayela ngombana
                     nangabe bekangakamebeli imali le bekungenzeka bamngenele
                     ngelinye ilanga bamthumbe bebamkatelele bona ayoyikhupha yoke
                     imali.
                     (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                    (2)
          4.2.8      Umtloli usiyelelisa bonyana singathembi umuntu esingamaziko,
                     begodu singazi nalapho ahlala khona/Abafundisi bayaba
                     ziingebengu.
                     (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)
          4.2.9      UPizana wenze isenzo esimbi ngombana umuntu kaZimu
                     akakafaneli bona enze okuphambene nentando kaZimu kodwana
                     akumangazi ngombana vele amalanga la ubugebengu obunengi
                     butholakala ngemasondweni la iingebengu zisithela khona ngebizo
                     lakaZimu.
                     (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                        (2)
          4.2.10     Indatjana le iveza ummoya wokudana ngombana umkaMaphupha
                     ulobe yoke imali indodakwakhe ayitjhiyele umndeni/Ngombana
                     kubazwise ubuhlungu abantu beMkhorosi ukugetjengwa ikoloyi
                     mumuntu omfundisi njengoPizana.                                      (2)
                                                                                          [18]
                                                          IMITLOMELO YESIGABA C:          35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2       11                           DBE/2018
                                             SCE – Imemorandamu

ISIGABA D: IINKONDLO

UMBUZO 5: 'UMONA' – MS Ntuli

5.1       - Ummoya
          - Amanzi                                                                           (2)

5.2       Ivumelwano-thoma.

          - Ngunyawo liphapha phezulu,
          - Nguhloko sithaya phasi.                                                          (2)

5.3       5.3.1        - Isingathekiso
                       - isezura/isithiyeleli
                       - Umqondophikisana
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                         (1)

          5.3.2        - Isenzasamuntu
                       - Isezura/isithiyeleli.
                       (Yinye ipendulo kezingehla)                                          (1)

5.4        Imbongi ingathekisa umona nesirhulurhulu ngombana abantu abanomona
           izenzo zabo bayazifihla abazivezi tjhatjhalazi njengesirhulurhulu esikhamba
           ebusuku singafuni ukubonwa emini.                                                (2)

5.5        Imbongi inqophe ukusihlathululela bona umuntu onomona wenza izinto
           eziphambe nezenziwa babantu.                                                     (2)

5.6       5.6.1        Uthatha izinto zabantu, abhalelwe kuzenzela zakhe.                   (1)

          5.6.2        Uhlala aqale bona abantu benzani kodwana angakuthabeli lokho
                       abakwenzako.                                                         (1)

5.7        C/Isenzasamuntu                                                                  (1)

5.8       Ubungozi bokuba mumuntu onomona kukobana angeze waphumelela
          epilweni ngombana uhlala uqale khulu ipumelelo yabanye abantu
          bewulahlekelwe mnqopho wepilwakho/Kukobana ugcina ungasabathandi
          abantu ulwa nabo ngaphandle kwesizathu.
          (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                     (2)

5.9       Imbongi ekondlweni izwakalisa ummoya wokudana idaniswa zizenzo ezimbi
          ezenziwa mumuntu onomona simuzwa nakathi ''Nguhliziyo ekulu umafela
          ngendeni. Sihlub' abany' iimpiko.                                                 (2)
                                                                                            [17]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza(FAL)/P2          12                      DBE/2017
                                                SCE – Imemorandamu

UMBUZO 6: 'IINDAWULA' - MS Ntuli

6.1       Emini ayazilandula/ayaziphika.                                                  (1)

6.2       Amathambo.                                                                      (1)

6.3        - Zihlola ipilo yabaphilako.                                                   (1)
           - Ziveza umbulali.                                                             (1)

6.4       Zirhubhulula abantu abaneehliziyo ezimbi abangafuni ukubona omunye
          umuntu enza into ehle/anento ehle.
          (Enye nenye pendulo ezwakalako izakwamukelwa.)                                  (2)

6.5       'Mathambo akhulunyelwa ngabawaziko'.                                            (1)

6.6       Imbongi inqophe ukusitjela bona kesinye isikhathi iindawula ziyakghona
          ukwenza abantu abaziinhlobo/abaziinini abaloyi.                                 (1)

6.7       Uzokuhlangana nobudisi bokugetjengwa ngilabo abanganalwazi elipheleleko
          lokusebenzisa iindawula ngombana iinyanga ezinengi namhlanjesi
          zizithandela imali.
          (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                   (2)

6.8       Singathekiso imbongi ihlathulula bona iindawula zibukhali ziyakhomba
          azikhethi umngani/isihlobo .                                                    (2)

6.9       Imbongi ifuna ukulimukisa abantu bona iindawula ziyindlela yemvelo
          yokurhubhulula kodwana zikhamba ziba nobutjhapha obudala ipi phakathi
          kwamalunga womndeni nokuthi isizo lazo lifitjhani kubangcono ukuthembela
          kuZimu.                                                                         (2)

6.10      Kuyamukeleka ngombana amanye amalwele aphethe iinguli ngeembhedlela
          abodorhodera besikhuwa abakghoni ukuwabona begodu akalapheki
          ngeenhlahla zesikhuwa.

          Akwamukeleki ngombana ezinye zeenhlahla ezisetjenziswa ziinyanga
          azikahlolwa bezaqinisekiswa bona zizilungele iinguli/azinasilinganiso
          sokobana isiguli kufanele sisele kangangani.
          (Enye nenye ipendulo enembako izakwamukelwa.)                                   (2)

6.11      Imbongi iphumelele ukusebenzisa amagama anembako ukusethulela
          ummongondaba wekondlo le ekukusetjenziswa kweendawula, ubuhle
          nobumbi bazo emphakathini. Imbongi ithi zinamehlo zinganawo, zihlola ipilo
          yabaphilako, ziveza umbulali njll.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                               (2)
                                                                                          [18]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA C:       35
                                                                         INANI LOKE:      70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018-memo/ddfa48ab-233c-4f7f-9675-f8f82faec7bd) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2018-memo/d368836b-bd88-440d-9596-7e2725b54f22) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2018-final-memo/273de550-c23b-4197-80db-02dfa70e57ba) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023-mg/5d683de8-810a-4f65-bb67-d7d2d9efbe10) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2018/d44f5002-79bc-43b9-a68b-15bbf620323a) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
