# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2018, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018/388432ab-87e7-47ec-85d3-318bad70ee72
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018/388432ab-87e7-47ec-85d3-318bad70ee72)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018-memo/26613185-f5e0-42b6-9ca4-e79fc93385c1) — Memo · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

               ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                       IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                                 2018

                                                                            IMITLOMELO: 70

                                                                    ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ama-21.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2          2                             DBE/2018
                                                       SCE

YELELA

1.        Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
          aphendule imibuzo.

2.        Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
          elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
          ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo
          le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.

3.        Iphepheli LINEENGABA EZINE:

          ISIGABA A:        Inovela                 (35)
          ISIGABA B:        Umdlalo                 (35)
          ISIGABA C:        Iindaba ezifitjhani     (35)
          ISIGABA D:        Iinkondlo               (35)

4.        Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo.

          ISIGABA A: INOVELA
          Phendula imibuzo yenovela oyifundileko.

          ISIGABA B: UMDLALO
          Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko.

          ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
          Phendula imibuzo EMIBILI yencwadi EYODWA.

          ISIGABA D: IINKONDLO
          Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI.

5.        Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile.

6.        Landela imiyalo onikelwe           yona    ekuthomeni   kwaleso   naleso   sigaba
          ngokuyelela okukhulu.

7.        Tlola iinomboro zeempendulo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

8.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-60
          ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-60
          ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-60
          ISIGABA D: Pheze imizuzu ema-60

10.       Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2       3                    DBE/2018
                                                    SCE

IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO:

Abafundi bayeleliswa bona baphendule yoke imibuzo.

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.
      INOMBORO YOMBUZO                           IMITLOMELO   INOMBORO YEKHASI
1.1 UBonakele                                         18             5

1.2 UBonakele                                        17              7
ISIGABA B: UMDLALO

Phendula YOKE imibuzo.
2.1 Umngani                                          17              9

2.2 Umngani                                          18              11
ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.
3.1 'Ilifu elinzima'                                 18              13

3.2 'Ummonyani awunammango'                          17              14

4.1 'Ngangizakubuza bani?'                           17              16

4.2 'Asibhebhuleni iinthende'                        18              17
ISIGABA D: IINKONDLO

Phendula YOKE imibuzo.
5. 'Umona'                                           17              19

6. 'Iindawula'                                       18              20

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    4                        DBE/2018
                                                 SCE

IRHELO LOKUQINISEKISA

Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule
YOKE imibuzo elindelekileko.

    ISIGABA               IINOMBORO          INANI LEMIBUZO      ITSHWAYO
                           ZEMIBUZO         EZOKUPHENDULWA           (√)
ISIGABA A:

UMBUZO 1.1                1.1.1–1.1.10                 2
UMBUZO 1.2                1.2.1–1.2.10
ISIGABA B:

UMBUZO 2.1                2.1.1–2.1.10                 2
UMBUZO 2.2                2.2.1–2.2.11
ISIGABA C:

UMBUZO 3.1                3.1.1–3.1.11                 2
UMBUZO 3.2                3.2.1–3.2.10
UMBUZO 4.1                4.1.1–4.1.10
UMBUZO 4.2                4.2.1–4.2.10
ISIGABA D:

UMBUZO 5                      5.1–5.9                  2
UMBUZO 6                     6.1–6.11

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                          Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    5                               DBE/2018
                                                 SCE

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana

1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

          'Kungcono ngilale lapha phezu komuthi. Ngizakuvuka kusasa ngesikhathi
          sokuya kweenkomo emmangweni, ngiyokufuna umsebenzi.' Ukhuluma nje
          ujame sikhundla sinye. Wakhwela phezu komuthi waziyama kuhle khona
          angazukuwa ebusuku. Walala ngendlala.

          Amakhaza nawo gade angakazibeki phasi kodwana uBonakele 5
          bekungamtshwenyi khulu lokho ngombana khabe angasi ngilomhlobo
          wabesanyana abathembako. Abagelagela neenbandama njengamaqhegu
          nabogogo kodwana yena nakwenzekileko wafumana ukudla kokubambisa
          ithumbu namanzi wokuthambisa umphimbo, lokho kwanele kuye. Ngokuhlala
          kwakhe kwaMbuyiseli, umzimba wakhe khabe sewuthoma ukuhlumahluma 10
          godu. Bewuthi nawumqalako ubone bonyana uzakukhula abe yindoda
          enamandla neqinileko.

          UBonakele wavuka ekuseni wangena indlela athi ufuna umsebenzi. Bekusithi
          lokha nakabandamela ngemzini wabamhlophe, afikelwe kukwesaba bese
          uyajika angakangeni abawe umsebenzi. Kuthe lokha nakasagelagela kenye 15
          inarha yebhuru, kwavela umnikazi wenarha leyo. UBonakele wezwa nje
          ngepera seyijama ngemuva kwakhe. Uthe nakathi uqala bonyana ikhwelwe
          ngubani, wazithela phezu kwendoda ede, wabona sekumhlophe phambi
          kwakhe. Kwaphola ngitjho nalaya asezwanini. Waziqinisa ingasuthi akukho
          okwenzekileko.                                                           20

          'Mina bambile wena. Yini wena funa lapha? Wena sigebengu hi! Mina yazi
          wena funa tjontja lapha!' Kwatjho umnikazi wenarha, watjho ukugoma
          uBonakele ngamazinyo aphila. Kanti uyamthusa nje, ufuna ukubona bonyana
          umumuntu onjani uBonakele lo.
                                                                             [Ikhasi: 15]

          1.1.1        Tlola amagama wabesana ababangela bona uBonakele azithole
                       asebujameni akibo etheksthini engehla.                                (2)

          1.1.2        Ngephuzu ELILODWA rhunyeza iqhinga elasetjenziswa besanaba
                       ukuqotjhisa uBonakele kwabo.                                          (2)

          1.1.3        Umzimba      kaBonakele    nakahlala     kwaMbuyiseli  besele
                       unamatjhuguluko. Veza okungafaniko emzimbeni kaBonakele
                       lokha nakahlala eSiyabuswa nalokha sele akwaMbuyiseli.                (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    6                              DBE/2018
                                                 SCE

          1.1.4        Veza isizathu esenza bona          uBonakele    athukwe   lokha
                       nakasagelagela enarheni yebhuru.                                     (1)

          1.1.5        Ucabanga bona bewuyini umnqopho womtloli wokwenza bona
                       uBonakele angahlali anzinze eplasini lebhuru nanyana agade
                       aphatheke    kuhle     kodwana    athuthukele  ngeDaveyton.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                 (2)

          1.1.6        Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO nofana
                       AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu
                       ELILODWA.

                       UNaMndebele wathi ngokufika eJwanasbege              wakhohlwa
                       ngomyenakhe kanye nendodanakhe.                                      (2)

          1.1.7        Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

                       Indawo uBonakele angakhange ahlale kiyo kuse.

                       A    Siyabuswa
                       B    Benoni
                       C    Jwanasbege
                       D    Daveyton                                                        (2)

          1.1.8        Ingabe isenzo sakaNaSilombo sokuguqa phasi ngamadolo
                       nakabona uBonakele asele anababelethi bakhe sisitjelani
                       ngobujamo agade sele akibo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                            (1)

          1.1.9        Coca    ngokuphumelela     komtloli   ukusethulela   isingeniso
                       senovela le.                                                         (2)

          1.1.10       Nabegade unguNaMndebele ngikuphi ogade ungakwenza
                       ukuzivikela ekutlhorisweni ngaphandle kokuzipha inarha?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    7                             DBE/2018
                                                 SCE

1.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

          'Bonakele    namhlanje    uyindoda      emadoneni,    kodwana      okunengi
          sizakukhuluma ngemva kokobana sewulihlulile isokana ozokubambana
          nalweli ngenyanga esizayithoma le. Ngiyathemba nawe sewuyazizwa
          neengazini bonyana uzalihlula. Akusinjalo ndoda?' Kwabuza uKiller.

          'Ngifisa ngathi ngabe sibethana khona kusasa lokhu okusako! Kade 5
          ngililindile ithuba elifana naleli. Namhlanjesi nami ngiyazizwa namtjhana
          ngilele bonyana ngiyindoda emadodeni. Abadala baqinisile nabathi ubudoda
          abukhulelwa. Namhlanje ngimi lo osele kutlolwa ngaye emaphepheni nosele
          aziwa kiyo yoke inarha njengekutani esakhulako.' Kwatjho uBonakele
          ngokukhombisa ukuthaba okukhulu. 'Lokho sikuzwa ngawe bonyana 10
          uyikutana esakhulako ngombana thina esikwaziko kukobanyana ngenyanga
          ezako mhlana amalanga alitjhumi nahlanu uzabe uyikutani yephasi.'

          Sikhuluma nje baphi aboGeorge, abo-DD Bush nabo Falakhona Mpisi
          ngingabala ngithini nje mina, akusinguwe owabavusa phasi ethulini?'
          'Ngiyakuzwa uyakhuluma Killer kodwana nawuphatha indaba yeminyaka 15
          egadungileko,      ungivusela     ubuhlungu    behliziyo.   Nangicabanga
          ngomtlhagwami egade ngikiwo kuze kube namhlanje, ngifikelwa mcabango
          wokukhumbula abazali bami. Iye khona ngiyakuthabela ukuba yikutani
          yephasi kodwana ngaphandle kwabazali bami koke lokho kuyafana
          nokusebenzela e ….' UKiller wabona bonyana uBonakele selakude khulu. 20
          Njeke warhaba wamkhuza bona angacabange khulu ngese kwadlula
          nangababelethi bakhe ngombana lokho kungamqeda amandla ngitjho
          nekundleni wokulwela.
                                                                         [Ikhasi:54–55]

          1.2.1        Tlola amabizo wabantu ABABILI abavezwe etheksthini engehla
                       abahlulwa nguBonakele emdlalweni weendubulo.                        (2)

          1.2.2        Veza isehlakalo esenza bona uKiller agcine abonile bona
                       uBonakele kufanele ambandule abe mdlali wezeendubulo.               (1)

          1.2.3        Ngokurhunyezweko hlathululula izinto EZIMBILI ebezenza bona
                       uBonakele atshwenyeke emmoyeni njengombana simthola
                       akhuluma noKiller esiqetjhaneni esingehla.                          (2)

          1.2.4        Ngaphambi kobana uBonakele angenele umdlalo weendubulo
                       ngikuphi ebegade akwenza ukuze akghone ukuziphilisa.                (1)

          1.2.5        Hlathulula irarano elivezwa nguNaMndebele        nakasebenza
                       kwaFoos. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                       (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    8                             DBE/2018
                                                 SCE

          1.2.6        Madanisa indlela uNaSilombo ebekaphila ngayo ngaphambi
                       kobana uMahlangu akhambe ayokufuna uBonakele nalokha sele
                       akhambile. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                     (2)

          1.2.7        Sekela isitatimende esingenzasi ngephuzu ELILODWA.

                       UMahlangu azange azitshwenye        ngokusekela      uBonakele
                       nakasahlala noNaSilombo.                                            (2)

          1.2.8        Ingabe ukuba khona komrhatjho nephephandaba enovelini le
                       kusitjelani ngesizinda sesikhathi. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                           (1)

          1.2.9        Tshwaya ngokuphumelela komtloli ekunikeleni umlingisikutani
                       igama elithi Bonakele.                                              (2)

          1.2.10       Coca ngesifundo esitholakala enovelini engehla le. Sekela
                       ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                     (2)

                                                         IMITLOMELO YESIGABA A:            35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      9                              DBE/2018
                                                   SCE

ISIGABA B: UMDLALO

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule

2.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI C

          (UMbizo uthe asaledlhile kwakhe kwafika uSello baledlha bobabili.)

          UMBIZO:       Wakhamba wedwa nje Sello uphi uMlakana?
          USELLO:       UMlakana usese sesikolweni.
          UMBIZO:       Sengilibele bona kuphakathi neveke.
          USELLO:       Ulibala msinya bra-Mbizo.                                            5
          UMBIZO:       Angizenzi      ngenziwa     lithabo  lokusebenzisana   kamnandi
                        noMlakana.
          USELLO:       Nakungimi ngithokoza wena ngokungifumanela uMlakana, phela
                        kade ngifisa ukusebenza naye, kodwana bengingazi bona
                        ngingamfumana njani.                                                 10
          UMBIZO:       Angeze wangifumana mina.
          USELLO:       Lelo liqiniso elibuyelelweko, abanjengawe bayabalwa.
          UMBIZO:       Uyabona gadesi kuyasetjenzwa akudlalwa.
          USELLO:       Unembile lapho bra-Mbizo. Nami umehluko ngiwubonile.
          UMBIZO:       Qala bona amakhasitama wabafundi uMlakana asitholele wona            15
                        bona angangani. Phela abentwana beyunivesithi bayazidla
                        iindakamizwa abadlali.
          USELLO:       Nami gadesi senginomdlandla wokusebenza.
          UMBIZO:       Into eseleko gadesi yinye tere, begodu ngibona kwangasuthi
                        akakho noyedwa olangazelela ukuyenza.                                20
          USELLO:       (Ngokurareka) Ngengiyiphi leyo?
          UMBIZO:       Kumele nigudluze uRaizor noStanza. Kungenzeka lapha bakhona
                        basakhela amano wokusibophelela nefene emthini. URaizor
                        nangimgcinako wathi nguStanza ongasafuni ukuza lapha,
                        kodwana naye akasaveli. Ngalokho kumele batjhide bobabili            25
                        endleleni      yethu     ngombana     bazosiphilisa  kabuhlungu.
                        Nakuyimalami angisanandaba nayo, ngombana sizakusebenza
                        enye, kwaphela bona ngibafuna bahlongakele.
          USELLO:       Umsebenzi lowo sizowenza ngokurhaba. Ngiphethe uMlakana
                        ngiphethe ipetsula.                                                  30
          UMBIZO:       Ezizwakalako ngeentunja zomuhlwa zithi uStanza uyokubikela
                        amapholisa ngalokhu esikwenzako.
          USELLO:       Kusukela namhlanje ubeke indlebe ulalele ihlelo labasitjhiyileko
                        ephasini emrhatjhweni uzawezwa amabizo wabo hlangana
                        namanye.                                                             35
                                                                            [Ikhasi 71–72]

          2.1.1        Tlola amabizo AMABILI       weenlelesi   zikaMbizo   ebekufanele
                       zitjhidiswe endleleni.                                                    (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     10                            DBE/2018
                                                  SCE

          2.1.2        Ngisiphi isenzo ebesenziwa ziinlelesezi ebesingathabisi uMbizo
                       bekwafika lapha acabanga khona bona zibulawe?                        (1)

          2.1.3        Ngephuzu ELILODWA rhunyeza indlela uMlakana atholakala
                       ngayo ukuze abe ngomunye weenlelesi zakaMbizo.                       (2)

          2.1.4        Veza okufanako phakathi kukaMlakana noMbizo ngokweemilo
                       zabo.                                                                (1)

          2.1.5        Hlathulula umnqopho womtloli wokwenza bona umdlali onguSello
                       abe mngani kaMlakana begodu abe silelesi esithengisa
                       iindakamizwa.                                                        (2)

          2.1.6        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       UMlakana bekumntwana ozimiselako nongabuyeli emva lokha
                       nakazitjela ukuthi ufuna ukwenza into ethileko.                      (2)

          2.1.7        Umukghwa kaSello wokuthengisela abafundi iindakamizwa
                       usitjelani ngaye? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.               (1)

          2.1.8        Ingabe amagama kaMbizo athi; 'Kungenzeka lapha bakhona
                       bafuna ukusibophelela nefene emthini' amumethe wuphi
                       umqondo?                                                             (2)

          2.1.9        Ngokubona kwakho izehlakalo ezenzeka emdlalweni lo
                       ngezamambala nofana ngezokuzithomela nje? Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA uqalise ebujameni babafundi banamhlanje.            (2)

          2.1.10       Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela irarano langaphakathi
                       lomlingisi onguMlakana esiphethweni somdlalo lo.                     (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    11                            DBE/2018
                                                 SCE

2.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI D
         (Kusekuseni ngerhayisini kwaMfundisi kunoNaMathibela banoMfundisi.)

         UNAMATHIBELA: (Angakathabi.) Baba uyabona bonyana ifundo ingisilinga
                       ngani?
         UMFUNDISI:     (Arareke.) Ekuseni kangaka sekonakelephi namfazi?
         UNAMATHIBELA: UBusi akasafuni ukwenza litho ekhayapha. Nawuthi                    5
                       uyambuza ukutjela bona esikolweni bathe azokuphumula,
                       kungasi ukuzokusebenza.
         UMFUNDISI:    Iincwadi ziyadinisa namfazi, ngalokho kumele baphumule
                       abafundi, baphumuze nemikhumbulo.
         UNAMATHIBELA: Ukwazelaphi lokho ngombana wena akhange wafunda?                    10
         UMFUNDISI:    Nabadala bayatjho bona wafunda khulu uvangana
                       umkhumbulo, kumele unande uphumula.
         UNAMATHIBELA: Kungani wena awuvangani, kodwana uhlala ufunda
                       umtlolo welizwi lakaZimu?
         UMFUNDISI:    Iindaba zakaZimu zimnandi mkami, azifani nefundo                    15
                       efundwa bantwabethu. IBhayibheli liyatjho bonyana
                       kweZulwini akufani nekwephasinapha.
         UNAMATHIBELA: (Akhuluma akhamba.) Ngisusela mina ngeenolwani zakho.
         UMFUNDISI:    Alo uyaphi ngombana sisakhuluma?
         UNAMATHIBELA: Ngisayokuvusa uBusi. Akusisesibhedlela nofana ehotela,              20
                       lapha angalala khona bekube semini.
         UMFUNDISI:    Namfazi lisa umntwana aphumule.
         UNAMATHIBELA: (Akokode be avule ibadi angene kungakathiwa ngena
                       ngelawini lakaBusi.) Wena Busi watutumala, awuboni bona
                       sekusemini ngaphandlapha?                                           25
         UBUSI:        (Angunguze.) Ngi … ngi … awa.
         UNAMATHIBELA: (Amngene ngemlonyeni.) Nawusalele ngalesikhathi
                       uyokuhlwengisa nini indlu bewupheke nini?
         UBUSI:        (Angunguze.) Ngi … ngizokuvuka mma.
         UNAMATHIBELA: (Ambule iingubo.) Vuka khona-nje. (Athulathule.) Busi               30
                       ngasuthi uyagula-nje?
         UBUSI:         (Angunguze.) A … a … awa.
         UNAMATHIBELA: Busi uyatjhisa?
         UBUSI:         (Alile.)
         UNAMATHIBELA: (Asilingeke.) Ngakhe ngatjho bona angeze waphasa                    35
                        eemfundweni zakho. Ngathana wangilalela, ngabe
                        uyasebenza. Bewungeze waba nesikhathi sokugijima
                        nabesanyana.
         UBUSI:        (Akhuluma alila.) Ngilibalela mma.
         UNAMATHIBELA: (Amnembe ngepama.) Ngathini kuwe Busi?                              40
         UBUSI:        (Alile khulu.)
         UNAMATHIBELA: Butha amaratjhanakho khona-nje, ubuyele kulomsanyana
                       okwenze wabasidisi.
                                                                        [Ikhasi 89–90]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      12                           DBE/2018
                                                   SCE

          2.2.1        Hlathulula iqhinga elenziwa bangani bakaMlakana ukuphumelelisa
                       ibhudango lakhe lokuya eyunivesithi.                                 (1)

          2.2.2        Kwakuyini uNaMathibela ayefuna bona uBusi akwenze ngemva
                       kokuphasa ibanga letjhumi?                                           (1)

          2.2.3        Veza lokho uNaMathibela abekanghonghoyila ngakho ngoBusi
                       soloko abuya esikolweni.                                             (1)

          2.2.4        Ngokurhunyezweko tlola ngesehlakalo esenzeka kwaMathibela
                       koBusi emva kobana abikele unina bona usidisi.
                       Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                  (2)

          2.2.5        Hlathulula izenzo ezimbi uBusi asola bona zenziwa nguMlakana.
                       Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                  (2)

          2.2.6        Khetha ipendulo enembako kezilandelako:

                       Ummongondaba womdlalo lo ungawurhunyeza ngomutjho othi:

                       A     Umngani wamambala.
                       B     Umngani ngumasizabulale.
                       C     Ubuhle bokuba nomngani.
                       D     Ipilo ayiragi kuhle nawunganaye umngani.                       (1)

          2.2.7        Sekela isitatimende esilandelako ngephuzu ELILODWA.

                       Ithando uMlakana analo ngoBusi akusilo lamambala.                    (2)

          2.2.8        Ucabanga bona umdlalo lo uveza siphi isikhathi sesizinda. Sekela
                       isiqunto osithathako ngamaphuzu AMABILI.                             (2)

          2.2.9        Ucabanga bona ngiyiphi ikolelo evela emdlalweni lo khulukhulu
                       nawuqalise epilweni yabadlali abaqakathekileko. Sekela isiqunto
                       osithathako ngephuzu ELILODWA.                                       (2)

          2.2.10       Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuhlukunyezwa kwamalungelo
                       wabantu uqalise khulukhulu epilweni kaBusi. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                     (2)

          2.2.11       Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI noBusi khulukhulu
                       nawuqalise ebujameni asele akibo emaphethelweni wencwadi le.

                       Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                       (2)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:           35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    13                            DBE/2018
                                                 SCE

ISIGABA C : IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 3: UZANGENZANI – DM Jiyane nabanye

3.1       'ILIFU ELINZIMA'

          Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI E

          Ngaleso sikhathi uMpotlogwana uyarhula amehlo angaqedi alalise nomqasa.
          Kuthi kusese njalo adabule. Bathi bayalila abazali bakhe, akhalime kanye
          uNziphozimasasa kuthi du. Ngaphandle umoya uvunguza ngamandla.
          Kuyabonakala bonyana unomrhaso ubhokile. Kuphephuka izindlu, kuruthuka
          nemithi. Izulu liwuphosa kanye umbani kudlhabhaze amathumbu wendoda. 5
          Liphazima kanye kuthi yemba umgodi uzifihle. Lithi nalidumako kuthi baleka
          uphaphe njengepowu.

          Liphelile ithemba kubazali bakaMpotlogwana. UNziphozimasasa abone
          bonyana akakho umasiza ayaluke ngenye indlela. Liphazima liduma nje
          uphuma uyangena endlini enesiguli nebekhabo. Athathe amalahle abovu be 10
          awabeke edendewaneni elibovu be nalo. Ngendlinapha akusabonwana kuthe
          tsikitsiki intuthu. Kuhlwe emini. Angithi nangaphandle kugubuzese amafu izulu
          alidumi lidabula iinketani. Kunelifu elinzima tshu eligedeka ingayimbokotho.
          UNziphozimasasa akhuphe isilikihlakazi esinzima tshu asithele phezu
          kwamalahle asedendewaneni. UMpotlogwana agutjuzeswe sakukubesa 15
          othiselwe, ubanjwe ngapha nangapha. Intuthu ingene emlonyeni
          nangeempumulweni.

          Lidume kabuhlungu izulu ngaphandle line ngesiwezulu. Kuvuthe umlilo
          entabeni. Ngendlini uMpotlogwana athimule. Imrhitjhe intuthu aphaphame,
          akhohlele kanye kuphume umtopotopo wenyoka ngomlomo. Unyokozele uthi 20
          uyabaleka awukghaphele emlilweni uNziphozimasasa. Irhabuke ife. Ahlanze
          kabuhlungu        uMpotlogwana,     kuphume       amahlwili   nenzengenzenge
          engahlatheki. Lithule izulu. Ngaphandle mamanzi wodwa kiyo yoke indawo.
          Nantiya ilifu elinzima eSewula. Izulu nalo selindindizela kude.
                                                                         [Ikhasi 25–26]

          3.1.1      Tlola ibizo lenyanga eyapholisa uMpotlogwana.                         (1)

          3.1.2      Tlola isizathu esenza bona abazali bakaMpotlogwana bafune
                     ukulila.                                                              (1)

          3.1.3      Rhunyeza indlela uMpotlogwana alatjhwa ngayo ukufikela     lapha
                     aphaphama khona. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA                  (2)

          3.1.4      Ngiwaphi amagama akhulunywa nguNziphozimasasa ngaphambi
                     kokuthoma ukwelapha isigulani?                                        (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      14                             DBE/2018
                                                   SCE

          3.1.5      Veza umehluko okhona phakathi kwamagama akhulunywa
                     mphorofidi nala akhulunywa nguNziphozimasasa mayelana
                     nokugula kwakaMpotlogwana.                                               (2)

          3.1.6      Ucabanga bona isiqunto esathathwa nguNaMarhubane sokuthi
                     akhese kuyokulingwa nakuNziphozimasasa simveza angumma                   (1)
                     onjani?

          3.1.7      Hlathulula ummongondaba wendajtana le ngephuzu ELILODWA.                 (2)

          3.1.8      Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                     IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                     BakwaThugwana bathi ukubonisana ngamagama akhulunywe
                     mphorofidi, isangoma nenyanga yeendawula baphelelwa lithemba.            (2)

          3.1.9      Ucabanga bona ilifu elinzima liveza liphi itshwayo ngokwendatjana
                     le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                               (2)

          3.1.10     Tshwaya ngelihlo elibukhali ngekolelo yabantu bakwaThugwana.             (2)

          3.1.11     Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isitlhori sendatjana le.       (2)

3.2       'UMMONYANI AWUNAMMANGO'

          Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          'Lalela-ke godu ntangazami. Ungathi angikakutjeli-ke. Yona leveke
          esizoyithoma, ukhambele nganeno. Umkhozi nakafikileko nizokwazi
          ukumditjhisa. Angifuni abulawe sizungu, akhambe asibabaza ubutjhapha
          nobuhlaza. Namanye amadoda abangani bami sengibahlebele.'

          'Uyabona lokho ngikutjhiswa kucabanga nokubona bona ngikhozisene 5
          nabantu. Abantu abasazi umthetho, ihlonipho namasiko. Hayi lento yala
          emadorobheni. Lapha sithokoza ukuphuma kwelanga nokuvusa ihloko.
          Kuyaliwa, kuyatlhalanwa, kuyabotjhisanwa, kuyadelelanwa, kuyagetjengwana
          kwenziwa zoke zakwamatlwaba. Manje ngibawa nizongiphahla ngeLesihlanu
          ntambama.'                                                               10

          'Litjhudu lelo Ntuli. Nawe uyabona bona akusendiwa la emadorobheni
          namhlanje. Nawubuza isokana bona lithatha nini, likubuza bona lithathe
          ubani? Ukube akusibentazana kukufa. Siluphala nabentwabethu
          neenzukulwani zethu ngendlini. Kodwana utjwala bona kumukwana bona
          busahliswa elorini, bungakangeni nangevikilini,' kubalabala uMalinga. 15
          'Ngathana uZimu angangizwa nalaba ababili abancani abentazinyana,
          uDuduzile noBathabile bangenza ubuhlakaniphi bacalacale le emakhaya
          nasele bathoma ukukhula. Bahlukane nesigoga.'

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      15                              DBE/2018
                                                   SCE

            'Thandaza mntweKosi,' kuphendula umkaNtuli atlhuwiswa mamezwi
            awakhulumako. Lithi nalithoma ukuwuka ilanga abawe isiphande uMalinga. 20
            Amkhuphe uNtuli. Amjikele laphayana nakwakhe. Athi nakabuyako ahlale la
            bekahlezi khona. Umkakhe nangu usahlezi.

            'Nawe NaMaredi uje uthoma, utjela abomakhelani bakho babafazi bona
            iveke le azako sizabe sinabantu la ekhaya. Angifuni mina kusasa bathi ntlefe
            ntlefe uNtuli uyasifihlela.                                                  25

                                                                             [Ikhasi 65–66]

            3.2.1      Tlola ibizo lendawo lapho kuhlala khona bakwaNtuli.                     (1)

            3.2.2      Tlola bona iintlankana ezimbili ngasinye kilezi ezintathu uNtuli
                       ayezikhombisa umkhozakhe zazitlolweni?                                  (2)

            3.2.3      Veza unobangela owenza bona uNtuli abuye phambi kwesikhathi
                       emsebenzini.                                                            (1)

            3.2.4      Ngokurhunyezweko hlathulula lokho okwakwenziwa babantu
                       bendawo lapha kuhlala khona uNtuli lokha bekhabo mntazana
                       nabayokubika bona inja idle amaqanda?                                   (2)

            3.2.5      Ngisiphi   isehlakalo   ongasithatha    njengesisusa serarano
                       endatjaneni le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                    (1)

            3.2.6      Ingabe isenzo sakaNtuli sokukhombisa umnganakhe iintlankana
                       eentathwezi aphuma nazo ngekamerweni lakhe sisitjelani                  (2)
                       ngobuntu bakhe?

            3.2.7      Ucabanga bona izokuba njani ipatho yabantu bakwaMahlangu
                       kucynthia njengombana azabe ahlala khona nje.                           (2)

            3.2.8      Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO              nofana
                       AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako.

                       Abantu bakwaMahlangu bababantu abaneqiniso ngombana
                       bakwazi ukuya kwaNtuli bayokuvuma umlandu wendodana yabo                (2)
                       bangakabikelwa ngawo.

            3.2.9      Umtloli ngokutlola indatjana kusuke kukhona anqophe ukusifundisa
                       khona. Coca ngesifundo esitholakala endatjaneni le?                     (2)

            3.2.10     Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI noNtuli nawuqale
                       indlela izinto ezaphetheka ngayo endatjaneni le?                        (2)
                                                                                               [35]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    16                             DBE/2018
                                                 SCE

UMBUZO 4: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye

4.1       'NGANGIZAKUBUZA BANI?'

          Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI G

          UNonjengabo uvuke wabilisela uMasangana amanzi wokuhlamba,
          nasikhuluma ngoMasangana sitjho uSithole, nakaqeda ukumthelela wadobha
          iqwatjhi lomthanyelo waphumela ngaphandle wayokuthanyela. Ubathe ulindile
          bonyana uSobentwana uzakhe aphume ayokuthewukela kodwana akaveli.
          Ugcina sele azomhlola bonyana ubanjwe yini angaphumi ngombana 5
          neenkhwelo ziyaphela nakungabetha i-iri lekhomba. Asangena emnyango
          uyabuza. 'SoNjengabo kanti kubhala kuphi? Kazi kusemini. Kghani unento
          yokukhamba na?' Angakaliginyi abe sele amphendulile. Kazi akathathi kude
          ukufuthumala, ngesikhathi esincani ugcwala ipotjwana uMasangana.
          'Tjhephana uzwene nobani NoNjengabo bonyana ngizokukhamba 10
          ngesamarimarima bese yena akghone ukuzokuditjha kwamapha?
          Usithathaphi isibindi sokungiqotjha emzini wami?' Ngokudana aphendule
          uNaMrhayise bonyana yena bekazibuzela nje, abawe isandla phezu
          kwesinye. Uyahlonipha umkakhe utjengisa bona wakhulela emzini
          onomthetho kwaHlatjwayo.                                                  15

          UMasangana abuze umkakhe bonyana aboNjengabo naboSphiwana bavuka
          nini, abayi esikolweni na? Kungakadluli isikhathi eside uMasangana wadobha
          umtjhini wakhe wokusika amathayela watjhinga endleleni. USithole wakhe
          eSphago eduze nendlela etjhinga ngeKghaphamadi. Uphuma ekuseni nje
          urhabele emsebenzini ngeDennilton e-OR Tambo. Basale bavuka abentwana 20
          bazilungisele ukuya esikolweni. Ngetjhudu akhambe msinya uMasangana.
          Uthe nakafika endleleni yemsilekhondlo wathola bonyana indlela iyalungiswa.
          Kwamthatha isikhatjhana ukobona afike lapho atjhinga khona. UMasangana
          nakadlula eenthabathabeni zeentolo zeDennilton, kungene umrhala.

                                                                          [Ikhasi 43–44]

          4.1.1      Tlola izinto EZIMBILI ezivezwe etheksthini ezikhombisa bona
                     uNoNjengabo ukhuthele.                                                 (2)

          4.1.2      Hlathulula ngokuzeleko bona uhlalaphi umndeni wakwaMasangana.          (1)

          4.1.3      Rhunyeza   ngamaphuzu       AMABILI     isehlakalo      sokulimala     (2)
                     kwakaNjengabo.

          4.1.4      Uyini umsebenzi kaMasangana?                                           (1)

          4.1.5      Ucabanga bona siyini isisusa serarano endatjaneni engehla le?
                     Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                    (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     17                            DBE/2018
                                                  SCE

          4.1.6      Nawuqalisisa izenzo zakaMasangana zimveza amlingisi onjani?
                     Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                    (2)
          4.1.7      Khetha ipendulo enembako kezilandelako.
                     Isitatimende esithi; 'UMasangana bekaphenduke ifilimu' ahlathulula
                     bona:
                     A UMasangana bekalapha bebafoda khona ifilimu.
                     B Abosokhemera bebafoda uMasangana.
                     C UMasangana bekalwa abantu babukela yena.
                     D UMasangana bekadlala efilimini.                                      (1)
          4.1.8      Isenzo   sabonogada     sokubetha  uMasangana,   bamqothele
                     ngaphandle kwesibhedlela saba namuphi umphumela epilwenakhe.
                     Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (2)
          4.1.9      Nawuqalisisa indatjana le ngelihlo elihlabako, ucabanga bona
                     ngisiphi isehlakalo esisitlhori kiyo.                                  (2)
          4.1.10     Ingabe UYAZWELANA nofana AWUZWELANI noMasangana
                     nasele bamkhuphele ngaphandle kwesibhedlela adatjukelwe
                     zizambatho.                                                            (2)

4.2       'ASIBHEBHULENI IINTHENDE'
          Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI H
          Isonto lithathwa njengendawo ecwengileko. Yindawo lapho abantu bazizwa
          batjhaphulukile begodu baphephile khona. Ukuthemba abantu abasesontweni
          akusiyinto erarako. Isonto leMkhorosi    ligcwele liyaphuphuma ngabantu.
          Basebenzisa amatlasi wesikolo samabanga aphasi iKhewuvuke. Umfundisi
          uPizana uthe nakangenako wafumana sele woke umuntu ahlezi kuhle. Kuthe 5
          bonyana isondo lingene kwabonakala bona woke umuntu uyakuthabela
          ukuba sebandleni. Umfundisi ufike ekuthomeni komnyaka. Ngomunye
          wabafundisi esondweni labo eMkhorosi. Usese mutjha kodwana utjhumayela
          ibe yincani indawo. Abantu bayamthanda, abanye besondweni lakhe
          bayamlandela nakabizwe emasondweni amanye angasi kwelakhe. Ngemva 10
          kwesondo umfundisi uzokuya kwaMaphupha.
          Umma wakwaMaphupha wahlongakalelwa myenakhe ngomnyaka ophelileko.
          Wamutjhiyela amabhizinisi, iimodere nomuzi osithabathaba. Umraro
          kukobanyana akazi kuhle ngezinto eziphathelene namabhizinisi namkha
          ukusebenzisa i-inthanethi. Bekangumma ozihlalela ekhaya, umyenakhe 15
          bekunguye oqalene nemisebenzi efana nale. Usele nabesanyana ababili.
          Kungebanga lelo umfundisi avamile ukuya kwaMaphupha. Usiza
          umkaMaphupha ngezamabhizinisi begodu usiza nangokutjhiriya abasanyana
          laba, bebathanda uyise khulu begodu abakabi ukuzwisisa bona kubayini
          bangasamboni. Ngemva kwama-iri ambalwa isondo liphumile, umfundisi 20
          wanqopha kwaMaphupha. Wafika ngamadina, bamphakulelela naye.
          Nabaqeda     ukudla    waragela   phambili  umfundisi    ngokutjengisa
          umkaMaphupha ukusebenzisa i-inthanethi ukuthumela imali, ukubhadela
          njalonjalo.
                                                                     [Ikhasi 85–86]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2       18                              DBE/2018
                                                    SCE

          4.2.1     Tlola igama lesikolo lapho kusondela khona ibandla leMkhorosi.              (1)

          4.2.2     Rhunyeza unobangela owenza bona amanye wamalunga webandla
                    alandele uMfundisi uPizana lokha nakabizwe kwamanye amabandla.
                    Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                         (2)

          4.2.3     Veza iinzathu EZIMBILI ezenza          bona    umfundisi   lo   avume
                    ukuvakatjhela kwaMaphupha.                                                  (2)

          4.2.4     Tlola izinto EZIMBILI ezenziwa Mfundisi uPizana ebandleni
                    leMkhorosi nakumma wakwaMaphupha nezingamukelekiko emntwini
                    owazi uZimu.                                                                (2)

          4.2.5     Sekela isitatimende esingenzasi ngephuzu ELILODWA.

                    UmkaMaphupha ungumma osasalele emuva ngepilo nothemba woke
                    umuntu.                                                                     (2)

          4.2.6     Ucabanga bona ngikuphi ebekungenziwa ngumkaMaphupha
                    ukuvikela imali yakwakhe ngaphandle kokubawa isizo loMfundisi
                    uPizana. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                               (1)

          4.2.7     Isenzo somkaMaphupha sokubawa uMfundisi uPizana bona amsize
                    ngeendaba zemali yakwakhe, simveza amlingisi onjani? Sekela
                    ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                             (2)

          4.2.8     Ingabe siyini isiyeleliso somtloli ngokusitlolela indatjana engehla le?
                    Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                        (2)

          4.2.9     Tshwaya ngelihlo elibukhali ngesenzo sakaPizana sokuzenza
                    umfundisi abe angasuye. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                (2)

          4.2.10 Coca uveze amazizwakho mayelana nommoya wendatjana le.
                 Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                           (2)
                                                                                                [35]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA C:              35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2        19                        DBE/2018
                                                     SCE

ISIGABA D: IINKONDLO

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 5

Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

UMONA – MS Ntuli

1        Nguhliziyokul' umafela-ngendeni,
2        Sihlub' abanye' iimpiko
3        Angazenzeli yena.
4        Ngumarhudul' amehlw' abomvu;
5        Wamalangab' atjhisa kutjhisa,
6        Abe makhaza kumakhaza.
7        Ngunyawo liphapha phezulu,
8        Nguhloko sithaya phasi.

9        Nguhliziyo silal' emini, sivuk' ebusuku;
10       Sirhulurhulu sirhuluphel' umnyama,
11       Uphetjhulwa moya,
12       Urhurhulwa mamanzi;
13       Upheka kuphakululwa, uphakulula kuphekwa.
14       Akwenzako kwaziwa nguye, umona.

5.1      Ngiziphi izinto EZIMBILI zemvelo imbongi efanise izenzo zomona nazo.              (2)

5.2      Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emideni elandelako
         yekondlo le bewuyithalele?

         Ngunyawo liphapha phezulu,
         Nguhloko sithaya phasi.                                                           (2)

5.3      Tlola ubukondlo obusetjenziswe yimbongi emideni elandelako yekondlo le?

         5.3.1     Nguhliziyo silal' emini, sivuk' ebusuku;                                (1)

         5.3.2     Akwenzako kwaziwa nguye, umona.                                         (1)

5.4      Ucabanga bona kubayini imbongi ingathekisa umona nesirhulurhulu.                  (2)

5.5      Ingabe uyini umnqopho wembongi ngokusebenzisa ibuyelelo magama
         emudeni we-13 wekondlo le?                                                        (2)

5.6      Ingabe imbongi inqophe ukusihlathululela ini ngemida elandelako yekondlo le?

          5.6.1 Sihlub' abany' iimpiko.                                                    (1)

          5.6.2 Ngumarhudul' amehlw' abomvu.                                               (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     20                           DBE/2018
                                                  SCE

5.7      Khetha ipendulo enembako kilezi ezingenzasi:
         Ngisiphi isithombengqondo imbongi esisebenzisele ukuhlathulula ikondlo le?
         A Isifaniso.
         B Ihlonipho.
         C Isenzasamuntu.
         D rhwala.                                                                         (1)
5.8      Tshwaya ngelihlo elibukhali ngobungozi bokuba mumuntu onomona?                    (2)
5.9      Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le?                         (2)

UMBUZO 6
Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

IINDAWULA – MS Ntuli
1        Mathambo weenkomo ezafako
2        Zafela abaphilako.
3        Ziyavutha, zivutha zingakathungelelwa,
4        Amakholwa azibhoda ebusuku,
5        Emini azikhombe isibhakabhaka.
6        Zinamehlo zinganawo,
7        Zihlola ipilo yabaphilako,
8        Zikhuluma zithule,
9        Ziveza umbulali,
10       Zivimba umloyi.
11       Ziinganono zikasomswani,
12       Azirhatjhe ziveze ifihlo,
13       Zembula ziveze beenhliziyo
14       Ezigobene sanyoka;
15       Awa, ziyarhubhulula.
16       Awa, ziyarhubhulula,
17       Zenze ugogo umloyi,
18       Zenze ukghari umloyi,
19       Zenze unosokana umloyi,
20       Ngizo, zona ziyarhubhulula.
21       Mathambo weenkom' ezafako,
22       Ngesikhumba senza umkghadi,
23       Ngeempondo senza inghwani,
24       Ngeengazi senza ububende,
25       Ngenyama senza isitjhebo.
26       Ziinsasa zenungu
27       Zihlaba ezimzondako,
28       Zilamula zilwisa,
29       Ziraranisa zirarulule umraro;
30       Ngizo zona ziyakhulunyelwa.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      21                                   DBE/2018
                                                   SCE

31       Mathambo akhulunyelwa ngabawaziko,
32       Ingubo zigeja ngekamasizabulale
33       Ziyakhanyisa kusuke umnyama,
34       Abanye ipilo
35       Siyibona ngazo.
36       Siboniboni kabazithembako,
37       Sisitha kabazibinako:
38       UZimu akahlukaniselwana,
39       Zona ziyasehlelwana,
40       Khamba nazo nawungayi kude.

6.1       Tlola igama elijanyelwe libinzana lamagama athi; 'Emini                 azikhombe
          isibhakabhaka' asetjenziswe endimeni yoku-1 yekondlo le.                                  (1)

6.2       Tlola igama elinye elisetjenziswe ekondlweni le elitjho okufanako naleli elithi
          iindawula?                                                                                (1)

6.3       Ngokutjho kwembongi endimeni yesi-2 yekondlo le ithi buyini ubuhle
          beendawula? Tlola OBUBILI.                                                                (2)

6.4       Rhunyeza ngomuda OWODWA umqondo omunyethwe mumuda we-13
          newe-14 wekondlo engehla le.                                                              (2)

6.5       Dzubhula umuda              onehlathululo   engenzasi    osetjenziswe     yimbongi
          ekondlweni le.

          Umuntu osebenzisa iindawula ufanele abe nekghono lokuzihlathulula.                        (1)

6.6       Hlathulula umqondo onqotjhwe yimbongi endimeni yesi-4 yekondlo le.                        (1)

6.7       Ucabanga bona kuyokwenzekani emuntwini othemba iindawula nangabe
          umnikazi wazo uyahlongakala?                                                              (2)

6.8       Veza bewuhlathulule umhlobo wesithombengqondo omunyethwe mumuda
          wama-26.                                                                                  (2)

6.9       Ucabanga bona             ngibuphi   ubujamo   obukatelele   imbongi    bona    itlole
          ikondlo le?                                                                               (2)

6.10      Ngowakho umbono ingabe KUYAMUKELEKA nofana AKWAMUKELEKI
          ukutholakala kweenyanga ezisebenzisa iindawula eembedlela?                                (2)

6.11      Coca ngokuphumelela komtloli ukukhetha amagama aveza ummongondaba
          wekondlo le?                                                                              (2)

                                                               IMITLOMELO YESIGABA D:               35
                                                                           INANI LOKE:              70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2018/fee0d391-7872-4b8b-b919-b581b1dd9850) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2018/d44f5002-79bc-43b9-a68b-15bbf620323a) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2018/a15ad4db-cf2d-45cf-a636-42b1cfe7f1f5) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023/724fac4d-2c40-4875-9e4d-0ed1d89216b8) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2017/0ab22145-cf14-4103-bcd1-fab890c58817) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2016/91c828d1-2ce6-4bfa-8b9f-4ba6ab0508cd) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
