# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 18 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023/724fac4d-2c40-4875-9e4d-0ed1d89216b8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023/724fac4d-2c40-4875-9e4d-0ed1d89216b8)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isindebele. Question paper, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023-mg/5d683de8-810a-4f65-bb67-d7d2d9efbe10) — Memo · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2        1                             DBE/2023
                                                   SCE/NSC

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

               ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                      IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                                 2023

                                                                             IMITLOMELO: 70

                                                                    ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½

                                    Iphepheli linamakhasi abu-18.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2          2                            DBE/2023
                                                     SC/NSC

YELELA

1.        Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
          aphendule imibuzo.

2.        Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
          elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
          ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo
          le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.

3.        Iphepheli LINEENGABA EZINE:

          ISIGABA A:        Inovela                 (35)
          ISIGABA B:        Umdlalo                 (35)
          ISIGABA C:        Iindaba ezifitjhani     (35)
          ISIGABA D:        Iinkondlo               (35)

4.        Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo.

          ISIGABA A: INOVELA
          Phendula imibuzo yenovela oyifundileko.

          ISIGABA B: UMDLALO
          Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko.

          ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
          Phendula imibuzo ngeendatjana ZOMBILI.

          ISIGABA D: IINKONDLO
          Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI.

5.        Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile.

6.        Landela imiyalo onikelwe           yona    ekuthomeni   kwaleso   naleso   sigaba
          ngokuyelela okukhulu.

7.        Nombora iimpendulo zakho ngendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni
          lemibuzo.

8.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-75
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-75
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-75
          ISIGABA D:        Pheze imizuzu ema-75

10.       Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2        3                   DBE/2023
                                                   SC/NSC

IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO:

Abafundi bayeleliswa bona baphendule yoke imibuzo.

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.
     INOMBORO YOMBUZO                            IMITLOMELO   INOMBORO YEKHASI
1.1 UBonakele                                         17             5

1.2   UBonakele                                      18              6

ISIGABA B: UMDLALO

Phendula YOKE imibuzo.
2.1 Umngani                                          18              8

2.2   Umngani                                        17              10

ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.
3.1 'Baba-ke'                                        18              12

3.2   'Ngangizakubuza bani'                          17              13

ISIGABA D: IINKONDLO

Phendula YOKE imibuzo.
4.1 'Uyangena umlobokazi'                            17              15

4.2   'Mbizo yokuthula'                              18              17

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                          Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      4                     DBE/2023
                                                 SC/NSC

IRHELO LOKUQINISEKISA

Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule
YOKE imibuzo elindelekileko.

    ISIGABA               IINOMBORO          INANI LEMIBUZO      ITSHWAYO
                           ZEMIBUZO         EZOKUPHENDULWA           (√)
ISIGABA A:

UMBUZO 1.1                1.1.1–1.1.10               2
UMBUZO 1.2                1.2.1–1.2.10
ISIGABA B:

UMBUZO 2.1                2.1.1–2.1.11               2
UMBUZO 2.2                2.2.1–2.2.10
ISIGABA C:

UMBUZO 3.1                3.1.1–3.1.11               2
UMBUZO 3.2                3.2.1–3.2.11
ISIGABA D:

UMBUZO 4.1                 4.1.1–4.1.9               2
UMBUZO 4.2                4.2.1–4.2.10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                          Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      5                            DBE/2023
                                                 SC/NSC

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana

1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

          Umcabango wokobana uBonakele atjhiye ikhabo noyise, aziphe inarha
          njengonina, awumlisi, uziphe amandla. 'Ubaba kufanele athokoze khulu
          ngombana nakhu namhlanje sengifunde bengafika ebangeni lesibili, kunjalo
          nje sengineminyaka elitjhumi nambili. Yeke koke lokhu kutjho khona bonyana
          angisese mntwana omncani ongabhalelwa kuziphilisa ngombana vele 5
          nalapha ngakwethu ngiyaziphilisa. Akekho umuntu ongitjhejako. Koke lokho
          kungikatelele bona ngikwazi ukuziphatha ngokwami.'
          UBonakele ucabanga koke lokhu nje, uvela esikolweni uya ngakwabo,
          'Ngizakusuka lapha kwethu ngiziphe inarha ngombana umma kaBafunani
          muva nje sele asiza ngamalalo lapha kimi. Sele angenza isiratjha sakhe.' 10
          Ngitjho nomuntu ophambana noBonakele, bekangazibonela angakabuzi
          nokubuza bonyana yikulu into egoma uBonakele ngehliziyweni ngombana
          iinyembezi khabe zehla zehlile kodwana azisule msinyana ngombana
          angathandi bona abantu babone bonyana uyalila ngehliziywenakhe.
          'Angisafuni ukwiza litho lalapha kwethu.'                                15
          'Kusasa ngizakuvukela indlela. Iye, ngizakuvukela indlela!' Watjho njalo
          waphakamisa iinyawo enzela bona khona azakufika kwaba alungise
          izambatho zakhe uyise angakafiki ngombana angahle ambuze imibuzwana
          engapheliko. UBonakele nakathi wenza into, uyenza angasaqali emuva
          kodwana uqala phambili kwaphela. Usuke unetjhudu elikhulu nakwenzeka 20
          akubikele ngomtlhagwakhe ngombana akusuye umntwana othanda bona
          abantu babone iinyembezi zakhe.
                                                                             [Ikhasi 4–5]

          1.1.1        UBonakele wayekuliphi ibanga nakasuka eSiyabuswa begodu
                       wayeneminyaka emingaki?                                               (2)

          1.1.2        Ungewakwabani unina lakaBafunani begodu ubuya kiyiphi indawo?         (2)

          1.1.3        Ngokurhunyezweko hlathulula izehlakalo ezenza bona uBonakele
                       adele ikhabo aziphe inarha.                                           (2)

          1.1.4        Veza okuvela tjhatjhalazi okukhombisa bona uBonakele
                       bekamthanda uyise. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.               (1)

          1.1.5        Ubaba uMbuyiseli uyindoda enobuntu.
                       Sekela isitatimende esingehla ngephuzu ELILODWA.                      (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2        6                               DBE/2023
                                                   SC/NSC

          1.1.6        LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona unina lakaBafunani
                       nguye obekathathela uBafunani iinqunto epilweni nezenza bona
                       angakghoni ukuzijamela epilweni? Sekela isiqunto osithathako
                       ngamaphuzu AMABILI.                                                        (2)

          1.1.7        Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona uMahlangu
                       akhethwe njengomlingisi oyihlanganisa kilenovela?                          (2)

          1.1.8        Hlathulula isehlakalo NGASINYE esiveza umhlobo werarano lokha
                       uBonakele nakafika eDaveyton.

                       (a)     Irarano hlangana nabalingisi.                                      (1)

                       (b)      Irarano hlangana nomlingisi nendawo.                              (1)

          1.1.9        Ngokubona kwakho ingabe umtloli uphumelele nofana
                       akakaphumeleli ukuthiya umlingisi oyikutani ibizo elithi; 'Bonakele.'      (2)

          1.1.10       Coca ngesifundo esitholakala enovelini le ngepilo yomlingisi
                       onguBonakele.                                                              (1)

1.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

          Wasala abambe wangenzasi uThokozani ngombana nakhu akhange
          asamhlathululela uBafunani lokhu agade afuna ukumtjela khona. Kwathi
          akamvimbe kodwana wabuye wazisola ngombana abona bonyana uBafunani
          angekhe asajama akhulume naye.
          'Into eyenza bona ngisabe ukumtjela indaba engimphathele yona kukobana 5
          usese mncani umntazana lo kodwana e … yena indaba nje kukobanyana
          ucabanga bona usese mncancani. Akazi bona abakhozi bakhe sebavulile
          lapha emehlweni. Angazi bona ngingamngena ngakuphi umntazana
          wakwaMahlangu lo kodwana kuzakulunga.'
          Watjho njalo uThokozani wangena indlela naye waya ekhabo. UThokozani lo 10
          isibongo sakhe ngowakwaKhoza. Ufunda ibanga lekhomba esikolweni
          okuthiwa yiBuhlebethu khona ngeSiyabuswa. Umsana onganandaba
          nefundo. Nakhona esikolweni uyaya nje ngombana ababelethi bathi aye.
          Kodwana yena ayikho nje nakancancani indaba yokobana afunde ngombana
          akazi bonyana nakafundako nje, ufundela ini ngombana nakwabo abatlhagi. 15
          Uyise ngutitjherehloko ngesikolweni. Woke umuntu uyazibonela bona lapha
          kwaKhoza babantu abanezwano nokuhlalisana kuhle. Babantu abakwaziko
          ukuzirarululela iinkinga zabo zomndeni. Bamakholwa banjalo nje. UThokozani
          lo ukhulela emndenini onethando nethabo ngenkathi zoke.
          'Umsana wakwaKhoza kodwana ngabe ungenwe yini muva nje? Ngitjho 20
          ngombana uThokozani lo msana oziphatha kuhle nonehlonipho kodwana into
          esele imngene le, nami angazi bonyana kuyini kangaka nje.' UBafunani
          ungengutjeni, uyacabanga.
                                                                                [Ikhasi 40–41]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      7                             DBE/2023
                                                 SC/NSC

          1.2.1        Tlola indawo    nesikhundla   lapho    kusebenza   khona   uyise
                       kaThokozani.                                                          (2)

          1.2.2        Veza indaba uThokozani angabaza ukuyitjela uBafunani kanye
                       nesizathu esimbhalelisako.                                            (2)

          1.2.3        Tlola umehluko okhona ngokwehlalisano phakathi komuzi
                       wakwaKhoza nowakwaMahlangu. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (2)

          1.2.4        Rhunyeza    umphumela     owavelela        uBafunani     ngemva
                       kokuthandana kwakhe noThokozani.                                      (1)

          1.2.5        Ucabanga bona bewuyini umnqopho womtloli wokwenza bona
                       uNaSilombo abhale ukuyokubika umlandu kwaKhoza?                       (2)

          1.2.6        Ucabanga bona siyini isizathu somtloli sokobana asebenzise
                       umlingisi onguSgwadi ukobana kube nguye ozokutjela uMahlangu
                       bona ayokufuna abentwabakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (2)

          1.2.7        Ingabe isenzo sakaDabula sokungena ngelawini lakaBonakele
                       ngaphandle kokukokoda, afike akhulume ngendlela athanda ngayo
                       noBonakele le sisitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe?
                       Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                (2)

          1.2.8        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                       Umlingisi oyimbangi enoveleni le ngu …

                       A    Bafunani.
                       B    NaSilombo.
                       C    Mahlangu.
                       D    NaMndebele.                                                      (1)

          1.2.9        Ingabe isenzo sakaMahlangu sokuthobela koke okufunwa
                       nguNaSilombo ekubeni ubegade atlhorisa uNaMndebele
                       SIYAKHOLWEKA nofana ASIKHOLWEKI? Sekela ipendulwakho
                       ngephuzu ELILODWA.                                                    (2)

          1.2.10       Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isitlhori enovelini le.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

                                                             IMITLOMELO YESIGABA A:          35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      8                            DBE/2023
                                                 SC/NSC

ISIGABA B: UMDLALO

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule

2.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI C

          (UKhabo ukhambe yedwa ukuya ekhabo, kwathi abathathu uMlakana, uBusi
          no-Oscar bakhamba bobathathu. Basese ndleleni encophe emakhabo,
          bakhamba bayajama ngombana basabonisana.)

          UMLAKANA: (Adanile) Bakwethu Ngiyazi bona anginamali, nekhaya
                    siyatlhaga, kodwana angithandi bona umuntu angikhwele                   5
                    ehloko ngombana yena anemali nofana ekhabo banemali.
          U-OSCAR:  (Amkhuthaze) Bakwethu mina ngibawa bona singaphiki
                    noKhabo, soke siyazi uKhabo akakwazi ukukhuluma nabantu,
                    begodu nepilo ephilwa nguye ekhabo ayifani nepilo thina
                    esiyiphila emakhaya. Ngalokho asilibaleni ngakho koke                   10
                    akukhulumileko. Thina sisodwa asakheni amano wokulinga
                    ukukusiza ngemali, siboneni bona siyaphumelela ngawo.
          UMLAKANA: Unembile lapho Oscar, asiliseni abantu abasigabisela ngemali
                    bakhambe bodwa. Ngiyathaba ukubona itjisakalo yenu
                    yokulinga ukungisiza bona nami ngikwazi ukufezakalisa                   15
                    ibhudango lami lokuragela phambili ngokufunda.
          U-OSCAR:  Ukuphika noKhabo angeze kwasisiza ngalitho, soke siyamazi
                    bona uKhabo ifundo akayithandisisi kuhle.
          UBUSI:    Mina wangitjela emehlweni bona yena waphasa ibanga
                    letjhumi akasarageli phambili ngefundo.                                 20
          UMLAKANA: Yeke ufuna nami ngifane naye?
          UBUSI:    (Ngokurhaba) Uzokufana naye njani, ngombana ekhenu
                    abanamali, ngalokho angeze bakghona ukukwenzela nanyana
                    yini oyitlhogako? Yena ukhuluma nje uyazi bona ummakhe
                    umupha imali ayifunako ngesikhathi nangendlela afuna ngayo.             25
          U-OSCAR:  Yinolwani into ekhulunywa nguKhabo.
          UMLAKANA: Yinolwani vele. Mina ngifuna ifundo begodu ngiyithanda khulu
                    ifundo, nanyana nginganamali nje, kodwana kulibhudango lami
                    bona ngizifumane ngiseyunivesithi ngifunda.
                                                                           [Ikhasi 19–20]

          2.1.1        Tlola igama lomdlali ekuthiwa akakwazi ukukhuluma nabantu.               (1)

          2.1.2        Veza isitjhijilo esibangela bona uMlakana abhalelwe kukuya
                       eyunivesithi.                                                            (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      9                            DBE/2023
                                                 SC/NSC

          2.1.3        Veza iinsombululo zemiraro yabadlali abalandelako ezivezwa
                       babelethi babo mayelana nokuragela phambili neemfundo zabo.

                       (a) UMlakana                                                          (1)

                       (b) UBusi                                                             (1)

          2.1.4        Rhunyeza imbangela eyenza bona uKhabo akhambe yedwa
                       njengoba kusitjhiwo etheksthini engehla le.                           (2)

          2.1.5        Veza OKUKODWA okufanako okwakwenziwa bafundaba
                       ngaphambilini nokwenza bona sibathole bakulobu bujamo
                       obuvezwe etheksthini engehla.                                         (1)

          2.1.6        Ucabanga bona umtloli bekanqophe ukuwufikisa kiliphi izinga
                       umdlalo ngokuya ngokwemileyo yesakhiwana ngokwenza bona
                       uSello aboleke uMlakana imali yokuyozitlolisa eyunivesithi?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

          2.1.7        Ingabe isenzo sakaBusi sokuthula angatjeli muntu ngokukatwa
                       kwakhe nguMlakana sisitjelani ngobujamo egade angaphasi
                       kwabo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                           (2)

          2.1.8        Hlathulula umhlobo werarano osilethele ikulumiswano etholakala
                       etheksthini engehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.             (2)

          2.1.9        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                       Ummongondaba womdlalo lo ku …

                       A    sekelana kwabangani.
                       B    ngathembeki kwabangani.
                       C    kuthengiswa kweendakamizwa.
                       D    kubotjhwa kwakaMlakana.                                          (1)

          2.1.10       Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela isingeniso somdlalo lo.      (2)

          2.1.11       Ngokubona kwakho ingabe umtloli uphumelele ukunikela umdlalo
                       lo isihloko esinembako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.          (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2       10                           DBE/2023
                                                   SC/NSC

2.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI D

          (Kungemva kwamidina kwaMahlangu kuqeda ukuphuma isondo, uMlakana
          nabakhozi bakhe bayahlangana, baphana umlomo. Bajame ngaphasi komuthi
          ngombana ilanga lisatjhisa.)

          UKHABO:           (Athabile) Bakwethu ngiyathokoza ukunibona ningithabele.
                            Mina besele ngidlumbana bona seniyanginina, ngombana             5
                            saphambana ngamezwi.
          UMLAKANA:         Thina Khabo sasingaphikisani nawe, sasiphikisana nekulumo
                            yakho kwaphela.
          UBUSI:            Into ebesilwisana nayo, kukobana wena bewufuna
                            ukusikhandela kilokhu esikufunako.                               10
          UKHABO:           Alo niphethe ngani?
          U-OSCAR:          (Azikhomba) Mina sengizitlolisile eyunivesithi. Kodwana
                            iinfundo ziyokuthoma ngenyanga ezako uMhlolanja.
          UKHABO:           UBusi banoMlakana bona?
          UMLAKANA:         UBusi uzokuya ukuyozitlolisa ngeLesibili.                        15
          UBUSI:            (Angenelela) Bese siraga ngokubuthelela enye imali uMlakana
                            azozitlolisa ngayo.
          U-OSCAR:          Siyathemba bona kuzakuthi uTjhirhweni lo, sizabe
                            sesiyibuthelele yoke imali leyo.
          UKHABO:           (Abathokozisa) Ziindaba ezimnandi lezo.                          20
          U-OSCAR:          (Anqophise kuKhabo) Alo wena uraga njani ngepilo?
          UKHABO:           Mina ngisale ngasungula irhwebo lokulungisa iinhluthu
                            zabantu, bengihlanze neenkoloyi, ngithengisa nokudla. Kiyo
                            yoke lemisebenzi ngiqatjhe abasebenzi abalitjhumi.
          UMLAKANA:         (Amthokozisa) Lirhwebo elihle khulu lelo Khabo.                  25
          UBUSI:            Alo ulisungule njani irhwebo lakho lelo?
          UKHABO:           Ngithethe imali umma athe ngiyozitlolisa ngayo eyunivesithi,
                            ngasungula irhwelo leli.
          UMLAKANA:         Siyakuthokozisa kwamambala Khabo. Ube nomkhumbulo
                            omuhle wokusungula irhwebo elizokubuyisa msinya yoke             30
                            imalakho oyisebenzisileko nawulisungulako.
          UBUSI:            (Akhuluma ahleka.) Nami ngithaba khulu ngombana angeze
                            ngisatlhaga nangifuna ukulungisa iinhluthu. Sengizokuza
                            kuwe.
          BOKE:             (Bahleke)                                                        35
          U-OSCAR:          Nathi nasilambileko sesizokudla erhwebwni lakho. Usiphekele
                            ukudla okumnandi.
                                                                            [Ikhasi 40–41]

          2.2.1        Tlola izinto ezenziwa erhwebeni lakaBusi. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                          (2)

          2.2.2        Hlathulula   okufanako    phakathi kwezinto   ezenziwa   nguSello
                       noMbizo.                                                                  (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      11                            DBE/2023
                                                  SC/NSC

          2.2.3        Ngiyiphi ikolelo evezwe kilomdlalo?                                    (1)

          2.2.4        Ngokurhunyezweko       hlathulula     bona   aboStanza   noMbizo
                       bahlobana njani.                                                       (2)

          2.2.5        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Umdlali oyihlanganisa kilomdlalo …

                       A    nguBusi ngombana nguye ohlanganisa unina noMlakana.
                       B    nguKhabo ngombana nguye ohlanganisa abangani bakhe
                            noMlakana.
                       C    nguBusi ngombana nguye ohlanganisa uMlakana No-Oscar
                       D    nguKhabo ngombana nguye ohlanganisa uSello noMlakana.             (2)

          2.2.6        LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona uKhabo uvezwe amdlali
                       oyithanda khulu imali? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
                       ELILODWA.                                                              (2)

          2.2.7        Ucabanga bona ngisiphi isizinda sesikhathi esivezwe kilomdlalo?
                       Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                         (2)

          2.2.8        Ucabanga bona ngikuphi okusitjela bona umalume kaMlakana
                       umumuntu odobha phasi?                                                 (1)

          2.2.9        Ingabe isenzo sakaMlakana sokukata uBusi nanyana babangani
                       nje SIYAKHOLWEKWA nofana ASIKHOLWEKI? Sekela isiqunto
                       osithathako ngephuzu ELILODWA.                                         (1)

          2.2.10       Coca ngesehlakalo esisitlhori esibonakala emdlalweni ongehla lo.       (2)

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:          35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      12                               DBE/2023
                                                  SC/NSC

ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye

3.1       'BABA-KE' – NJ Msiza

          Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI E

          Ukhamba nje ubeka ugogwakhe umlandu ngokukhetha ukwakha
          ngekugcineni kwemizi yeMadakaneni. Nakuna izulu, umlambo ugcwala khulu
          uthole amanzi esele afuna ukurhurhula izindlwana zomtlhago esolo zafulelwa
          ngubamkhulwakhe ngotjani esolo beza nabo nabasuka emaplasini.

          Lona iqhegu sele laziyela kiboyisemkhulu. Abentwana bangakhula umbelethi 5
          usala ayedwa kwangasuthi azange akhe abelethe. Ugogo kaNkululeko naye
          abentazana bakwakhe bendile, amadodana nawo ayozakhela eMhluzi
          esigoga. Nasingekho isizukulwani sakhe kuthula kuthi du!

          Ukufunda akupheli, khulukhulu nasele kuvela izinto ezithusako. Malwele,
          zizenzo ezithusako njengokukata, ukubulala ngesihluku nezinye ezinengi. 10
          Njengomntazanyana osesemncani, uNkululeko yena usuthatha ukuthi
          nawufundako uba nalapha uyokujama khona ungasafunda. Bathe sele
          bangematlasini bezwa ngesimbi ebiza woke umfundi bonyana atjhinge
          eholweni.

          Nabo bezamaphilo besele bavela nge-ofisini likatitjherehloko barhabele 15
          eholweni. Ngemva kokuthandaza besele kunanyathiselwe iinthombe zabantu
          abathusa khulu. Bathome ngokurhaba abahlengi ngesiyelelilo abeze ngaso.
          'Gogo! Mina ngithukwe khulu namhlanjesi esikolweni. Besele ngisithi sizakhe
          siphumule ngombana liyasa liyatjhinga sitjelwa ngobulwele bentumbantonga
          kwanjesi sele sithi siphumulile kanti sidlalile'.                           20

          Ahlathululele ugogwakhe ngobulwele obutjha esele budlule namaphilo
          wabantu abanengi. Ugogwakhe avele athi: 'Bathomile nje ningomasubalalela
          ezinyezi banamanga.' UNkululeko alinge ngamandla abonise ugogwakhe.
                                                                                  [Ikhasi 22]

          3.1.1        Tlola indawo lapha kuhlala khona uNkululeko.                              (1)

          3.1.2        Veza ubulwele obuthuse uNkululeko.                                        (1)

          3.1.3        Veza obunye ubulwele obuvezwe endatjaneni le.                             (1)

          3.1.4        Hlathulula bona    ugogo    wayamukela    njani   indaba      eyeza
                       noNkululeko.                                                              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     13                           DBE/2023
                                                 SC/NSC

          3.1.5        Ngokurhunyezweko hlathulula indlela uNkululeko azi ngayo
                       ngobulwelobu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                  (2)

          3.1.6        Ingabe     isenzo      sakaNkululeko     sokurhabela     ekhaya
                       ayokuhlathululela ugogwakhe ngendaba ayithole esikolweni
                       simveza amlingisi onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.      (2)

          3.1.7        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       Iindatjana le yenzeka endaweni yedorobheni.                         (2)

          3.1.8        Ucabanga bona bekuyini ihloso yomtloli yokusebenzisa abafundi
                       lokha nakaveza indaba yobulwele oburhagelekobu esikolweni.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                (2)

          3.1.9        Umukghwa kagogo wokungafuni ukukholwa ngobulwelobu
                       usitjelani ngabantu abadala? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                           (1)

          3.1.10       Ngokubona kwakho, ucabanga bona ngiwuphi ummoya esivezelwa
                       wona endatjaneni le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA            (2)

          3.1.11       Coca ngommongondaba wendatjana le. Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                   (2)

3.2       'NGANGIZAKUBUZA BANI' – NJ Thamana

          Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI F

          UNoNjengabo uvuke wabilisela uMasangana amanzi wokuhlamba,
          nasikhuluma ngoMasangana sitjho uSithole, nakaqeda ukumthelela wadobha
          iqwatjhi lomthanyelo waphumela ngaphandle wayokuthanyela. Ubathe ulindile
          bonyana uSobentwana uzakhe aphume ayokuthewukela kodwana akaveli.
          Ugcina sele azomhlola bonyana ubanjwe yini angaphumi ngombana 5
          neenkhwelo ziyaphela nakungabetha i-iri lekhomba.

          Asangena emnyango uyabuza. 'SoNjengabo kanti kubhala kuphi? Kazi
          kusemini. Kghani unento yokukhamba na?' Angakaliginyi abesele
          amphendulile. Kazi akathathi kude ukufuthumela, ngesikhathi esincani
          ugcwala ipotjwana uMasangana. 'Tjhephana uzwene nobani noNjengabo 10
          bonyana     ngizakukhamba   ngesamarimarima       bese    yena akghone
          ukuzokuditjha kwamapha? Usithathaphi isibindi sokungiqotjha emzini wami?'

          Ngokudana aphendule uNaMarhayise bonyana yena bekazibuzela nje,
          abethe isandla phezu kwesinye. Uyahlonipha umkakhe utjengisa bona
          wakhulela emzini onomthetho kwaHlatjwayo. UMasangana abuze umkakhe 15
          bonyana aboNjengabo naboSphiwana bavuka nini abayi esikolweni na?
          Kungakadluli isikhathi eside uMasangana wadobha umtjhini wakhe wokusika
          amathayela wasalisa watjhinga endleleni.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     14                              DBE/2023
                                                 SC/NSC

          USithole wakhe eSphago eduze nendlela etjhinga ngeKghaphamadi. Uphuma
          ekuseni nje urhabele emsebenzini ngeDennilton e-OR Tambo. Basale bavuka 20
          abentwana bazilungiselele ukuya esikolweni. Ngetjhudu akhambe msinya
          uMasingana. Uthe nakafika endleleni yemsilekhondlo wathola bonyana
          indlela iyalungiswa. Kwamthatha isikhatjhana ukobana afike lapho atjhinga
          khona.
                                                                            [Ikhasi 43–44]

          3.2.1        Tlola amagama wabentwana ABABILI bakaSithole.                          (2)

          3.2.2        Ngamaphuzu AMABILI rhunyeza           izinto   ezisitjela    bona
                       uNaMrhayise umumuntu okhutheleko.                                      (2)

          3.2.3        Hlathulula ingozi evelele uNjengabo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                              (1)

          3.2.4        Dzubhula amagama asitjela      bona    uMasangana      ungubaba
                       ongamthembiko umkakhe.                                                 (1)

          3.2.5        Rhunyeza isehlakalo esabangela bona uMasangana agcine sele
                       abethe udorhodere esibhedlela.                                         (1)

          3.2.6        Hlathulula isisusa serarano esitholakala       endatjaneni      le.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (2)

          3.2.7        Ingabe ukudosa kanengi umtato kukaMasangana nanyana sele
                       atjeliwe bona angasadosa kusitjelani ngobujamo abekakibo?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (1)

          3.2.8        Phendula isitatimende esingenzasi NGOLIQINISO nofana
                       AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu
                       ELILODWA.

                       UNaMrhayise ungumma onesibindi        nokwaziko    ukujamelana
                       nanyana ngibuphi ubujamo.                                              (2)

          3.2.9        Ucabanga bona umtloli bekanqophe ukuyifikisa kiliphi izinga
                       indatjana le ngaphasi kwesakhiwana ngokwenza bona
                       uMasangana abuze bona abodorhodere bawahlalise kuhle
                       amathambo womntwanakhe ngaphambi kobana bamfake
                       isamende?                                                              (2)

          3.2.10       Coca ngomhlobo werarano elitholakala hlangana noMasangana
                       nabodorhodera ngemva kokuthola bona uNjengabo usamendelwe
                       kabutjha. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                         (1)

          3.2.11       Tshwaya ngesizinda sesikhathi esitholakala etheksthini engehla.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA C:              35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     15                      DBE/2023
                                                 SC/NSC

ISIGABA D: IINKONDLO
Phendula YOKE imibuzo.
UMBUZO 4: UYANGENA UMLOBIKAZI – MS Ntuli
4.1       Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          UYANGENA UMLOBOKAZI – MS Ntuli
          1            Kwakwakwakwii …!
          2            Uyangen' umlobokazi,
          3            Unyanyatha njengenwabu;
          4            Ugeje ngezikanokutjho,
          5            Nango weenkom' ezimasongesonge,
          6            Zeempondw' ezilemele futhi.
          7            Madoda phumani neenkhande,
          8            Nizokuthambel' igugu lomuzi,
          9            Ikwekwez' ekhanya salanga:
          10           Ikwekwezi yomkhanyo wezungulekosi.
          11           Hlaban' uMafunazoke
          12           Ikomo kababa yesiko, angene.
          13           Mfaz' eenyaw' ezimabatha
          14           Sukel' ukutunatuna njengombhenyani,
          15           Uhlangel' ukuphuma kwelanga:
          16           Ulis' ukufuthwa yintuthu
          17           Ing' ungamaqubutjhwana
          18           Ing' awunakhenomkhulu likhona.
          19           Bamangel' abathi bayazazi;
          20           Babasith' umend' awukho,
          21           Bathi; akayikuwubona.
          22           Nang' umlobokaz' angena!
          23           Ungen' anyanyatha njengenwabu,
          24           Ungen' agubuzele njengogubudu.
          25           Kwakwakwakwii …!
          26           Nomaphelaphelana yelusa
          27           Ilimu lakh' elimakghwakghwa,
          28           Libophe lingangeni nomlobokazi.
          29           Makhelwana khalim' ihliziywakho,
          30           Ulis' ukuhlolahlola ngombunjwana.
          31           Uyangen' umlobokazi;
          32           Nosokana thanyela,
          33           Ungalis' iinzibi zibuthene
          34           Emva komnyango inga
          35           Zihlekis' abayeni zinganamazinyo.
          36           Uyangen' umma ...
          37           Nosokana ningabang' ubudala.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      16                          DBE/2023
                                                  SC/NSC

          4.1.1        Tlola ubukondlo OBUBILI obusetjenziswe yimbongi emudeni
                       wesi-2 newesi-3 yekondlo engehla le.                                (2)

          4.1.2        Ngokurhunyezweko hlathulula okufanele kwenziwe         madoda
                       umlobokazi nakangenako ukuya ngendima yesibili.                     (2)

          4.1.3        Tlola bona ngubani ongenako ekondlweni engehla le.                  (1)

          4.1.4        Hlathulula okulindelwe bona kwenziwe mlobokazi nakangena
                       ekhakwakhe ukuya ngendima yesi-4. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                    (2)

          4.1.5        Ucabanga bona ngiziphi iinthombengqondo          ezisetjenziswe
                       yimbongi emideni elandelako?

                       (a)   'Nizokuthambela igugu lomuzi'                                 (1)

                       (b)   'Ikwekwez' ekhanya salanga'                                   (1)

          4.1.6        Ingabe imbongi inqopheni ngemida elandelako esekondlweni
                       engehla?

                       (a)   'Ugeje ngezikanokutjho'                                       (1)

                       (b)   'Nomaphelaphelana yelusa
                             Ilimu lakhe' elimakghwakghwa'                                 (2)

          4.1.7        Ucabanga bona kuyini eyenza bona abomakoti bangazwani
                       nabosokana babo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.               (2)

          4.1.8        Coca ngommoya wekondlo engehla.                                     (1)

          4.1.9        Ngokubona kwakho ngiwuphi umlayezo esiwethulelwa yimbongi
                       endimeni yesi-5.                                                    (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      17                     DBE/2023
                                                  SC/NSC

4.2       Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          MBIZO YOKUTHULA – MS Ntuli

          1            Mbizo yeentjhabatjhaba zeSewula Afrika,
          2            Ngikubiza ngebizo
          3            Ngingasililitho ephasini;
          4            Ngithi ndabezitha!
          5            Mbizo yokuthula,
          6            Mbizo yecolo,
          7            Ngithi bayethe kuwe.
          8            Mbizo, sisahlele isivunguvungwani,
          9            Nakusililo sitjhile,
          10           Kusele umlomo ukukhamisa,
          11           Kusele imikhono ehloko;
          12           Iphaphu liphaphela phezulu,
          13           Ihloko itjhuguluka yodwana,
          14           Umzimba uqale emva.
          15           Mbizo, umzimba urabhalele,
          16           Ubuqopho bubethwa mumoya,
          17           Ikhakhayi litjhiswa lilanga,
          18           Amehlo aqalele futhi
          19           Amatjhiya akasawagubuzi;
          20           Khona bekazawagubuza yimbiza?
          21           Maye, aphelelwe msebenzi.
          22           Mbizo, ngikutjela ngepilo,
          23           Ivinyilika amanzi sengamdzwela,
          24           Ubusuku senga yimini,
          25           Imini senga busuku,
          26           Umphako awugonywa mntwana,
          27           Umuntu umilele omunye iimpondo,
          28           Urharhula senga yingwe.
          29           Mbizo, wena uzokuthanyela,
          30           Uhlanganise iinkonjani neentakana;
          31           Uhlanganise amagwigwi nabojojo,
          32           Uhlanganise amakhozi namazuba,
          33           Ududuze abahlolo,
          34           Ududuze abahlolokazi,
          35           Udunduzele iintandani.
          36           Mbizo ngawe sithi:
          37           Mkhulu wakwaMandela,
          38           Unesibindi wakwaDe Klerk
          39           Siyathokoza kewakwaButhelezi,
          40           Bayethe kini noke mabandla;
          41           Noke mabandla weentjhaba zeSewula-Afrika;
          42           Asibe munye, sifane njeengenkwekwezi …

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2       18                            DBE/2023
                                                   SC/NSC

          4.2.1        Tlola ivumelwano etholakala emideni         elandelako   bewutjho
                       nokobana mhlobo bani wevumelwano.

                       'Ngikubiza ngebizo
                       Ngingasililitho ephasini'                                              (2)

          4.2.2        Dzubhula amabizo AMABILI weenkhulu avezwe ekondlweni
                       engehla le.                                                            (2)

          4.2.3        Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni ongenzasi.

                       'Iphaphu liphaphela phezulu'                                           (1)

          4.2.4        Veza ubukondlo OBUBILI obutholakala emudeni ongenzasi.

                       'Mbizo, sisahlele isivunguvungwani'                                    (2)

          4.2.5        Ucabanga bona uyini ummongondaba omunyethwe yindima
                       yesibili yekondlo engehla.                                             (2)

          4.2.6        Hlathulula okutjhiwo yimbongi mayelana nembizo ekhuluma ngayo
                       ngomuda olandelako.

                       'Ngithi bayethe kuwe.'                                                 (1)

          4.2.7        Ucabanga bona imbizo ekukhulunywa ngayo ekondlweni le yaba
                       namuphi umphumela. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                (2)

          4.2.8        Phendula isitatimende ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
                       bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       Abantu abanzima nabamhlophe           bayalingana   ngehlangothini
                       lezomnotho eSewula Afrika.                                             (2)

          4.2.9        Coca       ngokuphumelela      kwembongi        ukusebenzisa
                       isithombengqondo esinembako endimeni yesi-4 yekondlo engehla.          (2)

          4.2.10       Tshwaya ngommongondaba wekondlo le. Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                      (2)

                                                             IMITLOMELO YESIGABA D:           35
                                                                         INANI LOKE:          70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2023/529910ff-1e00-43e1-a8da-6c5cc6a31618) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2023/54c4c3be-68b4-4495-beef-154648e2ff76) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2018/388432ab-87e7-47ec-85d3-318bad70ee72) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2017/0ab22145-cf14-4103-bcd1-fab890c58817) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2016/91c828d1-2ce6-4bfa-8b9f-4ba6ab0508cd) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
