# isiNdebele FAL Grade 12 P2 NSC November 2017 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2017, 18 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2017/2d44201a-02e4-4997-b71b-484732b900c2
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P2 NSC November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2017/2d44201a-02e4-4997-b71b-484732b900c2)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2017-memo/55b9d4f0-6276-44de-8064-f9e5134c8f31) — Memo · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                     IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                          NOVEMBA 2017

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-18.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2          2                   DBE/Novemba 2017
                                                       NSC

YELELA

1.        Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
          aphendule imibuzo.

2.        Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
          elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
          ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo
          le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.

3.        Iphepheli LINEENGABA EZINE:

          ISIGABA A:        Inovela                 (35)
          ISIGABA B:        Umdlalo                 (35)
          ISIGABA C:        Iindaba ezifitjhani     (35)
          ISIGABA D:        Iinkondlo               (35)

4.        Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo.

          ISIGABA A: INOVELA
          Phendula imibuzo yenovela oyifundileko.

          ISIGABA B: UMDLALO
          Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko.

          ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
          Phendula imibuzo ngeendatjana ZOMBILI.

          ISIGABA D: IINKONDLO
          Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI.

5.        Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile.

6.        Landela imiyalo onikelwe           yona    ekuthomeni   kwaleso   naleso   sigaba
          ngokuyelela okukhulu.

7.        Tlola iinomboro zeempendulo njengombana zinjalo ephepheni lemibuzo.

8.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-60
          ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-60
          ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-60
          ISIGABA D: Pheze imizuzu ema-60

10.       Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2         3       DBE/Novemba 2017
                                                      NSC

IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO:

Abafundi bayeleliswa bona baphendule yoke imibuzo.

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.
  INOMBORO YOMBUZO                       IMITLOMELO         INOMBORO YEKHASI
1.1 UBonakele                                 18                   5

1.2 UBonakele                                    17                 6

ISIGABA B: UMDLALO

Phendula YOKE imibuzo.
2.1 Umngani                                      17                 8

2.2 Umngani                                      18                10

ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.
3. 'Bengenzani'                                  18                12

4. 'Ngangingatjho'                               17                13

ISIGABA D: IINKONDLO

Phendula YOKE imibuzo.
5. 'Ngitlhuwile'                                 17                 15

6. 'Umkghadi'                                    18                 17

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                        Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    4                   DBE/Novemba 2017
                                                 NSC

IRHELO LOKUQINISEKISA

Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.

    ISIGABA               IINOMBORO          INANI LEMIBUZO          ITSHWAYO
                           ZEMIBUZO         EZOKUPHENDULWA               (√)
ISIGABA A

Phendula                     1.1–1.2                   2
YOKE imibuzo.
ISIGABA B

Phendula                     2.1–2.2                   2
YOKE imibuzo.
ISIGABA C

Phendula                        3–4                    2
YOKE imibuzo.
ISIGABA D

Phendula                        5–6                    2
YOKE imibuzo.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     5                     DBE/Novemba 2017
                                                  NSC

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana

1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

          'Madekhethu izembatho zami zoke zisele kileya koloyi egade ngiyikhwele
          nangiza lapha. Nendlala seyithoma ukungisahlela. Ngomele namanzi.
          Umzimbami woke udiniwe, kunjalo nje ngithoma nokuzwa amakhaza.
          Yindaba engizoyithini yoke le? Kodwana lokhu ngikubona kuncono khulu
          kunepilo le egade ngiyiphila kwethu. Kuliqiniso akekho umuntu ozangisiza 5
          la kodwana okuthokozisako kukobanyana umphefumulo wami uphumulile.'
          UBonakele walala khona lapho, ngelanga elilandelako wavuka ngamasa
          avuswa makhaza. Wagelagela loke ihlathi angazi bonyana uya kuphi. Lapha
          ehlathini kunzima akakwazi ukubona ngitjho nelanga khona azakwazi
          bonyana sikhathi bani.                                                  10
          UBonakele bekagelagela loke ihlathi afunana neenthelo zemmangweni.
          Ebusuku godu alale khona lapho ehlathini. Kwaze kwaphela amalanga
          amathathu alala lapho ehlathini. 'Ngimi lo osele aphenduke intandani
          namhlanjesi abazali bami kube basaphila bobabili?' Watjho njalo zehla
          zalandelana iinyembezi kodwana wazisula ngombana akekho umuntu 15
          angamlilela nasele kunjengombana kunje.
          'Namhlanjesi ngizwa umzimbami lo ungangivumeli kuhle bona ngiyokulala
          kilelihlathi ngombana izolo ngibone inyoka phezu komuthi.' Athule acale
          ngehlathini lapha avame ukulala khona. 'Ipheze yangigongoda inyoka leya.
          Nje-ke kuncono ngiyokulala kude nehlathi namhlanjesi.' Wasuka khonokho 20
          wangena etjanini obude obumdlulako watjhinga kwenye intatjana ekade
          ayibona ivele kancazana kude nehlathi.
                                                                             [Ikhasi 11–12]

          1.1.1        Tlola bona ngewakwabani umfazi wesibili kaMahlangu.                     (1)

          1.1.2        UBonakele njengombana simthola asehlathini nje walala amalanga
                       amangaki khona?                                                         (1)

          1.1.3        Hlathulula indlela uBonakele      ahlangana   ngayo   nomtjhayeli
                       wekoloyi le egade akhwele kiyo.                                         (2)

          1.1.4        Rhunyeza unobangela owenza bona uBonakele agcine sele atjhiye
                       izembatho zakhe ngekoloyini le agade ayikhwele.                         (2)

          1.1.5        Kukwabani lapha uBonakele agcina ahlala khona nakasuka
                       ehlathini?                                                              (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      6                      DBE/Novemba 2017
                                                   NSC

          1.1.6        Ingabe ukusaba kukaBonakele ukuyokulala ehlathini kumsize njani
                       umtloli ekuthuthukiseni inovela le bona iragele phambili?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                     (2)

          1.1.7        Ucabanga bona ukurarana komlingisikutani nabesana ebamsahlela
                       esiteyitjhini, kwayiletha njani ipumelelo epilwenakhe. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA                                                   (2)

          1.1.8        VUMELANA nofana PHIKISANA nesitatimende esingenzasi bese
                       usekela isiqunto osithathako.

                       UBonakele mlingisi obuthakathaka, odedesako nongakwazi
                       ukujamelana neentjhijilo ahlangabezana nazo endleleni ngikho
                       abaleka kwabo nje.                                                       (2)

          1.1.9        Tshwaya ngelihlo elibukhali ummoya wenovela le.                          (2)

          1.1.10       Nabegade usebujameni bakaMahlangu, ngisiphi isiqunto ogade
                       ungasithatha lokha uBonakele nakakubikela bona utlhoriswa
                       nguNaSilombo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                       (2)

1.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

          UBonakele wazibonela bonyana ayilingani naye ipi le ngombana
          abajamelana noNduku noSponono khabe sebabanengi khulu. Abajamelana
          naye gade kungekho ngitjho noyedwa tere. Wabona bonyana nakangaragela
          phambili nokulwa nabantu abanengi kangaka uzakugcina angasenawo
          amehlo. Wabona bonyana okungcono abaleke. Uthe nakathi ufuna 5
          ukubaleka, babesele bambonile. Boke beza kuye ngamandla, omunye
          wamdosa ngomlenze.
          UBonakele waduleka phasi, badubula ihleko abantu abalwa naye
          nababukeleko. UBonakele wavuka lapho waziphendula ihlanya, kwaphela
          ukusaba kuye. Wezwa amandla selambuyela godu. Akakho umuntu kibo 10
          boke laba egade besilwa naye owathanda ukuqalana nehlanya. Boke
          bajamela kude naye babukela uNduku noSponono nomunye umsana basilwa
          noBonakele. UBonakele wazenzela nje kilaba abathathu. Zange
          kusamthatha isikhathi eside bona abahlule. Kwathoma ngoNduku wajamela
          kude noBonakele. Ubuso bakhe sebubovu iingazi. USponono wazibonela 15
          naye bona ayilingani naye.
          Zange asabandamela kuBonakele. Nomsana wesithathu wavele wazibonela
          bonyana gade kungasimdoko ophekelwe yena lo. Wazisola bonyana gade
          asalwelani noBonakele ngombana naku nabanikazi bendaba sebajamele
          kude. Baqine ngomlomo njengabafazi nje! UBonakele wabalisa zange afune 20
          ukugijimisana nabo. Wajama wabaqala nje. Bakhamba nje abakawuvali
          umlomo. Bayamthuka bambiza ngayo yoke ihlamba ekhona ephasinapha.
          UNduku wazwakala sele arhuwelela khulu, ngombana gade sele akude naye,
          asithi: 'Ulibambe lingatjhingi Bonakele!'
                                                                             [Ikhasi 31–32]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     7                     DBE/Novemba 2017
                                                  NSC

           1.2.1       Hlathulula indlela   UBonakele    amukelwa    ngayo     nakafika
                       eDaveyton.                                                           (2)

          1.2.2        UBonakele wabonwa ngiwo woke umuntu nakafika eDaveyton
                       bona akasuye umhlali wakhona. Veza izinto EZIMBILI ezibufakazi
                       balokho.                                                             (2)

          1.2.3        Ngephuzu ELILODWA, rhunyeza indlela uBonakele asungula
                       ngayo ibhizinisi lokuthengisa ama-abhula.                            (2)

          1.2.4        Veza isehlakalo lapha umtloli aveza khona uBonakele ngebizo
                       lakhe ngaphandle kwalapha alwa khona naboNduku.                      (2)

          1.2.5        Ucabanga    bona  uzokuba   yini  umphumela    wokuhlula
                       kwakaBonakele epini yakhe hlangana naye naboNduku
                       emphakathini wangeDaveyton? Ipendulwakho ayibe maphuzu
                       AMABILI.                                                             (2)

          1.2.6        LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona uBonakele umumuntu
                       onesiphiwo    sokuboniswa      lokha    nakunento   engakalungi
                       ezomvelela. Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.           (2)

          1.2.7        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Indaba yokobana uBonakele uyokulwa ipi yeendubulo noDuke
                       Hudson, ababelethi bakaBonakele bayifumana eenrhatjhini
                       ezilandelako.

                       A    Emrhatjhweni nakumabonakude.
                       B    Emrhatjhweni nakumagazini.
                       C    Emrhathweni nephephandabeni.
                       D    Emrhatjhweni, kumagazini, nephephandabeni.                      (2)

          1.2.8        Coca ngerarano elaba hlangana        nomlingisikutani   nendawo
                       ngesikhathi ahlala kwaMbuyiseli.                                     (2)

          1.2.9        Tshwaya ngelihlo elibukhali ngeqhinga lomtloli lokunikela
                       uBonakele ubujamo bomzimba lo ekuthiwa unawo ngesikhathi
                       asele ahlangene noKiller.                                            (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:            35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2       8                     DBE/Novemba 2017
                                                    NSC

ISIGABA B: UMDLALO

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule

2.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI C

          (Namhlanjesi lilanga lokuphuma kwemiphumela yabafundi bebanga letjhumi.
          Abafundi abanengi bavukela ngeentolo eziseduze nalapha bahlala khona,
          ukuyokuthenga iphephandaba eliphethe imiphumela yabafundi bebanga
          letjhumi. Ngapha ngeMaza abafundi bavukele esitolo kwaTjhigila
          ukuyokuthenga iphephandaba. UMlakana isokana lakwaSithole lijame 5
          noKhabo, uBusi no-Oscar ebegade afunda nabo igreyidi le-12, bangaphasi
          komuthi womrula baphethe iphephandaba, baqala amabizo wabo.)
          UMLAKANA:          (Eqele phezulu kanye athabile, nakasuka lapho azwakale
                             asithi.) Zimami ngiyakuthokoza ngiphasile. Bengingatjho bona
                             ngizokuphasa kuhle kangaka!                                  10
          UBUSI:             (Eqele phezulu athabile.) Zimami nami ngiphasile! (Abumbe
                             izandla zakhe ngokwetshwayo lokuthandaza) Ngiyathokoza
                             Zimu.
          U-OSCAR:           (Athabile.) Zimu ngiyakuthokoza nami ngiphasile.
          UKHABO:            (Athabile.) Nami ngiphasile ngiyathokoza Zimu.                      15
          U-OSCAR:           Bakwethu kufanele sithabeni kwamanikelela, ngombana soke
                             siphase kuhle ngamalengiso.
          UMLAKANA:          (Asekele u-Oscar.) Uqinisile lapho Oscar, phela bekuzokuba
                             buhlungu khulu, ngathana omunye wethu akhange
                             aphumelele.                                                20
          U-OSCAR:           Bekuzokuba buhlungu khulu Mlakana. Qala njengombana
                             silapha nje, besifunda soke ngokuhlanganyela nemisebenzi
                             yesikolo besiyenza soke ngokuhlanganyela. Ngalokho kuhle
                             ngombana siphasile.
          UMLAKANA:          Ukusizana kwethu ngemisebenzi yesikolo ngaso soke 25
                             isikhathi kusisize khulu, qala namhlanje soke sithabile,
                             ngombana siphasile soke.
          UBUSI:             (Angenelele.) Lokhu kulitshwayo elihle elitjengisako bona
                             ubungani bethu lobu akusibungani bokukhohlisana.
          U-OSCAR:           Nababelethi bethu bazokuthaba ngombana bazokubona 30
                             bonyana besizimisele …
          UKHABO:            Begodu bazokubona bonyana besingezi              lokhu   abantu
                             abanengi abadlumbana bona siyakwenza.
                                                                                [Ikhasi 13–14]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      9                      DBE/Novemba 2017
                                                   NSC

          2.1.1        Tlola igama lesitolo      lapha   aboMlakana   bathenge     khona
                       iphephandaba.                                                          (1)

          2.1.2        Ngokurhunyezweko hlathulula bona beyingobunjani ubungani
                       bakaMlakana, uBusi, u-Oscar noKhabo ukuya ngesiqetjhana
                       esingehla. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                            (2)

          2.1.3        Tlola umehluko phakathi koMlakana nabangani bakhe uqalise
                       ebujameni bemakhabo ekuphumeleliseni amabhudangwabo.                   (2)

          2.1.4        Ikulumo kaKhabo ethi, 'Sikhuluma nje uMlakana akanamali,
                       kwanina aninamali, kghani ninayo imali eningakghona
                       ukubhadelela ngayo uMlakana bona aragele phambili ngokufunda,'
                       imveza amdlali onjani? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.             (2)

          2.1.5        Ucabanga bona siyini isisusa serarano kilomdlalo?                      (2)

          2.1.6        Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokwenza bona
                       uMlakana angaphumeleli ukufumana umnikelo wemali yokutlolisa
                       eyunivesithi?                                                          (2)

          2.1.7        Phendula iintantimende ezilandelako ngoLIQINISO nofana
                       AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu
                       ELILODWA isitatimende ngasinye.

                       (a) Unina lakaBusi umhlobo wabantu abasese semuva ngepilo.             (1)

                       (b) U-Oscar akasuye umngani wamambala wakaMlakana.                     (1)

          2.1.8        Tshwaya ngelihlo elibukhali ipilo mazombe yomdlali onguSello.
                       Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                       (2)

          2.1.9        Ingabe    UYAZWELANA      nofana   AWUZWELANI     nomdlali
                       onguMlakana khulukhulu nawuqalisisa isiphetho somdlalo lo?
                       Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2        10                   DBE/Novemba 2017
                                                     NSC

2.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI D

          (UMlakana uditjhe noninakhe ngerhayisini barhamula incalumo.)
          UNAMASUKU:           (Arhamula  kabili.)    Mlakana    ndodana        benabonana
                               nomalumakho?
          UMLAKANA:            (Angakathabi.) Awa mma akhange sibonane. Kubayini
                               umma angibuza?                                    5
          UNAMASUKU:           (Arhamule kanye.) Ngikhulumile naye ngomrhala, uthe
                               umsebenzi mnengi khulu kibapha. Uthe ngikutjele bona
                               ungeza uzokusebenza nabo.
          UMLAKANA:            (Abeke phasi incalumo.) Mma mina angeze ngatjhugulula
                               umkhumbulwami. Isiqunto sokobana ngifuna ukuyokufunda, 10
                               ngisithathile ngiqedile.

          UNAMASUKU:           Lisa ukuhlola Mlakana. (Abeke phasi incalumo.)
          UMLAKANA:            Angihloli mma. Ifundo iqakathekile, begodu ivula amathuba
                               wokuphila ipilo engcono nephazimako.
          UNAMASUKU:           (Afuthumala.) Yihlama lento ongitjela yona. Umalumakho 15
                               nangu akhange afunde kodwana uyasebenza, begodu
                               uyaphila.
          UMLAKANA:            Vele umsebenzi awenzako ngowabantu abangakhange
                               bafunde.
          UNAMASUKU:           (Asilingeke.) Uthuka umalumakho wena.                             20
          UMLAKANA:            Angimthuki mma. Kanengi abantu abasebenza ukubhica
                               idaka ngilaba abangakhange bafunde.
          UNAMASUKU:           (Akhuluma akhomba.) Isokana lakwaMahlangu elihlala
                               ngenzasi lapha, uzangitjela bona nalo akhange lafunda
                               ngombana lisebenza nomalumakho?                       25
          UMLAKANA:            Angitjho njalo mma.
          UNAMASUKU:           Mlakana angifuni ukubangelana nawe itjhada. Ukhambe
                               uyokubonana nomalumakho. (Aphakamise incalumo.)
          UMLAKANA:            (Agandelele.) Mma mina angeze ngavuka ngisebenze
                               ikontraga. Umsebenzi engiwufunako ufuna ukufundelwa, 30
                               ngalokho          nami     kumele ngiyokufunda, begodu
                               nangifundileko ngiba semathubeni amahle wokufumana
                               umsebenzi omuhle nobhadela ngcono. Nangifumana imali
                               engcono, ubujamo bepilo yalapha ekhaya bungatjhuguluka,
                               nathi siphile ipilo engcono nephazimako.                35
                                                                                [Ikhasi 30–31]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2         11               DBE/Novemba 2017
                                                      NSC

          2.2.1        Hlathulula bona uNaMasuku ufuna enzeni uMlakana njengoba
                       aphase ibanga letjhumi nje.                                          (1)

          2.2.2        Ngokurhunyezweko tlola izinto ezathabisa uKhabo ebezikhombisa
                       bona irhwebo lakhe lizokuphumelela. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                     (2)

          2.2.3        Ngiziphi izinto EZIMBILI ezikhombisa tjhatjhalazi bona nanyana
                       umalumakhe lakaMlakana asebenza kodwana ayikho ituthuko
                       epilwenakhe?                                                         (2)

          2.2.4        Khetha ipendulo enembako kezilandelako.

                       Ummongondaba womdlalo lo ungawurhunyeza ngomutjho othi:

                       A    Umngani wamambala.
                       B    Umngani ngumasizabulale.
                       C    Ubuhle bokuba nomngani.
                       D    Ipilo ayiragi kuhle nawunganaye umngani.                        (1)

          2.2.5        Ucabanga bona uvezwe amdlali onjani uMbizo emdlalweni lo?
                       Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                  (2)

          2.2.6        Ucabanga bona kubayini uSello angazange atjele uMlakana bona
                       imali amboleka yona ngeyakaMbizo? Ipendulo ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                            (2)

          2.2.7        Ingabe isenzo sakaNaMathibela sokuqotha uBusi ngombana
                       asidisi, SIYAMUKELEKA nofana ASAMUKELEKI? Sekela isiqunto
                       osithathako ngephuzu ELILODWA.                                       (2)

          2.2.8        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                       UMlakana umthanda kwamambala uBusi.                                  (2)

          2.2.9        Ngokubona kwakho ucabanga bona ngisiphi isifundo esisethulelwa
                       mtloli emdlalweni lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.           (2)

          2.2.10       Imali iyamtjhugulula umuntu.

                       Tshwaya ngelihlo elibukhali isitatimende esingehlesi uqale ipilo
                       kaKhabo ngemva kobana abe nerhwebo. Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                    (2)

                                                            IMITLOMELO YESIGABA B:          35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    12               DBE/Novemba 2017
                                                 NSC

ISIGABA C : IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye

'BENGENZANI' – J Msiza

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

UThubana wona ngokuba nomntwana ngaphandle. Ipilo yekhaya lakhe beyiba yinturhu
yangamalanga. UThubana ngubani yena ngombana naye unekani yesirhwarhwa.
'Ngingathi uZimu angitjhudubaze kangaka mina ngilise umntwanami afelele
emmangweni? Nakanye! Angeze ngabulawa butjhatjha.' NguThubana asitjho
ngokufuthumela. Aphendule uNaMdlharhari, 'Angidondi-ke mina ukuthwala 5
amaratjhana wami ngibuyele kwethu. Ungakhohlwa bonyana abakangiqothi phela
mina ngeza ngeenkomo kwaThubana. Umntwana lowo yena singahlangana
ngizomgadanga ngimfundisele abanengi.'
Kwathi kungabelethwa umntwana obangwako lo, ugogwakhe wekhabomkhulu
wamthiya ibizo lakaSiphesihle. Ugogo kwamthabisa khulu ukubelethwa komsanyana lo 10
ngombana uthole umsana azomelusela iimbuzi zakhe. Usuyabazi-ke abantu abadala
akakho umntwana abafuna ukumloba. Ngakwelinye ihlangothi uThubana ubethabele
umsanyana lo ngombana aneemphalaphala ezisithandathu zabantazana asithi
umsana yena uzokuvusa umuzi. Ubephele asithela ayokubetha ingadla umuzwe asithi,
'Wakhula umuzi kaThubana! Nami ngizakhe ngidle umratha otshidzelwe 15
ngomrhorhotjhi otjhisa bhe ophekwe ngumalukazana.'
Umndeni kaThubana ukhulumisane noNaMdlharhari bona avumele uSiphesihle
azokuhlala ekhabo, kwaThubana. Avume uNaMdlharhari nokho ngokubalabala.
USiphesihle akaseselisana ngombana uza ekhabo nje, ungena igreyidi le-9.
Nakuyihloko akanayo. Kukhalinywa ngapha nangapha. Afika nje, sele athole 20
nabangani.
UNaMdlharhari usithakgha tle, unezandla kodwana akanalo ithuba lokubeka
umntwana enyongeni. Nasele atjhwile udobha nanyana yini ayitholako phambi kwakhe
ajikijele umntwana kungatshwenyi …
                                                                       [Ikhasi 8–9]

3.1       Wawakhe kuphi umuzi wakwaThubana?                                            (1)

3.2       Ngephuzu ELILODWA rhunyeza ngobuhle bomuzi wakwaThubana.                     (1)

3.3       Hlathulula ngephuzu ELILODWA lokho okwakubangela bona kwaThubana
          kuhlale kuliwa.                                                              (2)

3.4       Tlola ZIMBILI iinzathu ebezenza bona uThubana amthande begodu amfune
          ngekani uSiphesihle bona azokuhlala kwakhe.                                  (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      13             DBE/Novemba 2017
                                                   NSC

3.5       Akhe umadanise isimilo sakaThubana noNaMdlharhari esenza           bona
          babonakale baziinkunzi ezimbili ezihlala esibayeni sinye.                     (2)

3.6       LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona izenzo zakaSiphesihle
          azikhambisani nebizo lakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.              (2)

3.7       UThubana amabhudango ayenawo wokuba nendodana azange afezeke
          nanyana sele athethe uSiphesihle wamletha kwakhe. Sekela ngephuzu
          ELILODWA.                                                                     (2)
3.8       Ingabe isenzo sakaThubana sokuba nomntwana kwaGogodwana sisitjelani
          ngesimilo sakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                         (2)

3.9       Tshwaya ngelihlo elibukhali isitlhori senovela le.                            (2)

3.10      Coca ngesifundo osithole endatjaneni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                     (2)
                                                                                        [18]

UMBUZO 4: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye

'NGANGINGATJHO' – J Msiza

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

'Wakhe waba sebujameni lapho wenza ilitho ngaphandle kokuba nesineke nokulinda?
Nasele kunje vane kusenyukela ngeqiniso. Omunye nomunye umuntu okhona ephasini
uyaba kilobu bujamo.' NguVukile uqeda ukuvuka. Umuntu uphumula angalala. Kwala
bona acazuluke. Ithome imicabango iphambane engqondwenakhe atshwenyekile.
Ngokuya ngababelethi bakaVukile ibanga letjhumi nambili kuphelela kwesikolo. 5
Indlukazi yakwabo sithabathaba eTjhejanapha.
Ilanga lithi liphuma libe litjhisa kwamanikelela. Uyise ubakhulise kuhle bebangatlhogi
litho. Bebafunyana lokhu nalokhuya. Alo! Ungakhuluma zalapho uyako. Ungakhulumi
zalapho ubuya khona? Namhlanjesi kubudisi, yoke into ifike ekupheleni. Abangani
bakaVukile afunda nabo esikolweni nabo boke abantwana abasebangeni letjhumi 10
nambili azange bazigedla baphanagela.
Bafaka iimbawo zokuyokuraga ngefundo ephakemeko ngomnyaka olandelako. Nange
ungahlala uphuthe imikhono ufunyana sele zizele zoke iinkolo kungasekho lapha
ungafuhlezela ufake khona ihloko 'NaKotheni iintumbanyana ozibamba noVukile
zizonilethela ubudisi naningakatjheji. Zizokwenza bonyana kube netjhada. 15
KukwaMbinakomo lapha anizuzilawula.'
Wathi bonyana akhulise uVukile kusukela ebuncanini kufikela nje, wamthombisa
ngamagegedlha amathathu weenkomo yena namhlanje nakafanele ayokungena
ebubulweni elithengisa iinkoloyi engisebenza kilo, uthi uyadlula uyokufunda ukuya
phambili.                                                                         20
Akuzukwenzeka lokho, thana okungcono uthi uyokwenda kubuye iinkomo zakhe.
Namhlanje nendlukazi nasi nayo iyamgwabisa. UNaKotheni banomntwanakhe sele
bakhihla isililo. Wakhuluma ukhulumile uMbinakomo, akekho ongabe asatjho iltho.
                                                                      [Ikhasi 18–19]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     14                   DBE/Novemba 2017
                                                  NSC

4.1       Tlola izinto EZIMBILI ezifakazela        bona   umndeni    wakwaMbinakomo
          bekubabantu abangadobhi phasi.                                                    (2)

4.2       Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI lokho okubufakazi bokobana uVukile
          bekahlakaniphile esikolweni.                                                      (2)

4.3       Ukuya ngoMbinakomo bekafuna kwenzekeni ngoVukile nakaqeda ibanga
          letjhumi nambili? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                            (1)

4.4       Amagama alandelako amveza amlingisi onjani umuntu owakhulumako?
          Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI umlingisi ngamunye.

          4.4.1    'NaKotheni iintumbanyana ozibamba noVukile zizonilethela ubudisi
                   naningakatjheji.   Zizokwenza    bonyana     kube      netjhada.
                   KukwaMbinakomo lapha anizuzilawula.'                                     (2)

          4.4.2    'Namhlanje woke umuntu ufuna ukuzibona afundele ibizelo
                   alithandako. Athi angaqeda athenge umlilo wekoloyi, indlu kanokutjho
                   nokhunye. Alo! Mina ngingonjani ophambana nehlombe?'                     (2)

4.5       Ucabanga bona ngikuphi okwenza uNoVukile agcine akhulume amagama
          athi 'Ngangingatjho bona kuzakuba nje'? Ipendulwakho ayibe maphuzu
          AMABILI.                                                                          (2)

4.6       Indatjana le inommoya ovangileko.

          Sekela isitatimendesi ngephuzu ELILODWA ihlangothi ngalinye lommoya,
          uqalise ezehlakalweni ezivezwe mtloli kilendatjana.                               (2)

4.7       Ingabe isenzo sakaMbinakomo sokwala ukubhadelela uVukile esikolweni,
          SIYAMUKELEKA nofana ASAMUKELEKI? Sekela isiqunto osithathako
          ngephuzu ELILODWA.                                                                (2)

4.8       Tshwaya ngelihlo elibukhali ipatho kaMbinakomo ebantwini bengubo
          khulukhulu nawuqalise endabeni yamalungelo.                                       (2)
                                                                                            [17]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA C:            35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      15           DBE/Novemba 2017
                                                   NSC

ISIGABA D: IINKONDLO
Phendula YOKE imibuzo.
UMBUZO 5
Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
NGITLHUWILE – JN Malobola
1           Ngijamile ngithule ngithe du,
2           Ngijame nje ngiyaqalaqala;
3           Ngiqalaqala ummango,
4           Imimmango engakhe ngayikhamba.
5           Namhlanje ngitlhuwile,
6           Amahlathi nemimmango kuyile,
7           Kuye akusabonakali nomfuyi,
8           Sengijame ngibambeke njengomloyi.
9           Emmangweni kwakulila imitshere,
10          Kwakulila iketezi nokhubayi,
11          Kwakumimihla yethando elalivutha komlilo,
12          Libopha abantu ikatha.
13          Imirwibili itjhagala emahlathini,
14          Ibetha imilozi njengeentjheli,
15          Zisoma imidzidhla,
16          Ummango ungaboni ukoma.
17          Ngitlhuwile, ngihlulukele umnombela,
18          Iye, umtshadlho nomvilo,
19          Ngihlezi ngaphasi komtholo.
20          Gadesi uphi ummango?
21          Uphi wekhethu umlanjana,
22          Ngisele amakhaza njengerhwaba?
23          Ngipholise ihloko eqaqamba njengezulu,
24          Iqaqamba inganaduma.
25          Ngithi uphi wakwethu umlambo,
26          Ngisuse ukutjhisa nenyora?
27          Ngisele aphole njengesithundu sethwasa,
28          Kiwo ophakela imizi nemizana.
29          Ngitlhuwile, ngitlhuwele umraga,
30          Lapha bekudla zabokhokho,
31          Inarha isese liphasi,
32          Iphasi lokuphila.
33          Isigume kwakusese mphako,
34          Womkhambi akhambela ukubuya.
35          Imbicani nomsobo zisese sitjhebo sokulingana,
36          Ihloko isakhula nomzimba.
37          Iye, iinthebe zihlwa ziphuphuma,
38          Iye, imitlhodlho ihlwa imanzi,
39          Iye, unotlabalala arhanyulwa angaselwa.
40          Iye, ngitlhuwile, layizolo likude!
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      16                      DBE/Novemba 2017
                                                   NSC

5.1       Tlola imihlobo EMIBILI yeenthelo zemmangweni ezitholakala ekondlweni le.             (2)

5.2       Buyelela utlole imida engenzasi bese uthalela ivumelwano elitholakala kiyo
          utjho nokobana mhlobo bani wevumelwano.

          'Ngithi uphi wakwethu umthombo
          Ngisuse ukutjhisa nenyora?'                                                          (2)

5.3       Rhunyeza ummongondaba omunyethwe yindima yokugcina yekondlo le.                      (2)

5.4       Hlathulula ngewakho amagama unobangela wokutlhuwa kangaka kwembongi
          le.                                                                                  (1)

5.5       Ucabanga bona imbongi inqopheni ngamagama athi 'ihloko isakhula
          nomzimba'.                                                                           (2)

5.6       Ingabe imida elandelako imumethe            muphi       umqondo    njengombana
          isetjenziswe ekondlweni engehla le.

          5.6.1        'Sengijame ngibambeke njengomloyi.'                                     (2)

          5.6.2        'Kwakumimihla yethando elivutha komlilo'                                (2)

5.7       Coca ngommoya otholakala ekondlweni engehla le. Ipendulo ayibe liphuzu
          ELOLODWA.                                                                            (2)

5.8       Nawutshwaya ngelihlo elibukhali ucabanga bona kungakghonakala bonyana
          imbongi ibuyele epilweni ebalabala ngayo le na? Ipendulwakho ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                            (2)
                                                                                               [17]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    17                   DBE/Novemba 2017
                                                 NSC

UMBUZO 6

Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

UMKGHADI – PS Skosana

1           Yingubo kwaMabhoko,
2           Kibobamkhulu unomzana
3           Uya ngayo.
4           Kumthandazo wakhona,
5           Umrhorha nguthembekile.

6           Yingubo yakoNomtjherhelo,
7           Ngalokho indoda yikomo,
8           Ngayo indoda sibaya,
9           Yatlhoga ikomo,
10          Itlhoga umkghadi.

11          Abezimu balala ngawo,
12          Bawutlhoga baveza amabhudango,
13          Bawutlhoga bawufuna ngobulwele,
14          Bavula amehlo bacimezile,
15          Indoda ilile senghwani.

16          Isivunguvungu siphelelwe yikoro,
17          Ithethwe mkghadi;
18          Ilothe liphelelwe litjhudu,
19          Lithethwe mkghadi;
20          Kusele itsikizi umabhaqa ngoboya.

21          Nakuyikoro ngeyakosokomo,
22          Awudojwa ziinyoni njengembewu;
23          Imbewu elele ebaleni.
24          Ngizwela onganawo,
25          Utlhoga ikhande lomzimba.

26          Kuhle ukuba nguwe mkghadi,
27          Awembesi ngancanye,
28          Wembesa kwesibhakabhaka,
29          Ombeswa nguwe,
30          Ucwila inga ungemanzini.

31          Umkghadi ngugubudu emanzini,
32          Ugeja ngamafutha;
33          Usale unothe inga mhlwehlwe,
34          Usale uphazima inga lirhwaba,
35          Usale utjhelela inga yitshidzo.

6.1       Tlola KUBILI okusekondlweni okuveza bona umkghadi lo uyingubo yakuphi?          (2)
6.2       Veza izinto EZIMBILI eziqakathekileko ezenziwa ngomkghadi.                      (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      18                 DBE/Novemba 2017
                                                   NSC

6.3       Dzubhula umuda otjengisa          bona   abezimu   bakutlhogisa   ipilo   ehle
          nawunganawo umkghadi.                                                             (2)

6.4       Mhlobo bani wesithombe-ngqondo esisetjenziswe yimbongi emudeni we-14?             (2)

6.5       Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi ngokusebenzisa umuda we-7
          ekondlweni engehla le?                                                            (2)

6.6       Ingabe ukusetjenziswa kwesifaniso        emudeni   we-15   kukuthinta     njani
          ekuzwisiseni indima le yekondlo?                                                  (2)

6.7       Ngokubona kwakho, ingabe umkghadi lo USAQAKATHEKILE nofana
          AWUKAQAKATHEKI esikhathini sanamhlanjesi? Ipendulo ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                         (2)

6.8       Coca ngommongondaba wekondlo engehla le.                                          (2)

6.9       Tshwaya ngelihlo elibukhali ukuphumelela kwembongi ekukhetheni amagama
          ukuveza bona umkghadi uqakatheke khulu emadlozini. Ipendulwakho ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                                 (2)
                                                                                            [18]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA D:             35
                                                                     INANI LOKE:            70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2017/30cfb73c-d32d-418e-8ea9-9c540a8a686a) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2017/d2f6891a-f20d-4d91-8e10-044576ac7c70) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2017/0ab22145-cf14-4103-bcd1-fab890c58817) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-feb-march-2017/747214c0-4c04-46cb-9124-e09bf7565780) — isiNdebele FAL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2023/54c4c3be-68b4-4495-beef-154648e2ff76) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022/732251eb-59b2-48e0-bcc5-f0b5a24dc71e) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
