# isiNdebele FAL Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2022, 19 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022/732251eb-59b2-48e0-bcc5-f0b5a24dc71e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 19

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022/732251eb-59b2-48e0-bcc5-f0b5a24dc71e)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isindebele. Question paper, 19 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022-mg/e996907b-8c76-48b9-bdb7-2e47c6ee0a5d) — Memo · 2022 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                     IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                          NOVEMBA 2022

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½

                                    Iphepheli linamakhasi ali-19.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2       2                      DBE/Novemba 2022
                                                    NSC

YELELA

1.        Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
          aphendule imibuzo.

2.        Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
          elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
          ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le
          bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.

3.        Iphepheli LINEENGABA EZINE:

          ISIGABA A:        Inovela                 (35)
          ISIGABA B:        Umdlalo                 (35)
          ISIGABA C:        Iindaba ezifitjhani     (35)
          ISIGABA D:        Iinkondlo               (35)

4.        Khetha IINGABA EZIMBILI uphendule ngazo.

          ISIGABA A: INOVELA
          Phendula imibuzo yenovela oyifundileko.

          ISIGABA B: UMDLALO
          Phendula imibuzo yomdlalo owufundileko.

          ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI
          Phendula imibuzo ngeendatjana ZOMBILI.

          ISIGABA D: IINKONDLO
          Phendula imibuzo ngeenkondlo ZOMBILI.

5.        Sebenzisa irhelo lokuhlola ukuqinisekisa bona yoke imibuzo uyiphendulile.

6.        Landela imiyalo onikelwe           yona    ekuthomeni   kwaleso   naleso   sigaba
          ngokuyelela okukhulu.

7.        Nombora iimpendulo zakho ngendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni
          lemibuzo.

8.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokuphendula isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-75
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-75
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-75
          ISIGABA D:        Pheze imizuzu ema-75

10.       Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    3         DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

IKHASI LETHEYIBULA LOKUMUNYETHWEKO:

Abafundi bayeleliswa bona baphendule yoke imibuzo.

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.
    INOMBORO YOMBUZO                        IMITLOMELO   INOMBORO YEKHASI
1.1 UBonakele                                    17             5

1.2 UBonakele                                     18              6

ISIGABA B: UMDLALO

Phendula YOKE imibuzo.
2.1 Umngani                                       17              8

2.2 Umngani                                       18              9

ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.
3. 'Kanti kunje'                                  17             12

4. 'Bengenzani'                                   18             14

ISIGABA D: IINKONDLO

Phendula YOKE imibuzo.
5. 'Ngiyathokoza'                                 17             16

6. 'Erholweni lakoNomtjherhelo'                   18             18

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                     Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    4                   DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

IRHELO LOKUQINISEKISA

Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.

    ISIGABA               IINOMBORO          INANI LEMIBUZO          ITSHWAYO
                           ZEMIBUZO         EZOKUPHENDULWA               (√)
ISIGABA A:

UMBUZO 1.1               1.1.1–1.1.11 +                1
UMBUZO 1.2                1.2.1–1.2.11
ISIGABA B:

UMBUZO 2.1               2.1.1–2.1.10 +                1
UMBUZO 2.2                2.2.1–2.2.11
ISIGABA C:

UMBUZO 3                   3.1–3.10 +                  1
UMBUZO 4                    4.1–4.11
ISIGABA D:

UMBUZO 5                    5.1–5.9 +                  1
UMBUZO 6                    6.1–6.11

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    5                       DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

ISIGABA A: INOVELA

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana

1.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

          UDilika noHloyiwe akhange basona isikhathi kodwana basuka khonokho
          babamba uJamuludi ikomo yakayise bathi balinga ukuyihlukanisa nezinye
          iinkomo kodwana kwaba ngasuthi iyabona bonyana balinga ukwenzani. Yeqa
          yararha emoyeni. Balinga ngazo zoke iindlela kodwana uJamuludi bekumdlalo
          nje lokho kuye ngombana bekathi nakabhodlako, uHloyiwe noDilika beqe 5
          bajamele kude. Kuthe ngelikade uDilika wabona bonyana badlala ngesikhathi
          sabo lapha ngombana ikunzi le yikulu kunabo. Njeke babona bonyana
          okungcono babophelele amakonyana amabili emthini omkhulu. Nangambala
          benza njalo, bawabopha nemilomo khona angazukubanga itjhada uBonakele
          abe awafumane.                                                            10

          Kwathi ntambama nakubuyiswa iinkomo namakonyana, uMbuyiseli wabuza
          bonyana aphi amakonyana amabili njengombana gade angawaboni kibonina
          nje. Ipendulo ayifumana ngoDilika noHloyiwe yamanelisa. Njeke wazibonela
          naye bonyana ihlongandlebe nguye uBonakele. Wabamba uBonakele
          wamdula khulu ngesambogo, athi uyamjezisa njengombana ahlale asenza 15
          kwabanye. Nakaqeda ukumbetha wathi kuye akhambe ayokufuna
          amakonyana lawo, yena bekasithi uyamthusa nje khona azokwazi bonyana
          akukafaneli bona alale ekweluseni. Bekacabanga bonyana uzakuthi ngelanga
          elilandelako akhambe nabesana ayokufuna amakonyana lawo abe
          awafumane. Bekazimisele bonyana uBonakele uzakuthi nakabuya 20
          angakawafumani, uzamcolela amphathe kuhle njengabanye.

          UBonakele yena wakuthatha lokhu njengesibonelo                   sakaMbuyiseli
          sokungamthandi ngombana angasuye umntwanakhe.
                                                                                   [Ikhasi 14]

          1.1.1        Tlola ibizo lomsana MUNYE wakwaMbuyiseli.                                   (1)

          1.1.2        Tlola ibizo lekunzi eyahlula abesana nabathi bayayibopha.                   (1)

          1.1.3        Ngokurhunyezweko hlathulula isenzo esenziwa nguMbuyiseli
                       kuBonakele nesabangela bona uBonakele anghale kwaMbuyiseli.
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                        (1)

          1.1.4        Hlathulula isisusa serarano phakathi kwakaBonakele noMbuyiseli.             (2)

          1.1.5        Hlathulula izehlakalo EZIMBILI ezikhombisa bona uNaSilombo
                       akanasimilo esihle.                                                         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    6                        DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

          1.1.6        Ucabanga bona uyini ummongondaba wenovela le. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                                 (2)

          1.1.7        Hlathulula isifundo osithole ngepilo kaThokozani.                       (2)

          1.1.8        Phendula isitatimende esilandelako ngoLIQINISO nofana
                       AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu
                       ELILODWA.

                       UNduku noSponono badlale             indima    eqakatheke   khulu
                       epumelelweni kaBonakele.                                                (2)

          1.1.9        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                       Umlingisi oyimbangi enovelini le ngu …

                       A    Bonakele.
                       B    NaSilombo.
                       C    NaMndebele.
                       D    Mahlangu.                                                          (1)

          1.1.10       Isenzo sakaBonakele sokuqotha uNaSilombo SIHLE nofana
                       SIMBI? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                   (1)

          1.1.11       Coca    ngokuphumelela       komtloli    ukusethulela   isingeniso
                       senovela le.                                                            (2)

1.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

           'Ngizwani kodwana Bafunani? Ingabe ngikuzwa kuhle nje? Akhe ubuyelele
           godu, uthini?' 'Sengitjhwile mma, nawuraga nokuzenza umuntu
           onganangqondo, ngizakukhamba mina khona nje.' 'Ngewami umuzi lo.
           Ucabanga bonyana mina ngizokurabhelana nawe? Uyazikhohlisa mntazana!
           Ungakhamba khona nje nawuthandako uyokufuna bakwaNkosi lapha 5
           bakhona.' Kwatjho uNaSilombo kuBafunani.

           'Hi ... hi ... hi ...! Mma ngu ... nguwe ongakhuluma amezwi afana nalawo
           lapha kimi? Hi ... hi ... hi ...!' 'Thula! Abantu bazokuthini nabezwa umfazi
           ongangawe nje alila? Ungasihloleli wena!' 'Mma wena wahlukanisa
           uMahlangu nomkakhe ngombana wena ufuna ukudlala ngaye. Ngikhuluma 10
           nje, umntwanabo uBonakele nonina bayatlhaga. Abanayo ngitjho nendawo
           yokulala lapha bakhona. Khona kwazi bani, mhlambe nje sekade
           bahlongakala. UMahlangu naye akwaziwa bonyana sikhuluma nje ukuphi
           nenarha. Uyandinda ngesibanga sakho mma!'

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    7                       DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

           'Heyi, heyi! Bafunani, Bafunani!' 'Angikaqedi mma. Khona nje wena sewufuna 15
           bona nami ngikhambe ngiziphe inarha wena usaphila, usagoma amabele.
           Kunjalo nje angazi bonyana wahlukaniswa yini nobaba uNkosi.'
           'Khona nje siyatlhaga asinayo ngitjho nemadlana yokuthengela umntwana
           ibisi, uyagula, ulele phasi, akasikinyeki nokusikinyeka. Sesilindele bona
           simbone alele ubuthongo bokugcina kodwana wena gogo wakhe usese 20
           khona usaphila! Mina angekhe ngayijamela into efana nale. Njeke
           ngiyakutjhiya nami ngiyakhamba la emzini kaMahlangu. Kungcono ngife kube
           kanye.'
                                                                             [Ikhasi 64–65]

          1.2.1        Tlola ebegade kutlhogwa nguNaSilombo banoBafunani ukuze
                       basize umntwana kaBafunani ngokumusa emtholapilo.                        (1)

          1.2.2        Tlola isibongo salapho kubelethwa khona umntwana kaBafunani.             (1)

          1.2.3        Veza izinto EZIMBILI uBafunani asola unina ngazo etheksthini
                       engehla.                                                                 (2)

          1.2.4        Rhunyeza isehlakalo esenzeka mhlana uNaSilombo abuya
                       ukuyokubona isidumbu sakaBafunani nakazakuthola umndeni
                       wakwaMahlangu ubuyile. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA               (2)

          1.2.5        Veza iqhinga lokuziphilisa elenziwa       nguBonakele     ngemva
                       kokutjhiselwa nokuthathelwa imalakhe.                                    (1)

          1.2.6        Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokobana athathe
                       uBonakele ayomhlalisa kwaMbuyiseli ngaphambi kobana aye
                       ngeDaveyton? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                        (2)

          1.2.7        Hlathulula bona ngisiphi isifundo esisethulelwa mtloli ngesenzo
                       somlingisi onguBonakele sokusuka eplasini lekhuwa nanyana
                       bekahlala kamnandi anakho koke akutlhogako. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                                  (2)

          1.2.8        Ucabanga     bona    ukubotjhwa      kwakaMahlangu      ngebanga
                       lokungakaphathi umazisi kusitjelani ngesizinda sesikhathi senovela
                       le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                 (2)

          1.2.9        Hlathulula umqondo omunyethwe magama athi, 'Sekubonwa
                       ngokusa emntwaneni kaBafunani.'                                          (1)

          1.2.10       Ngokucabanga kwakho ingabe umtloli uphumelele ukusethulela
                       uBonakele njengomlingisi oyikutani wenovela le. Ipendulwakho
                       ayibe maphuzu AMABILI.                                                   (2)

          1.2.11       Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusivezela umhlobo werarano
                       elitholakala etheksthini engehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                (2)

                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:              35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    8                   DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

ISIGABA B: UMDLALO
Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule

2.1       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI C

          (Namhlanjesi lilanga lokuphuma kwemiphumela yabafundi bebanga letjhumi.
          Abafundi abanengi bavukele ngeentolo eziseduze nalapha bahlala khona,
          ukuyokuthenga iphephandaba eliphethe imiphumela yabafundi bebanga
          letjhumi. Ngapha ngeMaza abafundi bavukele esitolo kwaTjhigila
          ukuyokuthenga iphephandaba. UMlakana isokana lakwaSithole lijame 5
          noKhabo, uBusi no-Oscar ebegade afunda nabo igreyidi le-12, bangaphasi
          komuthi womrula baphethe iphephandaba, baqala amabizo wabo.)

          UMLAKANA: (Eqele phezulu kanye athabile, nakasuka lapho azwakale
                    asithi.) Zimami ngiyathokoza ngiphasile. Bengingatjho bona
                    ngizokuphasa kuhle kangaka!                                           10
          UBUSI:    (Eqele phezulu athabile.) Zimami nami ngiphasile!
          U-OSCAR:  (Athabile) Zimu ngiyathokoza nami ngiphasile.
          UKHABO:   (Athabile) Nami ngiphasile ngiyathokoza Zimu.
          U-OSCAR:  Bakwethu kufanele sithabeni kwamanikelela, ngombana soke
                    siphase kuhle ngamalengiso.                                           15
          UMLAKANA: (Asekela u-Oscar) Uqinisile lapho Oscar, phela bekuzokuba
                    buhlungu khulu, ngathana omunye wethu akhange
                    aphumelele.
          U-OSCAR:  Bekuzokuba buhlungu khulu Mlakana. Qala njengombana
                    silapha nje, besifunda soke ngokuhlanganyela nemisebenzi              20
                    yesikolo besiyenza soke ngokuhlanganyela. Ngalokho kuhle
                    ngombana siphasile soke.
          UMLAKANA: Ukusizana kwethu ngemisebenzi yesikolo ngaso soke isikhathi
                    kusisize khulu, qala namhlanjesi soke sithabile, ngombana
                    siphasile.                                                            25
          UBUSI:    (Angenelela) Lokhu kulitshwayo elihle elitjengisako bona
                    ubungani bethu lobu akusibungani bokukhohlisana.
          U-OSCAR:  Nababelethi bethu bazokuthaba ngombana bazokubona
                    bonyana besizimisele ngeencwadi zethu zesikolo.
          UKHABO:   (Angenelele) Begodu bazokubona bonyana besingenzi lokhu               30
                    abantu abanengi abadlumbana bona siyakwenza.
                                                                         [Ikhasi 13–14]

          2.1.1        Tlola izinto EZIMBILI aboMlakana nabangani bakhe ebebazenza
                       ndawonye ezikhombisa bona bangani.                                   (2)

          2.1.2        Tlola umehluko okhona hlangana nobujamo bukaMlakana
                       no-Oscar nawuqalisa endabeni yokubhadelelwa eyunivesithi.            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    9                      DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

          2.1.3        Hlathulula okufanako phakathi kwakanina lakaMlakana nonina
                       lakaBusi nasiqalisa endabeni yokuragela phambili nefundo emva
                       kwebanga letjhumi.                                                     (2)

          2.1.4        Ngokurhunyezweko hlathulula isenzo sakaKhabo esigcine senze
                       bona uBusi amqothe nabakhuluma indaba kaMlakana yokutlhoga
                       imali yokuzitlolisa.                                                   (1)

          2.1.5        Ucabanga bona kubayini aboBusi kufanele bayibethise isitembu
                       semapholiseni incwadi yabo yokubawa umnikelo eentolo.                  (2)

          2.1.6        Hlathulula isehlakalo esiveza irarano hlangana noMlakana noSello
                       nabakhuluma ngebhudango lakhe lokufuna ukufunda.                       (2)

          2.1.7        USello emdlalweni lo uvezwe amngani ongumasizabulale.

                       Sekela isitatimendesi ngephuzu ELILODWA.                               (2)

          2.1.8        Ucabanga bona       ngubani     ovezwe   njengomdlali    oyikutani
                       emdlalweni lo.                                                         (1)

          2.1.9        Coca wenabe ngommoya womdlalo lo.                                      (2)

          2.1.10       Tshwaya ngomlayezo umtloli asethulela wona kilomdlalo.                 (1)

2.2       Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI D

          (Ngemva kwamalangana kusemini uSello useyunivesithi lapha kufunda
          khona aboMlakana. Ujamise ikoloyi ngaphandle kwesango uledlhile
          ngekoloyini, udlala ngofunjathwako wakhe, ulindele uMlakana bona aphume
          ngeenkumbeni zokufunda azokuthatha iindakamizwa amlethele zona. Kuthe
          kusese njalo wavela athelekile uMlakana.)

          USELLO:   (Arareke.) Heyi Mpintji ngasuthi bewugijima nje?
          UMLAKANA: (Aphefumulela phezulu asama ngekoloyi.) Ungasabuzi Mpintji
                    kunjalo.
          USELLO:   Ugijinyiswa yini?
          UMLAKANA: (Angena ngaphakathi kwekoloyi.) Ngithuswe kukuthi u-Oscar 10
                    akakahlongakali.
          USELLO:   (Akghadlwe livalo.) Lisa amala Mlakana.
          UMLAKANA: (Ngokurhaba.) Ngikutjela iqiniso.
          USELLO:   (Angakholwa.) Uzwe ngobani wena indaba leyo?
          UMLAKANA: Ngibikelwe nguBusi nje, ngiqeda ukukhuluma naye ngomtato. 15
                    Ngikhuluma nawe nje batjho usesibhedlela u-Oscar.
          USELLO:   Uphi yena uBusi?
          UMLAKANA: Uselawini lakhe lapha aqatjhe khona.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    10                      DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

          USELLO:   (Angakholwa.) Iyarara indaba le Mpintji.
          UMLAKANA: Irara khulu. Sinawe nasisuka lapha besinesiqiniseko                     20
                    sokobana uhlongakele lomsana.
          USELLO:   Mhlamunye bekayathile.
          UMLAKANA: Nakunje kumele sakhe amano wokuyomqedelelela
                    esibhedlela lapha.
          USELLO:   Uqinisile. Alo ngubani owaziko bona ulaliswe kiliphi igumbi             25
                    lapha esibhedlela?
          UMLAKANA: UBusi nguye owazi yoke imininingwana, ngombana uthi
                    ubuyomhlola.
          USELLO:   Nakunjalo kumele seqe khona nje siyokuqeda ngaye
                    lomsana. (Adumisa ikoloyi.) Asiye kuBusi ayosilayela igumbi             30
                    lapha kulaliswe khona lomsana.
          UMLAKANA: Unembile lapho. Uyasigwabisa lomsana.
          USELLO:   Uyadlala nakanjalo. Lapha kuzoswaphelisa thina.
                    Nakunguye kumele abulungwe.
          UMLAKANA: Nakanjani kumele athwale ihlabathi ngesifuba …                          35
                    (UMlakana banoSello bafike ngokurhaba elawini likaBusi.)
                                                                           [Ikhasi 81–82]

          2.2.1        Tlola igama lomsana ofanele athwale ihlabathi ngesifuba lo.               (1)

          2.2.2        Veza isizathu esenza bona uSello avakatjhele eyunivesithapha.             (1)

          2.2.3        Rhunyeza isizathu esenza bona uSello angafuni bona u-Oscar
                       adunyuzwe.                                                                (2)

          2.2.4        Ngokurhunyezweko veza unobangela wokobana uMlakana afune
                       ukubulala u-Oscar nanyana bekumnganakhe nje.                              (1)

          2.2.5        Rhunyeza izinto EZIMBILI uMlakana azenzela uBusi nengeze
                       abanazo ngaphandle kukaMlakana. Ipendulwakho ayibe maphuzu
                       AMABILI.                                                                  (2)

          2.2.6        Madanisa ilingemuva likaMlakana no-Oscar          nalokhu     esele
                       bangikho mayelana nobudlelwana babo.                                      (2)

          2.2.7        Siyini isisusa serarano emdlalweni lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                 (2)

          2.2.8        Ingabe isenzo sakaKhabo sokuthengisa iindakamizwa abe
                       anerhwebo elisebenza kuhle, simveza amumuntu onjani?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                      (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      11                  DBE/Novemba 2022
                                                   NSC

          2.2.9        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

                       Indaba     yokusetjenziswa kukamaliledinini, ukuthengiswa
                       kweendakamizwa kanye nokutholakala kwabafundi eyunivesithi
                       kusivezela …

                       A    isizinda sesikhathi.
                       B    isikopilo/ihlalo.
                       C    itjharagano.
                       D    isitlhori.                                                      (1)

          2.2.10       Coca ngesifundo osithole emdlalweni lo. Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                    (2)

          2.2.11       Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela isitlhori somdlalo
                       lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                             (2)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:           35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    12               DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye

'KANTI KUNJE' – JN Thamana

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

'Utjho indawo yakwaSibetha ithule ithe du. Kubetha umoya. Nokho nawuthi uveza
ihloko kwangathi izakuphadlhuka ngebanga lamakhaza. Kuba buhlungu kimi
nginguNgombi ngombana ngihlala ngingedwa. Akunatjhadana lomntwana.
Nakukunamhlanjesi ngiphakanyelwa ziinhluthu. Kunani kwamapha? Asazi kubudisi.'

'Khabe kukuhle ngisazihlalela nomkami uSabetha. Alo sele aziyela kiboyisemkhulu. 5
Kwaba kumbi ngombana nolilako azange sibe naye. Ungafunda, ubenemali begodu
uhlale kamnandi kodwana akusimnandi ukugedeka nesithabathaba sendlu uwedwa.'
Sililo sikaNgombi sele athatha umhlalaphasi.

Bekangumarhistrada wekhotho yangeKutupu. Nakuhlongakala ababelethi bakhe
wasala atjheja nomuzi wekhabo ngombana ijarada ihlangene. Ubalabala nje 10
umntwana kadadwabo wakhetha ukuthi angakhamba nonina emendweni asale
ekhaya. UMlonyana wase wabalivila khange aqinise ngeencwadini.

Namhlanje uzithwesa ngedolo. Umkakhe uNaphambani ugega nemirholo. Sele
azidobhela nevenyana yokuthwala okuthengiswako. NakunguMlonyana yena
utorhatorha evikilini elibaza ifenetjhara ePhogwana. Nakarholileko uzamuzwa 15
ngetjhada asavela kude. Nesandla unaso. Umkakhe wabalekisa abentwana
wayobabeka ekhabo asilingwa kungabi neenhloni kwendoda yakwakhe.

Nokho uNaphambani uyalitjheja iqhegu elingumalume wabo. Endlini yalo uzibona
phasi. UmkaMlonyana yikukhu. Njengoba uNgombi aphila ngokusela imitjhoga,
uyamphekela amtjhiyele ukudla, ambekele kuhle nemitjhoga azayisela. 20
Nabomakhelwana badlula bathokoza ngesenzo lesi. UNgombi akahlalwa yipukani.
Uyambona bonyana nayisese nguye bekanejamo.
                                                                     [Ikhasi 61–62]

3.1        Tlola indawo nomsebenzi obewenziwa nguNgombi ngaphambi kokuthatha
           umhlalaphasi.                                                                (2)

3.2        Rhunyeza izehlakalo ezibuhlungu ezavelela uNgombi emtjhadwenakhe.
           Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                          (2)

3.3        Hlathulula ubujamo bezulu ngendaweni yangeSibetha esibuthola endabeni
           le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                     (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    13                    DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

3.4        Veza izinto EZIMBILI ezifakazela bona uNaphambani umumuntu onetjhejo
           kuNgombi.                                                                        (2)

3.5        Ingabe isenzo sakaNaphambani sokusa abentabakhe ekhaya ngonobangela
           wokubabalekisa kuMlonyana simveza angumma onjani? Ipendulwakho ayibe
           liphuzu ELILODWA.                                                                (1)

3.6        Hlathulula isizinda sesikhathi esitholakala endatjaneni le. Ipendulwakho
           ayibe liphuzu ELILODWA.                                                          (2)

3.7        Ucabanga bona iyini ihloso yomtloli yokwenza bona ubujamo bezulu bube
           ngalendlela ebungayo endabeni le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.           (2)

3.8        Khetha ipendulo enembako kilezi ezilandelako.

           Isisusa serarano esitholakala endabeni le …

           A   kuhlongakala kukaSabetha.
           B   kungabi nabentwana kwakaNgombi.
           C   bujamo bezulu.
           D   kuthatha umhlalaphasi kwakaNgombi.                                           (2)

3.9        Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isingeniso sendaba le.                 (2)

3.10       Tshwaya ngesehlakalo esisakhela isitlhori sendatjana le. Ipendulwakho ayibe
           liphuzu ELILODWA.                                                                (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    14               DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

UMBUZO 4: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye

'BENGENZANI' – NJ Msiza

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Ubaba wekhaya onguThubana ubalabala njalo ngomntwana amthola nomntazana
wakwaGogodwana. UNaMdlharhari ubetha phasi ngenyawo. 'SoBadanile awungazi
kuhle. Ucabanga bonyana mina mkakho ngingavuma bonyana ulethe umntwanakho
engingamazi nokobana ubuya kiwuphi ummango?' Kutjho uNaMdlharhari akwate
azele ipotjwana. 'Yela sami kanti kuyaliwa ekhayapha na? Bengithe uyakhuluma 5
kanti ngiyezwa bonyana umlambo sele uthwele iingodo.' Kutjho uThubana
ahlengezela yedwa. UThubana uyigadange emsileni ngombana uNaMdlharhari
libilibili.

Nawukhuluma naye kufanele ubale amagamakho. Indaba angayizwa
nabomakhelana bazoyizwa kungakadluli isikhathi eside. UThubana wona ngokuba 10
nomntwana ngaphandle. Ipilo yekhaya lakhe beyiba yinturhu yangamalanga.
UThubana ngubani yena ngombana naye unekani yesirhwarhwa. 'Ngingathi uZimu
angitjhudubaze kangaka mina ngilise umntwanami afelele emmangweni? Nakanye!
Angeze ngabulawa butjhatjha.' NguThubana asitjho ngokufuthumala. Aphendula
uNaMdlharhari, angidondi-ke mina ukuthwala amaratjhana wami ngibuyele kwethu. 15

'Ungakhohlwa bonyana abakangiqothi phela mina ngeza ngeenkomo kwaThubana.
Umntazana lowo yena singahlangana ngizomgadanga ngimfundisela abanengi.'

Kwathi kungabelethwa umntwana obangwako lo, ugogwakhe wekhabomkhulu
wamthiya ibizo lakaSiphesihle. Ugogo kwamthabisa khulu ukubelethwa komsanyana
lo ngombana athi uthole umsana azomelusela iimbuzi zakhe. Usuyabazi-ke abantu 20
abadala akakho umntwana abafuna ukumloba. Ngakwelinye ihlangothi uThubana
ubethabele umsanyana lo ngombana aneemphalaphala ezisithandathu zabentazana
asithi umsana yena uzokuvusa umuzi.
                                                                     [Ikhasi 8–9]

4.1        Tlola isibongo somntazana onomntwana noThubana.                               (1)

4.2        Tlola ibizo lezibulo lakaThubana.                                             (1)

4.3        Hlathula unobangela owenza bona uThubana athabe kangaka ngokuba
           nomntwana nomntazana angakamthathi. Ipendulwakho ayibe liphuzu
           ELILODWA.                                                                     (1)

4.4        Rhunyeza isehlakalo esimbi esenziwa nguSiphesihle nomnganakhe esagcina
           siyathise uThubana nakasibonako.                                              (2)

4.5        Veza umehluko phakathi koNaMdlharhari noThubana ngendlela ebaphatha
           ngayo abentwana.                                                              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    15                DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

4.6        Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esisisusa serarano endatjaneni le?
           Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                         (1)

4.7        Umtloli usivezela uThubana akhamba ngesibayibayi sekoloyi begodu uthi
           ngiso esenza abentazana bazilahlele kuThubana. Ucabanga bona
           umntazana wakwaGogodwana bekazokuthandana noThubana nangathana
           bekangakhambi ngesibayibayi sekoloyi? Ipendulwakho ayibe liphuzu
           ELILODWA.                                                                    (2)

4.8        Phendula isitatimende esingehla ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
           bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

           Ukuvezwa kwama-flat screens tv kanye nabofunjathwako bomhlobo we-Black
           Berry kusitjela bona indatjana le yenzeke esikhathini sakade khulu.          (2)

4.9        Ucabanga bona ngubani umlingisi oyikutani endatjaneni le? Ipendulwakho
           ayibe liphuzu ELILODWA.                                                      (2)

4.10       Ngewakho umbono ucabanga bona isenzo sokuthengisa iindakamizwa
           kwabentwana abafunda igreyidi lethoba IYAKHOLWEKA nofana
           AYIKHOLWEKI? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                            (2)

4.11       Coca ngokuphumela komtloli ukunikela indatjana le isihloko esifaneleko.
           Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                         (2)

                                                       IMITLOMELO YESIGABA C:           35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      16                      DBE/Novemba 2022
                                                   NSC

ISIGABA D: IINKONDLO

Phendula YOKE imibuzo.

UMBUZO 5

Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

NGIYATHOKOZA – JM Mthimunye
1        Indl' ekulu ngayiqala kabili kathathu;
2        Ngakhumbul' okwadlulako nokusezako,
3        Ngajama thwi! Etatawin' elitalala!
4        Ngapheny' imikhwani yesiphila
5        Nganghamela kuhle zam' izambatho.

6        Salani kuhle mabodakaz' amhlophe,
7        Salani ngokutlhogomela niyelele abezako.
8        Ngikhumbule phetjhaya kweLigwa
9        Ekhabo lonosokanami:
10       Owangipha' ikakaramba yomyenami,

11       Ngaritjhwa' emin' ethe saka!
12       Ukuthokoza kwami kwaphelela.
13       Bakwethu ningangikhukhutheli ninginanabele,
14       Kazi nami ngingewekhaya, Baba.

5.1       Thalela imihlobo EMIBILI yevumelwano elitholakala emideni elandelako
          bewuveze nokobana mhlobo bani yevumelwano.

          Indl' ekulu ngayiqala kabili kathathu;
          Ngakhumbul' okwadlulako nokusezako,
          Ngajama thwi! Etatawin' elitalala!                                                    (3)

5.2       Tlola ubukondlo obusetjenziswe emudeni wokugcina wekondlo engehla.
          Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                                   (2)

5.3       Ngokurhunyezweko hlathulula bona imbongi iyaphi nayisuka endaweni
          ekiyo le.                                                                             (2)

5.4       Ucabanga bona             ngiziphi   iinthombengqondo   ezisetjenziswe   emideni
          elandelako:

          5.4.1 'Ngakhumbul' okwadlulako nokusezako'                                            (1)

          5.4.2 'Salani kuhle mabodakaz' amhlophe'                                              (1)

5.5       Hlathulula okuvezwe ekondlweni okukhombisa bona imbongi yamukelwa
          kuhle nangokwesiko lesiNdebele ekhakwayo.                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    17               DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

5.6       LIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bona imbongi nayisuka lapha beyihlala
          khona nje bekusebusika. Sekela ipendulwakho ngamaphuzu AMABILI.              (2)

5.7       Iyini ihloso yembongi ngokusebenzisa ibuyelangqondo emudeni we-6 newe-7
          ekondlweni engehla?                                                          (1)

5.8       Coca ngokunabileko ngommoya wekondlo le.                                     (2)

5.9       Nawuqalisisa ummongondaba wekondlo engehla ingabe IYAKHAMBELANA
          nofana AYIKHAMBELANI nepilo esele iphilwa bomakoti esikhathini
          sanamhlanje? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    18                  DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

UMBUZO 6

Fundisisa ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ERHOLWENI LAKONOMTJHERHELO – MS Ntuli

1         Kwasabalala kwarhatjheka neenqwebu,
2         Kwasala irubhi labezimu;
3         UNzunza wazifihla ngeliba lendlala,
4         UNdala wala ukubona,
5         Walikhomba liphezulu kwefokotho:
6         Wabona i-Apholo II,
7         Isehla njengekwekwezi ewako,
8         Ingwe yamfunza, waveza ifihlo.
9         Ingwe ebe sele iphe uNzunza umhlana,
10        Yatjhugulukela koNomtjherhelo,
11        Yabutha amakhakhazelo
12        Ingakayeleli bona azakutlhurha,
13        Imirabho idzimelele kwaMhlanga:

6.1       Tlola umhlobo wevumelwano elitholakala emudeni we-10 newe-11 wekondlo
          engehla. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                    (2)

6.2       Tlola umhlobo wabantu abamaNdebele ovezwe ekondlweni engehla.                   (1)

6.3       Tlola bona umuda ongenzasi umumethe siphi isithombengqondo.

          'Isehla njengekwekwezi ewako'                                                   (1)

6.4       Veza ubukondlo OBUBILI obutholakala emudeni olandelako.

          'Ingwe yamfunza, waveza ifihlo'                                                 (2)

6.5       Ngokurhunyezweko hlathulula unobangele owenza bona uNdala aveze ifihlo.         (1)

6.6       Hlathulula okutjhiwo yimbongi emudeni ongenzasi.

          'Kwasala irubhi labezimu'                                                       (2)

6.7       Ucabanga bona uyini ummongondaba wekondlo le. Ipendulwakho ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                               (2)

6.8       Hlathulula umqondo omumethwe mumuda olandelako.

          'Ingwe ebe sele iphe uNzunza umhlana'                                           (2)

6.9       Ucabanga bona imbongi ihlathulula ukuthini ngemida elandelako.

          'Ingakayeleli bona azakutlhurha,
          Imirabho idzimelele kwaMhlanga:'                                                (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2    19              DBE/Novemba 2022
                                                 NSC

6.10      Coca ngommoya otholakala ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                  (2)

6.11      Tshwaya ngehloso yembongi yokungasebenzisi itshwayo lokutlola emudeni
          we-11. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                (2)

                                                       IMITLOMELO YESIGABA D:        35
                                                                   INANI LOKE:       70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022/37d25a86-f8e5-480b-8179-6873ac200544) — isiNdebele FAL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2023/54c4c3be-68b4-4495-beef-154648e2ff76) — isiNdebele FAL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2021-1/7353c80e-0f98-4309-a741-9665febe859a) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2021/a977b3ee-76d3-4a0b-a885-7b7566e270fe) — isiNdebele FAL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2019/30ce8db3-106c-4fed-96b5-316054baf3d9) — isiNdebele FAL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2018/a15ad4db-cf2d-45cf-a636-42b1cfe7f1f5) — isiNdebele FAL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024-mg/4ee98a3e-d3e9-4bb7-affd-bef5d7af011c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/bba2cecd-5168-4a44-afce-96efb6f8518a) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/8733b692-e617-4727-a8a5-5d714191c31c) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
