# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 2 memorandum from the November 2024 NSC, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024-mg/fe3ac4b2-fc22-45e3-a837-b03289a12e3c)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2024

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 70

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      2                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 1

ISIGABA A: INOVELA

Umhlahlandlela wokutshwaya

1.     Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngokufaneleko, tshwaya ukuya
       ngokomhlahlandlela.
2.     Nangabe ukupeleda kutjhugulula ihlathululo yependulo, ayingatlonyeliswa,
       kodwana nangabe ayiyitjhugululi ihlathululo ayitlonyeliswe.
3.     Nangabe abahlolwako abakasebenzisi abodzubhula lapho kufanele khona,
       bangajeziswa.
4.     Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka
       IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe unobangela
       nokusekelwa kwependulo kwaphela.
5.     Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
       IQINISO/UMBONO. Kumele kutjhejwe unobangela nokusekelwa kwependulo
       kwaphela

UMBUZO 1: UBONAKELE – M Sikosana

1.1       1.1.1        UKiller    bekamdlali   kezamaguduva/yeendubulo/Bekabandula
                       abadlali kezamaguduva.√                                             (1)

          1.1.2        UBonakele bekaneminyaka eli-12 ubudala. √                           (1)

          1.1.3        Lirarano   langaphandle ngombana sibabona baphikisana
                       ngamagama ngemva kobana uKiller eze la kuhlala khona
                       uBonakele. √√                                                       (2)

          1.1.4        NguNduku NoSponono. √√                                              (2)

          1.1.5        UKiller wayehlose ukudosa uBonakele bona eze lapha
                       bazibandulela khona umdlalo wamaguduva/Ubekade ahlose
                       ukobana uBonakele agcine anetjisakalo kezamaguduva. √               (1)

          1.1.6        - UNaSilombo mlingisi oyimbangi ngombana nguye ojamelana
                         nokuthula emzini kaMahlangu. √                                    (1)
                       - UNaSilombo nguye otlhorisa uBonakele. √                           (1)

          1.1.7        Isehlakalo esakha isisusa serarano enovelini le kufika
                       kwakaNaSilombo kwaMahlangu, owagcina atlhorisa uBonakele. √√        (2)

          1.1.8        Ngicabanga bona umtloli bekahlose bona uKiller akwazi
                       ukusivezela ikghono lakaBonakele lokudlala umdlalo wamaguduva
                       njengombana simbona uBonakele ugcina amdlali oyikutani
                       kezamaguduva ngebanga lakaKiller. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                   (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 3

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      3                     DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          1.1.9        Liqiniso ngombana umndeni wakwaKhoza mndeni oya esondweni
                       qobe kulilanga langoSondo. √                                            (1)

          1.1.10       - Siyamukeleka ngombana uNaSilombo naye                watlhorisa
                         uBonakele lokha nakasakhulako/Siyamukeleka           ngombana
                         kufanele   atjhidele uMahlangu  nomkakhe             womtjhado
                         uNaMndebele. √√

                       - Asamukeleki ngombana akukafaneli ubuyisele okumbi
                         ngokumbi/UNaSilombo akukho lapha angayokuhlala khona
                         nakaqotjhwa kwaMahlangu. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                       (2)

          1.1.11       Isingeniso senovela le simumethe ummoya wokudana ngombana
                       sivezelwa uBonakele atlhoriswa nguNaSilombo bekwafika lapha
                       simbona khona alila atjhinga kuyise ayombawa bona ufuna
                       ukukhamba naye emsebenzinakhe ngelanga elilandelako/Wazipha
                       inarha wagcina aphila ipilo ebuhlungu. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                       (2)

          1.2.1        Umkhozi kaNaMndebele ubelethwa kwaMthimunye. √                          (1)

          1.2.2        UNaMndebele     nakaqeda       ukuvuka     uthanyela     ngendlini
                       ngamalanga. √                                                           (1)

          1.2.3        - Umkhozi kaNaMndebele akakatjhadi begodu akanamntwana. √               (1)
                       - UNaMndebele unomntwana begodu utjhadile. √                            (1)

          1.2.4        Isizathu esenza bona uNaMndebele azithole              akilendawo
                       kutlhoriswa yindodakwakhe yomtjhado uMahlangu. √                        (1)

          1.2.5        - KwaMbuyiseli bamngenisa isikolo. √
                       - KwaMbuyiseli bamthengela izembatho. √
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                            (1)

          1.2.6        Isizathu esabangela bona uMahlangu aphume kwakhe ayokufuna
                       umkakhe nendodanakhe uBonakele kukobana abezimu bathuma
                       umnakwabo uSigwadi bona ayomtjela ukobana ayokufuna
                       abentabakhe; uNaMndebele noBonakele. √                                  (1)

          1.2.7        Indaba le isivezela isizinda sesikhathi sanje lapho iindaba
                       sezirhatjhwa eenrhatjhini ezahlukahlukeneko. √√                         (2)

          1.2.8        Umnqopho womtloli wokobana asebenzise umsanyana lo
                       bekukulemukisa uBonakele bonyana ikhona indlela angakghona
                       ukuziphilisa ngayo. √√
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      4                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          1.2.9        Isenzwesi sisitjela bona umumuntu ongakwaziko ukuphilisana
                       nabantu ngokuthula. √
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                     (1)

          1.2.10       Ngicabanga bona kungombana nguye owaletha ihlangahlangano
                       emzinakhe ngokutlhorisa umkakhe nokuletha uNaSilombo epilweni
                       kaBonakele. √√                                                      (2)

          1.2.11       Ngicabanga bona umtloli bekanqophe ukuyifikisa ezingeni
                       letjharagano ukwenzela bona ikwazi ukuya phambili beyifike
                       esitlhorini nekukulapho ifanele ifike khona. √√
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                     (2)

          1.2.12       Umtloli uphumelele ukusethulela ummongondaba wenoveli
                       wokobana nanyana iintjhijilo zingaba ngangani endleleni
                       ungawasusi amehlwakho ebhudangweni lakho/Iinqabo nofana
                       iintjhijilo ziyamakha umuntu. √
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                     (1)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:          35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 5

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      5                    DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: UMDLALO

UMBUZO 2: UMNGANI – ST Nkambule

2.1       2.1.1        - Masonto. √
                       - Mabhizinisi. √
                       - Ziinhlangano zomphakathi. √
                       (Zimbili impendulo kezingehla.)                                      (2)

          2.1.2        Ummongo omunyethwe yikulumo esesiqetjhaneni ongehla
                       ngeyokobana kukhulunywa ngemali yokufunda eyunivesithi. √            (1)

          2.1.3        UMlakana uveze umbono wokobana bakhambe bayokubawa
                       umnikelo kibosomarhwebo, emasondweni neenhlanganweni
                       zomphakathi. √√                                                      (2)

          2.1.4        UNaMasuku ufuna uMlakana ayokusebenza ngombana bayatlhaga
                       ekhabo. √                                                            (1)

          2.1.5        - Bebahlangana esondweni. √
                       - Bebahlangana esitolo kwaTjhigila. √
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                         (1)

          2.1.6        Umdlali oyikutani emdlalweni lo nguMlakana, umrarwakhe
                       kukobana unebhudango lokufunda kodwana akanayo imali
                       yokuzitlolisa eyunivesithi. √√                                       (2)

          2.1.7        D/Isizinda sesikhathi. √√                                            (2)

          2.1.8        Isenzo sakaKhabo sokungafuni ukuraga nefundo simveza amdlali
                       ongayifuniko ifundo. √
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                      (1)

          2.1.9        Ikulumo le imumethe umqondo wokobana uStanza kufanele
                       abulawe msinyana. √√                                                 (2)

          2.1.10       Yinto ehle ngombana usuka ubasiza bona bakwazi ukufunda
                       bebathole nomsebenzi omuhle bakwazi ukuzijamela epilweni. √
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                      (1)

          2.1.11       Isingeniso somdlalo lo simumethe ummoya ovangileko;
                       kunommoya wokuthaba, uMlakana uthabele imiphumela yakhe
                       emihle yeGreyidi le-12. Kubuye kuvele ummoya wokudana
                       ngombana uMlakana uyakhumbula bona akanayo imali
                       yokuzitlolisa eyunivesithi begodu usalindele nependulo mayelana
                       nesibawo sakhe semalimboleko nomfundalize ebekazibawe
                       eyunivesithi. √√                                                     (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 6

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      6                           DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.2       2.2.1        UBusi uzokubawa bona uKhabo amuphe umsebenzi. √                              (1)
          2.2.2        Unobangela wokobana unina lakaBusi angafuni nokumbona
                       uMlakana kukobana urhononelwa ebesaneni abathengisa
                       iindakamizwa. √                                                              (1)
          2.2.3        Irhwebo lakaKhabo lisebujameni obubutjhophori bokubhodwa
                       ziinkolodo zentela. √                                                        (1)
          2.2.4        - UMlakana into ebekayithandazela ngehliziyo kukobana afumane
                         umfundalize. √
                       - UMlakana into ebekayithandazela ngehliziyo kukobana afumane
                         imalimboleko yeyunivesithi. √
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                                 (1)
          2.2.5        Bobabili bathengisa iindakamizwa. √                                          (1)
          2.2.6        - UMlakana bekasiza uBusi ngomsebenzi wesikolo. √                            (1)
                       - UMlakana bekapha uBusi imali. √                                            (1)
          2.2.7        Isisusa serarano somdlalo lo          kutlhoga   imali    yokuzitlolisa
                       eyunivesithi kwakaMlakana. √√                                                (2)
          2.2.8        B/Itjharagano. √                                                             (1)

          2.2.9        Umntwana kaBusi uzokukhula atlhaga/uzokukhulela endleleni
                       ngombana unina akasebenzi begodu akanalo nekhaya/uzokukhula
                       angamazi uyise namasiko wekhabo/Uzokutlhoga ithando lakayise
                       ngombana uyise yena uzabe abotjhiwe. √√
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                              (2)
          2.2.10       Ummongondaba womdlalo lo kungathembeki kwabangani. √√                        (1)
          2.2.11       Ikulumo le ihlathulula bona abantu abenza izinto ezifanako bahlala
                       bandawonye/baboke njengoMlakana osele amngani noSello
                       owaziwa ngokuthengisa iindakamizwa. Lokhu kuhlathulula bona
                       naye uMlakana uyazithengisa. √
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                              (1)

          2.2.12       Isenzwesi     sisitjela   bona      wonakele    kwamambala
                       emoyeni/udanile/uphelelwe mamandla/uzwe ubuhlungu khulu
                       ngendaba yokobana uBusi uzithwele. √√
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                              (2)
          2.2.13       Umtloli ukghonile ukusivezela isethulo esinembako ngombana:

                       - Sivezelwe umdlali oyikutani onguMlakana. √
                       - Waveza nomraro uMlakana aqalane nawo wokobana utlhoga
                         imali yokuzitlolisa eyunivesithi. √
                       - Usivezele isizinda lapha umdlalo wenzeka khona, eMaza. √
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                            (2)

                                                             IMITLOMELO YESIGABA B:                 35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 7

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      7                    DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: IINDABA EZIFITJHANI

UMBUZO 3: PHOSA AMEHLO – NJ Msiza nabanye
3.1       'AKUFUDUKWA' – SF Mthombeni

          3.1.1        UMhlekwa waya ngoMgqibelo edorobheni. √                                (1)
          3.1.2        UMhlekwa uvezwe alisokana elingahlalwa yipukani, nakavelako
                       abentazana baveza langemhlathini. √√                                   (2)
          3.1.3        Umraro uMhlekwa aqalene nawo ngewokobana ufumene
                       umlayezo kumaliledininakhe wokobana kunemali ekhutjhiweko
                       ebulungelweni lakhe ngokungasiso isivumelwano sakhe. √√                (2)
          3.1.4        - UMhlekwa kufanele abhadele izembatho zakhe ezibizako. √              (1)
                       - UMhlekwa kufanele abhadele abantu ababolekisa ngemali. √             (1)
          3.1.5        Asitjela bona uMhlekwa umumuntu ozikhakhazisako, ozenza
                       umuntu onemali kanti koke anakho uyakukoloda/Umumuntu
                       ongafuni bona abantu bazi bona uphila njani/Umumuntu onefihlo. √       (1)
          3.1.6        Indatjana engehla le iveza ummoya wokudana ngombana
                       uMhlekwa utshwenyeke khulu ngemali ekhutjhwe ebulungelweni
                       lakhe yena angazi. Umrarwakhe lo awulungiseki kanti naye uphila
                       ngeenkolodo. √√                                                        (2)
          3.1.7        Ibizo lakaMhlekwa liyakhambelana nezehlakalo ezenzeka
                       endatjaneni le ngombana bekacabanga bona ebulungelweni
                       uzokuthola kunemadlana kanti iimfuneko zokubekwa kwemali
                       ebulungelweni ziyidle yoke. Uzokuhlekwa babantu ngombana
                       akanamali yokubhadela ikoloyi nabantu ababolekisa ngemali
                       angeze akghona nokuyokuboleka kibo kanti nokudla akanakho. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela.)                                 (2)
          3.1.8        Isisusa serarano endatjaneni engehla le kulahlekelwa yimali
                       kwakaMhlekwa ebulungelweni lakhe. √                                    (1)
          3.1.9        C/Langaphakathi. √

          3.1.10       Isifundo esisethulelwa mtloli endatjaneni le ngesokobana
                       nawumumuntu ungaphili ipilo engaphezu kwamandlakho.
                       Isifundwesi singavula abantu abathoma ukusebenza amehlo
                       ukobana benze ibhajedi yemali ebayirholako/Ungakhambi unikela
                       abantu ongabaziko imininingwanakho/Sifundisa abantu bonyana
                       kuyingozi ukunikela abantu imininingwanakho ngombana
                       bayakghona ukukwebela imalakho esebulungelweni. √
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                        (1)
          3.1.11       Ipilo kaMhlekwa iyakhambelana nepilo yelutjha elisebenzako
                       eliphila esikhathini sanamhlanje ngombana lithanda izinto
                       eziphezulu njengeenkoloyi nezembatho ezibizako. Inengi
                       lineenkolodo belithanda nokuboleka imali ebantwini
                       ababolekisako. √√
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                        (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      8                        DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

3.2       'YABE YAVELA IFUKWANA' – JN Thamana

          3.2.1        Ababelethi bakaSidibhana bamfunele indawo yokuhlala
                       eyunivesithi. √                                                            (1)

          3.2.2        USidibhana     ufundela     ukuba     ngudorhodera         wengqondo
                       eYunivesithi yeVenda. √                                                    (1)

          3.2.3        Umfundi osesikolweni samabanga aphezulu akazitshwenyi
                       ngokufunda,     ulalela utitjhere  kwaphela    abambe   koke
                       okufundisweko kodwana umfundi osemaZikweni aPhakemeko
                       wezeFundo uyazifundela, azifunele ihlathululo bekazenzele
                       irhubhululo atlole loke ibuthelelo ngomtjhiningqondo nanyana
                       ikhomphyutha. √√                                                           (2)

          3.2.4        - USidibhana bekathandana namasokana amanengi. √                           (1)
                       - USidibhana bekazithabisa ngokupheleleko nabangani bakhe. √               (1)

          3.2.5        - USidibhana bekangaboni bonyana kwenziwani. √
                       - Bekufanele afunde ukuzijamela angayami kutitjhere begodu
                          afunde ukuziphatha nokuzihlonipha. √
                       - Bekufanele azijayeze ukusebenzisa ibulungelo leencwadi. √
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                               (1)

          3.2.6        Isizinda esivezwe mtloli endatjaneni engehla le.

                       A    Indatjana yenzakalela eYunivesithi          yeVenda     eseduze
                            neenthabathaba zeentolo. √                                            (1)

                       B    Indatjana   le     yenzeka    esikhathini sanje    ngombana
                            kuneyunivesithi/abafundi     baya     ebumnandini/USidibhana
                            unamasokana             amanengi/Unina         lakaSidibhana
                            mhlengikazi/linesi       esibhedlela      sePhumulani/Uyise
                            lakaSidibhana ngutitjherehloko esikolweni samabanga aphasi
                            iThathakhona. √
                            (Iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                               (1)

          3.2.7           IKHOLOMU A                           IKHOLOMU B
                       (a) Bafikile          C    Mngani     kaSidibhana     obekamsiza
                                                  ngokumenzela imiphumela ayithumela
                                                  ebabelethini bakhe. √
                       (b) Thathakhona       A    Sikolo lapha uyise lakaSidibhana
                                                  bekasebenza khona angutitjherehloko. √
                       (c) Ayop              B    Lisokana    lakaSidibhana ebelimsiza
                                                  ngeemfundo eyunivesithi. √
                                                                                                  (3)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2      9                    DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          3.2.8        Unina lakaSidibhana uvezwe amumuntu ongenzi ilandelela
                       ezintweni ezenziwa mntwanakhe, azange akghone ukubona bona
                       uSidibhana    akasafundi   eyunivesithi uhlalele   ubumnandi
                       kwaphela/Uyazikhakhazisa    ngombana    utjela   abahlengikazi
                       asebenza nabo bona umntwanakhe uzabe ajika ngesitulo asiza
                       abantu abagula ngokwengqondo. √√
                       (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                      (2)

          3.2.9        Isehlakalo esisitlhori sendatjana le kulapha uSidibhana afumana
                       bona uyise sewuyayazi indaba yokobana bekabathumela
                       imiphumela engasiyo yamambala. Wathatha isiqunto sokobana
                       akasayi ekhabo ngombana ababelethi bakhe bazokuhlekwa
                       babantu. √√                                                          (2)

          3.2.10       - Ngiyazwelana nabo ngombana bona bebazitjela bonyana basiza
                         uSidibhana ukwakha ikusasa lakhe kodwana yena wakhetha
                         ubumnandi beyunivesithi. √√

                       - Angizwelani nabo ngombana bekufanele bona banande
                         bamphekelela uSidibhana nakabuyela eYunivesithi yeVenda. √√
                         (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.)                    (2)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:           35

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     10                        DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA D: IINKONDLO

UMBUZO 4:

4.1       'KUFA' – MS Ntuli

          4.1.1        Singathekiso/Isenzasamuntu. √                                            (1)

          4.1.2        Ivumelwano-thoma. √                                                      (1)

          4.1.3       - Bentwana. √
                      - Bobaba. √
                      - Maqhegu. √
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                         (2)

          4.1.4        Imida le ikhuluma ngokobana ukufa nakuzokubulala umuntu
                       kuyamkhukhuthela kumfikele ngesikhathi angakacabangi ngaso
                       kumthathe angakakulindeli. √                                             (1)

          4.1.5        Imbongi itjho bona ukufa akwaneliseki ngenani labantu esele
                       libabulele. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                        (2)

          4.1.6        URhulumende        ubanikela       imali   yesondlo    sabentwana
                       abaziintandani. √√                                                       (2)

          4.1.7        Ukubhubha khulu kangaka kwabantu amalanga la kubangelwa
                       malwele asele akhona nangalaphekiko afana nekankere nesifo
                       setjhukela. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                        (2)

          4.1.8        Intandani mumuntu onganabo ababelethi. √                                 (1)

          4.1.9        Ngicabanga bona emudeni wama-36 imbongi ikhuluma
                       ngoSomnini/ngoZimu     ngombana      nguye    umenzi wepilo
                       njengokutjho kwembongi ekondlweni le begodu nguye kwaphela
                       ongakghona ukujamelana nokufa. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                        (2)

          4.1.10       - Ngokubona kwami bekungaba yinto ehle bona woke umuntu
                         aphile unomphela ephasinapha angabhubhi ngombana woke
                         umbelethi bekazokukghona ukukhulisa abentwana bakhe
                         kungasaba khona iintandani/bengeze silobe abantu abasisizako
                         njengabodorhodera,      abahlengikazi,  abotitjhere nabanye
                         abasisiza ngezinto ezihlukahlukeneko ephasinapha. √
                       - Ngokubona kwami bekungaba yinto engasiyihle bona woke
                         umuntu aphile unomphela ephasinapha angabhubhi ngombana
                         besizokugcina siba banengi khulu kungasaba khona indawo
                         yokuhlala. √
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                        (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     11                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          4.1.11       Ummoya otholakala ekondlweni engehla le mumoya wokudana.
                       Ummoya lo ungaba nomthelela omumbi khulu ebentwaneni
                       abasakhulako ngombana angekhe basathola izinto ebazitlhogako
                       njengokudla/imali nemithetho yekhaya okuzizinto ebebazifumana
                       kiboyise      nabobamkhulwabo       nabasaphilako/Abentwanaba
                       bangagcina bakhuliswa ngabanye abantu nebangagcina
                       babatlhorisa. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                   (2)

4.2       'UMTHETHO' – MS Ntuli

          4.2.1        - Sisenzasamuntu. √
                       - Sisezura/sithiyeleli. √
                       - Yivumelwano-phakathi. √
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                    (2)

          4.2.2        - Yivumelwano-phakathi.
                       -the …-the …√
                       - Yivumelwano phetha.
                       -lwa.
                       -lwa.√                                                              (2)

          4.2.3        - Ikhakhayi liyambuleka. √
                       - Ipilo irarana sarhara. √
                       - Ipilo ingenwa yihlabathi ngendlebeni. √
                       - Amehlo acimeza aqalile. √
                       - Umkhanyo ufana nomnyama. √
                       (Zimbili iimpendulo kezingehla.)                                    (2)

          4.2.4        - Umthetho lirholo lepilo. √
                       - Umthetho likhaya lesirhodlo esikhulu. √
                       - Umthetho likhande. √
                       (Yinye ipendulo kezingehla.)                                        (1)

          4.2.5        Imbongi inqophe ukugandelela indlela umthetho uletha ibumbano
                       kanye nokulitjalelwa ngakho. √√                                     (2)

          4.2.6        Umuda lo uhlathulula bona umthetho nawungekho abantu
                       abasakwazi    ukuhlukanisa     phakathi    kwento  elungileko
                       nengakalungi/ehle nembi kibo kubonakala kufana. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                   (2)

          4.2.7        Kulokha umuntu abanjelwe into angakayenzi/nakaleyelwa amanga
                       bona wonile/Nawutlhoriswa mumuntu okuhlulako ngamandla
                       njengabentwana nabantu bengubo. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                   (2)

          4.2.8        Ukuthanyelwa kweenzibi zedwendwe kuhlathulula ukubotjhwa/
                       ukuvalelwa kwabantu abaphula umthetho. √                            (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P2     12                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          4.2.9        Awa, azithanyelwa ngefanelo ngombana bakhona abantu abaphula
                       umthetho bese bangabotjhwa kuthiwe akunabufakazi nofana
                       kuthiwe idokhethe lilahlekile. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                   (2)

          4.2.10       Imbongi iphumelele ukusebenzisa isithombengqondo sesifaniso
                       ukufanisa indlela ipilo ehlangahlangana ngayo lokha umthetho
                       nawungekho nokurarana kwerhara nekuyinto eba budisi
                       ukuyirarulula. √√
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                   (2)

                                                           IMITLOMELO YESIGABA D:          35
                                                                       INANI LOKE:         70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — isiNdebele FAL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — isiNdebele FAL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — isiNdebele FAL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023-mg/5d683de8-810a-4f65-bb67-d7d2d9efbe10) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2023-mg/d30717fb-dd40-4d32-91b5-9f195f2da741) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022-mg/e996907b-8c76-48b9-bdb7-2e47c6ee0a5d) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isindebele/6525b868-8c80-4695-9b4c-d14c186d1d59) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023/724fac4d-2c40-4875-9e4d-0ed1d89216b8) — QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2023/529910ff-1e00-43e1-a8da-6c5cc6a31618) — QP · 2023 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
