# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2015, 17 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-june-july-2015-memo/fb324349-9333-4196-9f2f-bccb369cb2cf
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-june-july-2015-memo/fb324349-9333-4196-9f2f-bccb369cb2cf)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 17 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P3 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-june-july-2015/80250c5a-1824-4b1d-94ee-0ddcb96753a3) — QP · 2015 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                     SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                             2015

                                        IMEMORANDAMU

                                                                   IMITLOMELO: 100

                              Imemorandamu le inamakhasi ali-17.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        2                     DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA

UMBUZO 1

1.1       I-eseyi Ecocako (Narrative)

          Ngagcina mhlokho ukuthathela omunye umuntu phasi.

          Le yi-eseyi lapho umtloli nofana umdembi ademba ngesehlakalo esithileko
          esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa
          ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
          Kuqakathekile ukuthi nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube
          yindaba ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi le usebenzisa
          isikhathi esidlulileko.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

           -   Ngikuphi okukwenze bona umnyaze.
           -   Izinto ezilethe itjhuguluko epilwenakhe.
           -   Izinga esele akilo namhlanje.
           -   Isifundo osifundileko ngokunyaza omunye umuntu.

          Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu.                              [50]

1.2       I-eseyi Ecocako (Narrative)

          Itheknoloji seyithuthukise amaphilwethu ngeendlela ezinengi.

          Le yi-eseyi lapho umtloli nofana umdembi ademba ngesehlakalo esithileko
          esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa
          ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko
          kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe akube
          yindaba ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi le usebenzisa
          isikhathi esidlulileko.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

           -   Iinsetjenziswa zetheknoloji.
           -   Okuhle ngetheknoloji.
           -   Isikhathi sokusetjenziswa kwetheknoloji.
           -   Ukusetjenziswa kwetheknoloji ngendlela efaneleko.
           -   Ituthuko elethwe yitheknoloji emaphilweni wethu.

          Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu.                              [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        3                        DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

1.3       I-eseyi Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli (Reflective)

          Ukuba khona komuntu lo epilwenami kungisize khulu.

          Le yi-eseyi lapho otlolako anikela imizwakhe ngokubakhona komuntu lo
          epilwenakhe.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

           -   Ubujamo bekuthomeni bepilo.
           -   Ubudisi ahlangabezane nabo.
           -   Ukufuna isizo.
           -   Indlela amsize ngayo umuntu lo.
           -   Ukutjhuguluka kwezinto epilweni.
           -   Isifundo asitholako ngesizo lomuntu lo.

          Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu.                                 [50]

1.4       I-eseyi evezako/Eveza Imizwa Yomtloli (Reflective)

          Iintjhijilo neenqabo elutjheni lanamhlanje zibangwa kungahloniphi.

          Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. Otlolako-ke
          kulapho abeka khona imibonwakhe, abeke tjhatjhalazi iintjhijilo neenqabo
          ezibangwa kungahloniphi kwelutjha lanamhlanje.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

           -   Umtlhago ebaqalana nawo.
           -   Ubudisi bepilo.
           -   Imiphumela yokungalaleli ababelethi/abantu abadala.
           -   Imiphumela yokwenza izinto ezingaphezu kweminyakabo ngebanga
               lokungahloniphi.

          Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu.                                 [50]

1.5       I-eseyi Emahlangothimabili/Emadanisako (Discursive)

          Ubuhle nobumbi bokufunda sele umdala.

          I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo
          yomibili imihlobo le otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukobana
          e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke bona atlole ngemibono
          yomibili. Silindele bonyana asivezele ubuhle nobumbi bento acoca ngayo.
          Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe-eseyakhe
          kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe ngokulinganako
          endabeni. Umtlolo kumele uzwakale ungathathi hlangothi. Kumele kuvezwe
          iintatimende ezizwakala kuhle. Lapha otlolako uveza ubuhle nobumbi bento
          ethileko anikelwe yona esihlokweni, kufanele anikele amaphuzu avumelana
          nesihloko nalawo aphikisana naso.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        4                          DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

          Ubuhle
          - Uthola ilwazi ebewunganalo.
          - Uyathuthuka ngokwamakghono wokufunda.
          - Awusabi nobudisi ngezinto ezifuna umuntu ofundileko.
          - Ukuzimisela ngokuzeleko.
          Ubumbi
          - Awubi nesikhathi esaneleko.
          - Ukuba nezinto ezinengi esele uqalene nazo.
          - Ukuba nobudisi bokubekezela nawubhalelwako.
          - Ukudana ulahlekelwe kukuzithemba.
          - Ukwehla kwezinga lokucabanga.                                                   [50]

1.6       I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye (Argumentative)
          50/50 sesiyalingana kwanjesi.

          I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
          atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
          naso. Umbono womtloli kumele ucace kusukela ekuthomeni bekube
          sekugcineni kwendabakhe.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

          Abavumelana nesihloko.

           -   Imisebenzi engenziwa ngiwo woke umuntu.
           -   Isizo elivela ebantwini.
           -   Amakghono abomma abanawo.
           -   Izinto ezenza abantu balingane.

          Abaphikisana nesihloko.

           -   Imisebenzi engeze yenziwa bomma.
           -   Ikolelo yokobana eminye imisebenzi kufanele yenziwe bobaba.
           -   Amakghono abobaba abanawo.
           -   Amasiko afanele alandelwe mindeni.                                           [50]
1.7       1.7.1        Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana
                       ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-
                       eseyi ovezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu
                       alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo
                       mhlahlandlela.
                       Kilesisithombe kubonakala kunodade ophukelwe yikoloyi.
                       Umfundi angatlola:
                       -   Ngobungozi bokuphukelwa yikoloyi uwedwa           umumuntu
                           wengubo.
                       -   Ukungabi nelwazi lokulungisa ikoloyi.
                       -   Ukutlhoga isizo lamsinyana.
                       -   Ukuqakatheka kokuba nelwazi elibanzi ngekoloyi.                  [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        5                            DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

          1.7.2        Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana
                       ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-
                       eseyi ovezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu
                       alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo
                       mhlahlandlela.

                       Kilesisithombe kubonakala abantu bengubo badlala indima
                       kezokwakha.

                       Umfundi angatlola:

                       -   Imihlobo yamabizelo engakajayeleki ebantwini bengubo.
                       -   Ukukhetha ibizelo olithandako.
                       -   Ukungaziqaleli phasi kwabantu bengubo.
                       -   Ukubekwa phambili kwabantu bengubo kezemisebenzi.
                       -   Iintjhijilo abantu bengubo abahlangabezana nazo.
                       -   Ukwakhiwa kwezindlu ze-RDP.
                       -   Ukusiza abantu abatlhagako ngokubakhela izindlu.                   [50]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:             50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        6                          DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       INCWADI YOBUNGANI

          Umhlobo lo wencwadi utlolwa mumuntu otlolela isihlobo sakhe. Kungaba
          mngani, umzala, ubaba, umalume, njll.
          - Kumele incwadi iqaliswe emnganini.
          - Kumele ihlukaniswe ngeengaba.
          - Iphimbo nerejista yencwadi kumele ibe ngeyobungani.
          - Amaphuzu alandelako angafakwa:
             • Ihlathululo yokuthokoza.
             • Uzizwa bunjani wena.
             • Umfundasimahla awutholako.

          Ilwazi elilandelako kumele lifakwe encwadini yobungani:
           - Kumele utlole isiphande esisodwa saloyo otlolako.
           - Kumele ibe nesilotjhiso, isib. Mngani/Madzela/Bafunani; njll.
           - Isigaba ngasinye asimumathe umqondo owodwa.
           - Kumele amaphuzu alamane kuhle, amaphuzu wokuthokoza awavele.
           - Kumele ibe nesilayeliso.
           - Incwadi yobungani inesiphetho, isib. Ngimi umnganakho; uZenzile.               [30]

2.2       IKULUMO-PENDULWANO
          Le yikulumo eba hlangana nabantu ababili abakhuluma ngento ethileko.

          Nakhu okumele abafundi bakutjheje nabatlola lelihlobo lomtlolo:
          - Isakhiwo sekulumo-pendulwano.
             • Amagama wesikhulumi ngasinye.
             • Ikholoni ngemva kwegama lesikhulumi ngasinye kuze kuyokuphela
                ikulumo-pendulwano.
          - Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
             mafitjhani nesibongo singasetjenziswa.
          - Kumele kube nesingeniso (akulotjhiswana).
          - Kumele kube nomzimba, nesiphetho.

          Abafundi bangafaka hlangana lokhu okulandelako:
          - Ubungozi bokuthengisa iindakamizwa.
          - Ukuqakatheka kokuba nerhwebo elisemthethweni.
          - Imiphumela emimbi emphakathini elethwa ziindakamizwa.
          - Iiyeleliso ngepilo yabantu abathengisa iindakamizwa.                            [30]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        7                         DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

2.3       I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA

          Okuqakathekileko:

          -   Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulukeze.
          -   I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo ibe mihle
              ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
          -   Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
          -   Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule
              nanyana sibe nezwelo.

          -   Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-
              athikili.
          -   I-athikili kufanele iveze ibizo lomtloli.
          -   I-athikili kufuze ivuse ilulukezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako
              bona bayifunde.
          -   I-athikili kufanele itlolwe ngamakholomu.
          -   Iindima akukafuzi bona zibe zide.
          -   Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.

              Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
               • Iphaliswano lawuphi umdlalo?
               • Bewudlalelwa kuphi?
               • Bewudlalwa ngaliphi ilanga?
               • Bewudlalwa bobani?
               • Ngibaphi abonongorwana abathunjiweko?
               • Ngisiphi isifundo ositholileko ngalokho akwenzileko?                       [30]

2.4       IKULUMO EHLELEKILEKO

          -   Ikulumo ehlelekileko yikulumo elungiselelwa kusese nesikhathi. Kutjhejwa
              abamukeliwazi, begodu nesihloko kumele sikhambelane nalokho
              oyokukhuluma ngakho.

              Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
               • Iindlela ezingalandelwa ukuze uphumelele.
               • Ukutjheja iinqabo ezenza ungaphumeleli.
               • Amagama wokukhuthaza.                                                      [30]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        8                          DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

UMBUZO 3

3.1       IKARADA LESIMEMO
          Ikarada lesimemo ngilokho okusetjenziswa ekumemeni abantu kungaba
          ngabatjhidelene nawe nanyana abaqakatheke khulu ekwenzeni umnyanya
          lowo uphumelele.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

           -   Amagama walabo abatjhadako.
           -   Ilanga lomtjhado.
           -   Indawo lapho kunomtjhado.
           -   Isikhathi ekuthonywa ngaso nesikhathi sokudla.
           -   Umuntu omemako.
           -   Abantu abamenywako.                                                           [20]

3.2       IPOSIKARADA

          Le ngenye indlela yokuthintana ngokutlola phasi ikulumo efitjhani.
          Ngokuvamileko iposikarada lithunyelwa mumuntu alithumela emuntwini
          amaziko. Iba nesiphande sinye saloyo othunyelwako, esitlolwa
          ngakwesokudla phezulu la kutlolwa khona isiphande sotlola incwadi
          yobungani. Ngemva kwesiphande, ngenzasana kutlolwa isilotjhiso esingaba
          libizo lalowo otlolelwako bese kuthoma indaba efitjhani edluliselwa kiloyo
          ethunyelwa kuye. Othumela iposikarada ulayelisa ngebizo lakhe elaziwako
          ngaphandle kwesibongo.

          Umfundi angaveza lokhu kokulandelako:

           -   Thenga umgodla wepuphu yakwaSuper B.
           -   Uzakufumana iphepha lokungenela ngaphakathi.
           -   Phendula imibuzo ebuzwe ephephenelo.
           -   Ulithumele esiphandeni sakwaSuper B Maize Meal.
           -   Lalela ihlelo labathumbileko emrhatjhweni iKwekwezi FM njalo ngeLesibili
               ntambama ngaphambi komdlalo womoya.                                           [20]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3        9                         DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

3.3       IMILAYELO

          Imilayelo yikulumo etjela umuntu bonyana akenzeni, kuphi, nini, njani
          njalonjalo. Lekulumo itlolwa phasi.         Ukuze ifeze umnqopho kufanele
          izwisiseke, ingarari, isebenzise ilimi elizwakalako begodu ingabi mide khulu
          ukuze lowo olayelwako azokwazi ukuyilandela.

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
          - Sijuguje ngaphambi kobanyana usisele.
          - Sisele kanye ngelanga entambama.
          - Sisele ngesigobho esikhulu.
          - Sibeke ngesiqandisini emva kokusivula.
          - Sisele besiphele.
          - Ungaseli utjwala nawusiselileko.
          - Usisele sele udlile.
          - Siyalalisa ungatjhayeli nawusiselileko.                                         [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGAB C:          20
                                                                       INANI LOKE:          100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
  IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3                                             10                                                                              DBE/2015
                                                                                     SCE – Imemorandamu

  ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA
  [50 IMITLOMELO]

  TJHEJA:

  •   Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya indaba yephepha lesi-3, Isigaba A.
  •   Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
  •   Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.
  •   Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

  IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI]

            Iqhinga                                          Ngokudluleleko           Ngokwekghono               Ngokulingeneko            Ngokusisekelo              Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKNOKUHLELA                                             28–30                    22–24                     16–18                     10–12                          4–6
                                                          - Ukuphendula              -Iimpendulo zihleleke   - Ukuphendula               -Ukuphendula             -Ukuphendula okuphume
(Ukuphendula)                                             okudluleleko.              kuhle,                  okwanelisako.               okungakajami             endleleni khulu.
Ukuhleleka kwemiqondo yokuhlela                           -Imiqondo                  zikhambelana khulu      - Imiqondo ekhambelanako    ndawonye.                -Imiqondo enganatlha
Ukulemuka komnqopho,                                      ehlakaniphileko, evusa     begodu zimnandi.        nekholisako.                -Imiqondo                nengazwakaliko.

                                      Izinga eliphezulu
                                                          imiqondo netjengisa        -Kunobufakazi           - Kunokuhleleka             engakanqophi.            - Imiqondo engakahleleki
abamukelilwazi nobujamo
                                                          ukukhula.                  nokukhula               okulingeneko                -Ubufakazi obuncani      nengakhambelaniko.
                                                          -Ukuhleleka okudluleleko   okubonakalako.          nokukhambelanako            bokuhleleka
30 AMAMAKSI                                               nokukhambelana             -Isingeniso, umzimba    nesihloko, umzimba          nokukhambelana.
                                                          kwesingeniso, umzimba      nesiphetho kuhleleke    nesiphetho.
                                                          nesiphetho                 kuhle begodu
                                                                                     kuyakhambelana.

                                                                  25–27                    19–21                     13–15                       7–9                           0–3
                                                          -Ukuphendula               - Ukuphendula           -Ukuphendula okwanelisako   -Ukuphendula             -Ukuphendula isihloko

                                      Izinga eliphasi
                                                          okudluleleko kodwana       okuhlelwe kuhle.        kodwana okunganatlha.       okungakhambelaniko       akukalingwa nokulingwa.
                                                          kutlhayela amatshwayo      -Imiqondo ekarisako     -Imiqondo iyakhambelana     okusezingeni eliphasi.   -Imiqondo engakhambelaniko
                                                          wendaba ehle.              nekhambelanako.         ngokulingeneko.             -Imiqondo                nengakafaneli.
                                                          -Imiqondo ekhulileko       - Kunokuhleleka         -Kunokuhleleka              ayikahlangani            -Imiqondo enganatlha
                                                          nenokuhlakanipha.          nokukhambelana          nokukhambelana              begodu ayikanqophi.      nengazwakaliko.
                                                          -Kunokuhleleka             okuhle kwesingeniso,    okulingeneko,               -Abukho ubufakazi
                                                          nokukhambelana okuhle      umzimba nesiphetho.     kwesingeniso,               bokuhlela.
                                                          ngokudluleleko                                     umzimba nesiphetho.
                                                          kwesingeniso, umzimba
                                                          nesiphetho.

  Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                            Phendla

### Page 11

IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                     11                                                                                         DBE/2015
                                                                                            SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)

         Iqhinga                                      Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo                Ngokungakalinga
                                                                                                                                                                                           ni
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                                       14–15                           11–12                             8–9                              5–6                      0–3
 EDITHA.                                            -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista
 Iphimbo, irejista, isitayela                       kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama              kanye nelwazimagama             nesitayela ezingakafaneli
 nelwazimagama elifanele                            elifaneleko nelihle             elifanele umnqopho,             elifanele umnqopho,              elingakafaneli umnqopho,        khulu umnqopho,

                                Izinga eliphezulu
 umnqopho, abamukelilwazi                           ngokudluleleko, elinemba        abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo.
 nobujamo.                                          umnqopho, abamukelilwazi        -Ilimi liyanemba begodu         -Ukusetjenziswa kwelimi          -Ukusetjenziswa kwelimi         -Ilwazimagama elitlhayela
 Ukukhethwa kwamagama,                              nobujamo.                       lisetjenziswe                   okwethula ihlathululo.           okusezingeni eliphasi.          khulu lenza kube budisi
 ukusetjenziswa kwelimi,                            -Ukusetjenziswa kwelimi         ngokufaneleko.                  -Ihlelo nesipelinghi             -Ihlelo nesipelinghi            ukuzwisisa itheksthi.
 imithetjhwana, iimphumuzi,                         kusezingeni elihle              -Ihlelo nesipelinghi            kuneemphoso ezinengana.          kuneemphoso ezinengi.           -Ilimi elingazwakaliko.
 ihlelo nesipelinghi.                               ngokudluleleko.                 akunamphoso khulu.              -Kutlanywe                       -Kutlanywe                      -Ihlelo nesipelinghi
                                                    -Ihlelo nesipelinghi            - Kutlanywe kuhle.              ngokusezingeni                   ngokusezingeni eliphasi.        kuneemphoso ezinengi
                                                    esinganamphoso.                                                 elilingeneko.                                                    khulu.
                                                    -Kutlanywe kuhle                                                                                                                 -Kutlanywe
                                                    ngokudluleleko.                                                                                                                  ngokusezingeni eliphasi
                                                                                                                                                                                     khulu.

                                                                 13                              10                               7                                4
                                                    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela

                                Izinga eliphasi
                                                    kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama              kanye nelwazimagama
 15 AMAMAKSI                                        elifaneleko nelihle             elifanele umnqopho,             elifanele umnqopho,              elincani nelisezingeni
                                                    elinemba umnqopho,              abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo          eliphasi elingakafaneli
                                                    abamukelilwazi nobujamo.        -Ilimi liyanemba begodu         ngokulingana.                    umnqopho, abamukelilwazi
                                                    -Ukusetjenziswa kwelimi         lisetjenziswe                   -Ukusetjenziswa kwelimi          nobujamo.
                                                    kusezingeni elihle khulu.       ngokufaneleko.                  okungathuli ihlathululo.         -Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi             okungakafaneli.
                                                    esinganamphoso.                 kuneemphoso ezimbalwa.          kuneemphoso ezinengi.            -Ihlelo nesipelinghi
                                                    -Kutlanywe kuhle khulu.         -Kutlanywe kuhle.               -Kutlanywe                       kuneemphoso ezinengi
                                                                                                                    ngokusezingeni eliphasi.         khulu.
                                                                                                                                                     -Kutlanywe
                                                                                                                                                     ngokusezingeni eliphasi
                                                                                                                                                     khulu.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3                              12                                                                   DBE/2015
                                                                    SCE – Imemorandamu

 ISAKHIWO                                       5                        4                      3                         2                      0–1

 Amatshwayo wetheksti.              -Kuvezwe amatshwayo        -Kuvezwe amatshwayo   -Amatshwayo                -Amaphuzu amanye        -Amaphuzu afunekako
 Ukwakhiwa kweengaba                nemininingwana             nemininingwana        nemininingwana             anembako akhona.        ayatlhayela.
 nemitjho.                          eqakathekileko yesakhiwo   yesakhiwo sendaba.    eveziweko iyakhambelana.   -Ukwakhiwa kwemitjho    -Ukwakhiwa kwemitjho
                                    sendaba.                   -Kunokukhambelana     -Imitjho neengaba          neengaba kuneemphoso.   neengaba kuneemphoso
                                    -Kunokukhambelana          okuhle.               kwakhiwe kuhle.            -Indaba isazwakala      ezinengi khulu.
 5 AMAMAKSI                         okuhle ngokudluleleko      -Imitjho neengaba     -Indaba isanikela          kancani.                -Indaba ayinamqondo.
                                    kwendaba.                  kunikela umqondo.     umqondo.
                                    -Imitjho kanye neengaba
                                    kwakheke ngendlela ehle
                                    ngokudluleleko.
 IRENJI YAMAMAKSI                              43–50                   33–40                  23–30                     13–20                   0–10

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Sk-      : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                  Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3                                            13                                                                                            DBE/2015
                                                                                  SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 AMAMAKSI]
               Iqhinga                         Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo                  Ngokungakaneli

 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                            15-18                           11-14                             8-10                             5-7                            0–4
 NESAKHIWO
                                          -Ukuphendula okudluleleko,      -Ukuphendula okuhle khulu       -Ukuphendula okulingeneko         -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          okungaphezu kwalokho              nokutjengisa ilwazi elihle    okutjengisa ilwazi lamatshwayo      begodu kutjengisa ilwazi      Ukungabi khona kwelwazi
                                          okulindelweko.                    lamatshwayo wetheksthi.       wetheksthi.                       lamatshwayo wetheksthi.         lamatshwayo wetheksthi.
 -Ukuphendula nemibono.                   -Imiqondo ehlakaniphileko       -Umtlolo unqophile,             - Akunakudzimelela                -Kunokunqopha okukhona          -Akunakukhambelana
                                          nekhulileko.                    awukaphumi                        nokukhambelana                    kodwana okunengi              kwemiqondo.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               -Ilwazi elingeneleleko          esihlokweni begodu usekelwe     okulingeneko                      kuphambene                      –Imininingwana esekela
                                          lamatshwayo                     kuhle ngendlela enobukghoni.    kokumunyethweko nemiqondo.        nesihloko.                      isihloko imbalwa.
 kwemibono.
                                          wetheksthi.                     -Kunemininingwana esekela       - Eminye imininingwana            -Imininingwana esekela          -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          -Umtlolo unqophile.             isihloko.                       esekela                           isihloko                        nemithetho yesakhiwo.
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              -Kunokukhambelana               -Isakhiwo esifaneleko           isihloko iveziwe.                 imbalwa.
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           kokumunyethweko                 kodwana                         - Isakhiwo sifanele               -Imithetho eqakathekileko
 nobujamo                                 nomqondo.                       esinokungakhambelaniko          ngokulingeneko                    yelimi isetjenziswe ngendlela
                                          -Isakhiwo sihleleke kuhle       okuncazana.                     kodwana                           ekungasiyo.
                                          begodu yoke imininingwana                                       kunokungakhambelani.              -Kunobutjhapha
                                          esekela isihloko iveziwe.                                                                         obubonakalako.
                                          -Isakhiwo esifaneleko
 15 AMAMAKSI
                                          nesinembako.
 ILIMI,ISITAYELA KANYE NOKU-                         10-12                            8-9                               6-7                             4-5                            0–3
 EDITHA
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista,isitayela
 umnqopho/umphumela,                      nelwazimagama kuwufanela          nelwazimagama kuwufanele        nelwazimagama kuwufanele          nelwazimagama                   nelwazimagama
 abamukelilwazi nobujamo.                 khulu umnqopho,                 kuhle                           ngokulingeneko umnqopho,          kuwufanele                      akukhambelani
 -Ukusetjenziswa kwelimi kanye            abamukelilwazi kanye             umnqopho, abamukelilwazi       abamukelilwazi kanye               kancani umnqopho,               nomnqopho, abamukelilwazi
 nemithetjhwana.                          nobujamo.                       kanye                           nobujamo.                          abamukelilwazi kanye           kanye nobujamo.
                                          -Ihlelo lisetjenziswe           nobujamo.                       - Kuneemphoso zehlelo             nobujamo.                       -Kuneemphoso ezinengi khulu
 -Ukukhethwa kwamagama.
                                          ngokunembako begodu lihleleke   -Ihlelo lisetjenziswe           kodwana                           -Kuneemphoso zehlelo              ezenza bona ihlathululo
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo             kuhle khulu.                    ngokunembako                    azilimazi ihlathululo.            ezenza                          ingazwakali nakancani.
 wokutlola nesipelinghi.                  -Akunamphoso.                   begodu lihleleke kuhle.                                           bona ihlathululo ingazwakali.
 10 AMAMAKSI                                                              - Akunamphoso ezinengi.
 IRENJI YAMAMAKSI                                    25–30                           19-23                            14–17                            9-12                            0–7

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
 L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                         Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3                                     14                                                                                DBE/2015
                                                                           SCE – Imemorandamu

ISIGABA C:          AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [20 AMAMAKSI]
        Iqhinga                           Ngokudluleleko                 Ngokwekghono                Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo             Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO,                                10–12                           8–9                          6–7                            4–5                       0–3
 UKUHLELA NESAKHIWO                 -Ukuphendula                     -Ukuphendula okuhle        -Ukuphendula                     -Ukuphendula              -Ukuphendula kutjengisa
                                    okudluleleko, okungaphezu        khulu okutjengisa ilwazi   okulingeneko okutjengisa         ngokusisekelo begodu      ukungabikho kwelwazi
 Ukuphendula kanye                  kwalokho okulindelweko           elihle lamatshwayoo        ilwazi lamatshwayoo              kutjengisa ilwazi         lamatshwayo wetheksthi
 nomqondo;                          -Imiqondo ehlakaniphileko        wetheksthi                 wetheksthi                       lamatshwayo               -Akunakukhambelana
 Ukuhlelwa kwemiqondo;              nekhulileko                      -Nqophile –                -Akunakudzimelela                wetheksthi                kwemiqondo.
 Amatshwayo/Imithetjhwana           -Ilwazi elingeneleleko           akunakuphuma, isihloko     Nokukhambelana                   -Kunokunqopha             -Mininingwana embalwa
 kanye nobujamo                     lamatshwayo wetheksthi           sisekelwe kuhle            okulingeneko                     okukhona kodwana          esekela isihloko
                                    -Umtlolo unqophile               ngendlela enobukghoni      kokumunyethweko                  okunengi kuphambene       -Akakasebenzisi
 12 AMAMAKSI                        -Kunokukhambelana                begodu                     nemiqondo                        -Imininngwana embalwa     imithetho edingekako
                                    kuokumunyethweko                 kunemininingwana           -Eminye imininingwana            eskela isihloko           namkha isakhiwo
                                    nomqondo                         esekela isihloko           isekela isihloko                 -Usebenzise imithetho
                                    -Kuhlathululwe kuhle             -Isakhiwo esifaneleko      -Isakhiwo esifanele              eqakathekileko
                                    begodu yoke                      esinokungakhambelanik      ngokulingeneko, kodwana          ngendlela embi
                                    imininingwana isekela            o okuncazana               kunokungakhambelani              -Ubutjhapha
                                    isihloko                                                                                     obubonakalako
                                    -Isakhiwo esifaneleko
                                    nesinembako
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                          7–8                              5–6                         4                                3                        0–2
 EDITHA                             -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista,        -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista,       -Iphimbo, irejista,
                                    ilwazimagama elifanele           isitayela, ilwazimagama    ilwazimagama kufanele            isitayela, ilwazimagama   isitayela, ilwazimagama
 Iphimbo, irejista, isitayela,      umnqopho, abamukelilwazi         kufanele khulu             umnqopho, abamukelilwazi         kufanele kancani          akukhambelani
 ilwazimagama elifanele             kanye nobujamo                   umnqopho,                  kanye nobujamo                   umnqopho,                 nomnqopho,
 umnqopho,                          -Kuyanemba ngokwehlelo           abamukelilwazi kanye       -Zikhona iimphoso zehlelo        abamukelilwazi kanye      abamukelilwazi kanye
 nokumunyethweko;                   begodu kwakhiwe kuhle            nobujamo                   -Ilwazimagama elifanelelko       nobujamo                  nobujamo
 Ukusetjenziswa kwelimi             -Akunamphoso                     -Ihlelo linemba            -Iimphoso azilimazi              -Ihlelo elingakafaneli    -Kuzele iimphoso begodu
 nemithetjhwana;                                                     ngokwekghono               ihlathululo                      elinemphoso ezimbalwa     akuzwisisakali
 Ukukhethwa kwamagama;                                               elithileko begodu                                           -Ilwazimagama             -Ilwazimagama
 Ukusetjenziswa                                                      lakhiwe kuhle                                               elitlhayelako             alikawufaneli umnqopho
 kwamatshwayo nesipelinghi                                           -Ilwazimagama elihle                                        -Ihlathululo ivimbekile   -Ihlathululo ayizwakali
                                                                     khulu                                                                                 kwamambala
 8 AMAMAKSI                                                          -Kanengi akunamphoso
 IRENJI YAMAMAKSI                              17–20                            13–15                      10–11                          7–8                        0–5
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                      Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3           15           DBE/2015
                                                 SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3           16           DBE/2015
                                                 SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3           17           DBE/2015
                                                 SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-june-july-2015-memo/de5fd348-512f-4edc-ad9a-96698050f155) — isiNdebele FAL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2018-memo/d368836b-bd88-440d-9596-7e2725b54f22) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2017-memo/f31f96dc-111a-4e8d-a799-fdb1a396d7c6) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2016-memo/760cdc21-8353-423a-8236-3c8fa57766a6) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-june-july-2015/06ccc753-f6dc-4736-bbf9-86d098a6c817) — isiNdebele FAL · QP · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-june-july-2015/7c9fae5e-dbb1-4395-9619-e9556d362448) — isiNdebele FAL · QP · 2015 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
