# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2016, 17 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2016-memo/760cdc21-8353-423a-8236-3c8fa57766a6
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2016-memo/760cdc21-8353-423a-8236-3c8fa57766a6)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · isindebele. Memorandum, 17 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2016/2bca413f-074a-4911-9a43-5aed6fdca49e) — QP · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

             ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                             2016

                                        IMEMORANDAMU
                                                                   IMITLOMELO: 100

                              Imemorandamu le inamakhasi ali-17.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                          Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      2                            DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

UMBUZO 1

1.1      I-eseyi Ecocako (Narrative)

         Amaqhinga enziwa mNyango wezeFundo ukuqinisekisa bona woke
         umuntu uthola ithuba lokufunda.

         Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
         kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
         kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
         nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
         Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.

         Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

         •    Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
         •    I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
         •    I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
         •    Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelela ukuzwa okulandelako
              bekube sekugcineni.
         •    Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
              neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
         •    I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
              esisepepeneneni begodu esilindelekileko.

         Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

         -   Isizo elifunyanwa bafundi eenkolweni zamazinga aphasi naphezulu
             wezefundo.
         -   Isizo elifunyanwa bafundi emazikweni aphezulu wezefundo.
         -   Ukuqalelelwa kwabafundi abangazange baphumelele igreyidi letjhumi
             nambili.
         -   Ukuqalelelwa kwabantu abadala abangazange bathole ithuba lokufunda
             nabasakhulako.

         Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu.                                     [50]

1.2      I-eseyi Ehlathululako (Descriptive)
         Engikubone kwenzeka nangivakatjhele eminyangweni                  neendaweni
         zakarhulumende eziphakela isizo emphakathi.

         Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu othileko
         nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele umtloli we-
         eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale kwalokho,
         umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      3                           DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

         Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

         •    Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
              kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
         •    Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo bokukhuluma.
         •    Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
              bha.
         •    Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
              zokuzwa,     zobumnandi     nezokuthinta    ukuze    zimsize    ukwenza
              akuhlathululako kukhanye bha.

         Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

         -   Ubudisi iingulani ezihlangebezana nabo ematlinigi neembhedlela.
         -   Ukungatjhejwa nawuvakatjhele iindawo zakarhulumendezi.
         -   Ukudosa emhlweni kwabodorhodera nokutlhayela kwabo.
         -   Ukutlhayela nokuphuka kweenthuthi zeminyangweni ehlukahlukeneko
             karhulumende.                                                                  [50]

1.3      I-eseyi Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli (Reflective)

         'Ngadlala ngamathuba, qala namhlanje bona ngikuphi.'

         Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
         itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
         abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
         neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
         ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.

         Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
         abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
         kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo
         nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi
         loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo
         otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala.

         Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
         •    I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
         •    Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu e-
              eseyini le.
         •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
              kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
              yaloyo otlolako.
         •    Imibono/Imicabango/Imizwa eveziweko kufanele yembule iqiniso nendima
              ethathwa ngotlolako.
         Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
         -   Ngiwaphi amathuba adlala ngawo.
         -   Ngiziphi izinto ezimenza azisole.
         -   Izinga lepilo asele akilo namhlanje.
         -   Isiqunto asithetheko ngobujamo akibo.                                          [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      4                            DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

1.4       I-eseyi evezako/Eveza Imizwa Yomtloli (Reflective)

          Ngizibona ngifumene ithuba lesibili epilweni.
          Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
          itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
          abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
          neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
          ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.
          Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
          abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
          kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
          ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
          kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
          kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
          lamambala.
          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
          •    I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
          •    Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
               eseyini le.
          •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
               kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
               yaloyo otlolako.
          •    Imibono/Imicabango/Imizwa eveziweko kufanele yembule iqiniso
               nendima ethathwa ngotlolako.
          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
          - Isehlakalo esamvelelako.
          - Abonobangela besehlakalo.
          - Isifundo asitholileko.
          - Igadango alithetheko mayelana nepilwakhe.

          Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu.                                    [50]

1.5       I-eseyi Emahlangothimabili/Emadanisako (Discursive)

          Ubuhle nobumbi bokuba nesisebenzi emndenini.
          I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukuthi kiyo yomibili
          imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukuthi e-eseyini
          emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili.
          Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi
          ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako ekutheni
          azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono

          kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe-
          eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe
          ngokulinganako e-eseyini.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      5                         DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          •      Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.
          •      Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.
          •      Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento
                 ethileko anikelwe yona esihlokweni.
          •      Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso.

          [Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokuba nesisebenzi
          emndenini].

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

          Ubuhle
          - Umndeni uthola isikhathi sokufunda.
          - Ikhaya lihlala liphephile.
          - Umndeni uthola isikhathi esinengi sokuphumula.
          - Indlu ihlala ihlwengekile ngeenkhathi zoke.

          Ubumbi
          - Abantwana bagcina bangakwazi ukwenza imisebenzi yekhaya.
          - Abantwana bavilapha khulu.
          - Ubudisi abantwana abahlangabezana nabo nabangasisekhaya.
          - Ukwetjiwa kwezinto zomndeni.
          - Ukuphadlheka kobudlelwano phakathi kwakamma nobaba.                           [50]

1.6       I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye (Argumentative)

          Kubulula ukukhamba ngeenthuthi zomphakathi eSewula Afrika.

          I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
          atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
          naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
          sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
          yomtloli.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          • Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
          • Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
             imibonwakhe.
          • Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
          • Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele
            uphakamise imibono eqinileko.

          • Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
            nehlonipho.
          • Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
            nesanelisako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      6                      DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

          Abavumelana nesihloko.

           -   Ukubhadela imali elingeneko.
           -   Ukuhlangana nabanye abantu.
           -   Ukufika emsebenzini/lapha uya khona ungakadinwa.
           -   Ukubalekela iindleko zekoloyi.

          Abaphikisana nesihloko.

           -   Ukungafiki kweenthuthi ngesikhathi.
           -   Ukuphuka kwazo eendlelni.
           -   Ubudisi ohlangabezana nabo nakunemitjhagalo.
           -   Ukudosa emhlweni ngesikhathi sebusika nehlobo.                         [50]

1.7.1      Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-eseyi.
           Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi ovezwa ngotlolako
           bese utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwalowo
           mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo mhlahlandlela.

           Kilesisithombe kubonakala abantu abaphila nokukhubazeka badlala
           ibholo lezandla.

           Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

           -   Ngepilo yabantu abaphila nokukhubazeka.
           -   Amakghono wabantu abaphila nokukhubazeka.
           -   Imidlalo yabantu abaphila nokukhubazeka.
           -   Itjhejo abantu abaphila nokukhubazeka abalifumana
               kurhulumende.                                                          [50]

1.7.2      Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-eseyi.
           Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi ovezwa ngotlolako
           bese utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwalowo
           mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo mhlahlandlela.
           Kilesisithombe kubonakala umuntu wengubo akha amanzi emlanjeni.
           Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:
           - Isomiso enarheni yeSewula Afrika.
           - Ubungozi bokukha amanzi emlanjeni.
           - Ipilo etlhuwisako yemaplasini.
           - Imiraro engavela nanisela amanzi wangemlanjeni.
           - Ukungaphakelwa kweensetjenziswa bomasipala bangeSewula
             Afrika.                                                                  [50]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:      50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      7                                DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       UMLANDO KAMUFI
          Nakutlolwa umlando ngomufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako
          esinamagamakhe apheleleko bese kutlolwa koke-ke lokhu esele sikubale
          ngenzasi. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa,
          njengokuthi: Lala uphumule, Mgwezani, nofana IKosi ayikuphe
          umphumulela wafuthi nanyana-ke ngamanye amagama anehlonipho.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaya umlando kamufi:

              •     Isihloko esinamagama kamufi apheleleko.
              •     Amagama kamufi apheleleko.
              •     Ilanga abelethwa ngalo.
              •     Ubelethwa bobani.
              •     Ubelethelwe kiyiphi indawo. Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela.
              •     Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
              •     Akuzuzako eemfundweni zakhe.
              •     Iindawo asebenze kizo.
              •     Iinkhundla azifunyanako.
              •     Ilanga akhambe ngalo ephasini. Tjheja: Akungatlolwa unobangela
                    wokuhlongakala, kodwana kungavezwa khunye kwalokhu:
                    Webiwe ngunokufa, lokha nakahlongakele ngengozi.
                    Uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
                    nakagulileko.
              •     Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
                    abentwana, ababelethi, iinzukulu, nabanye. Tjheja: Akungatlolwa
                    amabizo weenini ezitjhiyweko.                                                [30]

2.2       I-ATHIKILI KAMAGAZINI

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-athikili kamagazini:

          •       Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulukeze.
          •       Nikela isihloko esincani nesicacileko.
          •       I-athikili kufuze itjengise kuhle begodu nemiqaliswayo ibe mihle ngemibala
                  ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
          •       Ayitlolwe ngamakholomu, ingeze yafana ne-eseyi.
          •       Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
          •       Beka amaphuzu ngobufitjhani nangokunembako.
          •       Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule
                  nanyana sibe nezwelo.
          •       Rhunyeza ngokunembako ngaphandle kokulahla iqiniso.
          •       Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-
                  athikili.
          •       I-athikili kufuze ivuse ilulukezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako
                  bona baragele phambili nokuyifunda.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      8                            DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

          •    Iindima akukafuzi bona zibe zide.
          •    Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.

               Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

          -    Ukuboleka imali ubhalelwe kuyibuyisela.
          -    Ukukoloda izinto ezinengi.
          -    Ukufakwa erhelweni labakolodako.
          -    Ukonakala igama ngebanga lokungabhadeli kuhle.                                [30]
2.3       I-INTHAVYU/UKUHLUNGWA
          Le yikulumo eba hlangana nabantu ababili abakhuluma ngento ethileko.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaya i-inthavyu/ukuhlungwa.
           -    Akutlolwe amagama wesikhulumi ngasinye.
           -    Akutlolwe ikholoni ngemva kwamagama wabantu abakhulumako.
           -    Amagama walabo abakhulumako akatlolwe ngesandleni sesincele, abe
                mafitjhani nesibongo singasetjenziswa.
           -    Akutlolwa litho ngaphasi kwamagama walabo abakhulumako.
           -    Kumele kube nesingeniso. (Akulotjhisanwa, esingenisweni kulapho
                kwethulwa khona indaba ekuzokukhulunywa ngayo nokobana kuzabe
                kukhuluma abobani).
           -    Kumele kube nomzimba, nesiphetho.
          Abafundi bangafaka hlangana lokhu okulandelako:
          -    Isizathu esenza bona acabange bona umfanele umsebenzi lo.
          -    Imikhakha akhe asebenza kiyo umsebenzi lo.
          -    Ituthuko ayilethako emikhakheni leyo.
          -    Amanye amakhgono anawo angathuthukisa isitolweso.                             [30]

2.4       I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO

          Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho
          ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga
          okwakhulunywako kwavunyelanwa ngakho ekutheni kungakhohlweki,
          kungalahleki, neenqunto zibulungeke.

          Nakhu okumele             kutjhejwe   nakutshwaywako   i-ajenda   namaminithi
          womhlangano:

          -    Otlola amaminithi akangatloli koke okukhulunywa emihlanganweni
               kodwana kutlolwa iimphakamiso neenqunto.
          -    Amagama walabo abathule iimphakamiso nalabo abasekelileko
               kuyenzeka atlolwe.
          -    Akukafaneli loyo otlola amaminithi atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana,
               ukudelela nofana ukurarana.
          -    Nakukhulunywa nge-ajenda akwenzeki kungakhulunywa ngamaminithi
               womhlangano ngokunjalo nalokha nakukhulunywa ngamaminithi
               kuthinteka ne-ajenda yomhlangano. Ngakho-ke kuqakathekile ukobana
               umfundisi atshwaye i-ajenda namaminithi womhlangano kanyekanye.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      9                      DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

          -   Lokho ebayokwenza ngemali leyo.
          -   Umnqopho wokobana babeke imali leyo.
          -   Indlela ebayoyabelana ngayo.
          -   Ikusasa lehlangano.                                                     [30]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA B:      30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      10                          DBE/2016
                                             SCE–Imemorandamu

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

UMBUZO 3

3.1       IPHOSTARA
          Amaphostara     mitlolo  etlolelwe  ukukhumbuza    abantu   ngalokho
          okuqakathekileko eempilweni zabo. Angavela abujamo obuhlukahlukeneko
          njengeenthombe nanyana imigwalo. Vane atlolwe abonakale ukuze umuntu
          awabone aseza le kude begodu kumele abe nomlayezo omfitjhani
          nonembako.
          Umfundi angaveza okhunye kokulandelako:

          -   Ukutjheja abantwana bangadlali ngamanzi.
          -   Kubikwe kwamasipala iindawo lapha kuvuza khona amanzi.
          -   Ukuhlanzwa kweenkoloyi emilanjeni.
          -   Ukulisa ukuthelelela ngephayiphu.                                             [20]

3.2       IDAYARI/UMALANGENI
          Idayari yincwajana la umuntu atlola khona izehlakalo eziphathelene
          nepilwakhe, izinto eziqakathekileko afisa ukuzikhumbula nokhunye.

          •   Itlolwa ngeenkhathi ezivamileko (ingaba ngeyamalanga nanyana iimveke)
          •   Kumele itlolwe ngelimi lomuntu okhulumako.
          •   Kumele itlolwe ibe sesikhathini sanje.
          •   Kuyenzeka godu itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
          •   Kanti kungenzeka begodu itlolwe ibe sesikhathini esizako.
          •   Kumele kutlolwe iingaba ezifitjhani.
          •   Kusetjenziswa ilimi elitjhaphulukileko.                                       [20]

3.3       IINKOMBANDLELA
          Epilweni kuyenzeka umuntu akhambele endaweni angayaziko okufuneka
          ukobana abuze indlela ebantwini ahlangana nabo. Umuntu olayela omunye
          indlela usebenzisa iinkomba zendlela. Umnqopho weenkombandlela
          kutjengisa umuntu othileko indlela nanyana indawo ethileko ekumele aye kiyo.
          Kungaba yindlela eya emzini othileko, emsebenzini, esikolweni, eposini, lapho
          kukhwelwa khona iimphaphamtjhini.
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa iinkombandlela:
          •   Akuvele iindlela umuntu azozikhamba.
          •   Akuvele amagama weendawo umuntu azokudlula kizo.
          •   Akutjengiswe imilambo umuntu azokuwela kiyo, iintaba azozikhwela
              njalonjalo.
          •   Umuntu olayelwako kumele alalelisise kuhle ukuze athole lapho aya
              khona.
          •   Lowo olayela omunye asebenzise ilimi elinqophileko, elingazokulahla lowo
              olayelwako.                                                                   [20]
                                                            IMITLOMELO YESIGAB C:           20
                                                                      INANI LOKE:           100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 11

IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com              11                                                                        DBE/2016
                                                                                 SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

TJHEJA:
•   Sebenzisa njalo irubhrikhi nawutshwaya indaba (Iphepha lesi-3, ISIGABA A).
•   Amamaksi kusukela e-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
•   Ekumunyethweni, Iqhinga leIlimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.
•   Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI]
       Iqhinga                                       Ngokudluleleko             Ngokwekghono             Ngokulingeneko           Ngokusisekelo             Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                      22–24                    16–18                   10–12                         4–6
 NOKUHLELA                                      -Ukuphendula               -Iimpendulo ezihleleke   -Ukuphendula             -Ukuphendula                -Ukuphendula okuphume
                                                okudluleleko               kuhle                    okwanelisako             okungakajami ndawonye       endleleni khulu

                            Izinga eliphezulu
 (Ukuphendula)                                  -Imiqondo                  -Ezikhambelanako khulu   -Imiqondo                -Imiqondo engakacaci        -Imiqondo edidekileko
 Ukuhleleka kwemiqondo                          ehlakaniphileko, evusa     begodu zimnandi,         ekhambelanako            -Ubufakazi obuncani         nengakanqophi
 yokuhlela                                      imiqondo netjengisa        kunobufakazi nokukhula   nekholisako              bokuhleleka                 -Imiqondo engakahleleki
 Ukulemuka komnqopho,                           ukukhula                   okubonakalako            -Kunokuhleleka           nokukhambelana              nengakhambelaniko
 abamukelilwazi nobujamo                        -Ukuhleleka okudlulileko   -Isingeniso, umzimba     okulingeneko
                                                nokukhambelanako           nesiphetho okuhleleke    nokukhambelanako
 30 AMAMAKSI                                    kwesingeniso, umzimba      kuhle begodu             kwesihloko, umzimba
                                                nesiphetho                 okukhambelanako          kanye nesiphetho
                                                          25–27                      19–21                    13–15                     7–9                        0–3
                                                -Ukuphendula               -Ukuphendula okuhlelwe   -Ukuphendula             -Ukuphendula                -Ukuphendula isihloko
                                                okudluleleko kodwana       kuhle                    okwanelisako kodwana     okungakhambelaniko          akukalingwa nokulingwa
                                                kutlhayela amatshwayo      -Imiqondo ekarisako      kunokungacaci            okukhulu                    -Imiqondo

                            Izinga eliphasi
                                                wendaba ehle               nekhambelanako           -Iimiqondo               -Iimiqondo ayikahlanganii   engakhambelaniko
                                                ngokudluleleko             -Isingeniso, umzimba     iyakhambelana            begodu iyadida              nengakafaneli
                                                -Imiqondo ekhulileko       nesiphetho okuhleleke    ngokulingeneko           -Abukho ubufakazi           -Imiqondo engakanqophi
                                                nenokuhlakanipha           kuhle nokukhambelanako   -Kunokuhleleka           bokuhlela
                                                -Isingeniso, umzimba                                okulingeneko
                                                nesiphetho okuhlelwe                                kwesingeniso, umzimba,
                                                ngendlela edluleleko                                isiphetho
                                                                                                    nokukhambelana

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                    Phendla

### Page 12

IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com                  12                                                                           DBE/2016
                                                                                          SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] (continued)
           Iqhinga                                        Ngokudluleleko                 Ngokwekghono                Ngokulingeneko             Ngokusisekelo           Ngokungakalingani
 ILIMI, ISITAYELA                                                14–15                         11–12                        8–9                       5–6                        0–3
 NOKU-EDITHA                                         -Iphimbo, irejista,           -Iphimbo, irejista,          -Iphimbo, irejista,       -Iphimbo, irejista,       -Ilimi elingazwakaliko
                                                     isitayela kanye               isitayela kanye              isitayela kanye           isitayela kanye           -Iphimbo, irejista,
 Iphimbo, irejista, isitayela,                       nelwazimagama elifanele       nelwazimagama elifanele      nelwazimagama elifanele   nelwazimagama             isitayela kanye
 ilwazimagama okufanele                              ngokudluleleko                khulu umnqopho,              umnqopho,                 elingakafaneli            nelwazimagama

                                 Izinga eliphezulu
 umnqopho, ubujamo                                   umnqopho,                     abamukelilwazi               abamukelilwazi            umnqopho,                 elingakafaneli khulu
 Ukukhethwa kwamagama                                abamukelilwazi                nobujamo                     nobujamo                  abamukelilwazi            umnqopho,
 Ukusetjenziswa kwelimi                              nobujamo                      -Ilimi liyanemba begodu      -Ukusetjenziswa kwelimi   nobujamo                  abamukelilwazi
 Imithetjhwana,                                      -Nokuzithemba                 lisetjenziswe                okufanele ukwethula       -Ukusetjenziswa kwelimi   nobujamo
 iimphumuzi, ihlelo,                                 ngokwelimi, ilimi             ngokufanako                  ihlathululo               okusisekelo               -Ilwazimagama
 isipelinghi                                         lithokozisa khulu             -Ihlelo nesipelingi          -Iphimbo elifaneleko      -Iphimbo elifaneleko      elitlhayela khulu lenza
                                                     -Ihlelo nesipelinghi          asinamphoso khulu            -Amaqhinga wokubuza       -Ilwazimagama             kube budisi ukuzwisisa
 15 AMAMAKSI                                         esinganamphoso                -Tlanywe kuhle               enzelwe ukugcamisa        elitlhayela khulu
                                                                                                                                                                    itheksthi
                                                     ezibonakalako                                              okumunyethweko
                                                     -Tlanywe kuhle khulu
                                                                   13                            10                           7                       4
                                                     -Ilimi lihle ngokudluleleko   -Ilimi lifaka hlangana       -Akusetjenziswa kwelimi   -Ukusetjenziswa

                                 Izinga eliphasi
                                                     begodu linethonya             begodu linethonya            okulingeneko              okungakafaneli kwelimi
                                                     -Akunamphoso zehlelo          -Iphimbo elifaneleko         okunokuhlukana            -Ukungabi nomahluko
                                                     nesipelinghi                  -Iimphoso ezimbalwa          -Iphimbo elifaneleko      emitjhweni
                                                     ezibonakalako                 zehlelo nesipelinghi         ngokulinganako            -Ilwazimagama elincani
                                                     -Yakhiwe ngekghono            -Bunjwe kuhle                nokusetjenziswa           ngokusisekelo
                                                     elikhulu                                                   okutlhayelako
                                                                                                                kwamaqhinga wokubuza
 ISAKHIWO                                                         5                              4                            3                       2                        0–1
                                                     -Ukusungulwa                  -Imininingwana               -Imininingwana            -Amaphuzu amanye          -Amaphuzu adingekako
 Amatshwayo wetheksthi                               okuqakathekileko              isungulwe                    ekhambelanako yakhiwe     akhona anembako           ayatlhayela
 Ukwakhiwa kwesigaba                                 kwendaba                      ngokukhambelanako            -Imitjho, iingaba         -Imitjho neengaba         -Imitjho neengaba
 nokwakhiwa komutjho                                 -Imininingwana edluleleko     -Kunokukhambelana            kwakhiwe kuhle            kuneemphoso               kuneemphoso
                                                     -Imitjho kanye neengaba       -Imitjho, iingaba kunikela   Indaba isanikela          -Indaba isazwakala        -Indaba ayinamqondo
                                                     kwakheke ngendlela            umqondo                      umqondo
 5 AMAMAKSI                                          edluleleko

 IRENJI YAMAMAKSI                                              43–50                         33–40                       23–30                     13–20                      0–10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3                                     13                                                                                DBE/2016
                                                                           SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 AMAMAKSI]
        Iqhinga                           Ngokudluleleko                  Ngokwekghono               Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo            Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO,                                15–18                          11–14                        8–10                            5–7                       0–4
 UKUHLELA NESAKHIWO                 -Ukuphendula                     -Ukuphendula okuhle        -Ukuphendula                     -Ukuphendula              -Ukuphendula kutjengisa
                                    okudluleleko, okungaphezu        khulu okutjengisa ilwazi   okulingeneko okutjengisa         ngokusisekelo begodu      ukungabikho kwelwazi
 Ukuphendula nemibono               kwalokho okulindelweko           elihle lamatshwayoo        ilwazi lamatshwayoo              kutjengisa ilwazi         lamatshwayo wetheksthi
 Ukubuthelelwa kwemibono            -Imiqondo ehlakaniphileko        wetheksthi                 wetheksthi                       lamatshwayo wetheksthi    -Akunakukhambelana
 ukuze kuhlelwe                     nekhulileko                      -Nqophile –                -Akunakudzimelela                -Kunokunqopha             kwemiqondo. –
 Umnqopho, abamukelilwazi,          -Ilwazi elingeneleleko           akunakuphuma, isihloko     Nokukhambelana                   okukhona kodwana          Mininingwana embalwa
 amatshwayo/                        lamatshwayo wetheksthi           sisekelwe kuhle            okulingeneko                     okunengi kuphambene       esekela isihloko
 imithetjhwana kanye nobujamo       -Umtlolo unqophile               ngendlela enobukghoni      kokumunyethweko                  -Imininngwana embalwa     -Akakasebenzisi
                                    -Kunokukhambelana                begodu                     nemiqondo                        eskela isihloko           imithetho edingekako
 18 AMAMAKSI                        kuokumunyethweko                 kunemininingwana           -Eminye imininingwana            -Usebenzise imithetho     namkha isakhiwo
                                    nomqondo                         esekela isihloko           isekela isihloko                 eqakathekileko
                                    -Kuhlathululwe kuhle             -Isakhiwo esifaneleko      -Isakhiwo esifanele              ngendlela embi
                                    begodu yoke                      esinokungakhambelaniko     ngokulingeneko, kodwana          -Ubutjhapha
                                    imininingwana isekela            okuncazana                 kunokungakhambelani              obubonakalako
                                    isihloko
                                    -Isakhiwo esifanelelko
                                    nesinembako
 ILIMI, ISITAYELA KANYE                         10–12                             8–9                        6–7                              4–5                       0–3
 NOKU-EDITHA                        -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista,        -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista,       -Iphimbo, irejista,
                                    ilwazimagama elifanele           isitayela, ilwazimagama    ilwazimagama kufanele            isitayela, ilwazimagama   isitayela, ilwazimagama
 Iphimbo, irejista, isitayela,      umnqopho, abamukelilwazi         kufanele khulu             umnqopho,                        kufanele kancani          akukhambelani
 kufanele                           kanye nobujamo                   umnqopho,                  abamukelilwazi kanye             umnqopho,                 nomnqopho,
 umnqopho/umphumela/                -Kuyanemba ngokwehlelo           abamukelilwazi kanye       nobujamo                         abamukelilwazi kanye      abamukelilwazi kanye
 abamukelilwazi                     begodu kwakhiwe kuhle            nobujamo                   -Zikhona iimphoso zehlelo        nobujamo                  nobujamo
 Kanye nobujamo                     -Akunamphoso                     -Ihlelo linemba            -Ilwazimagama                    -Ihlelo elingakafaneli    -Kuzele iimphoso begodu
 Ukusetjenziswa kwelimi kanye                                        ngokwekghono elithileko    elifanelelko                     elinemphoso ezimbalwa     akuzwisisakali
 nemithetjhwana                                                      begodu lakhiwe kuhle       -Iimphoso azilimazi              -Ilwazimagama             -Ilwazimagama
 Ukukhethwa kwamagama                                                -Ilwazimagama elihle       ihlathululo                      elitlhayelako             alikawufaneli umnqopho
 Ukusetjenziswa                                                      khulu                                                       -Ihlathululo ivimbekile   -Ihlathululo ayizwakali
 kwamatshwayo kanye                                                  -Kanengi akunamphoso                                                                  kwamambala
 nesipelinghi

 12 AMAMAKSI
 IRENJI YAMAMAKSI                              25–30                          19–23                        14–17                          9–12                       0–7

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                      Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3                                     14                                                                                 DBE/2016
                                                                           SCE – Imemorandamu

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [20 AMAMAKSI]
        Iqhinga                           Ngokudluleleko                 Ngokwekghono                Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo             Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO,                                10–12                           8–9                          6–7                            4–5                       0–3
 UKUHLELA NESAKHIWO                 -Ukuphendula                     -Ukuphendula okuhle        -Ukuphendula                     -Ukuphendula              -Ukuphendula kutjengisa
                                    okudluleleko, okungaphezu        khulu okutjengisa ilwazi   okulingeneko okutjengisa         ngokusisekelo begodu      ukungabikho kwelwazi
 Ukuphendula kanye                  kwalokho okulindelweko           elihle lamatshwayoo        ilwazi lamatshwayoo              kutjengisa ilwazi         lamatshwayo wetheksthi
 nomqondo;                          -Imiqondo ehlakaniphileko        wetheksthi                 wetheksthi                       lamatshwayo               -Akunakukhambelana
 Ukuhlelwa kwemiqondo;              nekhulileko                      -Nqophile –                -Akunakudzimelela                wetheksthi                kwemiqondo.
 Amatshwayo/Imithetjhwana           -Ilwazi elingeneleleko           akunakuphuma, isihloko     Nokukhambelana                   -Kunokunqopha             -Mininingwana embalwa
 kanye nobujamo                     lamatshwayo wetheksthi           sisekelwe kuhle            okulingeneko                     okukhona kodwana          esekela isihloko
                                    -Umtlolo unqophile               ngendlela enobukghoni      kokumunyethweko                  okunengi kuphambene       -Akakasebenzisi
 12 AMAMAKSI                        -Kunokukhambelana                begodu                     nemiqondo                        -Imininngwana embalwa     imithetho edingekako
                                    kuokumunyethweko                 kunemininingwana           -Eminye imininingwana            eskela isihloko           namkha isakhiwo
                                    nomqondo                         esekela isihloko           isekela isihloko                 -Usebenzise imithetho
                                    -Kuhlathululwe kuhle             -Isakhiwo esifaneleko      -Isakhiwo esifanele              eqakathekileko
                                    begodu yoke                      esinokungakhambelanik      ngokulingeneko, kodwana          ngendlela embi
                                    imininingwana isekela            o okuncazana               kunokungakhambelani              -Ubutjhapha
                                    isihloko                                                                                     obubonakalako
                                    -Isakhiwo esifanelelko
                                    nesinembako
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                          7–8                              5–6                         4                                3                        0–2
 EDITHA                             -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista,        -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista,       -Iphimbo, irejista,
                                    ilwazimagama elifanele           isitayela, ilwazimagama    ilwazimagama kufanele            isitayela, ilwazimagama   isitayela, ilwazimagama
 Iphimbo, irejista, isitayela,      umnqopho, abamukelilwazi         kufanele khulu             umnqopho, abamukelilwazi         kufanele kancani          akukhambelani
 ilwazimagama elifanele             kanye nobujamo                   umnqopho,                  kanye nobujamo                   umnqopho,                 nomnqopho,
 umnqopho,                          -Kuyanemba ngokwehlelo           abamukelilwazi kanye       -Zikhona iimphoso zehlelo        abamukelilwazi kanye      abamukelilwazi kanye
 nokumunyethweko;                   begodu kwakhiwe kuhle            nobujamo                   -Ilwazimagama elifanelelko       nobujamo                  nobujamo
 Ukusetjenziswa kwelimi             -Akunamphoso                     -Ihlelo linemba            -Iimphoso azilimazi              -Ihlelo elingakafaneli    -Kuzele iimphoso begodu
 nemithetjhwana;                                                     ngokwekghono               ihlathululo                      elinemphoso ezimbalwa     akuzwisisakali
 Ukukhethwa kwamagama;                                               elithileko begodu                                           -Ilwazimagama             -Ilwazimagama
 Ukusetjenziswa                                                      lakhiwe kuhle                                               elitlhayelako             alikawufaneli umnqopho
 kwamatshwayo nesipelinghi                                           -Ilwazimagama elihle                                        -Ihlathululo ivimbekile   -Ihlathululo ayizwakali
                                                                     khulu                                                                                 kwamambala
 8 AMAMAKSI                                                          -Kanengi akunamphoso
 IRENJI YAMAMAKSI                              17–20                            13–15                      10–11                          7–8                        0–5

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                       Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3           15           DBE/2016
                                                 SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3           16           DBE/2016
                                                 SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi lokuThoma lokweNgeza (FAL)/P3           17           DBE/2016
                                                 SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016-memo/8cc14c7c-db75-4793-b5ef-61033a7bf01c) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2016-memo/f8b87089-1ddc-4597-bc35-4a4dafadda67) — isiNdebele FAL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2018-memo/d368836b-bd88-440d-9596-7e2725b54f22) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-may-june-2017-memo/f31f96dc-111a-4e8d-a799-fdb1a396d7c6) — isiNdebele FAL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-june-july-2015-memo/fb324349-9333-4196-9f2f-bccb369cb2cf) — isiNdebele FAL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2016/7f8c50b0-ec33-45d0-a312-8e92c85c6b8b) — isiNdebele FAL · QP · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
