# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2022, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2022-mg/3d6dab2c-2cf5-4fca-8897-3ee93181a4f7
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2022-mg/3d6dab2c-2cf5-4fca-8897-3ee93181a4f7)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2022

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-14.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      2                   DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

UMBUZO 1

TJHEJA:

     Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko. I-eseyi
      ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
     Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
      kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

1.1        Laphuma njengemihleni kanti kuthoma kokutjhuguluka kwepilwami.

           I-eseyi Ecocako.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako     kulindeleke  bona     acoce  bekahlathulule  isehlakalo
               esamvelelako nesatjhugulula ipilwakhe.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathululako khudlwana
               nakatlola indabakhe.                                                        [50]

1.2        Ngathana bekungasi ngumma ngabe ikusasa lami selatjhabalala.

           I-eseyi Ecocako.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
              Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule indlela ummakhe abe
               lisizo ngakho ekwakheni ikusasa lakhe.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathululako khudlwana
               nakatlola indabakhe.                                                        [50]

1.3        Umonakalo obangelwa kuqunteka kwegezi.

           I-eseyi Ehlathululako.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule umonakalo obakhona emizini,
               emabubulweni emphakathini nakuquntwe igezi.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini sanje
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathululako khudlwana
               nakatlola indabakhe.                                                        [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      3                   DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.4       Ikusasa elikhanyako         lidzimelele    phezu     kweenqunto   ozithatha
          nawusesemutjha.

          I-eseyi Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli.
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
              Ohlolwako akaveze iinqunto ezimbi umuntu omutjha okungenzeka
               nakangazithatha zimbangele imiraro ngekusasa lakhe.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba aveze imizwa yakhe
               ngesihlokwesi.                                                              [50]

1.5       Ubuhle nobumbi bokuba nomngani.

          I-eseyi Emahlangothimabili/Emadanisako.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi amaphuzu akhombisa
               izinto ezihle nezimbi ezenziwa bangani.
              Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
               azwakale begodu angathathi ihlangothi, anikele amaphuzu amahle
               namambi ngokulinganako ngesihlokwesi.                                       [50]

1.6       Abafundi kufanele baphumule umnyaka woke (Gap year) ngemva
          kokuqeda igreyidi le-12.

          I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
               azokutlola ngalo, aveze iinzathu zokuphumula komfundi nakaqeda
               igreyidi le-12 umnyaka woke nofana aphikisane nazo.
              Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
               nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
               kwendabakhe.                                                                [50]

Ukutshwaya/Ukurhumutjha iinthombe.
Ohlolwako kumele:
- Anikele i-eseyakhe isihloko esiyifaneleko.
- Ahlathulule i-eseyakhe ngananyana ngiyiphi indlela kodwana ikhambelane
   nesithombe.
- Akhethe nanyana ngiwuphi umhlobo we-eseyi okhambelana nesithombe.
- Ahlanganise ukuhlathululwa kwendaba nesithombe.
- Atlole ngesikhathi esifaneleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      4                   DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.7           Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna
               ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
               emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
              Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe
               nesithombe ziyakhambelana.
              Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
               efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.

          Kilesisithombe kubonakala umma uzokuhlolisa amehlo kudorhodera.                  [50]

1.8           Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna
               ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
               emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
              Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe
               nesithombe ziyakhambelana.
              Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
               efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.

          Kilesisithombe kubonakala umuntu aphethe into elitshwayo lehliziyo.              [50]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:         50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      5                      DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       INCWADI YABAKHULU/YANGOKOMTHETHO
          Nakhu   okuqakathekileko          nakutshwaywa         incwadi     yabakhulu/
          yangokomthetho:

             Iba neemphande ezimbili, zitlolwe ngendlela ehle neyamukelekako.
              Isiphande sokuthoma siba ngesaloyo otlolako begodu sitlolwa ngesandleni
              sokudla phezulu. Isiphande sotlolelwako asibi nelanga ekutlolwe ngalo
              incwadi.
             Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho-ke
              otlolako kufanele atlole isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola
              isiphande sesibili.
             Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu esitlolwa ngalindlela:
              Nomzana/Kosikazi/Kosazana nofana Nom.Kkz./Ksz.
             Tlola isihloko salokho otlola ngakho ngamagabhadlhela.
             Esingenisweni tlola umnqopho/isizathu sokutlola leyo ncwadi.
             Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
             Iba nesilayeliso.
             Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
              iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla.                              [30]

2.2       UMLANDO KAMUFI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlando kamufi:
             Unesihloko esinamagama kamufi apheleleko.
             Unamagamakhe apheleleko.
             Unelanga abelethwa ngalo.
             Unegama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
              lesibhedlela.
             Unamagama wababelethi bakhe.
             Unemithombo yefundo asele adlule kiyo.
             Unalokhu akuzuzako eemfunweni zakhe.
             Uneendawo asebenze kizo.
             Uneenkhundla azifumanako zangokomsebenzi.
             Ilanga akhambe ngalo ephasini.
              Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
              kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
              ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
              nakagulileko.
             Unomndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
              abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
              ngokweengazi.
              Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
             Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
              zakhe.                                                                          [30]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      6                        DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.3       I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-athikili yephephandaba:

             Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
             I-athikili kufanele itlolwe ihlukaniswe ngamakholumu. Lokhu kuzokusiza
              ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo
              sesikhangiso.
             I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
              zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelala nayo.
             Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
             Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombengqondo, sihlathulule
              nanyana sibe nezwelo.
             Kufanele itlolwe igama lomuntu oyitlolileko, indawo, isikhathi, ubujamo nezinye
              iinsiza zingafakwa ku-athikili.
             Kufanele itlolwe ivuse ilulubezo njengesikhangiso ikhuthaze abayifundako
              bona bayifunde.
             Iindima akukafuzi bona zibe zide.
             Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.
                                                                                                  [30]

2.4       I-INTHAVYU

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaya i-inthavyu:

              Iba nesihlokwana esifakwa ngeembayaneni esihlathulula indawo,
               amabizo wabantu abakhulumako nalokho abakhuluma ngakho.
              Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
               mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
               kwamagama walabo abakhulumako.
              Kutlolwa ikholoni emva kwamagama wabantu abakhulumako.
              Imizwa nemisikinyeko yabakhulumako ayifakwe ngeembayaneni
               ngaphambi kwegama laloyo okhulumako.
              Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale bona seyiyaphetha.

          Amaphuzu alindeleke ngesihlokwesi:

           Ukufika komhleli wephephandaba lomphakathi.
           Amahlelo eniwasebenzisako esikolweni nanisiza bona niphumelele.
           Indima edlalwa botitjhere/bafundisi nabentwana besikolo.
           Indima edlalwa babelethi.
          Tjheja: Abafundi bangaveza namanye amaphuzu angakavezwa ngehla.                         [30]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA B:               30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      7                   DBE/Novemba 2022
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA
UMBUZO 3
3.1       ISIKHANGISO

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa isikhangiso:

              Siba namaqhinga wokudosa nokwenzisa.
              Siba neminingwana yomkhiqizo okhangiswako, isib. Njengomkhiqizo
               othileko, ikhamphani ethileko, iminyanya ethileko.
              Sifake isiqubulo sekhamphani nofana somnyanya.
              Kutlolwe isihloko salokho okukhangiswako ngamaledere amakhulu/
               amagabhadlhela.
              Sisebenzisa     ilimi  elimumethe      umqondo     wokudosa/wokuyenga/
               wokurogela/wokudlelezela/wokwenzisa/imiqondo yelimi eliqiniso nofana
               elimbono, njll.
              Sisebenzisa isitayela nephimbo elifanele abamukelilwazi besikhangiso.        [20]

3.2       UMLAYEZO WE-WHATSAPP

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlayezo we-sms:

              Uba negama/inomboro kamaliledinini yomuntu otlolelwa umlayezo
               phezulu.
              Uba nelanga nesikhathi ekuthunyelwa ngaso umlayezo lowo.
              Kuba nomlayezo otlolweko othunyelwa emuntwini ekukhulunywa naye
               nependulo ebuya kiloyo othunyelwe umlayezo ekuthomeni.
              Ilimi elisetjenziswako ngilelo elifanele abamukelilwazi bawo.
              Ungatlolwa ngesikhathi sanje/esidlulileko/esizako.
              Kuba mlayezo omfithani nonqophileko.                                         [20]

3.3       IINKOMBANDLELA

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa iinkombandlela:

              Akuvele iindlela umuntu azozikhamba.
              Akuvele namagama weendawo umuntu azokudlula kizo.
              Olayelako angasebenzisa izinto zokubekisa ezingeze zasuswa
               ezinjengesithabathaba seentolo, isikolo, umakhiwo wesondo, itatawu
               nofana isilinganiso samakhilomitha.
              Umuntu olayelwako kumele alalelisise kuhle ukuze athole lapho aya
               khona.
              Loyo olayela omunye asebenzise ilimi elinqophileko, elingazokulahla loyo
               olayelwako.                                                                  [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGAB C:          20
                                                                       INANI LOKE:          100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                8                                                                DBE/Novemba 2022
                                                                                NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]
TJHEJA:
    Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwayai-eseyi.
    Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
    Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.
    Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]
          Iqhinga                                       Ngokudluleleko               Ngokwekghono               Ngokulingeneko            Ngokusisekelo          Ngokungakalingani
    OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                        22–24                      16–18                     10–12                     4–6
    NOKUHLELA                                      -Ukuphendula okudluleleko.    -Ukuphendula okuhle        -Ukuphendula              -Ukuphendula              -Ukuphendula okuphume
                                                   -Imiqondo ehlakaniphileko,    khulu.                     okwanelisako.             okungakajami ndawonye.    endleleni khulu.

                               Izinga eliphezulu
    (Ukuphendula)                                  netjengisa ukukhula.          -Kunobufakazi nokukhula    -Imiqondo ekhambelanako   -Imiqondo engakanqophi.   -Imiqondo enganatlha
    Ukuhleleka kwemiqondo                          -Ukuhleleka okudluleleko      kwendaba nokumnandi.       nekholisako.              -Ubufakazi obuncani       nengazwakaliko.
    yokuhlela                                      nokukhambelana                -Ukuhleleka okuhle khulu   -Kunokuhleleka            bokuhleleka               -Imiqondo
    Ukulemuka komnqopho,                           kwesingeniso, umzimba         nokukhambelana             nokukhambelana            nokukhambelana            ebuyabuyelelweko.
    abamukelilwazi nobujamo                        nesiphetho.                   kwesingeniso, umzimba      okulingeneko              kwesingeniso, umzimba     -Imiqondo engakahleleki
                                                                                 nesiphetho.                kwesingeniso, umzimba     nesiphetho.               nengakhambelaniko.
    30 IMITLOMELO                                                                                           nesiphetho.

                                                             25–27                        19–21                      13–15                      7–9                      0–3
                                                   -Ukuphendula okudluleleko     -Ukuphendula okuhle.       -Ukuphendula              -Ukuphendula              -Ukuphendula isihloko
                                                   kodwana kutlhayela            -Imiqondo ekarisako        okwanelisako kodwana      okungakhambelaniko        akukalingwa nokulingwa.

                               Izinga eliphasi
                                                   amatshwayo wendaba ehle.      nekhambelanako.            okunganatlha.             nokusezingeni eliphasi.   -Imiqondo
                                                   -Imiqondo ekhulileko          -Kunokuhleleka             -Imiqondo izwakala/       -Imiqondo ayikahlangani   engakhambelaniko
                                                   nenokuhlakanipha.             nokukhambelana okuhle      ikhambelana               begodu ayikanqophi.       nengakafaneli.
                                                   -Kunokuhleleka                kwesingeniso, umzimba      ngokulingeneko.           -Kunokuhleleka            -Imiqondo enganatlha
                                                   nokukhambelana okuhle         nesiphetho.                -Kunokuhleleka            okungakhambelani          nengazwakaliko.
                                                   kwesingeniso, umzimba                                    nokukhambelana            nesingeniso, umzimba
                                                   nesiphetho.                                              kwesingeniso, umzimba     nesiphetho.
                                                                                                            nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                           Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3
                                                          Downloaded from hlayiso.com                    9                                                                                 DBE/Novemba 2022
                                                                                          NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO] (iyaraga)
          Iqhinga                                        Ngokudluleleko                   Ngokwekghono                   Ngokulingeneko                     Ngokusisekelo                   Ngokungakalingani
                                                             14–15                            11–12                           8–9                               5–6                               0–3
 ILIMI, ISITAYELA                                   -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela      -Iphimbo, irejista nesitayela
 NOKU-EDITHA.                                       nelwazimagama elifaneleko        nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elingakafaneli       ezingakafaneli khulu, umnqopho

                                Izinga eliphezulu
                                                    nelihle ngokudluleleko,          umnqopho, abamukelilwazi        umnqopho, abamukelilwazi        umnqopho, abamukelilwazi           abamukelilwazi nobujamo.
 Iphimbo, irejista, isitayela                       elinemba umnqopho,               nobujamo.                       nobujamo.                       nobujamo.                          -Ilwazimagama elitlhayela
 nelwazimagama elifanele                            abamukelilwazi nobujamo.         -Ilimi liyanemba                -Ukusetjenziswa kwelimi         -Ukusetjenziswa kwelimi            hulu nelenza kube budisi
 umnqopho,                                          -Ukusetjenziswa kwelimi          belisetjenziswe kuhle           okwethula ihlathululo.          okusezingeni eliphasi.             ukuzwisisa itheksthi.
 abamukelilwazi                                     kusezingeni elihle               -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso   -Ilimi elingazwakaliko.
 nobujamo.                                          ngokudluleleko.                  akunamphoso khulu,              kuneemphoso ezinengi            ezinengi khulukhulu.               -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso
 Ukukhethwa                                         -Ihlelo nesipelinghi             zimbalwa (10-14).               (20 kuya phezulu).              -Kutlanywe ngokusezingeni          ezinengi ngokudluleleko.
 kwamagama,                                         esinganamphoso khulu             -Kutlanywe kuhlekhulu           -Kutlanywe ngokusezingeni       eliphasi khulukhulu.               -Abukho ubufakazi bokutlama
 ukusetjenziswa kwelimi,                            (0-4).                                                           elilingeneko.
 imithetjhwana,                                     -Kutlanywe kuhle
 iimphumuzi, ihlelo                                 ngokudluleleko.
 nesipelinghi.                                                    13                               10                              7                                4
 15 IMITLOMELO                                      -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
                                                    nelwazimagama elifaneleko        nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elincani
                                                    nelihle elinemba umnqopho,       umnqopho, abamukelilwazi        umnqopho, abamukelilwazi        nelisezingeni eliphasi

                                Izinga eliphasi
                                                    abamukelilwazi nobujamo.         nobujamo.                       nobujamo ngokulingeneko.        elingakafaneli umnqopho,
                                                    -Ukusetjenziswa kwelimi          -Ilimi liyanemba                -Ukusetjenziswa kwelimi         abamukelilwazi nobujamo.
                                                    kusezingeni elihle khulu.        belisetjenziswe                 okungathuli ihlathululo.        -Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    -Ihlelo nesipelinghi             ngokufaneleko.                  -Ihlelo nesipelinghi            okungakafaneli.
                                                    esinganamphoso ezinengi          -Ihlelo nesipelinghi            kuneemphoso ezinengi            -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso
                                                    (5-9).                           kuneemphoso ezinengana          khulu. (20 kuya phezulu).       ezinengi khulukhulu.
                                                    -Kutlanywe ngokudluleleko.       (15-19).                        -Kutlanywe ngokusezingeni       -Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                     -Kutlanywe kuhle.               eliphasi.                       eliphasi ngokudluleleko

 ISAKHIWO                                                          5                                4                              3                                2                                 0–1
                                                    -Kuvezwe amatshwayo              -Amatshwayo                     -Amatshwayo                     -Amaphuzu neminye                  -Amatshwayo nemininingwana
 Amatshwayo wetheksthi.                             nemininingwana                   nemininingwana evezweko         nemininingwanakuvezwe           imininingwana yesakhiwo sendaba    efunekako kuyatlhayela
 Ukwakhiwa kweengaba                                eqakathekileko yesakhiwo         sendaba.                        ngokulingeneko.                 kuvezwe ngokusisekelo              -Ukwakhiwa kwemitjho neengaba
 nemitjho nokuquntulwa                              sendaba.                         -Kunokuqongelana okuhle         -Kunokukhambelana               -Ukwakhiwa kwemitjho neengaba      kuneemphoso ezinengi khulu.
 kwamagama ngendlela                                -Kunokuqongelana okuhle          kweengaba.                      okulingeneko kwendaba.          kuneemphoso.                       -Indaba ayinamqondo.
 engasiyo.                                          ngokudluleleko kweengaba.        -Imitjho neengaba kwakheke      -Imitjho neengaba               -Indaba isazwakala kancani.
                                                    -Imitjho neengaba kwakheke       ngendlela ehle.                 kwakheke ngokulingeneko
 5 IMITLOMELO                                       ngendlela ehle ngokudluleleko.                                   -Indaba isanikela umqondo.
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                           Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                           10                                                                                 DBE/Novemba 2022
                                                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 IMITLOMELO]
               Iqhinga                          Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo                  Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                            15–18                             11–14                            8–10                            5–7                              0–4
 NESAKHIWO                                -Ukuphendula okulindelekileko    -Ukuphendula okuhle             -Ukuphendula okulingeneko        -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          ngokudluleleko.                  nokutjengisa ilwazi elihle      okutjengisa ilwazi lamatshwayo   kutjengisa ilwazi               ukungabi khona kwelwazi
 -Ukuphendula nemibono.                   -Imiqondo ehlakaniphileko        lamatshwayo wetheksthi.         wetheksthi.                      lamatshwayo wetheksthi.         lamatshwayo wetheksthi.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               nekhulileko.                     -Umtlolo unqophile,             -Akunakudzimelela                -Kunokunqopha                   -Akunakukhambelana
 kwemibono.                               -Ilwazi elingeneleleko           awukaphumi esihlokweni          nokukhambelana                   okumbadlwana kodwana            kwemiqondo.
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              lamatshwayo wetheksthi.          begodu usekelwe kuhle           kokumunyethweko nemiqondo.       okunengi kuphambene             -Imininingwana esekela
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           -Umtlolo unqophile.              ngendlela etjengisa ikghono.    -Eminye imininingwana esekela    nesihloko.                      isihloko imbalwa khulukhulu.
 nobujamo                                 -Kunokukhambelana                -Kunemininingwana esekela       isihloko iveziwe.                -Imininingwana esekela          -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          kokumunyethweko nomqondo.        isihloko.                       -Isakhiwo sifanele               isihloko imbalwa.               nemithetho yesakhiwo.
 18 IMITLOMELO                            -Isakhiwo sihleleke kuhle        -Isakhiwo esifaneleko           ngokulingeneko kodwana           -Kunemithetho
                                          ngokudluleleko yoke              kodwana                         kunokungakhambelani.             eqakathekileko yelimi
                                          imininingwana esekela isihloko   esinokungakhambelaniko                                           esetjenziswe ngendlela
                                          iveziwe.                         okuncazana.                                                      ekungasiyo.
                                          -Isakhiwo esifaneleko                                                                             -Kunobutjhapha
                                          nesinembako.                                                                                      obubonakalako
                                                                                                                                            emtlolwenakhe.
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA                        10–12                              8–9                             6–7                             4–5                              0–3
                                          -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
                                          nelwazimagama kufanela           nelwazimagama kufanela          nelwazimagama kufanele           nelwazimagama kufanele          nelwazimagama
 umnqopho/umphumela,
                                          umnqopho kuhle khulu,            umnqopho kuhle,                 ngokulingeneko umnqopho,         kancani umnqopho,               akukhambelani nomnqopho,
 abamukelilwazi nobujamo.
                                          abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo.
 -Ukusetjenziswa kwelimi
                                          -Ihlelo lisetjenziswe            -Ihlelo lisetjenziswe           -Ihlelo lineemphoso kodwana      -Ihlelo lineemphoso ezenza      -Ihlelo lineemphoso ezinengi
 nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi.
                                          ngokunembako begodu lihleleke    ngokunembako belihleleke        azilimazi ihlathululo.           bona ihlathululo ingazwakali.   khulukhulu ezenza bona
 -Ukukhethwa kwamagama
                                          kuhle khulu.                     kuhle.                                                                                           ihlathululo ingazwakali
 anembako umnqopho.
                                          -Kuneemphoso ezincani khulu.     -Akunamphoso ezinengi.                                                                           nakancani.
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
 wokutlola nesipelinghi.

 12 IMITLOMELO

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                           Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                           11                                                                                 DBE/Novemba 2022
                                                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [20 IMITLOMELO]
         Iqhinga           Ngokudluleleko      Ngokwekghono        Ngokulingeneko   Ngokusisekelo                                                                               Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA      10–12               8–9                  6–7               4–5                                                                                            0–3
 NESAKHIWO                                -Ukuphendula okulindelekileko    -Ukuphendula okuhle             -Ukuphendula okulingeneko        -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          ngokudluleleko.                  nokutjengisa ilwazi elihle      okutjengisa ilwazi lamatshwayo   kutjengisa ilwazi               ukungabi khona kwelwazi
 -Ukuphendula nemibono.                   -Imiqondo ehlakaniphileko        lamatshwayo wetheksthi.         wetheksthi.                      lamatshwayo wetheksthi.         lamatshwayo wetheksthi.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               nekhulileko.                     -Umtlolo unqophile,             -Akunakudzimelela                -Kunokunqopha                   -Akunakukhambelana
 kwemibono.                               -Ilwazi elingeneleleko           awukaphumi esihlokweni          nokukhambelana                   okumbadlwana kodwana            kwemiqondo.
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              lamatshwayo wetheksthi.          usekelwe kuhle ngendlela        kokumunyethweko nemiqondo.       okunengi kuphambene             -Imininingwana esekela
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           -Umtlolo unqophile.              etjengisa ikghono.              -Eminye imininingwana esekela    nesihloko.                      isihloko imbalwa khulukhulu.
 nobujamo                                 -Kunokukhambelana                -Kunemininingwana esekela       isihloko iveziwe.                -Imininingwana esekela          -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          kokumunyethweko nomqondo.        isihloko.                       -Isakhiwo sifanele               isihloko imbalwa.               nemithetho yesakhiwo.
 12 IMITLOMELO                            -Isakhiwo sihleleke kuhle        -Isakhiwo esifaneleko           ngokulingeneko kodwana           -Kunemithetho
                                          ngokudluleleko yoke              kodwana                         kunokungakhambelani.             eqakathekileko yelimi
                                          imininingwana esekela isihloko   esinokungakhambelaniko                                           esetjenziswe ngendlela
                                          iveziwe.                         okuncazana.                                                      ekungasiyo.
                                          -Isakhiwo esifaneleko                                                                             -Kunobutjhapha
                                          nesinembako.                                                                                      obubonakalako
                                                                                                                                            emtlolwenakhe.
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA                          7-8                              5–6                               4                               3                              0–2
                                          -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
                                          nelwazimagama kufanela           nelwazimagama kufanela          nelwazimagama kufanele           nelwazimagama kufanele          nelwazimagama
 umnqopho/umphumela,
                                          umnqopho kuhle khulu,            umnqopho kuhle,                 ngokulingeneko umnqopho,         kancani umnqopho,               akukhambelani nomnqopho,
 abamukelilwazi nobujamo.
                                          abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo.
 -Ukusetjenziswa kwelimi
                                          -Ihlelo lisetjenziswe            -Ihlelo lisetjenziswe           -Ihlelo lineemphoso kodwana      -Ihlelo lineemphoso ezenza      -Ihlelo lineemphoso ezinengi
 nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi.
                                          ngokunembako begodu lihleleke    ngokunembako belihleleke        azilimazi ihlathululo.           bona ihlathululo ingazwakali.   khulukhulu ezenza bona
 -Ukukhethwa kwamagama
                                          kuhle khulu.                     kuhle.                                                                                           ihlathululo ingazwakali
 anembako umnqopho.
                                          -Kuneemphoso ezincani khulu.     -Akunamphoso ezinengi.                                                                           nakancani.
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
 wokutlola nesipelinghi.

 8 IMITLOMELO
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                           Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                 12                   DBE/Novemba 2022
                                                 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                             Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                 13                   DBE/Novemba 2022
                                                 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                             Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                 14                   DBE/Novemba 2022
                                                 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2022-mg/d9a4f78c-1a98-4453-bb8a-dc613e8d5615) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2022-mg/e996907b-8c76-48b9-bdb7-2e47c6ee0a5d) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2023-mg/763a7186-c0a8-4b43-b964-410dfc93c1b4) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2021-mg/4af27b16-0cce-4171-8f9c-6d50cef77b18) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2019-memo/76985e9e-faf6-46a8-8a4d-79ce00711e06) — isiNdebele FAL · Memo · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2018-final-memo/8d4324cc-1705-4c2c-9ebc-93e8634fa89f) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
