# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2023-mg/763a7186-c0a8-4b43-b964-410dfc93c1b4
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2023-mg/763a7186-c0a8-4b43-b964-410dfc93c1b4)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2023/29da1b87-24cc-48e2-b38d-966c86c6fe86) — QP · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

              ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2023

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-11.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      2                   DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

UMBUZO 1

TJHEJA:

     Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko. I-eseyi
      ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
     Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
      kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

1.1        Mhlana ngizifumana ngisemrarweni.

           I-eseyi Ecocako.

           Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
           kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso kuyenzeka
           kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
              Ohlolwako kulindeleke bona acoce ngelanga mhlana azifumana
               asemrarweni ngalo.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathulula koke okwamenza
               azifumane asemrarweni.                                                      [50]

1.3        Nginomndeni okhethekileko.

           I-eseyi Ecocako./Ehlathululako.

           Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
           kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso kuyenzeka
           kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule okwenza bona
               umndenakhe ube ngokhethekileko.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathulula khudlwana
               ngalokho okumenza bona athi unomndeni okhethekileko.                        [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      3                   DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.3       Iintjhijilo zokuba mumuntu omutjha.

          I-eseyi Ehlathulako.

          Le yi-eseyi lapho umtloli ahlathulula khona ngobujamo obuthileko akhe
          ahlangabezana nabo.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

             Ohlolwako akaveze iintjhijilo umuntu omutjha aqalana nazo epilweni.
             Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
              beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
             Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathululako khudlwana
              ngeentjhijilo neenqabo umuntu omutjha ahlangabezana nazo.                    [50]

1.4       Ithando lamambala alisekho amalanga la.

          Le yi-eseyi lapho otlolako aveza khona indlela azizwa ngayo ngesihloko
          anikelwe sona.

          I-eseyi Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako akaveze iinzathu ezimenza athi ithando lamambala alisekho
               amalanga la.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba aveze imizwa yakhe
               nokuthatheka kwehliziyo.
              Ihlangothi elikhulu le-eseyi ngeliveza imizwa nofana ukwenaba
               khudlwana ngalokho okusengqondweni ngesihlokwesi.                           [50]

1.5       Ubuhle nobumbi bokuba yinjinga.

          I-eseyi Emahlangothimabili/Emadanisako.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi amaphuzu akhombisa
               ubuhle nobumbi bokuba yinjinga.
              Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
               azwakale begodu anikele amaphuzu ngokulinganako ngamahlangothi
               womabili ekububuhle nobumbi.                                                [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      4                   DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.6       URhulumende akasivale isibonelelo esiyimali ema-R350 esinikelwa
          abantu abangasebenziko. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi.

          I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
               azokutlola ngalo, aveze iinzathu ekufanele zenze uRhulumende asivale
               nofana angasivali isibonelelo esiyimali ema-R350 esinikelwa abantu
               abangasebenziko.
              Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
               nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
               kwendabakhe.                                                                [50]

          Ukutshwaya/Ukurhumutjha iinthombe.

          Ohlolwako kumele:
           Anikele i-eseyakhe isihloko esiyifaneleko.
           Ahlathulule i-eseyakhe ngananyana ngiyiphi indlela kodwana
             ikhambelane nesithombe.
           Akhethe nanyana ngiwuphi umhlobo we-eseyi okhambelana
             nesithombe.
           Ahlanganise ukuhlathululwa kwendaba nesithombe.
           Atlole ngesikhathi esifaneleko.

1.7           Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna
               ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
               emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
              Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe
               nesithombe ziyakhambelana.
              Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
               efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.

           Kilesisithombe kubonakala amakhandlela amabili avuthako nelampa
           elingakhanyisiko.                                                               [50]

1.8           Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna
               ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
               emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
              Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe
               nesithombe ziyakhambelana.
              Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
               efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.

          Kilesisithombe kubonakala abantu abatjha bambethe iimphuraphura
          zeziqu.                                                                          [50]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:         50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      5                      DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       INCWADI YOBUNGANI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa incwadi yobungani:

            Iba nesiphande sinye, sitlolwe ngesandleni sokudla. Isiphande sotlolako
             siba nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: Janabari/Tjhirhweni ingasi
             ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa
             nakubalwa inani lamagama.
            Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
             umzawakho; njll.
            Isilotjhiso asiphakamise ibizo lomuntu omtlolelako. Isib; Jabulile, Mma,
             Baba; njll.
            Esingenisweni akuvele umnqopho wokutlola incwadi leyo ngobufitjhani.
             Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi.
             Akucocwa iindaba ezinengi.
            Ohlolwako akahlathulule khudlwana emzimbeni amaphuzu akhambisana
             nomnqopho awuveze esingenisweni.
            Iba nesilayeliso. Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke
             abangaziko ngapho; njll.
            Iba nesiphetho. Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi
             umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho.
             Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle bonyana utlolelwe
             ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana
             ninomuntu omtlolelako.                                                            [30]

2.2       I-IMEYILI EHLELEKILEKO

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-imeyili.

            Inesiphande se-imeyili yaloyo othumela umlayezo.
            Inesiphande se-imeyili yaloyo enqotjhiswe kuye/kibo.
            Inesiphande se-imeyili yomunye/yabanye ekufanele bafumane umlayezo
             lowo.
            Inesihloko esirhunyeza ummongo we-imeyili leyo.
            Inesilotjhiso esiligama nofana ithayitlela yaloyo i-imeyili enqotjhiswe kuye.
            Inesingeniso esiveza umnqopho we-imeyili leyo.
            Inomzimba omumethe umlayezo nemininingwana epheleleko.
            Inomutjho olayelisako.
            Inegama kanye nethayitlela yaloyo othumele i-imeyili ekugcineni.
            Inomtlikitlo waloyo othumele imeyili.
            Kufanele kusetjenziswe ilimi elifanele abamukelilwazi.                            [30]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      6                   DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.3       UMLANDO KAMUFI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlando kamufi:
              Uba nesihloko esinamagama kamufi apheleleko.
              Amagamakhe apheleleko.
              Ilanga abelethwa ngalo.
              Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
               lesibhedlela.
              Ubelethwa bobani.
              Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
              Akuzuzako eemfundweni zakhe.
              Iindawo asebenze kizo.
              Iinkhundla azifumanako.
              Ilanga akhambe ngalo ephasini.
               Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
               kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
               ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
               nakagulileko.
              Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
               abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
               ngokweengazi.
               Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
              Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
               zakhe.                                                                       [30]

2.4       IKULUMO-PENDULWANO
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa ikulumo pendulwano:
              Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni
               kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana
               izokucocwa bobani nendawo lapha izokucocelwa khona.
              Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.
              Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
               mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
               kwamagama walabo abakhulumako.
              Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
              Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe
               afakwe ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze
               negama lokhulumako nofana laloyo okhulunyiswako.
              Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga
               lalabo abakhulumako. Isib. ubaba nakakhuluma nendodana,
               umntwana wesikolo nakakhuluma notitjhere.
              Ukobana ikulumo pendulwano ithoma ngesingeniso akutjho bona akube
               khona isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo,
               kuzwakale bonyana seyiyaphetha.
              Ingaphetha ngokobana bazwane nanyana bangezwani kuye ngokobana
               indaba egade icocwa ikhambe njani.                                           [30]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      7                      DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

UMBUZO 3

3.1       IFLAYA

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa iflaya.

          Iflaya kufanele ibe:

              Namaqhinga wokudosa nokwenzisa (AIDA ahlathulula okulandelako:
               A- attention, I-interest, D- desire, A-act) angenzasi.
               o Ukuhluthula itjhejo (Attention) lofundako.
               o Ukugcina itjisakalo (Interest) kiloyo ofundako.
               o Ukukhanukeja (Desire) ngemininingwana evezwe eflayeni.
               o Ukudosa umthengi bona enze/athenge (Act) okuthileko.
              Nemininingwana yokukhangiswa eflayeni, isib. Njengomkhiqizo othileko,
               ikhamphani ethileko, iminyanya ethileko, isitolo, njll.
              Nesiqubulo sekhamphani nofana somnyanya eflayeni.
              Nesihloko salokho okukhangiswako ngamaledere
               amakhulu/amagabhadlhela.
              Nelimi    elimumethe       umqondo      wokudosa/wokuyenga/wokurogela/
               wokudlelezela/wokwenzisa/imiqondo welimi eliliqiniso nofana elimbono,
               njll.
              Nesitayela nephimbo elifanele abamukelilwazi beflaya.                             [20]

3.2       UMALANGENI/IDAYARI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umalangeni/idayari:

              Kumele oyitlolako atlole ilanga phezulu.
              Kumele itlolwe ngelimi lomuntu okhulumako.
              Kumele itlolwe ibe sesikhathini sanje.
              Kuyenzeka itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko nesikhathini esizako.
              Kumele kutlolwe iingaba ezifitjhani.
              Kusetjenziswa ilimi elitjhaphulukileko.                                           [20]

3.3       IMILAYELO

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa imilayelo.

             Ukulayela umuntu ukobana enze into ethileko ngendlela ethileko.
             Imilayelo ayibe mifitjhani inembe ingarari olayelwako.
             Kumele ilandelwe njengombana injalo.                                               [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGAB C:               20
                                                                       INANI LOKE:               100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                                  8                                                                       DBE/Novemba 2023
                                                                                 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:
     Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
     Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
     Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.
     Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]
             Iqhinga                                     Ngokudluleleko               Ngokwekghono                Ngokulingeneko                 Ngokusisekelo           Ngokungakalingani
    OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                        22–24                       16–18                         10–12                      4–6

                                Izinga eliphezulu
    NOKUHLELA                                       -Ukuphendula okudluleleko.   -Ukuphendula okuhle khulu.   -Ukuphendula okwanelisako.    -Ukuphendula okungakajami   -Ukuphendula okuphume
                                                    -Imiqondo ehlakaniphileko,   -Kunobufakazi nokukhula      -Imiqondo ekhambelanako       ndawonye.                   endleleni khulu.
    (Ukuphendula)                                   netjengisa ukukhula.         kwendaba okubonakalako.      nekholisako.                  -Imiqondo engakanqophi.     -Imiqondo enganatlha
    Ukuhleleka kwemiqondo                           -Ukuhleleka okudluleleko     -Ukuhleleka okuhle khulu     -Kunokuhleleka                -Ubufakazi obuncani         nengazwakaliko.
    yokuhlela                                       nokukhambelana               nokukhambelana               nokukhambelana okulingeneko   bokuhleleka                 -Imiqondo
    Ukulemuka komnqopho,                                                                                                                                                ebuyabuyelelweko.
                                                    kwesingeniso,                kwesingeniso, umzimba        kwesingeniso, umzimba         nokukhambelana
    abamukelilwazi nobujamo                                                                                                                                             -Imiqondo engakahleleki
                                                    umzimba nesiphetho.          nesiphetho.                  nesiphetho.                   kwesingeniso, umzimba        nengakhambelaniko.
                                                                                                                                            nesiphetho.
    30 IMITLOMELO
                                                               25–27                        19–21                       13–15                          7–9                         0–3
                                                    -Ukuphendula okudluleleko    -Ukuphendula okuhle.         -Ukuphendula okwanelisako     -Ukuphendula                -Ukuphendula isihloko
                                                    kodwana kutlhayela           -Imiqondo ekarisako          kodwana okunganatlha.         okungakhambelaniko          akukalingwa nokulingwa.
                                                    amatshwayo wendaba           nekhambelanako.              -Imiqondo izwakala/           nokusezingeni               -Imiqondo

                                Izinga eliphasi
                                                    ehle.                        -Kunokuhleleka               ikhambelana ngokulingeneko.   eliphasi.                   engakhambelaniko
                                                    -Imiqondo ekhulileko         nokukhambelana okuhle        -Kunokuhleleka                -Imiqondo ayikahlangani     nengakafaneli.
                                                    nenokuhlakanipha.            kwesingeniso,                nokukhambelana                begodu ayikanqophi.         -Imiqondo enganatlha
                                                    -Kunokuhleleka               umzimba nesiphetho.          kwesingeniso,                 -Kunokuhleleka               nengazwakaliko.
                                                    nokukhambelana                                            umzimba nesiphetho.            okungakhambelani
                                                    okuhle kwesingeniso,                                                                     nesingeniso,
                                                    umzimba nesiphetho.                                                                      umzimba
                                                                                                                                             nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                     Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                                           9                                                                                 DBE/Novemba 2023
                                                                                          NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO] (iyaraga)
          Iqhinga                                         Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                   Ngokulingeneko                     Ngokusisekelo                   Ngokungakalingani
                                                                14–15                           11–12                             8–9                             5–6                                0–3
 ILIMI, ISITAYELA                                   -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela      -Iphimbo, irejista nesitayela
 NOKU-EDITHA.                                       nelwazimagama elifaneleko        nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elingakafaneli       ezingakafaneli khulu, umnqopho

                                Izinga eliphezulu
                                                    nelihle ngokudluleleko,          umnqopho, abamukelilwazi        umnqopho, abamukelilwazi        umnqopho, abamukelilwazi           abamukelilwazi nobujamo.
 Iphimbo, irejista, isitayela                       elinemba umnqopho,               nobujamo.                       nobujamo ngokulingeneko.        nobujamo.                          -Ilwazimagama elitlhayela khulu
 nelwazimagama elifanele                            abamukelilwazi nobujamo.         -Ilimi liyanemba                -Ukusetjenziswa kwelimi         -Ukusetjenziswa kwelimi            lenza kube budisi ukuzwisisa
 umnqopho,                                          -Ukusetjenziswa kwelimi          belisetjenziswe kuhle.          okwethula ihlathululo.          okusezingeni eliphasi.             itheksthi.
 abamukelilwazi                                      kusezingeni elihle              -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso   -Ilimi elingazwakaliko.
 nobujamo.                                          ngokudluleleko.                  akunamphoso khulu,              kuneemphoso ezinengi            ezinengi khulukhulu.               -Ihlelo nesipelinghi
 Ukukhethwa                                         -Ihlelo nesipelinghi             zimbalwa.                       -Kutlanywe ngokusezingeni       -Kutlanywe ngokusezingeni          kuneemphoso ezinengi
 kwamagama,                                         esinganamphoso khulu.            -Kutlanywe kuhle khulu.         elilingeneko.                   eliphasi khulukhulu.               ngokudluleleko.
 ukusetjenziswa kwelimi,                            -Kutlanywe kuhle                                                                                                                    -Kutlanywe ngokusezingeni
 imithetjhwana,                                     ngokudluleleko.                                                                                                                     eliphasi ngokudluleleko.
 iimphumuzi, ihlelo                                                13                              10                              7                                4
 nesipelinghi.
                                                    - Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
                                                     nelwazimagama                   nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elifanele         nelwazimagama
 15 IMITLOMELO

                                Izinga eliphasi
                                                     elifaneleko nelihle             umnqopho, abamukelilwazi        umnqopho, abamukelilwazi        elincani nelisezingeni eliphasi
                                                     elinemba umnqopho,              nobujamo.                       nobujamo ngokulingeneko.        elingakafaneli umnqopho,
                                                     abamukelilwazi nobujamo.        Ilimi liyanemba                 -Ukusetjenziswa kwelimi         abamukelilwazi nobujamo.
                                                    -Ukusetjenziswa kwelimi          belisetjenziswe                 okungathuli ihlathululo.        -Ukusetjenziswa kwelimi
                                                     kusezingeni elihle khulu.       ngokufaneleko.                  -Ihlelo nesipelinghi            okungakafaneli.
                                                    -Ihlelo nesipelinghi             -Ihlelo nesipelinghi            kuneemphoso ezinengi            -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso
                                                     esinganamphoso                  kuneemphoso ezinengana.         khulu.                          ezinengi khulu khulu.
                                                     ezinengi.                       -Kutlanywe kuhle.               -Kutlanywe ngokusezingeni       -Kutlanywe ngokusezingeni
                                                    -Kutlanywe ngokudluleleko.                                       eliphasi.                       eliphasi ngokudluleleko
 ISAKHIWO                                                           5                               4                              3                                2                                0–1
                                                    - Kuvezwe amatshwayo             -Amatshwayo                     -Amatshwayo                     -Amatshwayo neminye                -Amatshwayo nemininingwana
 Amatshwayo wetheksthi.                             nemininingwana                   nemininingwana                  nemininingwana kuvezwe          imininingwana yesakhiwo            efunekako kuyatlhayela
 Ukwakhiwa kweengaba                                eqakathekileko ngesakhiwo        evezweko kukhambelana           ngokulingeneko.                 sendaba kuvezwe                    -Ukwakhiwa kwemitjho neengaba
 nemitjho nokuquntulwa                              sendaba.                         kuhle.                          -Kunokukhambelana               ngokusisekelo.                     kuneemphoso ezinengi khulu.
 kwamagama ngendlela                                -Kunokukhambelana okuhle         -Kunokukhambelana okuhle        okulingeneko kwendaba .         -Ukwakhiwa kwemitjho               -Indaba ayinamqondo.
 engasiyo.                                          ngokudluleleko kwendaba.         kwendaba.                       -Imitjho neengaba kwakheke      neengaba kuneemphoso.
                                                    -Imitjho neengaba                -Imitjho neengaba               ngokulingeneko                  -Indaba isazwakala kancani.
                                                    kwakheke ngendlela ehle           kwakheke ngendlela ehle.       -Indaba isanikela umqondo.
 5 IMITLOMELO                                       ngokudluleleko.
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                          Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                           10                                                                                  DBE/Novemba 2023
                                                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 IMITLOMELO]
               Iqhinga                          Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo                   Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                            15–18                            11–14                             8–10                              5–7                             0–4
 NESAKHIWO                                -Ukuphendula okungaphezu         -Ukuphendula okuhle             -Ukuphendula okulingeneko         -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          kwalokho okulindelweko.          nokutjengisa ilwazi elihle      okutjengisa ilwazi                kutjengisa ilwazi               ukungabi khona kwelwazi
 -Ukuphendula nemibono.                   -Imiqondo ehlakaniphileko        lamatshwayo wetheksthi.         lamatshwayo wetheksthi.           lamatshwayo wetheksthi.         lamatshwayo wetheksthi.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               nekhulileko.                     -Umtlolo unqophile,             -Akunakudzimelela                 -Kunokunqopha                   -Akunakukhambelana
 kwemibono.                               -Ilwazi elingeneleleko           awukaphumi esihlokweni          nokukhambelana okulingeneko       Okukhona kodwana                kwemiqondo.
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              lamatshwayo wetheksthi.          begodu usekelwe kuhle           kokumunyethweko nemiqondo.        okunengi kuphambene             -Imininingwana esekela
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           -Umtlolo unqophile.              ngendlela enobukghoni.          -Eminye imininingwana             nesihloko.                      isihloko imbalwa khulukhulu.
 nobujamo.                                -Kunokukhambelana                -Kunemininingwana esekela       esekela isihloko iveziwe.         -Imininingwana esekela          -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          kokumunyethweko nomqondo.        isihloko.                       -Isakhiwo sifanele                isihloko imbalwa..              nemithetho yesakhiwo.
 18 IMITLOMELO                            -Isakhiwo sihleleke kuhle        -Isakhiwo esifaneleko           ngokulingeneko kodwana            -Kunobutjhapha obukhona
                                          ngokudluleleko yoke              kodwana                         kunokungakhambelani.              obubonakala emithethweni
                                          imininingwana esekela isihloko   esinokungakhambelaniko                                            nematshwayeni wesakhiwo.
                                          iveziwe.                         okuncazana.
                                          -Isakhiwo esifaneleko
                                          nesinembako.
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA                        10–12                              8–9                              6–7                              4–5                             0–3
                                          -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele   nelwazimagama kuwufanele         nelwazimagama kuwufanele        nelwazimagama kuwufanele          nelwazimagama                   nelwazimagama
 umnqopho/umphumela,                      kuhle khulu umnqopho,            kuhle umnqopho,                 ngokulingeneko umnqopho,          kuwufanele                      akukhambelani
 abamukelilwazi nobujamo.                 abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.        abamukelilwazi nobujamo.          kancani umnqopho,               nomnqopho, abamukelilwazi
 -Ukusetjenziswa kwelimi                  -Ihlelo lisetjenziswe            -Ihlelo lisetjenziswe           -Kuneemphoso zehlelo              abamukelilwazi nobujamo.        nobujamo.
 nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi.       ngokunembako begodu              ngokunembako belihleleke        kodwana azilimazi ihlathululo.    -Kuneemphoso zehlelo            -Kuneemphoso zehlelo
 -Ukukhethwa kwamagama anemba             belihleleke kuhle khulu.         kuhle.                                                            ezenza bona ihlathululo         ezinengi khulukhulu ezenza
 umnqopho.                                -Kuneemphoso ezincani khulu.     -Akunamphoso ezinengi.                                            ingazwakali.                    bona ihlathululo ingazwakali
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo                                                                                                                                                nakancani.
 wokutlola nesipelinghi.

 12 IMITLOMELO

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                            Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                           11                                                                                  DBE/Novemba 2023
                                                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [20 IMITLOMELO]
         Iqhinga           Ngokudluleleko      Ngokwekghono        Ngokulingeneko   Ngokusisekelo                                                                                 Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA      10–12               8–9                  6–7               4–5                                                                                             0–3
 NESAKHIWO                                -Ukuphendula okungaphezu         -Ukuphendula okuhle             -Ukuphendula okulingeneko         -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          kwalokho okulindelweko.          nokutjengisa ilwazi elihle      okutjengisa ilwazi                kutjengisa ilwazi               ukungabi khona kwelwazi
 -Ukuphendula nemibono.                   -Imiqondo ehlakaniphileko        lamatshwayo wetheksthi.         lamatshwayo wetheksthi.           lamatshwayo wetheksthi.         lamatshwayo wetheksthi.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               nekhulileko.                     -Umtlolo unqophile,             -Akunakudzimelela                 -Kunokunqopha                   -Akunakukhambelana
 kwemibono.                               -Ilwazi elingeneleleko           awukaphumi esihlokweni          nokukhambelana                    okukhona kodwana okunengi       kwemiqondo.
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              lamatshwayo wetheksthi.          usekelwe                        okulingeneko                       kuphambene nesihloko.          -Imininingwana esekela
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           -Umtlolo unqophile.              kuhle ngendlela enobukghoni.    kokumunyethweko                   -Imininingwana esekela          isihloko imbalwa khulukhulu.
 nobujamo                                 -Kunokukhambelana                -Kunemininingwana esekela       nemiqondo.                         isihloko imbalwa.              -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          kokumunyethweko nomqondo.        isihloko.                       -Eminye imininingwana             -Kunobutjhapha obukhona         nemithetho yesakhiwo.
 12 IMITLOMELO                            -Isakhiwo sihleleke kuhle        -Isakhiwo esifaneleko           esekela isihloko iveziwe.         obubonakala emithethweni
                                          ngokudluleleko yoke              kodwana                         -Isakhiwo sifanele                nematshwayeni wesakhiwo.
                                          imininingwana esekela isihloko   esinokungakhambelaniko          ngokulingeneko kodwana
                                          iveziwe.                         okuncazana.                     kunokungakhambelani.
                                          -Isakhiwo esifaneleko
                                          nesinembako.
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA                          7-8                              5–6                               4                                3                              0–2
                                          -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele   nelwazimagama kuwufanele         nelwazimagama kuwufanele         nelwazimagama kuwufanele          nelwazimagama                  nelwazimagama
 umnqopho/umphumela,                      kuhle khulu umnqopho,            kuhle umnqopho,                  ngokulingeneko umnqopho,          kuwufanele                     akukhambelani nomnqopho,
 abamukelilwazi nobujamo.                 abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo.          kancani umnqopho,              abamukelilwazi nobujamo.
 -Ukusetjenziswa kwelimi                  -Ihlelo lisetjenziswe            -Ihlelo lisetjenziswe           -Kuneemphoso zehlelo               abamukelilwazi nobujamo.       -Kuneemphoso zehlelo
 nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi.       ngokunembako belihleleke         ngokunembako belihleleke         kodwana azilimazi ihlathululo.   - Kuneemphoso zehlelo           ezinengi khulukhulu ezenza
 -Ukukhethwa kwamagama anemba             kuhle khulu.                     kuhle.                                                             ezenza bona ihlathululo        bona ihlathululo ingazwakali
 umnqopho.                                -Kuneemphoso ezincani khulu.     -Akunamphoso ezinengi.                                             ingazwakali.                   nakancani.
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
 wokutlola nesipelinghi.

 8 IMITLOMELO
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                            Phendla

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2023-mg/06dadf31-b5df-4f86-bfbb-3806d429ecb1) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2023-mg/d30717fb-dd40-4d32-91b5-9f195f2da741) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2022-mg/3d6dab2c-2cf5-4fca-8897-3ee93181a4f7) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2021-mg/4af27b16-0cce-4171-8f9c-6d50cef77b18) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2019-memo/76985e9e-faf6-46a8-8a4d-79ce00711e06) — isiNdebele FAL · Memo · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2018-final-memo/8d4324cc-1705-4c2c-9ebc-93e8634fa89f) — isiNdebele FAL · Memo · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
