# isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the November 2024 NSC, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-fal) › [isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024-mg/6d0eb0e9-bc51-4fa5-a18d-10839ecb95f2)

## About this document

Isindebele Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2024/66fbcba0-06da-40be-be67-5b4022a5ea31) — QP · 2024 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

               ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2024

                           UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

      IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-11.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      2                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

UMBUZO 1

TJHEJA:

•     Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko. I-eseyi
      ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
•     Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
      kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

1.1        Ngibone nasele ngisegreyidini le-12 bona kuyafundwa akudlalwa.

           I-eseyi Ecocako

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •   Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule abonobangela abenze
               bona abone ukobana kuyafundwa egreyidini le-12.
           •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
           •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathululako khudlwana
               nakatlola indabakhe.                                                        [50]

1.2        Inarha yeSewula Afrika seyilawulwa maphandle.
           I-eseyi Ehlathululako/Ecocako

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •   Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule okwenziwa maphandle
               nokutjengisa bona sele alawula enarheni yeSewula Afrika.
           •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini sanje
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
           •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathululako khudlwana
               nakatlola indabakhe.                                                        [50]

1.3        Ukutlhorisana kwabafundi eenkundleni zokuthintana.

           I-eseyi Ehlathululako

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •   Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule iindlela abafundi abatlhorisana
               ngazo eenkundleni zokuthintana.
           •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini sanje
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
           •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama ahlathululako khudlwana
               nakatlola indabakhe.                                                        [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 3

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      3                      DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.4       Isekelo lakaRhulumende weSewula Afrika liyabonakala ebantwini
           benarha le.

          I-eseyi Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
          •    Ohlolwako akaveze indima edlalwa nguRhulumende weSewula Afrika
               ekusekeleni abantu abatjha.
          •    Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba aveze imizwa yakhe
               ngesihlokwesi.                                                                 [50]

1.5       Abangani babomasizabulale.

          I-eseyi Emahlangothimabili/Emadanisako

           •   Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi indima ehle nembi edlalwa
               bangani epilweni.
           •   Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
               azwakale begodu angathathi ihlangothi, anikele amaphuzu amahle
               namambi ngokulinganako ngesihlokwesi.                                          [50]

1.6       Ifundo isilodlhelo sekusasa elinepumelelo. Vumelana nofana uphikisane
          nesitatimendesi.

          I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •   Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
               azokutlola ngalo, aveze ngendlela ifundo ivula iminyango yepumelelo
               ngakhona nofana aphikise ngokuveza bona umuntu angaphumelela
               nanyana angakafundi.
           •   Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
               nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
               kwendabakhe.                                                                   [50]

1.7       Kilesisithombe    kubonakala           umuntu        obonakala       angaphasi
          kwegandeleleko lomsebenzi.

           •   Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna
               ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
               emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           •   Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
               ziyakhambelana.
           •   Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
               efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                        [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      4                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.8       Kilesisithombe kubonakala iinthelo ezahlukahlukeneko.

           •   Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna
               ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
               emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           •   Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
               ziyakhambelana.
           •   Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
               efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                     [50]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:          50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 5

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      5                   DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA
UMBUZO 2
2.1       INCWADI YOBUNGANI.
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa incwadi yobungani:
          •    Iba nesiphande sinye, sitlolwe ngesandleni sokudla. Isiphande sotlolako
               siba nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: Janabari/Tjhirhweni ingasi
               ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa
               nakubalwa inani lamagama.
          •    Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
               umzawakho; njll.
          •    Isilotjhiso asiphakamise ibizo lomuntu omtlolelako. Isib; Jabulile, Mma,
               Baba; njll.
          •    Esingenisweni akuvele umnqopho wokutlola incwadi leyo ngobufitjhani.
               Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi.
               Akucocwa iindaba ezinengi.
          •    Emzimbeni hlathulula ngokuzeleko ihloso yokutlola incwadi ngamaphuzu
               azwakalako nakhambisana nesihloko onikelwe sona.
          •    Iba nesilayeliso. Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke
               abangaziko ngapho; njll.
          •    Iba nesiphetho. Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi
               umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho.
               Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle bonyana utlolelwe
               ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana
               ninomuntu omtlolelako.                                                       [30]

2.2       UMLANDO KAMUFI
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlando kamufi:
          • Unesihloko esinamagama kamufi apheleleko.
          • Unamagamakhe apheleleko.
          • Unelanga abelethwa ngalo.
          • Unegama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
            lesibhedlela.
          • Unamagama wababelethi bakhe.
          • Unemithombo yefundo asele adlule kiyo.
          • Unalokhu akuzuzako eemfunweni zakhe.
          • Uneendawo asebenze kizo.
          • Uneenkhundla azifumanako zangokomsebenzi.
          • Ilanga akhambe ngalo ephasini.
            Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
            kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
            ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
            nakagulileko.
          • Unomndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
            abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
            ngokweengazi.
            Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
          • Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
             zakhe.                                                                         [30]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 6

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      6                      DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.3       IRIVYU

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa irivyu:
              1. Veza amaphuzu akhambelanako.
                 • Ibizo lomtloli.
                 • Isihloko sencwadi.
                 • Ibizo lekhamphani egadangisileko.
                 • Inani lemali.
              2. Tshwaya ngengaphandle lencwadi.
                 • Hlathulula kafitjhani ngayo.
                 • Ngendlela etlolwe ngayo.
                 - Isethulo.
                 - Ukuvezwa kwabalingisi.
                 - Umthelela wangendlela etloleke ngayo.
                 - Indlela etloleke ngayo.
                 - Iimphakamiso neenqunto.
                 • Umhlobo wejenri.
              3. Isakhiwo sayo.
                 • Isingeniso asethule umlando/isendlalelo esifitjhani, isib. Le yincwadi
                    yami yesithathu engiyirivyuwako.
                 • Emzimbeni hlathulula izehlakalo eziqakathekileko ngobufitjhani
                    ngaphandle kokuveza tjhatjhalazi okuvele esakhiweni.
                 • Isiphetho veza umbonwakho nofana isiphakamiso.
              4. Isitayela nephimbo.
                 • Kufanele kube liphimbo elihlelekileko nelingathathi ihlangothi.             [30]
2.4       IKULUMO-PENDULWANO
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa ikulumo-pendulwano:
          • Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni kulapho
            kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana izokucocwa
            bobani nendawo lapha izokucocelwa khona.
          • Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.
          • Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
            mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
            kwamagama walabo abakhulumako.
          • Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
          • Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe afakwe
            ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze negama
            lokhulumako nofana laloyo okhulumako.
          • Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga lalabo
            abakhulumako. Isib. ubaba nakakhuluma nendodana, umntwana wesikolo
            nakakhuluma notitjhere.
          • Ukobana ikulumo-pendulwano ithoma ngesingeniso akutjho bona akube
            khona isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo,
            kuzwakale bonyana seyiyaphetha.
          • Ingaphetha ngokobana bazwane nanyana bangezwani kuye ngokobana
            indaba egade icocwa ikhambe njani.                                                 [30]

                                                            IMITLOMELO YESIGABA B:             30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3      7                    DBE/Novemba 2024
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

UMBUZO 3

3.1       IPHOSTARA
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa iphostara.
          Iphostara ifanele ibe:
          • Namaqhinga wokudosa nokwenzisa (AIDA ahlathulula okulandelako:
            A-attention, I- interest, D- desire, A-act) angenzasi.
            o Ukuhluthula itjhejo (Attention) lofundako.
            o Ukugcina itjisakalo (Interest) kiloyo ofundako.
            o Ukukhanukeja (Desire) ngemininingwana evezwe ephostareni.
            o Ukudosa umthengi bona enze/athenge (Act) okuthileko.
          • Nemininingwana yokukhangisa ephostareni, isib. njengomkhiqizo othileko,
             ikhamphani ethileko, iminyanya ethileko, isitolo, njll.
          • Nesiqubulo sekhamphani nofana somnyanya ephostareni.
          • Nesihloko              salokho           okukhangiswako        ngamaledere
             amakhulu/amagabhadlhela.
          • Neenthombe ezinemibala ekhanyako ukuze udose amehlo wabantu.
          • Nelimi       elimumethe        umqondo       wokudosa/wokuyenga/wokurogela/
             wokudlelezela/wokwenzisa/imiqondo yelimi eliliqiniso nofana elimbono, njll.
          • Nesitayela nephimbo elifanele abamukelilwazi bephostara.                         [20]

3.2       UMLAYEZO OMFITJHANI WE-SMS
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlayezo omfitjhani i-SMS:
          • Uba negama/inomboro kamaliledinini yomuntu otlolelwa umlayezo phezulu.
          • Uba nelanga nesikhathi ekuthunyelwa ngaso umlayezo.
          • Uba nomlayezo otlolweko othunyelwa emuntwini ekukhulunywa naye.
          • Ilimi elisetjenziswako ngilelo elifanele abamukelilwazi bawo.
          • Ungatlolwa ngesikhathi sanje/esidlulileko/esizako.
          • Kuba mlayezo omfitjhani nonqophileko.                                            [20]

3.3       IINKOMBANDLELA
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa iinkombandlela.

          • Akuvele iindlela umuntu azozikhamba.
          • Akuvele amagama weendawo umuntu azokudlula kizo.
          • Olayelako angasebenzisa izinto zokubekisa ezingeze zasuswa
            ezinjengesithabathaba seentolo, isikolo, umakhiwo wesondo, itatawu nofana
            asebenzise isilinganiso samakhilomitha.
          • Umuntu olayelwako kumele alalelisise kuhle ukuze athole lapho aya khona.
          • Loyo olayela omunye asebenzise ilimi elinqophileko, elingazokulahla loyo
            olayelwako.                                                                      [20]

                                                             IMITLOMELO YESIGAB C:           20
                                                                       INANI LOKE:           100

.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                                  8                                                                   DBE/Novemba 2024
                                                                                 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:
•    Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
•    Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
•    Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.
•    Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO]
          Iqhinga                                       Ngokudluleleko                Ngokwekghono                Ngokulingeneko            Ngokusisekelo            Ngokungakalingani
    OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                         22–24                       16–18                     10–12                        4–6
    NOKUHLELA                                      - Ukuphendula okudluleleko.    - Ukuphendula okuhle        - Ukuphendula             - Ukuphendula               - Ukuphendula
                                                   - Imiqondo ehlakaniphileko,      khulu.                      okwanelisako.             okungakajami                okuphume endleleni

                               Izinga eliphezulu
    (Ukuphendula)                                    netjengisa ukukhula.         - Kunobufakazi              - Imiqondo                  ndawonye.                   khulu.
    Ukuhleleka kwemiqondo                          - Ukuhleleka okudluleleko        nokukhula kwendaba          ekhambelanako           - Imiqondo                  - Imiqondo enganatlha
    yokuhlela                                        nokukhambelana                 okubonakalako               nekholisako.              engakanqophi.               nengazwakaliko.
    Ukulemuka umnqopho,                              kwesingeniso, umzimba          nokumnandi.               - Kunokuhleleka           - Ubufakazi obuncani        - Imiqondo
    abamukelilwazi nobujamo                          nesiphetho.                  - Ukuhleleka okuhle khulu     nokukhambelana            bokuhleleka                 ebuyabuyelelweko.
                                                                                    nokukhambelana              okulingeneko              nokukhambelana            - Imiqondo
    30 IMITLOMELO                                                                   kwesingeniso, umzimba       kwesingeniso, umzimba     kwesingeniso, umzimba       engakahleleki
                                                                                    nesiphetho.                 nesiphetho.               nesiphetho.                 nengakhambelaniko.
                                                             25–27                         19–21                       13–15                      7–9                         0–3
                                                   - Ukuphendula okudluleleko     - Ukuphendula okuhle.       - Ukuphendula             - Ukuphendula               - Ukuphendula isihloko
                                                     kodwana kutlhayela           - Imiqondo ekarisako          okwanelisako kodwana      okungakhambelaniko          akukalingwa

                               Izinga eliphasi
                                                     amatshwayo wendaba             nekhambelanako.             okunganatlha.             nokusezingeni eliphasi.     nokulingwa.
                                                     ehle.                        - Kunokuhleleka             - Imiqondo izwakala/      - Imiqondo ayikahlangani    - Imiqondo
                                                   - Imiqondo ekhulileko            nokukhambelana okuhle       ikhambelana               begodu ayikanqophi.         engakhambelaniko
                                                     nenokuhlakanipha.              kwesingeniso, umzimba       ngokulingeneko.         - Kunokuhleleka               nengakafaneli.
                                                   - Kunokuhleleka                  nesiphetho.               - Kunokuhleleka             okungakhambelani          - Imiqondo enganatlha
                                                     nokukhambelana okuhle                                      nokukhambelana            nesingeniso, umzimba        nengazwakaliko.
                                                     kwesingeniso, umzimba                                      kwesingeniso, umzimba     nesiphetho.
                                                     nesiphetho.                                                nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                               Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                                           9                                                                                     DBE/Novemba 2024
                                                                                          NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO] (iyaraga)
          Iqhinga                                        Ngokudluleleko                   Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                      Ngokusisekelo                    Ngokungakalingani
                                                             14–15                            11–12                            8–9                                5–6                                0–3
 ILIMI, ISITAYELA                                   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela      - Iphimbo, irejista nesitayela
 NOKU-EDITHA.                                         nelwazimagama elifaneleko        nelwazimagama elifanele          nelwazimagama elifanele          nelwazimagama elingakafaneli        ezingakafaneli khulu,

                                Izinga eliphezulu
                                                      nelihle ngokudluleleko,          umnqopho, abamukelilwazi         umnqopho,                        umnqopho, abamukelilwazi            umnqopho abamukelilwazi
 Iphimbo, irejista, isitayela                         elinemba umnqopho,               nobujamo.                        abamukelilwazi                   nobujamo.                           nobujamo, ilwazimagama
 nelwazimagama elifanele                              abamukelilwazi nobujamo.       - Ilimi liyanemba                  nobujamo.                      - Ukusetjenziswa kwelimi              elitlhayela khulu nelenza kube
 umnqopho,                                          - Ukusetjenziswa kwelimi           belisetjenziswe kuhle.         - Ukusetjenziswa kwelimi           okusezingeni eliphasi.              budisi ukuzwisisa itheksthi.
 abamukelilwazi                                       kusezingeni elihle             - Ihlelo nesipelinghi              okwethula ihlathululo.         - Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso   - Ilimi elingazwakaliko.
 nobujamo.                                            ngokudluleleko.                  akunamphoso khulu,             - Ihlelo nesipelinghi              ezinengi khulukhulu.              - Ihlelo nesipelinghi
 Ukukhethwa                                         - Ihlelo nesipelinghi              zimbalwa.                        kuneemphoso ezinengi.          - Kutlanywe ngokusezingeni            kuneemphoso ezinengi
 kwamagama,                                           esinganamphoso khulu.          - Kutlanywe kuhle khulu          - Kutlanywe                        eliphasi khulukhulu.                ngokudluleleko.
 ukusetjenziswa kwelimi,                            - Kutlanywe kuhle                                                   ngokusezingeni                                                     - Kutlanywe ngokusezingeni
 imithetjhwana,                                       ngokudluleleko.                                                   elilingeneko.                                                        eliphasi ngokudluleleko.
 iimphumuzi, ihlelo                                               13                              10                                7                                 4
 nesipelinghi.
                                                    - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela
                                                      nelwazimagama elifaneleko        nelwazimagama elifanele          nelwazimagama elifanele          nelwazimagama elincani
 15 IMITLOMELO
                                                      nelihle elinemba umnqopho,       umnqopho, abamukelilwazi         umnqopho,                        nelisezingeni eliphasi

                                Izinga eliphasi
                                                      abamukelilwazi nobujamo.         nobujamo.                        abamukelilwazi nobujamo          elingakafaneli umnqopho,
                                                    - Ukusetjenziswa kwelimi         - Ilimi liyanemba                  ngokulingeneko.                  abamukelilwazi nobujamo.
                                                      kusezingeni elihle khulu.        belisetjenziswe                - Ukusetjenziswa kwelimi         - Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    - Ihlelo nesipelinghi              ngokufaneleko.                   okungathuli ihlathululo.         okungakafaneli.
                                                      esinganamphoso ezinengi.       - Ihlelo nesipelinghi            - Ihlelo nesipelinghi            - Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso
                                                    - Kutlanywe ngokudluleleko.        kuneemphoso ezinengana.          kuneemphoso ezinengi             ezinengi khulukhulu.
                                                                                     - Kutlanywe kuhle.                 khulu.                         - Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                                                      - Kutlanywe                        eliphasi ngokudluleleko.
                                                                                                                        ngokusezingeni eliphasi.
 ISAKHIWO                                                         5                                4                                3                                 2                                  0–1
                                                    - Kuvezwe amatshwayo             - Amatshwayo                     - Amatshwayo                     - Amatshwayo neminye                - Amatshwayo nemininingwana
 Amatshwayo wetheksthi.                               nemininingwana eqakatheke        nemininingwana evezweko          nemininingwana kuvezwe           imininingwana yesakhiwo             efunekako kuyatlhayela.
 Ukwakhiwa kweengaba                                  ngokudluleleko ngesakhiwo        kukhambelana kuhle               ngokulingeneko.                  sendaba kuvezwe                   - Ukwakhiwa kwemitjho
 nemitjho nokuquntulwa                                sendaba.                         nendaba.                       - Kunokukhambelana                 ngokusisekelo.                      neengaba kuneemphoso
 kwamagama ngendlela                                - Kunokukhambelana okuhle        - Kunokukhambelana okuhle          okulingeneko kwendaba.         - Ukwakheka kwemitjho                 ezinengi khulu.
                                                      ngokudluleleko kwendaba.         kwendaba.                      - Imitjho neengaba                 neengaba kuneemphoso.             - Indaba ayinamqondo.
 engasiyo.
                                                    - Imitjho neengaba kwakheke      - Imitjho neengaba                 kwakheke                       - Indaba isazwakala kancani.
                                                      ngendlela ehle                   kwakheke ngendlela ehle.         ngokulingeneko.
 5 IMITLOMELO                                         ngokudluleleko.                                                 - Indaba isanikela
                                                                                                                        umqondo.
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                              Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                             10                                                                                    DBE/Novemba 2024
                                                                             NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 IMITLOMELO]
               Iqhinga                          Ngokudluleleko                    Ngokwekghono                     Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo                   Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                            15–18                              11–14                             8–10                              5–7                              0–4
 NESAKHIWO                                - Ukuphendula okudluleleko                                          - Ukuphendula okulingeneko        - Ukuphendula                    - Ukuphendula
                                                                             - Ukuphendula okuhle
                                            okungaphezu kwalokho               nokutjengisa ilwazi elihle       okutjengisa ilwazi                ngokusisekelo okutjengisa        kutjengisaukungabi khona
 -Ukuphendula nemibono.                     okulindelweko.                                                      lamatshwayo wetheksthi.           ilwazi lamatshwayo               kwelwazi lamatshwayo
                                                                               lamatshwayo wetheksthi.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               - Imiqondo ehlakaniphileko                                          - Akunakudzimelela                  wetheksthi.                      wetheksthi.
                                                                             - Umtlolo unqophile,
 kwemibono.                                 nekhulileko.                                                        nokukhambelana                  - Kunokunqopha                   - Akunakukhambelana
                                                                               awukaphumi esihlokweni
 -Umnqopho, abamukelilwazi,               - Ilwazi elingeneleleko                                               kokumunyethweko                   okumbadlwana kodwana             kwemiqondo.
                                                                               begodu usekelwe kuhle
 amatshwayo/imithetjhwana kanye             lamatshwayo wetheksthi.                                             nemiqondo.                        okunengi kuphambene            - Imininingwana esekela
                                                                               ngendlela etjengisa
 nobujamo                                 - Umtlolo unqophile.                                                - Eminye imininingwana              nesihloko.                       isihloko imbalwa
                                                                               ikghono.
                                          - Kunokukhambelana                 - Kunemininingwana esekela         esekela isihloko iveziwe.       - Imininingwana esekela            khulukhulu.
 18 IMITLOMELO                              kokumunyethweko nomqondo.                                         - Isakhiwo sifanele                 isihloko imbalwa.              - Akakasebenzisi
                                                                               isihloko.
                                          - Isakhiwo sihleleke kuhle         - Isakhiwo esifaneleko             ngokulingeneko kodwana          - Kunobutjhapha obukhona           amatshwayo nemithetho
                                            ngokudluleleko yoke                kodwana                          kunokungakhambelani.              emthethweni                      yesakhiwo.
                                            imininingwana esekela isihloko     esinokungakhambelaniko                                             nematshwayeni
                                            iveziwe.                           okuncazana.                                                        wesakhiwo.
                                          - Isakhiwo esifaneleko
                                            nesinembako.
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA                        10–12                               8–9                               6–7                              4–5                              0–3
                                          - Iphimbo, irejista, isitayela     - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela,   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista,
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele     nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama                    nelwazimagama kuwufanele          nelwazimagama                    isitayelanelwazimagama
 umnqopho/umphumela,                        kuhle khulu umnqopho,              kuwufanele kuhle                 ngokulingeneko umnqopho,          kuwufanele kancani               akukhambelani
 abamukelilwazi nobujamo.                   abamukelilwazi nobujamo.           umnqopho, abamukelilwazi         abamukelilwazi nobujamo.          umnqopho, abamukelilwazi         nomnqopho,
 -Ukusetjenziswa kwelimi                  - Ihlelo lisetjenziswe               nobujamo.                      - Kuneemphoso zehlelo               nobujamo.                        abamukelilwazi nobujamo.
 nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi.         ngokunembako begodu              - Ihlelo lisetjenziswe             kodwana azilimazi               - Kuneemphoso zehlelo            - Kuneemphoso zehlelo
 -Ukukhethwa kwamagama                      lihleleke kuhle khulu.             ngokunembako belihleleke         ihlathululo.                      ezenza bona ihlathululo          ezinengi khulukhulu ezenza
 anembako umnqopho.                       - Kuneemphoso ezincani               kuhle.                                                             ingazwakali.                     bona ihlathululo ingazwakali
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo               khulu.                           - Akunamphoso ezinengi.                                                                               nakancani.
 wokutlola nesipelinghi.

 12 IMITLOMELO

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3                                           11                                                                                    DBE/Novemba 2024
                                                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [20 IMITLOMELO]
         Iqhinga           Ngokudluleleko      Ngokwekghono        Ngokulingeneko   Ngokusisekelo                                                                                  Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA      10–12               8–9                  6–7               4–5                                                                                              0–3
 NESAKHIWO                                - Ukuphendula okudluleleko       - Ukuphendula okuhle             - Ukuphendula okulingeneko        - Ukuphendula                    - Ukuphendula
                                            okungaphezu kwalokho             nokutjengisa ilwazi elihle       okutjengisa ilwazi                ngokusisekelo kutjengisa         kutjengisaukungabi khona
 -Ukuphendula nemibono.                     okulindelweko.                   lamatshwayo wetheksthi.          lamatshwayo wetheksthi.           ilwazi lamatshwayo               kwelwazi lamatshwayo
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               - Imiqondo ehlakaniphileko       - Umtlolo unqophile,             - Akunakudzimelela                  wetheksthi.                      wetheksthi.
 kwemibono.                                 nekhulileko.                     awukaphumi esihlokweni           nokukhambelana                  - Kunokunqopha                   - Akunakukhambelana
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              - Ilwazi elingeneleleko            usekelwe kuhle ngendlela         kokumunyethweko                   okumbadlwana kodwana             kwemiqondo.
 amatshwayo/imithetjhwana kanye             lamatshwayo wetheksthi.          etjengisa ikghono.               nemiqondo.                        okunengi kuphambene            - Imininingwana esekela
 nobujamo                                 - Umtlolo unqophile.             - Kunemininingwana esekela       - Eminye imininingwana              nesihloko.                       isihloko imbalwa
                                          - Kunokukhambelana                 isihloko.                        esekela isihloko iveziwe.       - Imininingwana esekela            khulukhulu.
 12 IMITLOMELO                              kokumunyethweko                - Isakhiwo esifaneleko           - Isakhiwo sifanele                 isihloko imbalwa.              - Akakasebenzisi
                                            nomqondo.                        kodwana                          ngokulingeneko kodwana          - Kunobutjhapha obukhona           amatshwayo nemithetho
                                          - Isakhiwo sihleleke kuhle         esinokungakhambelaniko           kunokungakhambelani.              emthethweni                      yesakhiwo.
                                            ngokudluleleko yoke              okuncazana.                                                        nematshwayeni
                                            imininingwana esekela                                                                               wesakhiwo.
                                            isihloko iveziwe.
                                          - Isakhiwo esifaneleko
                                            nesinembako.
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA                          7-8                             5–6                                 4                                3                              0–2
                                          - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela,   - Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele     nelwazimagama kuwufanele         nelwazimagama                    nelwazimagama kuwufanele          nelwazimagama                    nelwazimagama
 umnqopho/umphumela,                        kuhle khulu umnqopho,            kuwufanele kuhle                 ngokulingeneko umnqopho,          kuwufanele kancani               akukhambelani
 abamukelilwazi nobujamo.                   abamukelilwazi nobujamo.         umnqopho, abamukelilwazi         abamukelilwazi nobujamo.          umnqopho, abamukelilwazi         nomnqopho,
 -Ukusetjenziswa kwelimi                  - Ihlelo lisetjenziswe             nobujamo.                      - Kuneemphoso zehlelo               nobujamo.                        abamukelilwazi nobujamo.
 nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi.         ngokunembako belihleleke       - Ihlelo lisetjenziswe             kodwana azilimazi               - Kuneemphoso zehlelo            - Kuneemphoso zehlelo
 -Ukukhethwa kwamagama                      kuhle khulu.                     ngokunembako belihleleke         ihlathululo.                      ezenza bona ihlathululo          ezinengi khulukhulu ezenza
 anembako umnqopho.                       - Kuneemphoso ezincani             kuhle.                                                             ingazwakali.                     bona ihlathululo ingazwakali
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo               khulu.                         - Akunamphoso ezinengi.                                                                               nakancani.
 wokutlola nesipelinghi.

 8 IMITLOMELO
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                              Phendla

## Related documents

- [IsiNdebele FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-nov-2024/a38be654-f18c-4add-bbad-da48361465b7) — isiNdebele FAL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-nov-2024/caa72c30-39e9-4775-a93c-ac0d205fdd9d) — isiNdebele FAL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isindebele/6525b868-8c80-4695-9b4c-d14c186d1d59) — isiNdebele FAL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2023-mg/763a7186-c0a8-4b43-b964-410dfc93c1b4) — isiNdebele FAL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2022-mg/3d6dab2c-2cf5-4fca-8897-3ee93181a4f7) — isiNdebele FAL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p3-nov-2021-mg/4af27b16-0cce-4171-8f9c-6d50cef77b18) — isiNdebele FAL · Memo · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele FAL

- [Gr 12 IsiNdebele FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-fal-atp-2023-24/71a8c260-2b39-4030-8608-ce5fdc966166) — ATP
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/26445a24-dc0a-4db8-a071-936f33f599aa) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/230577e1-72e4-4b7d-bef0-723dd563d8d3) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023-mg/5d683de8-810a-4f65-bb67-d7d2d9efbe10) — Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p1-may-june-2023/dc280f98-1c04-4f56-b75d-b182fbf46ff0) — QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-fal-p2-may-june-2023/724fac4d-2c40-4875-9e4d-0ed1d89216b8) — QP · 2023 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
