# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2015-memo/11ed86db-5328-4f1c-9f16-d0165d704e95
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2015-memo/11ed86db-5328-4f1c-9f16-d0165d704e95)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                    FEBHERBARI/MATJHI 2015

                                       IMEMORANDAMU

IMITLOMELO: 70

                              Imemorandamu le inamakhasi abu-8.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                 Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1               2                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                      NSC – Imemorandamu

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

1.1       1.1.1        - Nawumumuntu osele umdala.                                             (1)
                       - Nawusebujameni bokuphila nokukhubazeka.
                       - Nawungumakekere wepi yezombanganarha.
                       (Iimpendulo EZIMBILI kezingehla).                                       (1)

          1.1.2        Urhulumende usungule iziko le-SASSA ukobana liphathe iimbawo,
                       linikele imvumo yokungarhola imali yesibonelelo sakarhulumende
                       belibhadele imali yesondlo ezakhamuzini ezifaneleko zenarha le.         (2)

          1.1.3        Bekuthatha isikhathi eside bona abantu babhadelwe imali le.             (1)
                       -  Bekunokukhwatjaniswa           kweemali        eminyangweni
                          yaborhulumende beemfunda.                                            (1)

          1.1.4        Ungakhupha ngalo imali emitjhinini yokukhupha imali.                    (1)
                       -  Ungabhadela ngalo kwezinye zeentolo nawuthengako.                    (1)

          1.1.5        Umnqopho karhulumende wokunikela abentwana abaneminyaka
                       engaphezu kweli-16 imali yesibonelelo sakarhulumende kusiza
                       abentwana      abanganabazali      kanye   nalabo abanabazali
                       abangasebenziko ukobana bathenge izinto abazitlhogako
                       ezinjengejinifomu yesikolo, ukudla nokhunye.                            (2)

          1.1.6        Bathatha imininingwana yomuntu nofana yomntwana ongekho
                       bayifake ekhomphyutheni benze ikarada ngemininingwana leyo
                       bese balinikela omunye umuntu akhuphe ngalo imali nofana bona
                       ngokwabo       balisebenzise  ukuzikhuphela    imali     bese
                       bayayihlukaniselana.
                       (Nanyana ngiyiphi ipendula ezwakalako evezwa mfundi
                       izakuthathwa).                                                          (2)

          1.1.7        Akusilo Iqiniso ngombana umntwana loyo nanyana angaba
                       nekarada lesibhedlela nofana lemtholapilo wenarheni le ngebanga
                       lokobana unina uzabe anganamazisi wenarheni le akanalo ilungelo
                       lokufumana imali yesibonelelo sakarhulumende.
                       (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako evezwa mfundi
                       izakuthathwa).                                                          (2)

          1.1.8        C/Ngomunye      nomunye    umuntu       ophila   nokukhubazeka
                       nokurholophala kwananyana ngisiphi isitho.                              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1               3                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                      NSC – Imemorandamu

          1.1.9        Akusisisenzo esihle/Sisenzo esimbi ngombana ukwenza kwabo
                       njalo kona ingomuso/ikusasa labo ngombana kubabangela bona
                       bangasakghona ukuragela phambili neemfundo zabo kanti nemali
                       yesondlo abayifumanako le yincani angeze yakghona ukufeza
                       zoke iimfuneko zabo beyitlhogomele nabantwababo/ Ngombana
                       imali yakhona ayibasizi ngalitho abantwana okuvamileko kukobana
                       abantwana batlhogonyelwa boyise nabazali babentazanaba
                       njengombana sibona kusenzeka emiphakathini esiphila kiyo.

                       Sisenzo esihle ngombana umuntu nakazithwala kanengi
                       uzokukghona ukurhola imali enengi akghone ukwenza izinto
                       azifunako.
                       (Umfundi    angayibeka   ngeyakhe    indlela ezwakalako
                       izakwamukelwa).                                                         (2)

          1.1.10       Ngingenza bona imali yesondlo sabantwana ingatholakali iyimali
                       kodwana itholakale iziimphaselana zokudla okulungele abantwana/
                       Nginganikela omunye nomunye umntwana izambatho qobe
                       nyanga/Ngingabanikela amavowutjha ayimali angatjhugulukiko
                       wokuthenga      izembatho      zabentwana     nofana    ukudla/
                       Ngingabanikela namavowutjha abangawasebenzisela ukubhadela
                       iindleko zabodorhodere umntwana nakagulako.
                       (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                   (2)

1.2       1.2.1        Kunomfazi obhebhule inja wayenza umntwana ngomnqopho
                       wokobana akwazi ukuthola imali yesondlo sabantwana/Kunendoda
                       ebalekisa isandla sayo ngokuthuswa yinja ebhejulwe mfazi
                       lo/Kunenja ebhejulwe mfazi bewayembesa ngengubo.
                       (Umfundi angaveza nokhunye okubonakala esithombeni).                    (2)

          1.2.2        South African Social Security Agency.                                   (1)

          1.2.3        Ligadango lokudosa ingubo eyembese inja le ukwenzela bona
                       kubonakale bona mbala umfazi lo ubhebhule umntwana
                       na/Ligadango lokufuna ukugadangisa umntwana obhejulweko lo
                       imino.                                                                  (1)

          1.2.4        Awa, bekungakafaneli umfazi lo usese mutjha usengakghona
                       ukusebenza nofana azibandakanye emahlelweni karhulumende
                       asiza abantu abangasebenziko/Ngombana lokhu kukhwabanisela
                       umbuso begodu angabotjhwa.
                       Iye, bekufanele ngombana izinga lokutlhogeka komsebenzi
                       liphezulu khulu enarheni le kanti nendlala iziphe amandla begodu
                       lokho kwenza abantu benze nanyana yini engabenza bathole imali.
                       (Nezinye iimpendulo ezizwakalako zizakwamukelwa).                       (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1              4                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                     NSC – Imemorandamu

          1.2.5        Siyakholwakala ngombana iinrhatjhi zisibikela mihla namalanga
                       ngazo begodu abanye beenhlobo zethu nofana abangani bethu
                       siyababona bakwenza/Abantu banesibindi benza nanyana yini
                       abakghonako ukuyenza nasele bazimisele ngokukhwabanisa/
                       Esifundeni saKwaZulu-Natal lokhu kwenzeke kwamambala
                       bekwavezwa       nephephandabeni        ukuyelelisa    abantu
                       ngesehlakalwesi.

                       Asikholwakali ngombana ngicabanga bona abantu bayazi bona
                       nakunikelwa imali nofana kuyokuvuselelwa imirholo umuntu
                       orholelwako loyo ufanele agadangiswe imino ukuqinisekisa
                       bonyana inikelwa umuntu ekunguye wamambala/Ngombana
                       ezinye izinja angeze zavuma ukubhejulwa bezembeswe ngengubo
                       njengomntwana.
                       (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                  (2)

          1.2.6        Ngingawuhlaba ngiwulawule kizo zoke iinkhungo ezinikela ngemali
                       yesondlo sabantwana bona iinsebenzi zomnyango lo azenze
                       ngokusemandleni ukuqinisekisa bona abantwana ababhejulweko
                       kwamambala bantwana ngokweqiniso ngaphambi kobana banikele
                       unina imali yesondlo/Abentwana abazokunikelwa imali yesondlo
                       abangabhejulwa, abantwana abaleleko kumele babonwe.
                       (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                  (2)
                                                                                              [30]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:              30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1             5                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Amaphuzu aziindlela umfundi angafumana ngayo imali yokuragisela phambili
iimfundo ezikweni eliphakemeko.

Umhlahlandlela wendinyana yesirhunyezo.

Amabulungelo weemali nawo ayabolekana ngemali yokufunda nawunetjhorithi.
I-Eduloan mhlinzeki wangeqadi umfundi angaboleka kuye imali yokuragisela iimfundo
zakhe phambili ezikweni eliphakemeko. Nasele umfundi angaphakathi kweziko
angazifumanela imali esikhwameni sakarhulumende esaziwa nge-NSFAS.
Nawuphumelele ngamalengiso eemfundweni zakamethrigi ungazifumanela imifundaze
eenkhamphanini ezifana nabo-Sasol, Eskom ne-Telkom. ImiNyango yomBuso
weeMfunda nabomasipala beendawo banayo imifundaze ebafundini abaphumelele
ngamalengiso nekufumaniseka bona ababelethi babo badobha phasi.

Inani lamagama asetjenzisweko lima-57.

                                          NOFANA

Amaphuzu aziindlela umfundi angafumana ngayo imali yokuragisela phambili
iimfundo ezikweni eliphakemeko

Iindzubhulo                                        Amagamakho/Amaphuzu
1.   Amanye amabulungelo weemali            1.     Umfundi angathola umuntu ozakuba
     avame ukufuna umuntu ozokuba                  yitjhorithi nofana igarantha bese
     yitjhorithi nofana igarantha athembise        uyokuboleka imali ebulungelweni
     ukubhadela nangange wena                      leemali.
     ubhalelwa ukubuyisa imalimboleko
     leyo.

2.    I-Eduloan ingaba lisizo elingcono      2.    Umfundi angaya kumhlinzeki
      njengombana ibonelela kwaphela               wangeqadi u-Eduloan uyokuboleka
      ngesizo leemali zokufunda.                   imali yokufunda.

3.    Kunesekelo lezeemali ongalibawa        3.    Umfundi angafaka isibawo
      esikhwanyeni senarha sesizo                  esikhwameni sakarhulumende i-
      lezeemali ebizwa nge-NSFAS.                  NSFAS.

4.    Iinkhamphani ezinjenge-Sasol,          4.    Nawufumana imiphumela emihle
      Eskom, Telkom nezinye nazo                   qobe mnyaka, uphumelela
      ziyanikela ngemifundaze kodwana              ngamalengiso kungakusiza bona
      ivuselelwa qobe ngomnyaka ngemva             ufumane isizo eenkhamphanini
      kokuqala imiphumela yomfundi                 ezifana nabo- Sasol, Eskom ne-
      yomnyaka lowo.                               Telkom.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1             6                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

5.    Iminyango yombuso                      5.   Umfundi angafumana isizo
      ehlukahlukeneko nayo iyanikela              lezeemali emiNyangweni
      ngemifundaze kubafundi                      eyahlukahlukeneko yomBuso.
      abaphumelela ngamalengiso
      kodwana batlhoge imali yokufunda.
6.    Neminyango yeemfunda nayo              6.   Umfundi angafumana isizo
      esabelweni sayo inalo ihlelo                lezeemali zokufundela imisebenzi
      lokunikela ngemifundaze begodu              etlhayelako emiNyangweni
      itjheja khulu imisebenzi etlhayelako        yeemFunda
      esifundeneso.
7.    Bakhona nabanye abomasipala            7.   Abomasipala bayanikela
      abanikela abafundi abahlala                 ngemifundaze ezakhamuzini zabo.
      eendaweni ezakhele umasipala loyo
      ngemifundaze.

YELELA: Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

•     Ukwabiwa kwemitlomelo:
      o   7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelophuzu
          eliqakathekileko).
      o   3 imitlomelo yelimi.
      o   Inani loke: 10.

•     Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.
      o   1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
      o   4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
      o   6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.
          (Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo).

•     Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha nakadzubhule imitjho njengoba injalo
      etheksthini:
      o    6–7 yeendzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
      o    1–5 yeendzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.

•     Ukubalwa kwamagama:
      o     Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
      o     Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
            lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
            akusingilo.
      o     Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
            bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
      Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana ezinawo woke amaphuzu aqakathekileko
      akukameli zijeziswe.

YELELA:       Iinrhunyezo zamagama azingasetjenziswa kodwana nazingafunyanwa
              esirhunyezweni, zifuze zibalwe njengegama ezilijameleko.

                                                         IMITLOMELO YESIGABA B:              10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1             7                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

ISIKHANGISO

3.1       Bukghwari bokugwala/Bokupenda.                                                     (1)

3.2       Iza uzokufunda esithakgheni esinguNoStokana, azibambele mathupha.                  (1)

3.3       Isikolo/Igama lesikolo esikhangisweko litlolwe ngamaledere amakhulu/
          ngamagabhadlhela.
          -    Ukudwetjwa kwemibalabala yeenthombe ezisetjenziswe esikhangisweni
               zidosa bezinikela ilulubezo.

          (Ipendulo EYODWA kezingehla).                                                      (2)

3.4       Amumethe umqondo othi, nawungafundela ukwenza ubukghwari obufana
          nebokugwala nofana obukhangiswekobu ungaba nemali/angeze watlhaga.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                  (2)

3.5       Limumethe umqondo wokobana umma lo umsebenzakhe uwenza kuhle
          nangokutlhogomela.
          (Nanyana ngiyiphi ihlathululo engavezwa mfundi kodwana ikhambisane
          nokukhangisweko).                                                                  (2)

3.6       Lilimi elinokubandlulula ngokobutjhaba ngombana kuthiwa lesisikolo
          ngesegugu lamaNdebele wodwa, okutjho bona ezinye iintjhaba azikavumeleki
          kilesisikolo.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele bona kunelimi
          elibandlulula ngokobutjhaba).                                                      (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 4

IKHATHUNI

4.1       Bentwana besikolo/Ngutitjhere nomntwana wesikolo.
          -   Kubonakala ngeencwadi eziseentafuleni zabantwaba.
          -   Kubonakala kusetlasini ngendlela iintafula neentulo zabesanaba zihleleke
              ngayo.
          -   Magama akhulunywa mumuntu lo athi wenzelwa umsebenzi wesikolo.
          (Iimpendulo EZIMBILI kezingehla).                                                  (2)

4.2       Umuntu okhulumako lo ubonakala athabile, ahleka begodu atjhaphulukile.
          -  Umuntu ongakhulumiko lo/othulileko lo ubonakala adanile ngebanga
             lokukwatiswa magama akhulunywa ngilo ofunda iphephandaba/
             kungenzeka lo ongakhulumiko nofana othulileko lo uthukiwe ngebanga
             lokutlhoriswa ngilo ofunda iphepha.                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1             8                   DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

4.3       Kungenzeka unobangela kube kukobana lo ofunda iphepha ubuyelele
          iGreyidi le amahlandla amanengi waze wafunyanwa ngilo obonakala amncani
          ngobujamo bomzimba/Kungenzeka omunye lo semkhulu ngomzimba
          kodwana bayalingana ngeminyaka.                                                     (2)

4.4       Umphumela womuntu lo ungenzeka agcine angawazi umsebenzakhe
          wesikolo.                                                                           (2)

4.5       Ummongo-ndaba omunyethwe yikhathuni le ngewokutlhoriswa nofana
          ukuhlukunyezwa ngombana kubonakala umuntu ohlekako lo akatelela
          omunye lo bona amenzele umsebenzi wesikolo yena azifundele
          iphephandaba.                                                                       (2)
                                                                                              [10]

UMBUZO 5

5.1       Eqinisweni - iqiniso.                                                               (1)

5.2       Abathengisela abantwana ukudla eenkolweni bathe bamukwa ukudla
          emlonyeni begodu ababadobhi litho.
          (Umfundi akanganikelwa umtlomelo nangabe akakasusi iindzubhuli zombili
          begodu atjengise netjhuguluko leemvumelwano zehloko ezisetjenziswe
          ezenzweni).                                                                         (2)

5.3       Omunye njalo ukubethela izandla ukuphiwa ukudla kwasimahla.                         (2)

5.4       Siveza umqondo wokunciphisa nofana wobuncani bento ngokobujamo.                     (1)

5.5       -dududu – isihlonipho-kuhlonitjhwa igama elithi abatlhagako.                        (1)

5.6       Sisendleleni yesenzo enqophileko esikhathini sanje.                                 (1)

5.7       USomkhandlu uthe bona aveze ihlelo lokubhadelwa kwamanzi kwabonakala
          bona abantu abayi ngahlanye bangasimamanzi, kube khona abaphikisana
          nehlelweli.
          (Nanyana ngiwuphi umutjho ozwakalako uzakwamukelwa).                                (2)
                                                                                              [10]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA C:              30
                                                                      INANI LOKE:             70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2015-memo/962b2d5b-a8a4-4ca2-8e9f-e9a14e81a496) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2015-memo/0dbe6017-1c10-4e78-85f1-2ce91f265a95) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015-memo/61c1e196-ae89-435a-ab65-810100fefbf2) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2018-memo/d26c524e-1cbb-4ac9-8416-1093cbfcd2a1) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2017-memo/16007797-dc29-4cd8-851a-86e3439e4495) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2016-memo/5f8c707c-3458-40e5-974e-ee6211d3c8ea) — isiNdebele HL · Memo · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
