# isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2016 QP

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2016, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2016/af9f6bee-59dc-4569-bae5-4d7d19b6021e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2016 QP](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2016/af9f6bee-59dc-4569-bae5-4d7d19b6021e)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2016-memo/5f8c707c-3458-40e5-974e-ee6211d3c8ea) — Memo · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         1 GRAAD 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         IGREYIDI 12

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                    FEBHERBARI/MATJHI 2016

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1              2                    DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                             NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA-C.

          ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa                                    (30)
          ISIGABA B: Ukurhunyeza                                             (10)
          ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi           (30)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.

5.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela kobana upelede amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

9.        Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1            3                    DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                           NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

           UKUTHATHWA KWEPAHLA EENTOLO ZABANTU BOKUFIKA LILUTJHA
                            LENARHA YEKHETHU

          Mhlana amalanga ali-16 enyangeni kaMgwengweni ngomnyaka we-1976
          iintarada zeSoweto zazizele ngelutjha eliduna nelisikazi elalikwate
          lihlengezela ngonobangela wokungaphathwa kuhle kanye nobujamo
          obuthusako elaliqalene nabo. Ilutjheli ubunengi balo kwakubafundi, latjhagala
          eentaradeni zeSoweto ezazizele ithuli zinganghonghoyileli kwaphela
          ukusetjenziswa kwelimi lesiBhuru njengelimi lokufunda nokufundisa
          ngeenkolweni zemalokitjhini kodwana zilwela nokwehliswa kwalo isithunzi
          ngokulawulwa ngekani enarheni yalo yokubelethwa.

          Emalangeni angasimangaki adlulileko iintarada zeSoweto bezisebujameni
          obufanako nebangomnyaka we-1976. Ilutjha beliqede iswigiri. Gadesi
          belingalwisani nokuphathwa    ngesihlungu     nanyana  ukugandelelwa
          ngokombala mBuso webandlululo kodwana belikwatiswe maSomali
          ababanikazi beentolo, ekumadoda abaleke izipi enarheni yekhabo
          azokukhosela enarheni yeSewula Afrika nayibona njengenarha enothileko
          neletha amathemba ekhontinentini ye-Afrika ezungezwe kungathobelani
          kwemibango yezepolotiki nokungarhwebelani ngefanelo ngehlangothini
          lezomnotho.

          Eemvekeni ezidlulileko kubonakele kubuya ukuninana ngokobuzwe.
          Ukuninanokhu      kubangelwe      kudunyuzwa    bekubulawe    umsanyana
          oneminyaka eli-14 elokitjhini leSnake Park, eSoweto. Kusolelwa bona
          umsanyana lo udunyuzwe mSomali omnikazi wesitolo. Ngokutjho
          kwezakhamuzi ekukhulunyisenwe nazo nakwenziwa irhubhululo ngendaba le
          zithi indoda yeSomali le ilinge ukuqotjha umsanyana obekabhema inyawupe
          esitolo sayo nekusitolo esinomlando wokugqekezwa. Abaziko bathi isitolwesi
          besihlale sigqekezwa nguye umsanyana lo. Lokhu kubangele ukutjhuguluka
          kobujamobu ngombana kuthiwa ekukhambeni kwesikhathi isiqhenyana
          sabesana sibuthelelene ngaphandle kwesitolo somSomali lo, samthusela
          ngokobana sizokuphanga ipahlakhe ayithengisako. Kungesikhatheso lapho
          umnikazi wesitolo adumuze aqalise ngesiqhenyaneni sabesanaba. Kulapha
          umsanyana oneminyaka eli-14 lo alimele khona bewahlongakala; kwathi
          omunye walimala emkhonweni. Ukudumuzokhu kubange ukusilingeka
          emphakathini, izakhamuzi zathoma ukusahlela iintolo zamaSomali.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                 4                       DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                                NSC

          Ekukhambeni kwamalanga imiguruguru yaphadlhalalela nakezinye iindawo
          zeSoweto kuhle komlilo wommango owomileko. BekungeLesine ntambama
          lokha omunye wezakhamuzi nomrhubhululi weendaba zephephandaba
          le-Daily Marverick nakaba netjhudu elimbi lokubona imiguruguru le elokitjhini
          lekhabo, i-Dobsonville Extension 2. Uthi bekabuya emhlanganweni
          edorobheni lokha nakahlika eteksini abona abantu abanengi bajame
          esitaradeni kunento abayibonako ngaphambi kwabo. Uthi wagijima
          ngomnqopho wokuyokuhlola bona kwenzakalani. Uthi akubonileko
          bekuhlahlathisa umzimba kangangokuthi nagadesi kusamhlubayelisa
          umkhumbulo.
          Isiqhenyana sabesana besingena emfulelweni wesitolo somSomali silinga
          ukuphanga ipahla engaphakathi. Uthi ngokukwata okukhulu yena nabanye
          baya    kibo  babatjela  bona    angeze    bavumela   ihlangahlangano
          nokungalawuleki emphakathini wekhabo.
          Uthi abesanaba babaleka ngehlobo lekoloyi i-VW ehlaza ngombala.
          Ngetjhudu uthi wakghona ukutlola iinomboro zekoloyi leyo ukwenzela bona
          azinikele amapholisa nakangafika ekukhambeni kwesikhathi. Umdobhiindaba
          wephepandabeli, uMalaika wa-Azania uthi ukudunyuzwa kubulawe
          umsanyana weminyaka eli-14 mnikazi wesitolo ongeweSomali kuzwisa
          ubuhlungu begodu akwamukeleki kodwana akukafaneli kuqalwe ngelihlo
          lokubandlulula ngombana kuletha isithombe esimbi ngenarha yeSewula
          Afrika eenarheni zangaphandle.
          Uthi umhlali wenarha le kodwana izinto ezenziwa besanyana ababhema
          inyawupe ziletha ukungezwani hlangana nemiphakathi ehlukahlukeneko. Uthi
          izinto abazenzako emphakathini zimbi khulu begodu azibekezeleleki. Uthi
          baphula imizi yabo babebele ipahlabo abayisebenzele budisi kanti
          eentaradeni bayabagebenga kangangokuthi sebaze bayasaba nokukhamba
          ibangana elifitjhani ukuyokufika lapha kukhwelelwa khona iinteksi. Uthi
          ubujamo bumbi kangangokuthi abasakghoni nokutjhiya iimpahla edaradeni
          yokuneka ngombana bazeba nanyana zisese manzi. Uthi sekusikhathi eside
          abanikazi beentolo abamaSomali babongazimbi bokuphadlhelwa iintolo
          kwetjiwe ipahlabo abayithengisako. Esikhathini esinengi nakwenzeka
          izehlakalwezi umphakathi namapholisa akukho abakwenzako ukuvikela
          abongazimbaba ngokubamba abesanaba kodwana esikhundleni salokho
          nabo bahlanganyela nabo ebulelesinobu.
          Nanyana kunjalo uMalaika wa-Azania uhlaba ukutlhogeka kwemisebenzi
          nekusisusa sabo boke ubulelesobu. Uthi ubudisi obukhulobu bulethwa
          kuhleleka okungalinganiko komnotho odzimelele ebantwini abalidlanzana
          bombala omhlophe bese kuthi inengi labantu abanzima nebangebenarha le
          ngokwendabuko baqalane nomtlhago. Inengi labantu lelutjha alikghoni
          ukuragisela iimfundo zalo phambili emaZikweni aPhakemeko begodu
          ngalokho lidinywa amathuba wokuzikhulisa lona ngokwalo nokuhlanganyela
          nabanye     bese   liyazijamela    ngehlangothini   lezomnotho.     Ngemva
          kokuphumelela igreyidi le-12 lizithola linganalitho elingalenza ligcine sele
          lihlala emakhoneni libonisana ngezobulelesi bekufike lapha lizibandakanya
          khona neendakamizwa.
           [Ithethwe ephephandabeni i-The Sunday Independent, 25 kuTjhirhweni 2015 yatjhugululelwa
                                                                                     esiNdebeleni]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1              5                   DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                             NSC

          1.1.1        Tlola igama lelokitjhi lapho ukuphangwa kweentolo zamaSomali
                       kuthome khona.                                                          (1)

          1.1.2        Tlola izinto EZIMBILI ilutjha langomnyaka we-1976 elalilila ngazo
                       ngokutjho kwetheksthi le nalizakutjhagala eentaradeni zeSoweto.         (2)

          1.1.3        Tlola isizathu esenze bona amaSomali azifumane sele asenarheni
                       yeSewula Afrika.                                                        (1)

          1.1.4        Ngiziphi izinto uMalaika wa-Azania angazithandiko athi zenziwa
                       bantwana ababhema isidakamizwa senyawupe emphakathini
                       weSewula Afrika? Tlola EZIMBILI kwaphela.                               (2)

          1.1.5        Tlola urhunyeze umbiko owethulwe zizakhamuzi nazibuzwa
                       ngesisusa sokuguruzela esikhulunyiswa etheksthini engehla le.           (2)

          1.1.6        Ucabanga bona ngimuphi umphumela owalethwa sisehlakalo
                       selutjha langomnyaka we-1976 esikhulunyiswa etheksthini engehla
                       le esisabonakalako nelutjheni lamalanga la?                             (2)

          1.1.7        Ucabanga bona izenzo ekuthiwa zenziwa mphakathi wenarha le
                       etheksthini engehla le zingaba namuphi umthelela enarhakazini
                       yeSewula Afrika ngokwayo? Ipendulwakho ayibe mumutjho
                       OWODWA.                                                                 (2)

          1.1.8        Ngokuzwisisa kwakho isigaba sesi-2 setheksthi engehla le tlola
                       bewuhlathulule ubujamo benarha yeSewula Afrika nayimadaniswa
                       nezinye iinarha ezisekhontinentini ye-Afrika.                           (2)

          1.1.9        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela ipendulwakho ngelwazi onalo.

                       Nange umbuso ubuyisela boke abantu bokukhamba eenarheni
                       zemakhabo imiguruguru efana nale ekhulunyiswa etheksthini
                       angeze isaba khona.                                                     (2)

          1.1.10       Ngokubona kwakho ungathi isenzo esenziwe zizakhamuzi
                       zeSoweto sokunina abantu bokufika enarheni le KUYINTO EHLE
                       nofana AKUSIYINTO EHLE? Sekela ipendulwakho uqalise
                       esisuseni sezehlakalwezi.                                               (2)

          1.1.11       Nange unganikelwa ithuba lokobana ukhandele ubujamo
                       obukhulunyiswa etheksthini engehla le bona bungasenzeka
                       esikhathini esizako ngikuphi ongakwenza?                                (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                  6                      DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                                 NSC

TJHEJA: YEQA IMIDA EMITHATHU NGAPHAMBI KOKUPHENDULA UMBUZO 1.2

1.2       Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                          [Sithethwe ephephandabeni i-The Sunday Independent, 25 kuTjhirhweni 2015]

          1.2.1        Tlola izinto EZIMBILI ezibonakala esithombeni nezikhombisa bona
                       isehlakalwesi senzeka endaweni elilokitjhi.                                    (2)

          1.2.2        Ngokurhunyezweko        tlola   ubujamo      obubonakala      busenzeka
                       esithombenesi.                                                                 (2)

          1.2.3        Umsana obonakala agijima aseqa isitarada lo ngaphandle
                       kokubalekela bona angabotjhwa mapholisa ucabanga bona
                       kungaba ngimuphi omunye unobangela ongamenza agijime
                       kangaka.                                                                       (2)

          1.2.4        VUMELANA nofana UPHIKISANE nesitatimende esingenzasi bese
                       usekela ngomutjho OWODWA isiqunto osithathako.

                       Navane kwenzeka isehlakalo esifana nalesi esibonakala
                       esithombeni esingehla abantu ababa bongazimbi ngilabo abetjelwa
                       ipahla kwaphela nekubabantu bokufika enarheni le.                              (2)

          1.2.5        Ngokuyelela okutjhiwo yitheksthi engehla le nokuqalisisa ubujamo
                       obubonakala esithombenesi, coca ngendima engadlalwa
                       ngurhulumende ukukhandela izehlakalo ezifana nalezi.                           (2)

                                                                IMITLOMELO YESIGABA A:                30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1           7                   DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                          NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:
1.        Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze
          iindlela umfundi angazilandela ukulungiselela ukutlola iinhlahlubo
          zokuphela komnyaka.
2.        Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo.
5.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

     UKUZILUNGISELELA UKUTLOLA IINHLAHLUBO ZOKUPHELA KOMNYAKA

Ukubuyekeza umsebenzi wesikolo lokha nawuyokutlola iinhlahlubo zokuphela komnyaka
kungakwenza bona uphumelele kuhle. Kuba budisi khulu nawungazange uzilungiselele
kusese nesikhathi. Abafundi abanengi abaphumelelako eemfundweni zabo bathoma
kusese nesikhathi ukuzilungiselela ukuze kuthi nakufika isikhathi sokuhlolwa babe sele
bakulungele ukutlola. Akukafaneli bona ufunde umsebenzi omnengi ngesikhathi esincani.
Nawuzama ukwenza lokho ungazithola sele udiniwe ungakafumani litho ekufundeni
kwakho. Lokho kungakubangela bona ube nokugandeleleka komkhumbulo.

Hlukanisa umsebenzakho kancani kancani nangeenkhathi ezincani. Ingqondo itlhoga
isikhathi esaneleko sokuphumula, njeke umfundi akakafaneli azithole sele afunda ubusuku
boke akatelela bona abambe izinto zomnyaka woke ngesikhathi esifitjhani. Yiba nesikhathi
esithileko osihlelako sokufunda begodu uzame ngazo zoke iindlela ukusilandela. Abanye
vane bahlele isikhathi sebusuku ngombana kusuke sekuthulile bangasaphazanyiswa
lilitho.

Kuba kuhle ukuzibekela ukobana khuyini ofuna ukukwazi ngesikhathi esithileko. Abafundi
abanengi bamane bafunde nanyana yini. Kuhle ukuthoma ukufunda nasele ulenzile ihlelo
lakho lokufunda begodu likhambisane neemfundo ozenzako. Ihlelo lokufunda liba yindlela
eya epumelelweni. Kuba kuhle ukobana ihlelo lokufunda lithonywe kusese nesikhathi
esaneleko sokufunda. Yakhani iinqhema zokufunda nabanye abafundi abaneemfundo
ezifana nenizenzako. Ukufunda lokha iinhlahlubo sezitjhidele kukuzibambezela wena
ngokwakho, ngakho-ke buyekeza umsebenzakho. Abadala bathi amakonyana akhethwa
kusakhanya.

Nasele ufunda ngokurhaba nakhunye okuzokungena ehloko akukho, esikhundleni salokho
ungenwa mamanzi emadolweni ukhohlwe nalokho ebesele ukwazi. Abafundi kumele
batjheje bona bathoma ngeemfundo ezibapha umraro maqangi ukuze babe nesikhathi
esaneleko sokuzibuyekeza. Nawuzilungiselela ukuhlolwa kumele uthome ngazo zona lezi
ocabanga bona zibudisi. Ingqondo nayo isuke isakulungele ukwamukela nanyana yini
begodu isese nomdlandla nomfutho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1       8                        DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                      NSC

Abangani nawufundako bayaba ziimphazamiso ezikulu. Njeke kumele abangani bakho
balazi ihlelo lakho lokufunda begodu ubatjele bangakuphazamisi ngalezonkhathi.
Kunengi ukuphazamiseka ekufundeni nawuthola abangani basoloko bakubethela
umtato. Kokuthoma indlela yokufunda kwakho iyaphazamiseka. Kwesibili abangani
bakho bangakhuluma ngento ezokukhupha uphele ekufundeni. Okuhle okumele
ukwenze nawufundako kucima umaliledininakho. Nawungalandela imiyalo ebalwe
ngehla le ungazithola uphumelele ngamalengiso.

                                      [Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                        9                          DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                                       NSC

TJHEJA: THOMA ISIGABA C EPHEPHENI ELITJHA.

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                                   MBALENHLE FLOWER SERVICE
                UFUNA AMATHUTHUMBO WOMTJHADO, WELANGA LAMABELETHO
                                NOFANA WOMNYANYA?

                                                  Amathuthumbo
                                                  wetafuleni:
                                                  Eli-1 = R50,00
                                                  Ama-2 = R75,00
                                                  Ali-10 = R250,00

            AMATHUTHUMBO AMIHLOBOHLOBO BEGODU AMIBALABALA! IINTENGO
            NGUTHATHA MI! WARIYADA UZAKULILA NGOMLOZI!

                1.   Kuthengwa ngekarada lebhanga kwaphela.
                2.   Umuntu oyedwa akathengi amathuthumbo adlula kwali-7.
                3.   Ebusika iintengo ezibonakala esikhangiswenezi zibuyelelwa kabili.

                                                                                   [Zithethwe ku-Inthanethi]

3.1       Tlola amaphuzu AMANE abonakala esikhangisweni esingehla abufakazi
          bokobana abatloli besikhangiswesi bawalandele ngepumelelo amaqhinga
          wokukhangisa.                                                                                          (4)

3.2       Hlathulula bona kungebanga lani amagama athi: 'FLOWER SERVICE' atlolwe
          butjhigama esikhangisweni esingehlesi.                                                                 (1)

3.3       Ingabe ibinzana lamagama athi: 'IINTENGO NGUTHATHA MI!' elisetjenziswe
          esikhangiswenesi limumethe muphi umqondo?                                                              (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                      Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1           10                     DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                          NSC

3.4       Hlangana namagama asetjenziswe esikhangiswenesi kukhona azwakala
          anokubandlulula. Dzubhula amagama lawo bewuhlathulule bona aveza muphi
          umhlobo webandlululo.                                                                (2)

3.5       Thatha amagama asisitjho esikhangisweni esingehla uzakhele ngaso wakho
          umutjho ukhombise bona uyayazi ihlathululo yaso.                                     (2)
                                                                                               [10]

TJHEJA: THOMA UMBUZO 4 EPHEPHENI ELITJHA.

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                    [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela igama elithalelweko
          ngelinomqondo ohlukileko kunalo.

          Ungakhohlwa bona ngilizibulo ngakwethu.                                              (1)

4.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo uveze zoke                 iimvumelwano
          ezisetjenziswe kiwo bese uzitjhugulule zibe sebunyeni.

          Phela thina ekhaya sidla izambana leponde.                                           (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1            11                  DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                           NSC

4.3       Amagama athi: 'Ekhaya sidla izambana leponde' ahlathulula bona …

          A      ekhabo bahlala batjheba ngamazambana.
          B      ekhabo banemali enengi, badla kusale.
          C      ekhabo bahlala bamupha imali.
          D      ekhabo banemali encani.                                                     (1)

4.4       Emagameni akhulunywa msana osekhathunini le                dzubhula   igama
          elibolekiweko bewuveze nokobana libolekwe kiliphi ilimi.                           (2)

4.5       Tlola bona ibinzana lamagama athalelweko emutjhweni ongenzasi lo
          liyikulumo bani begodu limumethe muphi umqondo.

          Nanyana ngingafeyila akunamraro ngombana akusese sikhathi esingangani
          ababelethi bami bafahle amafu.                                                     (2)

4.6       Tlola imizwa evezwa kusetjenziswa ngokubuyelela kwelungu legama elithi:
          'Ha!' elisekulumeni yomsana esekhathunini le.                                      (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Wavuka ekuseni uBenzangani walithola bona solo lisakhiza kwebusuku. Wanxafa
kanye wabuyela eengutjeni walala. 'Awa abakazongibona emsebenzini namhlanje.'
Mbala wabe watjhisa igwayi wathi phutjhe phutjhe, zaya. Uthe nakasabudosa
kamnandi godu, wezwa ngomkakhe selamsikinya. 'somhlekwa! somhlekwa! Walala
kwabe kwaba semini kangaka kanti awuyi emsebenzini namhlanje na?' wavala
phetjheya ugala waje avumela ihliziyo yakhe bona isile iimbozi. Umkakhe uthe
nakazomvusa kwesibili wezwakala bona kuyinto ayaziko ayenzako le.

'Hlukana nami wena. Angidakwa mina bona ngizakuthi kumakhaza kangaka begodu
lisina kangaka ngithi dlhemedlheme batjho ngiyemsebenzini. Awuboni bona kunjani
ngaphandla? Ufuna ngizifakele umgomani ngibona nje? Ngisusela mina!', itjho
igubezela indoda. Kwamkhanyela umfazabantu bona ayisingangaye le. Wazithulela
wayokwenza imisebenzakhe yekuseni, ukuhlambisa abantwana balungiselele ukuya
esikolweni.

Lathi seliphezulu wakhona avukako ugala nakhona avuswa kukobana ubuthongwana
ebebumenza acabange ukungayi emsebenzinoba sebuphelile. Sewubathe
uphenduphenduka ngeengutjeni do ukwehla, sekusemini phela.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1             12                 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
                                            NSC

5.1       Tlola bona amagama athalelweko emutjhweni ngamunye kengenzasi le
          aziinkhekhe bani zekulumo.

          5.1.1        Hlukana nami wena.                                                    (1)

          5.1.2        Sewubathe    uphenduphenduka     ngeengutjeni    do    ukwehla
                       ubuthongo.                                                            (1)

5.2       Tlola isiqu sesenzo esisetjenziselwe ukwakha ibizo elithalelwe emutjhweni
          ongenzasi.

          Wavuka ekuseni uBenzangani walithola bona solo lisakhiza kwebusuku.                (1)

5.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uveze umqondo wokuvuma.

          Awa, abakazongibona emsebenzini namhlanje.                                         (2)

5.4       Tlola bona umutjho ongenzasi lo ukuyiphi indlela yesenzo.

          Walithola bona solo lisakhiza kwebusuku.                                           (2)

5.5       Ngokuyelela imithetjhwana yokutlolwa nokupeledwa kwelimi buyelela utlole
          umutjho ongenzasi lo ulungise okungakalungi kiwo.somhlekwa! Walala kwabe
          kwaba semini kwenze njani?                                                         (2)

5.6       Thatha isenzo 'dosa' esisetjenziswe etheksthini engehla le wakhe ngaso
          isitjho.                                                                           (1)
                                                                                             [10]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA C:              30
                                                                     INANI LOKE:             70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2016/707dbdea-2b5c-44ba-aca8-841e639ed01f) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2016/3e78f779-c3fd-4ddd-888e-55f636881449) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016/d3de5990-6a52-4f85-9f0c-0be6cde6e50e) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2016/f138039d-015a-4076-b01e-876018b39905) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2018/551e9d69-3d08-4b1b-9548-8d8141d314a8) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2017/167311ea-9bb0-4e93-8447-4dff7b9406f2) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
