# isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 15 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2017/167311ea-9bb0-4e93-8447-4dff7b9406f2
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2017/167311ea-9bb0-4e93-8447-4dff7b9406f2)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2017-memo/16007797-dc29-4cd8-851a-86e3439e4495) — Memo · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                           NATIONAL
                                      SENIOR CERTIFICATE

                                           IGREYIDI 12

                               ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
                                    FEBHERBARI/MATJHI 2017

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-15.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1              2                   DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                              NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                               (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                        (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi      (30)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

9.        Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1          3                   DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                          NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                       UMTHETHOKAMBISO WOBULELESI WESEWULA AFRIKA

          1 UmThethokambiso wenarha yeSewula Afrika sigungu somthetho olawula
            ubulelesi obenziwa enarheni le mazombe. UmThethokambiso lo ulawula
            indlela abantu abaphilisana ngayo nendlela abaziphatha ngayo emphakathini
            abaphila kiwo. UVan Der Walt nakahlathulula ubulelesi uthi; ‘Is a conduct
            which is common or statute law that prohibits and expressly or impliedly 5
            subjects to punishment remissible by the state alone and which the offender
            cannot avoid by his own act once he has been convicted’. Ubulelesi bufaka
            hlangana ukuzwisa umphakathi ubuhlungu, ukuthusela, ukulimaza ipahla
            yomunye umuntu nofana yomphakathi, ukubeka masikizi amaphilo wabanye
            abantu, ukuphikisana nomThethokambiso wokuziphatha komphakathi 10
            othileko kanye nokusebenzisa iindakamizwa ngaphandle kwemvumo ebuya
            kudorhodera. ImiThethokambiso elawula ubulelesi ayifani ngamandla
            wamalungelo     wokusebenza     kwayo     nangokwemithetho     ephathelene
            nezakhamuzi zenarha. Ngamanye amagama enye nenye inarha
            inomThethokambiso wobulelesi bayo oqalelele izakhamuzi zenarha leyo.        15

          2 Umsebenzi womThethokambiso wobulelesi kuletha isisombululo esikatelela
            amalunga womphakathi bonyana ahlukane nokuziphatha okuhlukumeza
            amanye amalunga nofana ezinye izakhamuzi zenarha. Ngokuya
            komThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika, umuntu ubekwa umlandu
            ngokobana kube nobufakazi obubonakalako bomlandu abekwa wona.                   20
            Ngamanye amagama nakungakaveli ubufakazi obuphathekako umthetho lo
            awunamandla wokubeka umuntu loyo umlandu. Okutjho bona ubamsolwa
            kufikela lapha kuvela khona ubufakazi obuphathekako bomlandu asolwa
            ngawo lowo. UmThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika wakhelelwe
            phezu kwemithombo yokuziphatha ejayelekileko, umthetho womlandu                 25
            nemithetho     ehlonywa   malunga   wepalamende       ngaphasi   kwelihlo
            lakamongameli wenarha. UmThethokambiso wobulelesi lo uyingcenye
            yokulawula ukuziphatha kwawo woke umuntu nendlela umuntu ajeziswa
            ngayo lokha nakangakawulandeli ngefanelo. Isifundo sezomthetho enarheni
            le siqalelele khulu emthethweni wobufakazi obuphathekako, obufana               30
            nokobana umsolwa ubekwa umlandu kwaphela nangabe kunobufakazi
            bamambala bomlandu asolwa ngawo. Kunomehluko phakathi komthetho
            wobulelesi olawula inarha nomthetho wobulelesi olawula iphasi mazombe.
            Igama elithi; 'UmThethokambiso wobulelesi' litjho ubulelesi obuphathelene
            nokuphula umthetho wenarha, njengeSewula Afrika nokuphulwa komthetho            35
            wephasi mazombe olawulwa mthetho wenarha walapha ubulelesobo
            benzelwe khona.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1           4                       DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                           NSC

          3 UmThetho wezobuLungiswa weSewula Afrika unqophe ekugandeleleni bona
            woke umuntu ulandela umthetho ngefanelo, ugandelele ukutjhutjhiswa
            kwalabo abaphule umthetho begodu nokujeziswa kwalabo abafunyenwe 40
            bamlandu. Ngileyo ngcenye yerherho lomthetho ebeka umbandela
            nekambiso yokobana umuntu otholwe amlandu umbuso umjezisa ngayiphi
            indlela. Umbuso unikela isilelesi isijeziso ngokusemthethweni ngomnqopho
            wokusizwisa    ubuhlungu     ngesenzo      esisenzileko  ukwenzela  bona
            singasasenza nangelinye ilanga.                                          45

          4 Kunamathiyori amanengi wokujezisa. Amathiyori la aneminqopho emibili.
            Umnqopho wokuthoma ngonikela isizathu sokujeziswa bese wesibili kuba
            ngewokuhlathulula umhlobo nesilinganiso semihlobo ehlukahlukeneko
            yokujezisa. Imihlobo yamathiyori yokujezisa le inqophe ukuphendula imibuzo
            yokobana kubayini ihlelo lomThethokambiso lobulelesi lijezisa iinlelesi 50
            ngokuhlukahlukana kwemilandu eziyenzileko. Amathiyori wokujezisa la
            ahlukaniseke imihlobo emithathu bese isijeziso esinye nesinye isilelesi
            esisinikelwa mtjhutjhisi siqalelelwa ngokutjheja okutjhiwo mathiyori la. Ithiyori
            yokuthoma ngeyokujezisa ngokupheleleko, njengokuthi isilelesi sinikelwa
            isijeziso esilingana nobulelesi esibenzileko. Ukuzwisisa ngcono ithiyori le 55
            singenza isibonelo ngomThethokambiso wobulelesi wakade wokujezisa
            obegade uthi nangabe umuntu ukhuphe omunye ilihlo naye kufanele ajeziswe
            ngokobana       akhutjhwe    ilihlo.  Okufanele    kutjhejwe   ngethiyori      le
            kumThethokambiso        wobulelesi   wanamhlanje      kukobana    singayithathi
            njengesijeziso     sokuzibuyiselela.    Okutjhejwako      emthethwenikambiso 60
            wobulelesi ngaphasi kwethiyori le namhlanje akusikho ukuzibuyiselela
            kodwana kubuyisela esigeni ubutjhapho nofana ubulelesi obenziweko.

          5 Enye ithiyori yokujezisa mhlobo wokujezisa isilelesi ngendlela yokobana kube
            khona okuthileko okuzuzwa mphakathi ngesigwebo esinikelwa sona,
            njengokuthi isilelesi sithunyelwe endaweni ethileko yomphakathi bona 65
            siyoyihlwengisa. Umhlobo lo wethiyori uhlukaniseke imihlotjana emithathu
            okukuvikela, ukuvimbela nobulungiswa. Imihlotjana emibili le ekukuvimbela
            nokuvikela iyahlobana ngombana umnqopho wayo kuvimbela nokuvikela
            bona isilelesi singabuyeleli silelese godu. Ngokuya komthetjhwana wethiyori
            yokuvikela umnqopho wokujezisa kuvikela ubulelesi kodwana ithiyori le 70
            ingadlulela ethiyorini yokuvimbela neyobulungiswa njengombana zoke
            zibonakala ziziindlela zokuvikela ubulelesi.

          6 Nanyana kunjalo singatjho bona woke amathiyori la aqalene nokulungiswa
            kobulelesi kanti anobuhle nobumbi. Indlela ekufanele asetjenziswe ngayo
            ifanele iqalisiswe bona idzimelele begodu umphumela wayo kungilowo 75
            onqotjhiweko nozuzisa umphakathi. Ngamanye amagama isilelesi asikafaneli
            bona ukujeziswa kwaso kubangele bona sigcine sele siyingozi emphakathini.
            Kungebangelo umbuso weSewula Afrika utjhugulule iindawo zokuhlaliswa
            kweenlelesi ezabe zaziwa ngamajele wombuso webandlululo wazenza
            iindawo zobulungiswa.                                                     80
                                             [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1              5                   DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                              NSC

          1.1.1        Tlola isizathu esenza bona enye           nenye   inarha    ihlome
                       umThethokambiso wobulelesi wayo.                                         (1)

          1.1.2        Ngokutjho kwetheksthi engehla le kuthiwa bobani abanamandla
                       wokutlama umThethokambiso wenarha wokulawula ubulelesi?                  (1)

          1.1.3        Ngokuya kwehlathululo kaVan Der Walt kuthiwa ngesinjani isenzo
                       esithathwa njengobulelesi?                                               (2)

          1.1.4        Rhunyeza      ngomutjho       OWODWA   okungakusindisa
                       ngokomThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika lokha
                       nawusolelwa ngobulelesi ongakabenzi.                                     (2)

          1.1.5        Tlola okufanako phakathi kwethiyori yokuvikela ubulelesi nethiyori
                       yokuvimbela ubulelesi.                                                   (2)

          1.1.6        Ucabanga bona ungabayini umehluko wokujezisa iinlelesi phakathi
                       kombuso nomphakathi?                                                     (2)

          1.1.7        Ucabanga bona kungebanga lani umbuso ukhethe ukutjhugulula
                       umthetho wokujezisa wakade wokobana umuntu nakakhuphe
                       omunye ilihlo naye akhutjhwe ilihlo?                                     (2)

          1.1.8        Hlathulula indlela ozwisisa ngayo ithiyori yokujezisa ekuthiwa
                       kujezisa ngokupheleleko. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                (2)

          1.1.9        Ngokuya komThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika khetha
                       isenzo esingaweli ngaphasi kobulelesi kezingenzasi.

                       A    Ukulimaza ipahla yomunye umuntu nofana yomphakathi.
                       B    Ukubeka masikizi amaphilo wabanye abantu.
                       C    Ukubhema inyawupe.
                       D    Ukuphikisana nomThethokambiso wokuziphatha komphakathi
                            othileko.                                                           (2)

          1.1.10       Ngokwetheksthi engehla le kuthiwa umThethokambiso wobulelesi
                       weSewula Afrika udzimelele phezu kobufakazi ngaphambi kobana
                       ubeke umsolwa umlandu. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali
                       ubuhle nobumbi bomthetho lo.                                             (2)

          1.1.11       Nange unganikelwa ithuba lokobana ujezise isilelesi ngiyiphi
                       ithiyori yokujezisa ongayisebenzisa begodu kubayini ungakhetha
                       lowomhlobo wethiyori yokujezisa? Ipendulo ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1             6                  DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                             NSC

1.2       Qalisisa iinthombe ezilandelako bese uphendula imibuzo.

          ITHEKSTHI B

                           ISITHOMBE 1                         ISITHOMBE 2

                                          ISITHOMBE 3

                                                                         [Zigugulwe ku-inthanethi]

          1.2.1        Qala izinto ezisesithombeni soku-1 bese utlola imilandu EMIBILI
                       engasetjenziswa njengobufakazi bekhotho nakugwetjwa umuntu.             (2)

          1.2.2        Tlola iinzathu EZIMBILI ezenza bona lokha amapholisa nakasolela
                       nofana aleka umuntu ngomlandu othileko athome ngokumfaka
                       amahagabhoyi.                                                           (2)

          1.2.3        Phendula    isitatimende   esingenzasi ngoLIQINISI  nofana
                       AKUSILIQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa
                       kesinye seenthombe ezingehlezi.

                       Abantu   abalelesako     ngabangasebenziko nabangakafundi
                       kwaphela kodwana abasebenzako nabafundileko ababotjhwa
                       ngombana ababenzi ubulelesi.                                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1             7                   DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                             NSC

          1.2.4        Hlathulula ikghonakalo yokobana iinthombe ezingehlezi zontathu
                       zingasetjenziselwa ukukhombisa irherho lomlandu obekwe umuntu
                       oyedwa.                                                                 (2)

          1.2.5        Ngokuzwisisa kwakho ihlathululo yamathiyori womThethokambiso
                       wobulelesi ahlathululwe etheksthini eku-1.1 nokuyelela okwenzeka
                       eenthombeni ezingehlezi akhe uhlathulule bona ngokuzwisisa
                       kwakho     ungathi    ngiwuphi umhlobo wethiyori wokujezisa
                       osetjenziswe eenthombenezi. Sekela ipendulwakho.                        (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:               30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1           8                    DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                           NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:
1.   Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze amaphuzu
     amithelela emimbi ebangelwa kunikelwa kwemali yesondlo sabentwana.
2.   Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3.   Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4.   Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini
     ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo.
5.   Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

      IMITHELELA EMIMBI EBANGELWA KUNIKELWA KWEMALI YESONDLO
                            SABENTWANA

Ekadeni bengeze wabona umntwana ongaphasi kweminyaka eli-18 azithwele.
Amalanga la, nange unganaye umntwana bewube seminyakeni le uthathwa
njengasabuya nentambo ekuthezeni. Ukube umbuso uyalemuka bona imali le
inomthelela omumbi kangangani ekuziphatheni kwelutjha nakamanye amalunga
womphakathi ngabe ubuyekeza indlela eyabiwa ngayo. Umnqopho karhulumende
ngemali le kwakukusiza abentwana abatlhagako, khulukhulu abanganababelethi
nalabo ababelethi babo abangasebenziko kodwana akusese njalo namhlanje.

Abentwana abasafundi, batholakala sebazithwala bebabuyelela ngombana bafuna
imali le. Nakusikolo abasanandaba naso sebathembele ekuphileni ngemali yasimahla
yesondlo sabentwana. Imali le yenza bona abentwana abanengi bazithole sele
banomulwana wentumbantonga ngombana basuke baye emsemeni bangakazivikeli
ngomnqopho wokobana babe sidisi kanti sebazifaka engozini. Namhlanje sithola
urhulumende aqalene nobudisi bokobana nakwabiwa iimali kubekelwe ngeqadi imali
yemitjhoga egongobalisa umulwana wentumbantonga.

Imali le ikhuphula izinga labantu abangasebenziko ngenarheni le ngombana
ukungafundi kwabentwanaba kutjho khona bona angeze bawuthola umsebenzi
nanyana sebasezingeni lokobana bangayokusebenza. Ukukhuphuka kwezinga labantu
abangasebenziko         kukhinyabeza    umnotho      kanye    namahlelo     karhulumende
wokuthuthukisa inarha le. Urhulumende ugcina sele atlhayelelwa yimali yokuphakela
abantu iinsetjenziswa ngendlela ekungiyo ngombana imali enengi iya esondlweni
sabentwana. Imali le ingunobangela omkhulu wokobana kukhutjhulwe imali yomthelo
urhulumende ayidosa emirholweni yeensebenzi zakhe. Ukukhutjhwa kwemali le
kubangela bona kube nokukhwabanisi okunengi okenziwa ziimphathiswa eziphezulu
zombuso ngokubambisana neenhlangano ezinikelwe amathenda wokobana zirholise
abantu ekufanele bayamukele. Iinsebenzi zombuso ngokubambisana neenhlangano
ezirholisa imali le ziyayeba igcine ingakafiki ebantwini ekufanele bayithole.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1          9                        DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                          NSC

Ngakelinye ihlangothi imali le sele iphendule izakhamuzi zenarha le iinlelesi ngombana
nalabo abentwababo abangakakulungeli bona bangayithola benza amaqhinga
wokobana bagcine sele bayithola. Ngokomthetho karhulumende umbelethi osebenzela
umbuso umntwanakhe akukafaneli bona ayithole imali le kodwana okwenzekako
kukobana ababelethaba batlolisa abentwababo njengabentwana beenini zabo nofana
babomakhelana babo abangasebenziko ukwenzela bona ekugcineni bakwazi ukuthola
imali le. Imindeni eminengi ayisathelelani amanzi ngonobangela wombango obangwe
yimali yesondlo sabentwanesi.

                                          [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:                   10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1                 10                      DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                                 NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

             YONDLA INDENAKHO NGOKUDLA OKUMNANDI KWEKUSENI!!

                    ZIFUMANELE IBHEGA USUTHE NTI ILANGA LOKE!!

                    PHAKATHI IFAKWE I-LETTUCE, ITAMATI NENYAMA YEKOMO

             UKUDLA OKUTHONTISA AMATHE NOKUTJHELELA KAMNANDI EMPHINJENAKHO.

Imibandela:
-Uyakhetha bona uyifuna ikhambe nebhlegana lesiselo esimakhaza nofana nama-chips.
-Isiphetjhalesi sithoma nge-iri le-7 bekube li-iri le-9 kwaphela.
                                                                         [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Dzubhula iinkhekhe zekulumo ezilandelako ezisetjenziswe esikhangisweni
          esingehla.

          3.1.1     Isabizwana senani/sokubala.                                                          (1)

          3.1.2     Ongumnini/Ubunikazi.                                                                 (1)

          3.1.3     Isandiso sesikhathi.                                                                 (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1                11                     DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                                NSC

3.2       Tlola inani lemali elikhonjiswe esikhangiswenesi ngamagama welimi ohlolwa
          ngalo.                                                                                       (1)

3.3       Tsomula igama elisetjenziswe njengesenzukuthi esikhangisweni esingehla
          uzakhele ngaso umutjho ozitlamele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
          yaso.                                                                                        (2)

3.4       Tlola isizathu esenze bona abatloli besikhangiswesi basebenzise udwi (-)
          egameni elithalelweko emutjhweni ngamunye kengenzasi.

          3.4.1        Uyazikhethela bona uyifuna ikhambe              nebhlegana        lesiselo
                       esimakhaza nofana nama-chips.                                                   (1)

          3.4.2        Isipetjhalesi sithoma nge-iri le-7 bekube li-iri le-9 kwaphela.                 (1)

3.5       Tshwaya   ngelihlo elibukhali isikhangiswesi              uqalise    ekutjhayisaneni
          kwemiqondo emibili esiyethulako.                                                             (2)
                                                                                                       [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1            12                   DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                            NSC

UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E

                                                             [Sithethwe ku-www.images.com]

4.1       Tlola ELINYE igama elitjho iLimi lesiKhethu elikhulunyiswa ekhathunini le.             (1)

4.2       Tlola umhlobo wepambosi yesenzo olungelelwe                esenzweni     esithi;
          'sesiyatholakala' esisetjenziswe ekhathunini engehla.                                  (1)

4.3       Hlangana namatjhuguluko-mdumo atjengiswe ekhomphyutheni yabesanaba
          ngiliphi elimqondofana nelithi ukurhwalabhisa?                                         (1)

4.4       Tlola iinkhekhe zekulumo ezakhe/ezibumbe ibizovanga nofana ibizoqarha
          elithi; 'Thembinkosi'.                                                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1           13                DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                           NSC

4.5       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Isibabazo esithi; 'Iwu!' esisetjenziswe ngomunye wabesana abasekhathunini
          engehla le simumethe umqondo woku …

          A      wokuthaba.
          B      wokurareka.
          C      wokudana.
          D      wokufunga.                                                                (1)

4.6       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi igama elithalelweko kiwo
          liveze umqondo wokuvuma.

          Thembinkosi bengingalemuki bona nesiKhethu sesiyatholakala emahlelweni
          wekhomphyutha.                                                                   (1)

4.7       Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo sikuyiphi indlela
          yesenzo.

          Angeze ngisafeyila isiKhethu ngiyakutjela mfana!                                 (1)

4.8       Dzubhula amagama asisaga ekhathunini engehla le bewunikele nehlathululo
          yaso.                                                                            (2)
                                                                                           [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1                   14                   DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                                   NSC

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Abantu abanengi eSewula Afrika nawubabuza bona ngikuphi ukudla okubalulekileko
okudliwa ephasini lekhethu. Ipendulo iba budisi. Ephasini lekhethu kuhlala abantu
abanamasiko ahlukahlukeneko. Phela ukudla kukhambisana nesikopilo yaleso naleso
sitjhaba. Iimvakatjhi ezisuke zize ngevakatjhobukela lapha eSewula Afrika zikhamba
zinambitha ukudla okuhlukahlukeneko, kusukela kilokho kwesintu kufikela 5
kokwesikhuwa okutholakala emahotela. Ukubona isiqumama esifinya ngendololwana,
sithenga ihloko yemvu namawutwana elokitjhini akurari. Ukudla nakho kumnandi
nawukudla ngendlela yakhona.

Kunomrorho otholakala ePumalanga yaboNaspoti ekuthiwa ligutjha onambuluka
ngathi bulwembu nawuwunghwathako. Abawaziko bathi uzele ngamaphrotheyini. 10
Indaba yokudla kweminyanyeni nemingcwabeni ayisaphathwa. Abanye abantu
ubezwa bakhakhazisa ukudla kwemingcwabeni bathi; 'Emngcwabeni kwasibanibani
sidle kamnandi khulu besabuyelela'. Abantu bayasunduzana, kubangwe ukudla
kwemingcwabeni. Abanye basuka emazindleni ngebelo elikhulu bajarhele
ukuyokujama umjeje wokuphakelwa ukudla. Ukobana emzini lowo kulilwa ezingomiko 15
ngokulahlekelwa lilunga lomndeni abakutjheji lokho.

5.1       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana                     ujamiselele   igama
          elithalelweko ngegama lesiNdebele samambala.

          Abantu abanengi eSewula Afrika nawubabuza bona ngikuphi ukudla
          okubalulekileko okudliwa ephasini lekhethu abakghoni ukukuphendula.                         (1)

5.2       Funda umutjho ongenzasi bese udzubhula igama lokubolekwa kiwo.

          Umrorho wegutjha uzele ngamaphrotheyini.                                                    (1)

5.3       Thatha igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulitjhugulule libe libizo bese
          wakha ngalo umutjho ozozitlamela wona.

          Phela ukudla kukhambisana nesikopilo yaleso naleso sitjhaba.                                (2)

5.4       Thatha imitjho engenzasi le uyitlole kube mumutjho owodwa usebenzise
          isihlanganisi esifaneleko.

          Ipendulo iba        budisi.   Ephasini    lekhethu   kuhlala   abantu   abanamasiko
          ahlukeneko.                                                                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1          15                     DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                          NSC

5.5       Tlola umutjho ongenzasi lo ube yikulumo engakanqophi.

          Abanye abantu bathi; 'Emngcwabeni kwasibanibani sidle kamnandi khulu
          besabuyelela'.                                                                       (2)

5.6       Tsomula amagama asisitjho asetjenziswe etheksthini engehla bese
          usisebenzisa emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
          yaso.                                                                                (2)
                                                                                               [10]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA C:                  30
                                                                   INANI LOKE:                 70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2017/c71a05e8-1640-494c-94fc-d77f17646223) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2017/5519bc26-1271-41a6-9d1f-fbcedfa412d6) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2017/9a093b4f-43ce-404f-9128-1e02521b6f26) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017/fff2a0e5-c973-4ddf-8ae8-dce15f093087) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2018/551e9d69-3d08-4b1b-9548-8d8141d314a8) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2016/af9f6bee-59dc-4569-bae5-4d7d19b6021e) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
