# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2015, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015/7622d753-3202-4552-a891-d83a0fdcf7c1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015/7622d753-3202-4552-a891-d83a0fdcf7c1)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015-memo/61c1e196-ae89-435a-ab65-810100fefbf2) — Memo · 2015 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                     SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                                2015

                                                                           IMITLOMELO: 70

                                                                    ISIKHATHI: ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-14.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1               2                               DBE/2015
                                              SCE

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                            (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                     (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi   (30)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

9.        Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1            3                                 DBE/2015
                                           SCE

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1       Funda itheksthi elandelako bese uphendula imibuzo.

                             UKUGIDINGWA KWELANGA LEKULULEKO

          Ngemva komguruguru weSoweto wangomnyaka we-1976 umzabalazo
          wekululeko wathoma ukuba namandla. Iiyuniyoni zabasebenzi zathoma
          ukuvuselela nokuqinisa amalungelo weensebenzi. Amakhulukhulu wabantu
          ababevela eenhlanganweni zezakhamuzi, zezemidlalo, zabafundi, zabomma
          nezekolo bahlangana babumbana ngomnqopho wokulwisana nombuso
          wobupurelani. Ngemva kwalokho kwathatha isikhathi eside kulwisanwa
          nombuso lo bekwaba khona ababotjhwako, abadingiswako nababulawako.

          Ngomnyaka      we-1993     umbuso   webandlululo    wathola   igandelelo
          eenhlanganweni zezepolotiki zenarha le bekwavunyelanwa ngokubamba
          iinkulumiswano    ngomThethosisekelo     wesikhatjhana    ongakhethululi
          ngokobutjhaba nombala. Lokho kwaba mhlahlandlela wokusungulwa
          kwakarhulumende wokuthoma wentando yenengi. Mhlana amalanga ama-27
          kuSihlabantangana      ngomnyaka   we-1994     kwabanjwa     amakhetho
          kawokewoke lapha woke umSewula Afrika aba nelungelo lokuzikhethela
          ihlangano yezombanganarha ayithandako. UNelson Rolihlahla Mandela
          wethulwa esitjhabeni njengoMongameli wokuthoma wentando yenengi.

          Indlela    eya     entandweni     yenengi   yayingasimnandi   ngombana
          yayingeyomzabalazo obudisi nowathatha isikhathi eside. Koke lokho
          kwabangelwa bupurelani bakarhulumende wedlanzana labantu abamhlophe.
          Igadango lokuphikisana nobupurelani lasungula ukuhloma iinhlangano
          ezihlukahlukeneko zombanganarha enarheni mazombe. Iinhlanganwezi
          zazilwela ikululeko yabantu boke ababeninwa ngokombala. Zaragela phambili
          nokujamelana nemithetho yekhethululo yokungaphathwa kwabantu abanzima
          ngefanelo      nangokulinganako.    Ngomnyaka     we-1995    kwahlonywa
          umThethomlingwa weKululeko embuthanweni owawubanjelwe eKliptown
          begodu lokho kwaleya umleyo odzimeleleko weSewula Afrika yentando
          yenengi. UmThethomlingwa lo wawuqinisekisa bonyana iSewula Afrika
          ngeyabantu boke abahlala kiyo, abanzima nabamhlophe begodu
          wawuphikisana norhulumende wamakhuwa owawuphatha abantu ngesandla
          sesincele, ngaphandle kokuvumelana nabo.

          Qobe mnyaka amalanga nakama-27 kuSihlabantangana, amaSewula Afrika
          athatha ilangeli njengelanga lekululeko nelekhetho lokuthoma lentando
          yenengi elabanjwa ngomnyaka we-1994. Ngokugidinga ilangeli kunqotjhwe
          ukusikhumbuza ngomzabalazo wokufuna ukuzuza iSewula Afrika
          etjhaphulukileko, ephatha abantu ngokulingana nangepumelelo esele
          siyifikelele thina njengesitjhaba. Kanengi nakugidingwa ilangeli iinkhulumi
          zizwakala zikhuthaza woke umuntu omSewula Afrika bona azibandakanye
          ekwakhiweni kwendawo engakhethululi ngokobutjhaba, ngokombala,
          ngokobulili nangokwamasiko lapha soke sinekululeko khona.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                     4                                        DBE/2015
                                                    SCE

          Njenganje siqale ukugidinga ilangeli ngombana sithabela ukufunyanwa
          kwekululeko. Ilangeli libuye libe lithuba lokobana urhulumende aqinisekise
          ngobutjha    ukuzibophelela     kwakhe     ekubumbeni    intando yenengi,
          ekuthuthukiseni kokwamukeleka kwamasiko ahlukahlukeneko nokubumbana
          kwesitjhaba. Lokhu kwenziwa ngaphasi kwerherho lokuqinisekisa abantu
          bonyana angeze basamukwa ubuntu babo nangelanga lomhlolo, kungakhethi
          bona bangebabuphi ubutjhaba, ikolelo, ubulili nofana ukuzikhethela ubulili
          obuthileko.
          Thina abantu beSewula Afrika sikhumbula igandelelo lokunganikelwa
          ubulungiswa esikhathini esadlulako. Sibuye godu sihloniphe labo
          abatlhoriswa ngokulwela ubulungiswa nekululeko enarheni yekhethu nalabo
          abasebenzela ukwakha nokuthuthukisa inarha le. Sihlohlozela bona woke
          umuntu akholwe bonyana iSewula Afrika ingeyethu soke esihlala kiyo.
          UmThethosisekelo weSewula Afrika uhlonitjhwa khulu njengoneragelo
          phambili ephasini begodu amaLungelo woBuntu asisahluko esiligugu
          ngaphakathi kwawo. Ngaphakathi komThethosisekelo lo sikhona nesahluko
          esimanqophana nokuvikelwa kwamalungelo athathwa njengomrabhu
          wentando yenengi. Hlangana nokhunye sivikela ikululeko nesithunzi sethu,
          sithuthukise ukuphathwa ngokulingana, ukubekezelelana, ukuziphatha
          okunokuziphendulela, ukuhlonipha ipilo yomuntu besisekele namanye
          amagugu akhona emthethweni lo.
          Hlangana namalungelo angaphakathi komThethosisekelo, lilungelo lokuphila,
          lokulingana, lokuhlonipha isithunzi sobuntu, lokukhuluma ngokutjhaphuluka,
          lokuzikhethela ikolo, ubulunga behlangano, ukuzibandakanya kezepolotiki,
          lokubuthana nokutjhagala. Amalungelo wehlalakuhle womnotho nawo
          ayingcenye eqakathekileko ngombana inarha iyinarha ngomnotho wayo.
          Lokhu kufaka hlangana izenjiwa ezitholakala ngemathunjini wephasi.

          Elinye itshwayo elikhethekileko ngomThethosisekelo wethu kukobana abantu
          bakghona ukuhloma iinhlangano ezizijameleko ezisekela bezivikele intando
          yenengi njengomHloliincwadi mazombe, iKomitjhini yezokuLinganiswa
          koBulili, iKomitjhini yamaLungelo woBuntu, iKomitjhini yezamaKhetho
          ezijameleko, umVikeli womPhakathi, njll. UmThethosisekelo ujamele
          ubuhlakani obuhlanganyelwe babantu beSewula Afrika.
          Abantu nababuzwa ngomThethosisekelo baphendula ngokobana bacabanga
          bona uqakatheke khulu ngombana wenza amaSewula Afrika azwisise
          amalungelo wawo. Uqinisekisa bonyana bathuthukisa bebahlonipha umthetho
          ngeenkhathi zoke, ingasi ngelanga lokugidinga ikululeko kwaphela. Abanye
          bathi umthetho lo uhlangana kwaleyo ethuthuke khulu ephasini mazombe
          begodu uyame ekululekweni nokulingana kwazo zoke izakhamuzi.
          Njeke ukukhumbula abomma nabobaba abaziingorho nendima eyadlalwa
          zizakhamuzi   ezijayelekileko ngenarheni   yekhethu   nangaphetjheya,
          urhulumende ukhombela bonyana boke abantu babumbane ekwakhiweni
          kwengomuso elingcono labantu boke. Ukwakhiwa kwesitjhaba kufuna
          amaSewula Afrika aphila ipilo esibonelo begodu eqinisekisa bonyana
          amagugu nekambisolawulo amunyethwe mThethosisekelo asetjenziswa
          ngendlela ekungiyo ngomnqopho wokuthuthukisa umphakathi onzinzileko.
                                    [Ikhutjhwe ephephandabeni iVuk'uzenzele lakaSihlabantangana 2012]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                              Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1               5                                      DBE/2015
                                              SCE

          1.1.1        Tlola bonyana abantu         ebe badosa phambili umguruguru
                       wangomnyaka we-1976          benziwani? Ipendulo ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                 (1)

          1.1.2        Tlola ilanga, inyanga nomnyaka ekwabanjwa ngawo amakhetho
                       wokuthoma wentando yenengi.                                               (1)

          1.1.3        Tlola bonyana ngikuphi okwasiza ukobana kube              nomleyo
                       odzimeleleko weSewula Afrika yentando yenengi.                            (2)

          1.1.4        Ngokurhunyezweko tlola okwabangela           bona    indlela     eya
                       entandweni yenengi ingabi ngemnandi.                                      (2)

          1.1.5        Tlola isehlakalo sangomnyaka we-1993 esenza bona kugcine
                       kubanjwe amakhetho wokuthoma wentando yenengi enarheni
                       yeSewula Afrika. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                         (2)

          1.1.6        Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

                       UNomzana Mandela wakutjhwa ejele ngomnyaka we …

                       A    1994 kuSihlabantangana amalanga nakama-27.
                       B    1994 kuMrhayili amalanga nakali-10.
                       C    1990 kuMhlolanja amalanga nakama-2.
                       D    1990 kuMhlolanja amalanga nakali-11.                                 (2)

          1.1.7        Ucabanga bona kuyatlhogeka bona qobe mnyaka kubanjwe
                       iminyanya yokugidinga ilanga lekululekweli na? Sekela isiqunto
                       osithathako ngomuda OWODWA.                                               (2)

          1.1.8        Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese
                       usekela isiqunto osithathako ngawakho amagama.

                       Ukubelethwa kwentando yenengi enarheni le kwaletha itjhaphuluko
                       nethabo kiwo woke amaSewula Afrika.                                       (2)

          1.1.9        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo
                       iqiniso bese usekela ipendulwakho ngelwazi onalo.

                       Imiguruguru yeSoweto yangomnyaka we-1976               yabangelwa
                       kungaphakelwa kweensetjenziswa endaweni le.                               (2)

          1.1.10       Ngaphakathi komThethosisekelo kunamalungelo ekufanele bona
                       ahlonitjhwe,     okubalwa  hlangana     ilungelo    lokukhuluma
                       ngokutjhaphuluka. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali indlela izinto
                       ezenzeka ngayo, kungaba kusePalamende, emphakathini ohlala
                       kiwo nakezinye iindawo nje bese uyacoca ngokobana lelilungelo
                       lihlonitjhwa kangangani.                                                  (2)

          1.1.11       I-ofisi loMvikeli woMphakathi li-ofisi elizijameleko elingalawulwa
                       mbuso begodu umsebenzi walo kuvikela amalungelo womphakathi
                       sekubalwa hlangana nawo la akhulunyiswa endatjaneni engehla.
                       Coca       uveze    amazizwakho        ngokuqakatheka        nofana
                       ukungakaqakatheki kwe-ofiseli.                                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1              6                                         DBE/2015
                                             SCE

TJHEJA: YEQA IMIDA EMITHATHU NGAPHAMBI KOKUPHENDULA UMBUZO 1.2.

1.2       Qalisisa iinthombe ezilandelako bese uphendula imibuzo.

                          Isithombe 1                              Isithombe 2

                                            Isithombe 3

                                           [Zikhutjhwe ku-http://www.google.co.za/imgres?imgurl]

          1.2.1        Tjhejisisa izembatho ezembethwe babantu abasesithombeni sesi-3
                       bese utlola ubuzwe babo.                                                     (1)

          1.2.2        Tlola ngegama ELILODWA okwenziwa mumuntu osesithombeni
                       soku-1.                                                                      (1)

          1.2.3        Ngokurhunyezweko         veza     okuqakathekileko    abantu
                       abasesithombeni sesi-3 abafuna bona sikulimuke njengababukeli
                       besithombesi. Ipendulo ayibe mumutjho OWODWA.                                (2)

          1.2.4        Ucabanga      bona abantu         abasesithombeni sesithathwaba
                       bathatjiswe yini. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                           (2)

          1.2.5        Ucabanga bonyana amaSewula Afrika khulukhulu indlu enzima
                       yazuzani okwaba yiqophamlando ngalokhu okubonakala
                       esithombeni soku-1. Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA.                      (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1             7                               DBE/2015
                                            SCE

          1.2.6        Ngokuyelela okutjhiwo etheksthini engehla ku-1.1 nokuvezwe
                       eenthombenezi ezingehla ku-1.2 ingabe indlela yokuziphatha
                       kwabantu beSewula Afrika iyakhambisana nalokho okumunyethwe
                       mThethosisekelo wenarha le na? Sekela ipendulwakho ngomutjho
                       OWODWA uqalise kumaboni wakho.                                   (2)
                                                                                        [30]

                                                        IMITLOMELO YESIGABA A:          30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1           8                                     DBE/2015
                                          SCE

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza iinzathu zokobana ukufunda
          akupheli.

2.        Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.

3.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.

4.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole          njengombana       kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo.

5.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

                             UMUNTU UFUNDA ABE ALUPHALE

Ilwazi elisibhodileko linengi kangangokuthi angeze saliqeda. Linjalo nje alikajami
ndawonye, liyatjhugutjhuguluka inga bujamo bezulu esele sibubona amalanga la.
Nalokha nakuthiwa umuntu wenze irhubhululo ngelwazi elithileko, lelolwazi liba
ngelesikhatjhana ngombana nakangaziliselela uzakuthi nakathi phapha athole
sekunabanye esele bameqe ngaphezulu. Ngamanye amagama kutjho bona ukukhula
komuntu ngokwefundo akutjho bona umuntu loyo wazi koke ngelwazi lesifundweso.
Koke lokhu kubangelwa kukhula kwelwazi elikhambisana namatjhuguluko alethwa
yithekhnoloji. Umuntu wangakhambisani namatjhuguluko la usalela emva ngombana
uzakusala nelwazi esele liphelelwe sikhathi.

Umbelethi ubeletha abentwana okufanele abakhulise babe babantu abalungele
ukuqalana nobujamo obungafani naloba akhula kibo. Ikambiso yokubakhulisa iyahluka
kunaleya ayifunda ebabelethini bakhe. Umbelethi owakhula abetjhwa uzibona asalele
emva nakasabambelele ekulumeni eyayisithi iswazi liyamakha umntwana. Abanye
ababelethi bazithola sele baqalene nejele ngebanga lokudzimelela emithethweni
yakade yokukhuliswa kwabentwana.

Abotitjhere abathwasiselwe ubutitjhere bahlala bafunda ipilo yabo yoke. Ubujamo
bezehlalakuhle    nobezefundo      akudluli   iminyaka     engehla   kwemihlanu
bungakatjhuguluki, njeke nabo ubafumana baragela phambili bazithuthukisa
ukulungiselela   abafundi   ukungakghona      ukuqalana    nobujamo   obusezako
emaphilwenabo. Lokha nabaragela phambili nokuzithuthukisa, umNyango wezeFundo
uyabasekela ngokubahlelela iimfundobandulo ezibalungiselela iindlela ezitja
zokufundisa.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                  9                                         DBE/2015
                                                 SCE

Nakeminye imikhakha yelwazi ukufunda akupheli. Emikhakheni yabonjiniyera,
yemapholiseni, yabososayensi nakeminye imikhakha yezemisebenzi ilwazi lakhona
lihlala lithuthuka mihla namalanga. Qala nje, nangathana abodorhodera abakajami
ngeenzwana baqalane namalwele avumbuka mihla namalanga la ngabe
akusenamuntu ophilako ephasinapha. Ilanga nelanga abodorhodera bafundana
neendlela ezitja zokwelapha amalwele amatjha avelako. Sikhuluma nje abodorhodera
basaragela phambili ngokufundisana nangokubonisana ngeendlela zokwelapha
abangazilandela zokulwisana namalwele afana nentumbantonga, ubulwele bekankere
yeengazi ne-EBHOLA esele buqede isitjhaba ephasini mazombe. Abodorhoderaba
nabangahlala phasi bathi bafunda kade baqeda, amalwele la ngabe aragela phambili
nokudlula nesitjhaba.

Kwamambala umuntu ufunda abe ahlongakale. Ifundo nanyana ngeyawuphi
umkhakha, ayikhulelwa. Amaqhegu, amaqhakazana nabentwana kunezinto ezitja
abazifundako qobe kulilanga. Kungaba yifundo ngokwamasiko, ngokwemindeni,
ngokukhuliswa kwabentwana, ngokwezekolo, ngokwemisebenzi, njll. Yoke
ayinamkhawulo.

                                    [Ithethwe encwadini yeSizulu Sethu yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA B:                 10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                             Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1              10                                      DBE/2015
                                             SCE

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3

Qalisisa isikhangiso esilandelako bese uphendula imibuzo.

ISIKHANGISO

 ZITHOLELE IINKHALI ZOKULWISANA NOKUTLHAYELELWA LILWAZI
                 YIZA ETHOLILWAZI LIBRARY!
                  NANGOSONDO SIYAVULA!

Zitholele ilwazi simahla! Indawo ivulekile! Umuntu kuzihlomisa, kumbi
ngaphandlapha!

1. Ukungena umfundi uzokukhupha amaranda ali-R100 qobe ngenyanga.
2. Akubolekiswa iincwadi ezingehla kwezimbili ngelanga.

                                                        [Zigugulwe ku-http://www.google.co.za]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                    11                                DBE/2015
                                                   SCE

3.1       Tlola amagama             asetjenziswe     njengesiqubulo   selayibhrari   evezwe
          esikhangiswenesi.                                                                      (1)

3.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele igama elithalelweko
          ngelimqondofana nalo.

          Zitholele ilwazi simahla.                                                              (1)

3.3       Igama elithi; 'Iinkhali' elisetjenziswe esikhangisweneli lingatjho izinto
          ezinengana ngokwesikhangiswesi. Tlola EZIMBILI ocabanga bona lingazitjho.              (2)

3.4       Hlathulula ukutjhayisana kwemibono              okuvezwa    mimitjho   elandelako
          esesikhangisweni esingehla.

          • Zitholele ilwazi simahla.
          • Ukungena umfundi uzokukhupha amaranda ali-R100 qobe ngenyanga.                       (2)

3.5       Ingabe uyini umnqopho wabatloli besikhangiswesi wokusebenzisa amagama
          athi; 'Umuntu kuzihlomisa, kumbi ngaphandlapha!'?                                      (2)

3.6       Coca ngokuphumelela kokusetjenziswa                kwamaqhinga      wokukhangisa
          asetjenziswe mtloli wesikhangiswesi.                                                   (2)
                                                                                                 [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1            12                                  DBE/2015
                                           SCE

TJHEJA: YEQA IMIDA EMITHATHU NGAPHAMBI KOKUPHENDULA UMBUZO 4

UMBUZO 4

Qalisisa ikhathuni elandelako bese uphendula imibuzo.

IKHATHUNI

4.1       Ibizo elisetjenziswe ekulumeni kamaluleki elithi; 'mdobhiindaba' libizovanga.
          Tlola iinkhekhe zekulumo ezimbili ezakhe ibizweli.                                (2)

4.2       Tsomula igama elisetjenziswe njengesiphawulo esikhangisweni esingehla
          uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona.                                         (2)

4.3       Ngokuyelela imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeledwa kwamagama
          elimini lesiNdebele. Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise
          okungakalungi kiwo.

          Iofisi yabaluleki babafundi.                                                      (2)

4.4       Phendula umbuzo ongenzasi ngoLiqiniso nofana Mbono bese usekela
          isiqunto osithathako.

          Iimfundo ezibonakala ekhathunini engehla        zikuvumela    bona   uthathe
          kwaphela ibizelo lokuba mdobhiindaba.                                             (2)

4.5       Tsomula amagama asisaga asetjenziswe ekhathunini engehla uwasebenzise
          emutjhweni ozozitlamela wona kubonakale bona uyayazi ihlathululo yaso.            (2)
                                                                                            [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                13                          DBE/2015
                                               SCE

UMBUZO 5

Funda itheksthi elandelako bese uphendula imibuzo.

UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgqibelo wafunana nebhugwana yakhe
yebhanga wangayithola. Wabiza umkakhe bona amsize ukuyibhudula kodwana do
ukuyithola. Ilanga labe lathi qakalala lapha.

UNoSponono wabasitjho ngehliziyo athi; 'Abakubonako bafile ziinhleko sinakanaka
ndina. Furuludlha beliyokutjhinga. Kanti abathe ungokufihla izinto zakho bathe
uzifihlele ebudlhayeleni? Uzasubone.' Mbala uMphikwa angasaba nekani.
'Sewuzininde ngani-ke ebuswenapha Msweswe? Sikufunisile thina besazitjhayisa',
kwatjho umkakhe uNoSponono, onguNaSukwini.

UNaSukwini wazi bona imali yendodakwakhe kade yaphela. Nebhugwana efunwako le
abakayazi, azange akhe ayibone nangelihlo. 'Lisa amadoda nefihlo', watjho abetha
izandla umfazabantu angena ngephunyaneni ngombana nelanga seliyokutjhinga,
kufuze abeke iimpoto eziko apheke ukudla kwantambama. UJali yena ungekumbeni
yokulala selafile ziinhloni ngombana uyazi bona waleya amala watjela umkakhe bona
imali iphelile. Qala-ke namhlanje ikghuru iphume ngeqepheni.

Amapatlagwana selafuthelwe le, ugadanga phasi ngeenyawokazi ugala. Nalokho
akasakuboni ucabanga ngemadlana ebeyisasalele ngebhugwaneni engabonakaliko le.
Phela ubazitjela bona uzakuthi angayikhupha kube ngiyo ancenga ngayo amalalo
kumanakhe labantwana nakasemsebenzini phakathi kweveke.

5.1       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela isenzo esithalelweko
          ngesimqondofana naso.

          Wabiza umkakhe bona amsize ukuyibhudula kodwana do ukuyithola.                (1)

5.2       Tlola umutjho ongenzasi lo ube sesikhathini esadlulako.

          Sikufunisile thina besazitjhayisa.                                            (1)

5.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi igama elithalelweko
          ulijamiselele ngesirhunyezo salo.

          UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgqibelo wafunana nebhugwana
          yakhe yebhanga wangayithola.                                                  (1)

5.4       Tlola umutjho ongenzasi lo uveze umqondo wokulandula kodwana ungalahli
          isikhathi okiso.

          Phela ibhugwana efunwako le wakhe wayibona ngelihlo.                          (2)

5.5       Tlola umqondo omunyethwe silungelelo esithalelwe emutjhweni ongenzasi.

          Abakubonako bafile ziinhleko sinakanaka ndina.                                (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1                 14                              DBE/2015
                                                SCE

5.6       Tlola bewuhlathulule umehluko wemiqondo emunyethwe zizakhi ezithalelwe
          emutjhweni ongenzasi. Ipendulo ayibe mumutjho OWODWA.

          'Sikufunisile thina       besazitjhayisa',   kwatjho   umkakhe   uNoSponono,
          onguNaSukwini.                                                                    (2)

5.7       Thatha isenzukuthi esisetjenziswe emutjhweni wesibili etheksthini engehla
          uzakhele wakho umutjho ukhombise bona uyayazi ihlathululo yaso.                   (2)
                                                                                            [10]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA C:         30
                                                                         INANI LOKE:        70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015/7cf05b84-0121-4115-b19c-ece31e96ba58) — isiNdebele HL · QP · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015/6f55996d-3425-4cad-aecf-0a208cd0082d) — isiNdebele HL · QP · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023/8a0e2fb4-1283-434e-b100-2b24d0c1548e) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018/1f110e2a-e184-4149-a51d-7f7b09b5c0ac) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2017/9a093b4f-43ce-404f-9128-1e02521b6f26) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016/d3de5990-6a52-4f85-9f0c-0be6cde6e50e) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
