# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016/d3de5990-6a52-4f85-9f0c-0be6cde6e50e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016/d3de5990-6a52-4f85-9f0c-0be6cde6e50e)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · isindebele. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016-memo/c507079d-9d91-4b6b-8d31-6e65856d1e60) — Memo · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                                2016

                                                                            IMITLOMELO: 70

                                                                    ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1               2                               DBE/2016
                                              SCE

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                            (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                     (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi   (30)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma ISIGABA ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

9.        Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1            3                                  DBE/2016
                                           SCE

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                             ABATLHORISI EENDAWENI ZEMISEBENZI

      1   'Abatlhorisi babantu abangakalungi eendaweni zokusebenzela. Abantwaba
          babizwa ngabatlhorisi ngombana baphuma ijima lokutlhorisa abanye,' kutjho
          uChemory Gunko omsunguli we-my-coach-online.com ekulihlelo elinikela
          isizo neeyeleliso ngezemisebenzi emoyeni ubusuku nemini qobe lilanga.

      2   Abatlhorisaba basebenzisa iindlela ezilandelako ukutlhorisa iinsebenzi zabo. 5
          Bazitlhorisa ngeenkulumo ezilumelako nangezenzo ezingamukelekiko.
          Lokho kufaka hlangana ukuzisahlela, ukuzinina, ukuzitjengisa ngezenzo
          nokukhuluma nazo ngendlela engamukelekiko. Esikhathini esinengi
          abatlhoriswako basahlelwa ngombana basuke 'basendleleni' yomtlhorisi
          yokwenza ezinye zezinto ezingaba bukhwabanisi/kumliya ukufumana 10
          isikhundla nekuyinto esuke isemkhumbulwenakhe kwaphela. Kesinye
          isikhathi umuntu omtlhorisi uba namandla, abone umtlhoriswa abuthakathaka
          begodu anganamandla. Umtlhoriswa angaba mumuntu onganalwazi
          ngamalungelwakhe njengesisebenzi, angaba sisebenzi esitja esisafikako
          emsebenzini nofana abe ngewobuhlanga obuhlukileko kunebomtlhorisi.           15

      3   Kunemihlobo ehlukileko yabatlhorisi. Kunabatlhorisi abazikhukhumezako,
          lomhlobo waziwa ngokubetha nokuleyela abongazimbi babo amala,
          ukuthusela    abongazimbi      babo,   ukubaphoqa    hlangana    nabantu,
          ukubagandelela, ukubadelela bebabazwise nobuhlungu. Omunye umhlobo
          wabatlhorisi ngabazifihlako, bona baqaleka bathandeka ekubeni babakhohlisi 20
          abakhulu. Lomhlobo wabatlhorisi usebenzisa imizwa yabongazimbi babo
          ukuze bakwazi ukubathola bona babuthakathaka ngakiliphi ihlangothi.
          Okhunye owaziwa ngakho lomhlobo wabatlhorisi kubuswa mumona, uthanda
          ukutjhejwa begodu usaba neselela.

      4   Kesinye isikhathi umphathi ngokwakhe uyaba mtlhorisi hlangana 25
          neensebenzi zakhe. Umphathi omtlhorisi uhlala acabangana namaqhinga
          angcono wokuqotjha iinsebenzi ngaphandle kokulandela iindlela
          ezisemthethweni zokuqalana neentjhijilo ezikhona emsebenzini. Kungaba
          kukobana iinsebenzi zibawa umrholo ongconywana nofana zifuna
          ukukhokhelwa ngombana zisuke zisebenze isikhathi esingezelelweko. 30
          Amanye amabubulo asebenzisa abaphathi ababatlhorisi lokha nakafuna
          ukuqotjha iinsebenzi zakade nezirhola imali ephezulu ngomnqopho
          wokuqatjha iinsebenzi ezitja nezizokurholelwa imali encani. Kokhunye lokhu
          basuke bakwenza ngombana bafuna ukuba bolizwi aliphikiswa, njeke
          nakwenzeka kube nesisebenzi esingakhambisani neendlela abalawula 35
          nofana abaphatha ngayo, sigcina singungazimbi wokuqotjhwa ngaphandle
          kwesizathu esizwakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1                  4                                        DBE/2016
                                                 SCE

     5    Zinengi iindlela zokubona abantu ababatlhorisi lokha nawusafikako
          emsebenzini. Abantu ababatlhorisi emsebenzini babonakala ngokuphela
          ihliziyo lula begodu baba namaganyana ahlabako eensebenzini abaziphose 40
          amehlo. Umuntu wakhona uthoma ngokukuthusela emsebenzinakho bese
          lokha nawukhombisa ukuzisola bona mhlambe awukenzi zona,
          akugandelele. Nangabe umuntu wakhona ufuna ukukulemukisa iphoso
          ethileko oyenzileko uyakurhuwelela, akhulumele phezulu ukwenzela bona
          zoke iinsebenzi zimuzwe. Kulula kuye bona akutjele emehlweni indlela 45
          onganalwazi lalowo msebenzi ngayo. Nakunemihlangano kanengi abatlhorisi
          ngibo abaphambili ngokuphikisana neenqunto ezithathwako. Akwenzeki bona
          bathathe imibono yabanye abantu, bayanyaza begodu baneenhlamba.

     6    Kanengi nabanento abangakhambisani nayo baphosa izinto, njenga lokha
          nabavala iminyango bayayiphosa, nabaqeda ukukhuluma nomtato 50
          abawubeki kuhle phasi kodwana bayawuphosa. Ngamanye amagama yoke
          into abayenzako bayenza ngokuyikgharameja nangokungayitlhogomeli.
          Babonakala ngokutjhugulula amehlo, bazikhohlelise nofana baphose
          ihlekwana elingazisiko lokha nangabe umuntu okhulumako ngabambeke
          ilihlo. Abatlhorisi bavamise ukweba imisebenzi nemibono yabanye abantu 55
          bayenze yabo. Nangabe umuntu wakhona uhlose ukukutlhorisa uvamisa
          ukufuna imininingwana yakho engasimihle bese akhambe ayirhatjha
          ebantwini boke. Nakwenzekileko wasebenzela eduze kwakhe bese
          umsebenzi wangabi ngendlela elindelekileko iimphoso zakhe uziphara
          ngakuwe.                                                               60

     7    Kuneendlela ezinengana ezivezwa bosolwazi bezokutlhoriswa kwabantu
          emisebenzini umuntu angazisebenzisa nangabe uqalene nobujamobu
          emsebenzinakhe. Hlangana nazo kuthiwa nangabe ubona bona ipilo
          nomsebenzakho usengozini ngezehlakalo ezifana nalezi esele zibalwe
          ngehla begodu ufuna ukuzidlulisela kwabaphetheko, ufanele ube nobufakazi 65
          obuphathekako. Esikhathini esinengi abatlhorisi abathandwa babantu, njeke
          kulula bona abanye abantu bangaba bofakazi bakho. Nangabe akekho
          umuntu ozimisele ukukufakazela ekutlhorisweni kwakho, ungazibuthelelela
          ubufakazi wena ngokwakho ngokobana ubugadangise ngomaliledininakho
          ukwenzela bona nakudlulelwa phambili ube nobufakazi obupheleleko 70
          nobunembako. Nangabe uwuthanda ngokwaneleko umsebenzakho begodu
          awunandlela yokubuthelela ubufakazi ebuzokusiza lokha nawubika
          indabakho kwabaphetheko, ungazisiza ngokobana ungayithatheli ehloko
          indlela umtlhorisi lo azabe akuhlukumeza ngayo ngombana lokho
          kuzomqeda amandla agcine angasakutlhorisi.                                75
     8    Nawubona bona koke lokhu akuphumeleli begodu utlhoriswa mumuntu
          osesikhundleni esiphezulu kunesakho, hlola bona ngikuphi ongakuzuza lokha
          nawungalisa kilowomsebenzi bese uyokufuna omunye ngombana angeze
          usasebenza kamnandi lapho. Nakwenzakeleko wathola umsebenzi zama
          ukwakha nokuthuthukisa ukuzithemba kwakho bewuzimisele nokuqalana 80
          nobujamo obunye nobunye ongahlangabezana nabo. Yazi ukobana lento
          ekubalekise emsebenzinakho wokuthoma ungahlangabezana nayo
          nemsebenzinakho omutjha. Okhunye okungakusiza kuzihlanganisa
          ngokuthembeka nabanikazi bomsebenzi ukwenzela bona uvikeleke.
                               [Ithethwe ku-BONA yakaSihlabantangana yatjhugululelwa esiNdebeleni]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                            Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1               5                                DBE/2016
                                              SCE

          1.1.1        Ngokutjho kwakaChemory Gunko, uthi kubayini abantu
                       abahlukumeza abanye emsebenzini babizwa ngabatlhorisi?              (1)

          1.1.2        Tlola iindlela EZIMBILI abantwaba abatlhorisa ngazo abongazimbi
                       babo.                                                               (2)

          1.1.3        Tlola unobangela obalwe etheksthini engehla owenza bona
                       umtlhorisi agcine atlhorisa omunye umuntu emsebenzinakhe.           (1)

          1.1.4        Tlola urhunyeze imihlobo EMIBILI yabatlhorisi ebalwe esigabeni
                       sesi-3 setheksthi engehla le.                                       (4)

          1.1.5        Ingabe izenzo ezenziwa mumuntu omtlhorisi njengokutjhugulula
                       amehlo, ukukhohlela kancazana nokuphosa ihlekwana elingazisiko
                       lokha omunye umuntu nakakhulumako zikutjelani ngaye?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                (2)

          1.1.6        Ngokuzwisisa kwakho itheksthi engehla le ungathi umukghwa
                       wabosomabubulo wokobana baqatjhe abantu ababatlhorisi bona
                       babe balawuli emabubulwenabo usivezelani ngabo?                     (2)

          1.1.7        Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

                       Lokha umphathi nakabangela isisebenzi itjhada nasingakenzi
                       umsebenzi othileko ngendlela efaneleko lokho kwenza bona
                       isisebenzi …

                       A    siphelelwe ukuzithemba besinghale umsebenzi.
                       B    siba namandla besisebenze khulu.
                       C    siyatjharagana besiphelelwe ukuzithemba.
                       D    sizwisisa ngcono besifunde nomsebenzi msinyana.                (2)

          1.1.8        Ucabanga bona kusuke kubangelwa yini bona ezinye zeensebenzi
                       zizisame nabatlhorisi nanyana zibona bona batlhorisa ezinye
                       iinsebenzi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                    (2)

          1.1.9        Ngokubona kwakho ungaba yini umphumela wokobana abanikazi
                       bamabubulo basebenzise abatlhorisi ukuqotjha iinsebenzi ezidala
                       nezirhola imali enengi emabubulwenabo baqatjhe iinsebenzi
                       ezitja?                                                             (2)

          1.1.10       Akhe utshwaye ngomhlobo wabaphathi ongabaqatjha nange
                       ungaba netjhudu lokuba nebubulo ekungelakho bewuhlathulule
                       nekambiso ongalindela bona bayilandele ukwenzela bona ibubulo
                       lakho libe yindawo ehle netjhaphulukileko yokusebenzela.            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1            6                                     DBE/2016
                                           SCE

1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                                         ISITHOMBE 1

                                         ISITHOMBE 2

                                                       [Sithethwe ku-http//www.images.com]

          1.2.1        Tlola okubonakala esithombeni ngasinye okutjengisa bona
                       ZOMBILI izehlakalo ezenzeka eenthombeni ezingehlezi ngilezo
                       ezingenzeka eendaweni zokusebenzela.                                   (2)

          1.2.2        Tlola umhlobo wokutlhorisa obonakala esithombeni soku-1
                       bewunikele nesizathu sokobana kubayini uthi ngilowo mhlobo
                       wokutlhorisa.                                                          (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1              7                                 DBE/2016
                                             SCE

          1.2.3        Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese
                       usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa eenthombeni ezingehla.

                       Izehlakalo zokutlhoriswa zehlakalela iinsebenzi ezingakafundi
                       nezisebenza imisebenzi yezandla kwaphela.                            (2)

          1.2.4        Hlathulula isiga esibonakala    esithombeni   sesi-2   ngaphasi
                       kwesiqubulo esithi:

                       'Izinyo seligaya ngomunye umhlathi.' Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                            (2)

          1.2.5        Ngokuzwisisa kwakho itheksthi A, akhe utshwaye bona umtlhorisi
                       obonakala esithombeni sesi-2 lo ungathi uwela ngaphasi
                       kwamuphi umhlobo bewuhlathulule nokobana kungebanga lani
                       umwisela ngaphasi kwalowo mhlobo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                            (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:            30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1          8                                 DBE/2016
                                         SCE

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze amaphuzu
          walokho okungenziwa mbelethi okhulisa abentwana akude nekhaya.
2.        Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

                     UKUKHULISA ABENTWANA UKUDE NEKHAYA

Akekho umuntu ongathatha indawo yombelethi ekhaya, khulukhulu lokha
nakasebenzela kude nekhaya. Umsebenzi wokukhulisa umntwana awusilibizelo
kodwana umuntu uwufunda ngokuwenza lokha umntwana nakatjhugulukako asuka
kesinye isigaba aya kesinye. Nawumkhulisi wabentwana kulindeleke bona ukwazi
ukurarulula imiraro abahlangabezana nayo bewukghone nokujamelana nakho koke
okwenzeka emaphilwenabo. Nanyana ungaba kude kangangani nekhaya ufanele
ubafundise ngelwazi lepilo nekukulapho kuthoma khona ukuba mbelethi wamambala.

Njengombana uzabe ukude nabo, balemukise bona ihlonipho kuyinto yokuthoma
ekumele babe nayo ngebanga lokobana bazabe bahlala nomtlhogomeli ekungaba
ngugogo, ngudadwenu nanyana ngubani ozabe athethe indimakho njengombelethi
nawungekho. Abentwana bafanele bahlale basazi bona loyo muntu udlala indimakho,
ngalokho-ke kufanele bamhloniphe inga bahlonipha wena.

Abentwana bafanele bahlale basazi bona ukuba kude kwakho akutjhugululi imithetho
yekhaya, njeke lokho kumele kungabi sizathu sokobana bangaziphathi kuhle.
Ngesinye isikhathi ukuba kude nabentwana kungakwenza uzizwe sengathi ulahlekelwa
lilawulo labo njengombelethabo. Ungalisi ukubalawula ngombana uzisola, ufuna ukuba
mbelethi othandwako nanyana sele ubona bona abentwana baphuma elawulweni.

Ukucoca nabentwabakho ngenye yeendlela ezilula ezizokwenza bona wazi ngalokho
abakwenzako emaphilwenabo njengoba wena uzabe ungababoni, lokho kuyabasiza
bonyana bajayele ubujamo abakibo. Ithekhnoloji yamalanga la ingenza ubudlelwano
bakho nabo bube lula ngombana ningakghona ukukhulumisana nanyana nimaqalanga.

Umlayezo kamaliledinini ungatjho litho likhulu ebentwaneni. Bakhuthaze, ubaphe
amandla ngokulalela abakutjhoko nanyana kuzwakala kukuncani kangangani. Lokhu
kuzabatjengisa bona unendaba nabo nokobana uyabathanda.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1               9                                        DBE/2016
                                              SCE

Ngaso soke isikhathi yazisa abentwabakho ngehlelo lakho lomsebenzi; bazi bonyana
uzokubuya nini ekhaya ngombana ukuhlukana kwamalunga womndeni kubuhlungu
begodu akujayeleki. Nabazi lokho kuzobasiza ukwamukela ukuhlukana kwenu
kodwana ukungazi kungaba nomthelela omumbi neemfundweni zabo.

Hlela isikhathi esikhethekileko nabentwabakho nawusekhaya ngepelaveke nanyana
kusekupheleni kwenyanga. Sihlele ngendlela yokobana nenze izinto ndawonye,
njengokubasiza ngemisebenzi yesikolo, ukuya emamuvini nokuzihlalela nibukele
umabonakude. Koke lokhu kuzokwenza bona abentwana bazizwe kwangasuthi bahlala
banawe ngaso soke isikhathi.

                                    [Ithethwe ku-BONA yakaMrhayili yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                              IMITLOMELO YESIGABA B:                10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1           10                                    DBE/2016
                                          SCE

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esilandelako bese uphendula imibuzo.

ITHEKSTHI D

  USAZESA IINZESO ZALOKHA UGUBUDU ASADLA UBULONGWE!!
           ZIZWE UNOKUZITHEMBA NGOKUBA NESIKHUMBA SESANA!!

  SUSA AMARHOJANI ASESIKHUNJENI SAKHO NGE-VASELINE ENEENTHAKO,
               I-GLYCERINE NAMAVITHAMINI U-A NO-E.

 NGAPHAMBILI                   NGEMVA

Imigomo nemibandela:

1. Itholakala eentolo ezikhethekileko kwaphela.
2. Umehluko ubonakala ngemva kobana uyisebenzise umnyaka tomu.
                                                            [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola amaphuzu AMANE abonakala esikhangiswenesi akhombisa bona
          umtloli waso uwalandele ngefanelo amaqhinga wokukhangisa.                          (4)

3.2       Tlola isizathu esenza bona umtloli wesikhangiswesi atlole igama elithi,
          'VASELINE' nelithi, 'GLYCERINE' butjhigama.                                        (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1            11                                  DBE/2016
                                           SCE

3.3       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Amagama athi, 'Ugubudu asadla ubulongwe' ahlathulula bona …

          A       abantu nabasahlala emaplasini.
          B       abantu nabasafuye khulu.
          C       esikhathini sakade.
          D       esikhathini salokha abantu nabasabasa ngamalongwe.                          (1)

3.4       Tlola bona igama elithi, 'sakho' elisetjenziswe esikhangisweni esingehlesi
          lisikhekhe bani sekulumo.                                                           (1)

3.5       Tlola umhlobo welimi osetjenziswe mtloli wesikhangiswesi emutjhweni othi,
          'Zizwe unokuzithemba ngokuba nesikhumba sesana'.                                    (1)

3.6       Tsomula igama elisisenzukuthi esikhangisweni esingehla usisebenzise
          emutjhweni ozitlamele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.                    (2)
                                                                                              [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                     [Sikhutjhwe ku-SOWETAN kaKhukhulamungu 2015]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1            12                                 DBE/2016
                                           SCE

4.1       Tlola igama elimnqondophikisana nelithi 'Mfo' elisetjenziswe ekhathunini
          engehla.                                                                         (1)

4.2       Tlola umhlobo wesifenqo osetjenziswe ekulumeni kababa osekhathunini
          engehla le.                                                                      (1)

4.3       Nikela imihlobo EMIBILI yeenlungelelo zeempambosi ezimunyethwe sisenzo
          esithi, 'niyazwisisana' esisekulumeni yomsana osekhathunini engehla le.          (2)

4.4       Sebenzisa isihlanganisi esifaneleko uhlanganise amagama womsana athi,
          'Mfo, mbawe wena ubaba. Ninaye niyezwisisana.' uwenze abe mumutjho
          OWODWA.                                                                          (2)

4.5       Tsomula isenzo egameni elithi 'ugijimisa' elisetjenziswe ekhathunini engehla
          uzakhela ngaso umutjhwakho ozozitlamela wona.                                    (2)

4.6       Tshwaya amagama akhulunywa ngubaba osekhathunini engehla le
          bewuhlathulule nokobana asitjelani ngemizwakhe. Ipendulo ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                        (2)
                                                                                           [10]

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Weqa ikoloyi ikhamba UMnyazwa, wawela etjanini bewagedeka. Wathi nakavuka
lapho wajama ngeenyawo wazisula ithuli ebesele lizele izambatho nomzimba woke.
Wakhafula ihlabathi, wathula wabamba ihloko. 'Hawu! Pheze ngafa namhlanje,
sekwala abezimu noZimu bona ngingayokulusa amadada. Nx! Ngizozibuyiselela
kungakapheli amalanga amangaki. Angenziwa njalo mina', utjho uphefumulela phezulu
bewubovu be iingazi. Athi uyakhamba kwale. Ihliziywakhe ibe buhlungu khulu
nakakhumbula bona ukhe walinga ukuyibonisana nomsongelwa indaba yentombakhe
uSphenge, esele ayisola kwangathi seyithoma ukuba namehlo amanengi. Qala,
namhlanje upheze wabulawa babantu ngebanga layo.

'Azenjiwa mgodi munye. Nami nginawo amandla wokuzilwela.' Nakacabanga bona
wamgidlhela kangangani uSphenge nakasamsomako, azizwe aphelelwa mamandla,
azibone zehla zilandelana iinyembezi. 'NakunguSphenge yena angeze bameba lula
njalo. Ngingabuyela kabili', kutjho uMnyazwa azama ukutotoba. Pheze imiqondo
emibili iyahlangana bese yenza umqondo ongabonakaliko wesithathu ohlangeneko
waba yinyanda ekuthiwa lithando. Kuthi kusenjalo ezwe, 'Kokoko, emnyango.
Mnyazwa! Awuyi emsebenzini namhlanje' kutjho unina osele ararekile bona kubayini
alale bekube semini kangaka namhlanje. 'Hawu! Ngiyabhudanga.' Avuke, athule
bekacole.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi LeKhaya (HL)/P1               13                                  DBE/2016
                                              SCE

5.1       Ingabe ibizo elithi, 'UMnyazwa' lisuselwa kisiphi isikhekhe sekulumo?               (1)

5.2       Tjhugulula isenzo esingenzasesi sibe sesikhathini sanje.

          Ngizozibuyiselela.                                                                  (1)

5.3       Tlola iinkhekhe EZIMBILI           ezakhe   ibizoqarha/ibizovanga    elithalelwe
          emutjhweni ongenzasi.

          Ihliziywakhe ibe buhlungu khulu.                                                    (2)

5.4       Buyelela utlole umutjho      ongenzasi      lo   bese   usebenzisa    imithetho
          nemithetjhwana yokutlola.

          Ulingile ukuyibonisela nomsongelwa indaba kaSphenge le.                             (2)

5.5       Thatha igama elithi, 'umnyango' elisetjenziswe etheksthini engehla le
          ulisebenzise emitjhweni EMIBILI ozozakhela yona liveze iinhlathululo
          ezingafaniko.                                                                       (2)

5.6       Dzubhula amagama asisitjho emutjhweni ongenzasi lo usisebenzise
          emutjhweni ozakhele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.

          'NakunguSphenge yena angeze bameba lula njalo, ngingabuyela kabili.'                (2)
                                                                                              [10]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:             30
                                                                       INANI LOKE:            70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2016/9102e6da-10e5-4092-8040-936358bd6b27) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2016/f208c9a3-136e-4973-991e-d59506f12677) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2016/f138039d-015a-4076-b01e-876018b39905) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2016/af9f6bee-59dc-4569-bae5-4d7d19b6021e) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023/8a0e2fb4-1283-434e-b100-2b24d0c1548e) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018/1f110e2a-e184-4149-a51d-7f7b09b5c0ac) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
