# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2018, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018/1f110e2a-e184-4149-a51d-7f7b09b5c0ac
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018/1f110e2a-e184-4149-a51d-7f7b09b5c0ac)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018-memo/5760d2dd-bb33-451c-bdfc-901b76dd685d) — Memo · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                                2018

                                                                            IMITLOMELO: 70

                                                                    ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               2                               DBE/2018
                                              SCE

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                            (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                     (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi   (30)

2.        Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.

3.        Phendula YOKE imibuzo.

4.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.

6.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

7.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

8.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

10.       Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             3                                  DBE/2018
                                            SCE

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                 AKUKHO UKUTLHOGEKA KWEMISEBENZI EMARHWEBENI
                           NEMABUBULWENI AMANCANI

          1         Inarha yeSewula Afrika ithathwa njengenarha esahlelwe khulu
                    kutlhogeka kwemisebenzi. Eqinisweni akusi kukobana awekho
                    amathuba wemisebenzi kodwana kukobana iinkhundla ezinengi
                    zemisebenzi ezikhona ngilezo ezisemikhakheni abantu abayiqalela
                    phasi. Irhubhululo elenziwe mhlapha nje liveze bonyana 5
                    kunokutlhayela      kwabatjhayeli   beenthuthuthu     ezikhambisa
                    imilayezo, ukudla okuthengwa ngokobana ku-odwe esitolo
                    esithileko, ezikhambisa iinsinjana ezincani zeenkoloyi ezithengwa
                    ngoku-odwa nokhunye. Irhubhululweli liveze nokobana iintolo
                    ezinengi zitlhayelelwa babantu abangasebenza imisetjenzana yazo 10
                    yangamalanga, efaka hlangana ukubhadelisa abathengi, ukupaka
                    ipahla ethengiswa eentolo ngamananeko nokhunye.

          2         Ukutlhogeka kwabantu abangazalisa iinkhalezi kubonakala
                    kwanda. Iinhlangano zabaqatjheli ezifana neGiraffe nezinye,
                    ziqalene nomraro wokutlhogeka kwabantu abangenza imisebenzi 15
                    ebalwe ngehla le. U-Anish Shivdasani, omphathi nobuye
                    abemsunguli wehlangano yabaqatjheli le uveze bona bahlale
                    bathola iimbawo ezivela kubanikazi bamabubulo namarhwebo
                    ahlukahlukeneko bona babaqatjhele abatjhayeli beenthuthuthu.
                    Umphathi lo uveze bona ekuthomeni babenabo abantu ababegade 20
                    bafuna ukutholelwa imisebenzi yokutjhayela iinthuthuthu erhelweni
                    labo labantu abazitlolisele ukufunelwa imisebenzi kodwana gadesi
                    abasekho ngombana boke sebabatholele imisebenzi. Ngokutjho
                    komphathi lo uthi eminye imikhakha etlhoga abasebenzi ngefaka
                    hlangana iinsebenzi zemabhutjhara, ezenza ikofi nezibhagako.      25

          3         Okhunye okuvezwe lirhubhululweli kukobana pheze isiquntu
                    senani labantu abasezingeni lokungasebenza bangayenza
                    imisebenzi le nange amarhwebo namabubulo amancani la
                    angathola    ukusekelwa    bekathuthukiswe     nguRhulumende
                    ukwenzela bona abhadele iinsebenzi zawo imali engconywana. 30
                    Isikhala phakathi kwemisebenzi elawulwa mBuso naleyo
                    engalawulwa mBuso sibonakala sikhule ngamaphesende ali-7,2
                    ukuya emaphesendini ali-9,8 phakathi komnyaka we-2014
                    nomynyaka we-2017. Ukukhula kwesikhalesi kubangelwa
                    kukobana lokha imisebenzi elawulwa mBuso nayivula amathuba 35
                    wemisebenzi le engalawulwa mBuso iphungula iinsebenzi zayo.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               4                                   DBE/2018
                                              SCE

          4         Ilutjha liragela phambili nokuba bongazimbi bokutlhoga imisebenzi
                    naphezu kobana isese yide indlela elisafanele liyikhambe epilweni.
                    Ilutjha elisebenzako kwagadesi limaphesende ama-30 bese kuthi
                    inani labantu abangasebenziko seliloke libe maphasende ama-37,5       40
                    Unobangela        omkhulu    wokungasebenzi      kwelutjha    lokhu
                    kutjhayisana kwamakghono walo namathuba akhona wemisebenzi.
                    Ukutlhogeka kwelwazi nakho kudlala indima ekulu ekwenzeni bona
                    ilutjha elinengi ligcine linganamisebenzi. Ukuqeda ukutlhogeka
                    kwelwazokhu ngikho okubangele bona abaqatjheli behlangano             45
                    yeGiraffe basungule ihlelo elisebenza ngomaliledinini okghona
                    ukusebenzisa       i-inthanede   ukuthola    ilwazi   ngamathuba
                    wemisebenzi akhona emabubulweni ahlukahlukeneko. Ihlelweli
                    likghona ukuhlanganisa umqatjhi nomuntu ofuna umsebenzi
                    bekufike lapha bavumelana khona. Mhlapha nje ikhamphani               50
                    yakwaVodacom yenze isivumelwano nehlangano yabaqatjheli
                    iGiraffe sokobana izakunikela simahla ngamadatha ebantwini
                    abafuna       umsebenzi     ngokusebenzisa     ihlelo   lehlangano
                    yabaqatjhelaba. Abaqatjhi nabo bangakghona ukungena
                    ehlelweneli ukuqala bona hlangana nabantu abafuna imisebenzi          55
                    abekho labo ababatlhogako na.

          5         Soloko ihlelo lokufuna umsebenzi ngokusebenzisa ihlangano
                    yabaqatjheleli lathomako sekunabantu abazii-40 000 esele
                    libatholele imisebenzi ephasini mazombe. Lokho kwenze bona
                    abasunguli behlangano le banikelwe unongorwana wokuba 60
                    yihlangano ekhambe phambili yabaqatjheli ngokusebenzisa
                    itheknoloji emnyanyeni ebewubanjelwe enarheni ye-USA. ESewula
                    Afrika umraro kuba kukobana abantu abangasebenza imisebenzi
                    ekhulunyiswe ngehla le, bahlale kiyo bekufike ezingeni lapha
                    bathuthuka khona abatholakali. Okhunye okwenza bona ilutjha 65
                    leSewula Afrika lingaqatjheki ngokusebenzisa ihlelweli kukobana
                    abaqatjhi benarha le baqala amaboni nofana ilemuko lomuntu
                    ofuna umsebenzi sekunokobana baqale isitifikedi segreyidi le-12.
                    Okusuke kudisibeze abaqatjhaba ngeensebenzezi kukobana
                    kufanele zibhadelwe imirholo ephezulu nezokwenza bona bagcine 70
                    bangenzi inzuzo. Njeke ukubalekela lokho abaqatjhi sebadanela
                    ekuqatjheni iinsebenzi zesikhatjhana nokwenza bona zingatholi
                    amabhonasi.

          6         Ngakelinye ihlangothi uthola bona abantu abatjha abaphuma
                    emindenini edobha phasi abanamali yokuphuma bayokufuna 75
                    imisebenzi begodu abasisemahlelweni wokuthintana lapha
                    bangathola khona imisebenzi ngokusebenzisa i-inthanede.
                    Ukuqeda iintjhijilwezi ngomnyaka we-2011 umBuso wasungula
                    ihlelo lokusebenzisana nabanye abaqatjheli ukuhlanganisa abantu
                    abafuna imisebenzi nabaqatjhi. Umbuso wanikela ehlelweneli 80
                    ngemali emabhiliyoni ali-9 yamaranda eyayivela kumPhathiimali
                    wenarha yeSewula Afrika. Imali le yahlukaniselwa amaphrojekthi
                    ali-104 afaka hlangana imikhakha efundisa abantu nge-Hospitality,
                    Information and Communications Technology ne-Wholesale and
                    Retail Trade.                                                     85

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                    5                                         DBE/2018
                                                   SCE

          7         Bekube gadesi ihlelweli likwazile ukuvula amathuba wemisebenzi
                    yasafuthi ezii-121 481 ngokusebenzisana nabaqatjheli. Ukuragela
                    phambili, kuqalwe bona ngeminyaka yeemali esezako ihlelweli
                    liqalelelwe ngconywana ukwenzela bona likwazi ukuragela
                    phambili nokusungula amanye amathuba wemisebenzi bekufike 90
                    lapha woke umuntu asebenza khona.
                           [Ikhutjhwe ephephandabeni le-Sunday Times yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Tlola imikhakha EMIBILI ekuthiwa itlhayelelwa ziinsebenzi ebalwe
                       endimeni yokuthoma yetheksthi engehla le.                                         (2)

          1.1.2        Tlola isikhundla esiphethwe ngu-Anish Shivdasani ehlanganweni
                       yabaqatjheli iGiraffe.                                                            (1)

          1.1.3        Tlola isizathu esivezwe ngu-Anish Shivdasani esenza bona
                       erhelweni labo bangasabi nabantu abafuna umsebenzi
                       wokutjhayela iinthuthuthu zemisebenzi ehlukahlukeneko le.                         (1)
          1.1.4        Rhunyeza    ngephuzu    ELILODWA      indima                     engadlalwa
                       nguRhulumende    ukukhuthaza  abantu     bona                    basebenze
                       emarhwebeni nemabubulweni amancani wenarha le.                                    (2)

          1.1.5        Rhunyeza ngephuzu ELILODWA unobangela owenza bona
                       abaqatjhi bagcine sele badanela ekuqatjheni iinsebenzi
                       zesikhatjhana.                                                                    (2)

          1.1.6        Ucabanga bona umtloli wetheksthi le unqophe ukuthihi ngomutjho
                       othi; 'ilutjha ngilo elibongazimbi bokutlhoga imisebenzi naphezu
                       kobana isese yide indlela ekufanele liyikhambe'. Sekela
                       ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                                   (2)
          1.1.7        Ucabanga bona ihlelo letheknoloji elifana naleli ekuthiwa
                       lasungulwa     yihlangano   yabaqatjheli   iGiraffe  elisebenza
                       ngomaliledinini okghona ukusebenzisa i-inthanede linikela loke
                       ilutjha amathuba alinganako bona lingalisebenzisa ukuzifumanela
                       umsebenzi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.                                 (2)
          1.1.8        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo
                       iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa kokuvela
                       etheksthini engehla le.

                       Ngokutjho kwetheksthi le kuzwakala kulilutjha lenarha yeSewula
                       Afrika kwaphela elinemiraro yokungafumani imisebenzi.                             (2)
          1.1.9        Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

                       Umsebenzi weenhlangano zabaqatjheli …
                       A     kufunela amayunivesithi ilutjha elingasebenziko.
                       B     kuhlola bona abantu babhadelwa imali elingeneko na.
                       C     kufundisa ngezemisebenzi.
                       D     kuhlanganisa uqatjhi nomqatjhwa.                                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                              Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              6                                    DBE/2018
                                             SCE

          1.1.10       Ngokubona kwakho ungathi kungebanga lani amabubulo alawulwa
                       nguRhulumende andisa amathuba wemisebenzi bese kuthi lawo
                       angalawulwa nguRhulumende aphungule iinsebenzi zawo?                   (2)

          1.1.11       Ngokubona kwakho ungathi ngikuphi okungcono phakathi
                       kwabantu abasebenzela imali encani kodwana basebenze boke
                       emndenini nokobana kusebenze ilunga elilodwa lomndeni bese
                       lirhole imali enengi engakghona ukondla umndeni woke? Sekela
                       isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                                (2)

1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                         ISITHOMBE 1                          ISITHOMBE 2

                         ISITHOMBE 3                          ISITHOMBE 4

                                                             [Zithethwe ku: www.images.com]

          1.2.1        Tlola umsebenzi obonakala wenziwa          babantu    abambethe
                       izembatho ezifanako esithombeni sesi-3.                                (1)

          1.2.2        Tlola umsebenzi owenziwa mumuntu osesithombeni soku-1
                       nosesithombeni sesi-4.                                                 (2)

          1.2.3        Tlola isizathu esenza bona imisebenzi ebonakala eenthombeni
                       ezingehlezi ithathwe njemisebenzi etholakala lula nehlala ikhona
                       emikhakheni yemisebenzi.                                               (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              7                                DBE/2018
                                             SCE

          1.2.4        Hlathulula   bona      ubujamo       obubonakala   esisebenzini
                       esisesithombeni soku-1 busitjelani ngaso.                           (2)

          1.2.5        Hlangana     nemisebenzi       ebonakala isenziwa babantu
                       abaseenthombeni ezingehlezi ucabanga bona ngimuphi umuntu
                       angawenza nanyana angazange khekalibhade inyawo lakhe
                       esikolweni? Sekela isiqunto osithathako.                            (2)

          1.2.6        Ngokuzwisisa kwakho itheksthi engehla ku-1.1 nokuqalisisa
                       iinthombe ezivezwe ku-1.2 ngehla ubona sikhona na isizathu
                       sokobana kube nabantu abanengi kangaka abangasebenziko?
                       Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                      (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           8                                   DBE/2018
                                          SCE

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi emayelana nokuqakatheka          kokuhlela   epilwenakho    bese
uyayirhunyeza uveze ngokwemilayo onikelwe yona.

IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze amaphuzu
          amayelana nokuqakatheka kokuhlela epilwenakho.
2.        Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

                     UKUQAKATHEKA KOKUHLELA EPILWENAKHO

Nangabe khewahlela ukuyokuvakatjha, ukuya emtjhadweni nanyana emnyanyeni
okhethekileko, kutjho bona uyazi bonyana kumsebenzi ongangani ukuhlela. Ukuhlola,
ukutjhugutjhugulula nokuhlela kabutjha yingcenye yekambiso eyenza bona umuntu
athole imiphumela emihle epilwenakhe.

Abantu abanengi bayakuzwisisa ukuqakatheka kokuhlelela umnyanya ukuze
bangaphoqakali ngelanga lomnyanya kodwana bambalwa abazwisisa ukuqakatheka
kokuhlela amaphilwabo. Kuyatjhiwo bona abantu abahleli ukuhluleka kodwana
bahluleka    ukuhlela.   Nangabe        uzimisele    ngokuphila ipilo ekhambelana
namabhudangwakho nokuthandako, utlhoga bona ube mumuntu owenza izinto
zenzeke. Indlela yokuthola ipilo leyo kukuyihlelela kusakhanya.

Ipilo ehlelweko ikunikela indlela enqophileko. Ukuhlela kukwenza bona wazi lapha uya
khona ngepilo nokobana uyokufika bunjani lapho. Ngaphandle kokuhlela angeze waba
nendlela oyilandelako epilweni. Lokho kukufaka engozini yokuqeda isikhathi esinengi
wenza izinto ezingeze zakuphumelelisa. Ukuhlelela ipilo kwenza bona
amabhudangwakho afikeleleke. Nangabe amabhudangwakho kubonakala kwangathi
angeze afezeka, kungenzeka bona kubangelwa kukobana akakahlelwa kuhle.
Ukuhlela kukunikela amagadango angakusiza ukufeza amabhudangwakho.

Ipilo ehlelweko ikubeka ebujameni bokuzazi bona ufunani. Nangabe umumuntu
othanda ukulinga itjhudu novumela abanye abantu balawule ipilwakho, kunesiqiniseko
sokobana uzokudana. Ukuba mlawuli wepilwakho yindlela eqinisekisweko bona
uzokuthola lokhu okutlhogako epilweni. Ipilo ehlelweko ikunikela ukuthula. Ukwazi nje
kwaphela bona uthatha amagadango wokubuthelela ipilwakho kukunikela ibonelo
phambili. Ngaphandle kokuhlela, kulula bona uzithole ungazazi bona uthathe yiphi
indlela nokobana uphile bunjani.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1         9                                          DBE/2018
                                        SCE

Ukuhlela kuhle kukunikela umnqopho epilweni. Nawuthatha isikhathi sokuhlela
epilwenakho kutjho bona ukhetha ukuphila ipilo enomnqopho, awuphili nje ungazazi
bona uphilelani.

Ipilo ehlelweko ikunikela amandla wokuzijamela nokuzithemba. Nawuhlelekileko, wazi
bona ufunani begodu uyaphi, unamandla wokuphila ipilwakho ngendlela ofuna ngayo.
Lokha nawuhlele ipilwakho kuhle uba sibonelo esihle somuntu ohlonipha uZimu. Uba
mlawuli wakho koke uZimu akuphe khona. Lokhu kutjengisa bona uyasihlonipha isipho
sepilo osiphiwe nguZimu. Nawuhlelako epilweni unikela ingqondwakho ithuba
lokobana      ikusebenzele.   Nawuhlelako      utjala   imbewu    yenembombono
engqondwenakho. Imbewu leyo izokwakha amathuba wokobana uphumelele
kokuhlelileko.

                                        [Ithethwe ku-inthanede yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA B:                 10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              10                                     DBE/2018
                                             SCE

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                                                            [Sithethwe ku: www.images.com]

3.1       Tlola bona imitjho engenzasi le ngamunye umumethe mhlobobani wesifenqo.

          3.1.1        Sebenza kwanga unama-iri ama-48 ngelanga.                                 (1)

          3.1.2        I-RED BULL ikumilisa iimpiko.                                             (1)

3.2       Tlola inani lemali elisetjenziswe esikhangisweni esingehla ngamagama.                  (1)

3.3       Tlola isizathu esenza bona abatlami besikhangiswesi batlole amagama athi;
          'Red Bull' butjhigama.                                                                 (1)

3.4       Tjhugulula igama elithi; 'ephasini' libe libizo bese uzitlamela ngalo umutjho.         (2)

3.5       Ingabe amagama athi; 'i-Red Bull siselo esikunikela amandla ararako' aletha
          muphi umqondo?                                                                         (2)

3.6       Tshwaya ngokutjhayisana kwemiqondo ezwakaliswa sikhangiso esingehlesi.                 (2)
                                                                                                 [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              11                                 DBE/2018
                                             SCE

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                          [Ithethwe ku: www.images.com]

4.1       Tlola bona igama elithi; 'msunguli' elisetjenziswe ekhathunini engehla le
          lisikhekhe bani sekulumo.                                                          (1)

4.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele igama elithalelwe
          kiwo neliphikisana nalo.

          Ngifuna umsebenzi owenziwa ngesikhathi esifitjhani.                                (1)

4.3       Dzubhula igama elisetjenziswe njengesenzukuthi ekhathunini engehla le
          ulisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
          yaso.                                                                              (2)

4.4       Tlola isirhunyezo sebizo elithi; 'Nomzana'.                                        (1)

4.5       Hlathulula unobangela owenze abatlami besikhangiso               esingehlesi
          basebenzise itshwayo u-'dwi' ebizweni elithi; 'i-ofisi'.                           (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            12                                     DBE/2018
                                           SCE

4.6       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi uzaliselele umutjho olandelako.

          Igama elithi; 'msanami' elisetjenziswe ngubaba osekhathunini engehla le
          liveza ilimi …

          A      elidlelezelako.
          B      elithatha ihlangothi.
          C      elithinta imizwa.
          D      elilongako.                                                                   (1)

4.7       Thatha igama elithi; 'khona' elisetjenziswe ekhathunini engehla ulisebenzise
          emutjhweni ozozitlamela wona liveze umqondo wokuba sisabizwana
          samambala sebizo elisesigabeni 15.                                                   (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

UMathambo uthe bona afike embundwini wamaphelelo wajama, wakha umkhanyo
ngesandla sangesidleni. Waqalisisa indlela ekusafuze bona ayikhambe. Wayibona
ithabalele phambi kwakhe, imbiza kude le. Yabikhamba ipeleselwa zizikghwana
mahlangothi womabili lapha nalaphaya. Wajamelwa yihloko. Ngesikhathi asuka
ekhaya uMathambo bamdosa ngendlebe bona angakafiki embundwini wamaphelelo 5
angathomi adose iinyawo bese ilanga limtjhingele khona. Alo, uzakwenza njani?
Iinyawo sele zivuvuke zingangomgade begodu zifutha kwamanikelela. Phambili
khona kufuzile bona aye.

Ngaleso sikhatjhana asajamile athi uyaphumula ezwe ubufahlafahla bamatjhaba
ngemva kwakhe, athi phekghu aqale, angabona litho. Limrhidle ivalo. Abhebhule 10
iinthende  abe    ayokudlula    isikghwana    samaphelelo.     Litjhinge  ilanga.
Akhambakhambe bekurhwalale angawuboni umuzi abamlayele wona. Iinyawo
zakhe zale bona aragele phambili ngekhambo lakhe. Abone umutjhana,
aphambukele kiwo. Afike aziphose phasi hlanu kwawo athi; 'Ukufa kuphola, angisayi
phambili'.                                                                        15
                                                               [Ithethwe ku-Isikhethu 8]

5.1       Tlola bona igama elithi; 'lapha' elisetjenziswe esiqetjhaneni esingehla
          lisikhekhe bani sekulumo.                                                            (1)

5.2       Tlola umqondo omunyethwe silungelelo esithalelwe emutjhweni ongenzasi.

          Waqalisisa indlela ekusafuze bona ayikhambe.                                         (1)

5.3       Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo sikuyiphi indlela
          yesenzo.

          Athi uyaphumula ezwe ubufahlafahla bamatjhaba ngemva kwakhe.                         (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            13                                  DBE/2018
                                           SCE

5.4       Tlola umhlobo wesifenqo osetjenziswe emutjhweni ongenzasi lo.

          Wayibona ithabalele phambi kwakhe, imbiza kude le.                               (1)

5.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ujamiselele igama elithalelwe
          kiwo ngelinomqondo ofana nalo.

          Kuthe bona afike embundwini wamaphelelo uMathambo wajama.                        (1)

5.6       Buyelela utlole umutjho ongenzasi         ujamiselele   ibinzana   lamagama
          athalelweko la ngegama elilodwa.

          Abhebhule iinthende abe ayokudlula isikghwana samaphelelo.                       (1)

5.7       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ulungise okungakalungi kiwo
          ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi
          lesiNdebele.

          Wajamelwa yihloko.                                                               (2)

5.8       Sebenzisa isitjho esithi: 'Ukufa kuphola' emutjhweni ozozitlamela wona kuvele
          bona uyayazi ihlathululo yaso.                                                   (2)
                                                                                           [10]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA C:            30
                                                                     INANI LOKE:           70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2018/f17ca326-84f6-40d8-9ec0-ebf9ac63a88c) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2018/7490b424-19ee-4ac9-9213-540878e83e12) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018/953fd39a-f3c2-4552-8b3d-ab9f07572b6d) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2018/551e9d69-3d08-4b1b-9548-8d8141d314a8) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023/8a0e2fb4-1283-434e-b100-2b24d0c1548e) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2017/9a093b4f-43ce-404f-9128-1e02521b6f26) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
