# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023-mg/059d850a-eeeb-42a1-9f47-877595d183f9
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023-mg/059d850a-eeeb-42a1-9f47-877595d183f9)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023/8a0e2fb4-1283-434e-b100-2b24d0c1548e) — QP · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                             2023

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

                                                                   IMITLOMELO: 70

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-11.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           2                                 DBE/2023
                                        SC/NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

     Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
      zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
      okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).

     Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle
      kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
      umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi
      lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.

     Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
      IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
      ukusekelwa kwependulo kwaphela.

     Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
      IQINISO/UMBONO.

     Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
      woke tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.

     Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
      tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.

     Vumela ukwahluka kwamalimi weengodi.

     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              3                                 DBE/2023
                                           SC/NSC

1.1       1.1.1        Abongazimbi bokutlhoriswa kuthiwa bathinteka ngokobana
                       kulimazeke ihlalakuhle yabo kangangokuthi bagcine sele batlhoga
                       isizo lokuthotjwa ngokomkhumbulo.                                  (1)

          1.1.2        Unobangela owenza ukutlhoriswa kwabantu bengubo esitjhabeni
                       sabanzima kwande khulu yikolelo ethatha ihlangothi ethi ubaba
                       nguye obetha umthetho ngekhaya begodu umthethwakhe aweqiwa
                       ngombana uyihloko yomuzi.                                          (1)

          1.1.3        Irhubhululweli laveza bona okungunobangela wokubulawa
                       kwabantu     bengubo  kangaka  mthetho   wangaphambilini
                       owawunikela abantu bembaji amandla ngaphezu kwabantu
                       bengubo.                                                          (2)

          1.1.4        -  Bangatlhoriswa ngokubetjhwa. 
                       -  Bangatlhoriswa ngokukatwa. 
                       -  Bangatlhoriswa      ngokungaphathwa      ngokungalinganiko
                          eendaweni zemisebenzi nakezinye iindawo zomphakathi. 
                       - Bangatlhoriswa ngokobana batjelwe amagama ahlabako. 
                       (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                    (2)

          1.1.5        - Iinhlanganwezi zikhuthaza ukobana abantu bengubo bangathuli
                         lokha nabazibona bahlukumezeka emitjhadweni nakezinye
                         iindawo ezihlukahlukeneko kodwana abakhulume.                    (1)
                       - Iinhlanganwezi zikhuthaza bona abantu bengubo bangaziyami
                         ngabantu bembaji kodwana bafunde ukuzenzela.                     (1)

          1.1.6        Ngicabanga      bona   uRhulumende        angathatha   igadango
                       lokuqinisekisa imindeni yabatlhorisi bona nange ingabika
                       uzozinikela ngokubasiza ngeendleko abatlhorisaba egade
                       babondla     ngazo/URhulumende      anganikela    ngakho   koke
                       okutlhogwa mindeni leyo lokha abatlhorisi nabasabhadla
                       ngejele. 
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                   (2)

          1.1.7        (a)    Ebentwaneni ababesana nabo bangagcina babatlhorisi
                              nasele bakhulile ngombana bakubona kuyinto ekufanele
                              yenziwe ebantwini bengubo.                                  (1)
                       (b)    Ebentwaneni ababentazana kungaba nomthelela wokobana
                              lokha nasele bakhulile bangasafuna ukwenda/ukutjhada
                              ngombana banevalo lokobana nabo bangatlhoriswa
                              njengabonina/njengabomma babo/Abentwana babentazana
                              bangagcina bangasabathembi abantu bembaji.                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              4                                DBE/2023
                                           SC/NSC

          1.1.8        -  Liqiniso ngombana ngamalanga wejimeli woke umuntu usuke
                          adose amehlo aqalile kangangokuthi nabatlhorisaba basuke
                          basabe bona nabangatlhorisa abongazimbi indababo
                          ingathathelwa phezulu babotjhwe bebanikelwe neengwebo
                          eziqinileko. 
                       - Akusilo iqiniso ngombana sekukanengi sizwa emirhatjhweni
                          besibone nakibomabonakude ngawo amalanga wejimeli abantu
                          bengubo        batlhoriswa   ngokukatwa,       ngokubetjhwa
                          nangokubulawa besirareke bona kghani abenzi bezenzwezi
                          abazi bona kumalanga wejimeli na. 
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                  (2)

          1.1.9        -  Kusizathu esizwakalako ngombana abanye abentwana basuke
                          bahlangahlangane lokha nabakhula aboyise bangekho eduze
                          nabo bagcine sele bazinikela eendakamizweni nebulelesini
                          bese bonakalelwa ikusasa labo. 
                       - Akusiso isizathu esizwakalako ngombana nanyana umntwana
                          angakhulela kude noyise ngebanga lokobana abotjhiwe angeze
                          kwasuka ukobana nguyise begodu nemajele bayabavumela
                          ukobana bangaya bayobabona. 
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                  (2)

          1.1.10       -  Kufanele bona ungazimbi asole amapholisa ngokukhutjhwa
                          komtlhorisi/komsolwa ngombana kokhunye ufumana bona
                          umsolwa loyo udizele amapholisa la ngemali bona amkhuphe
                          ukwenzela          bona         angayokufika        phambi
                          kwakamarhastrada/komtjhutjhisi/Amapholisa    amalanga    la
                          athanda imali khulu kangangokuthi akasanandaba nehlalakuhle
                          yabanye abantu/Kufanele ngombana ungazimbi usuke asabela
                          ipilo yakhe. 
                       - Akukafaneli bona ungazimbi asole amapholisa ngombana
                          umsebenzi wamapholisa kubopha kwaphela, ukobana umsolwa
                          ukhutjhiwe nofana akakakhutjhwa ngemva kokubotjhwa kwakhe
                          sekumsebenzi womtjhutjhisi loyo, njeke ungazimbi angasola
                          amapholisa ngombana asuke angazi ikambiso yekhotho. 
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                  (2)

          1.1.11       UMongameli wenarha neKhabinethi yakhe abakaphumeleli
                       ukulwisana nokutlhoriswa kwabantu bengubo nabentwana
                       enarheni yeSewula Afrika le ngombana nanyana kwahlonywa ijima
                       lokulwisana nomukghwa lo nje kodwana abantu bembaji
                       basaragela   phambili      nokuzenzela   ebantwini  bengubo
                       nebentwaneni begodu okubangela lokho kuthamba khulu
                       kwamagadango asuke athathelwe abatlhorisi. 
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                  (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               5                               DBE/2023
                                            SC/NSC

1.2       1.2.1        Kubonakala umuntu wembaji arhitjhana ngamagama nomuntu
                       wengubo/Kubonakala abantu barhitjhana ngamagama/balwa.            (1)

          1.2.2        Isizathu esenza umntwana osesithombeni sesi-2 bona azivale
                       iindlebe   kukobana  akafuni   ukuzwa   ababelethi  bakhe
                       nabathukanako/nabalwako/Akafuni ukuzwa itjhada elibangwa
                       babelethi bakhe.                                                 (2)

          1.2.3        Kwenzeka emsebenzini/endaweni yomsebenzi/e-ofisini.               (1)

          1.2.4        C/ngokubetjhwa.                                                  (2)

          1.2.5        Okubonakala kuhlukile phakathi kokutjhiwo sigaba sesi-2
                       nokubonakala kusenzeka esithombeni soku-1 kukobana esigabeni
                       sesi-2 kuthiwa ngokomthetho wangaphambilini umuntu wengubo
                       wabe angakafaneli ukuphendulana nomuntu wembaji kodwana
                       esithombeni soku-1 kubonakala umuntu wengubo athukana
                       nomuntu wembaji/Esigabeni sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa
                       ukutlhoriswa kwabantu bengubo nabentwana kwande khulu
                       eentjhabeni zabantu abanzima kanti esithombeni soku-1
                       kubonakala kubabantu abamhlophe abatlhorisanako.                 (2)

          1.2.6        -  Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana kubonakele bona
                          abafundisi ngibo abakghona ukuthoba iinhliziyo zabantu
                          ngokusebenzisa imithetho yokwakha ubudlelwano babantu
                          ngokuqalisa kokuvela ebhayibhelini/Kubonakele bona abantu
                          bahlonipha ilizwi lomfundisi ukudlula umthetho wokuziphatha
                          kwabantu ongaphakathi komThethosisekelo wenarha. 
                       - Angivumelani       nesitatimendesi     ngombana    hlangana
                          nabatlhorisaba abanye babo ngibo bona abafundisabo. 
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                  (2)

                                                         IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             6                                    DBE/2023
                                          SC/NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Lala bewuvuke ngeenkhathi ezifanako ngamalanga. Indawo olala kiyo ayibe
sebujameni obulungele ukulala. Thabulula umzimbakho qobe lilanga ukwenzela
ukwehlisa igandeleleko lomsebenzi wemini. Balekela ukusela iinselo ezinekhafeyini
nezingezelela amandla ngesikhathi sokulala. Ungadli khulu nofana usele utjwala khulu
ngesikhathi sokulala. Ungabhemi nasele ufanele uyokulala. Ungacabangi khulu nasele
uyokulala ukuze uphumule.
                                              Inani lamagama asetjenzisweko = 45

Tjheja: Imidzubhulo   esekholomini     yokuthoma    yenzelwe                 ukukhumbuza
        abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

        IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI                         AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
 1.     'Ufanele uqinisekise bona qobe kulilanga     1.   Lala bewuvuke ngeenkhathi
        ulala bewuvuke ngeenkhathi ezifanako              ezifanako ngamalanga.
        nanyana        kungepelaveke        nofana
        kumaholideyi.'
 2.     'Qinisekisa bona indawo olala kiyo           2.   Indawo olala kiyo ayibe sebujameni
        ilungele ukulala nokuphumula.'                    obulungele ukulala.
 3.     'Ufanele uthabulule umzimba qobe             3.   Thabulula umzimbakho qobe
        kulilanga ngokukhambakhamba nofana                lilanga ukwenzela ukwehlisa
        ngokududa ukwenzela bona umzimba                  igandeleleko lomsebenzi wemini.
        ukghone       ukutjhaphuluka       ngemva
        kwegandeleleko lomsebenzi ebegade
        uwenza emini.'
 4.     'Ungaseli       iinselo     ezinekhafeyini   4.   Balekela ukusela iinselo
        ezinjengekofi, ezingezelela amandla,              ezinekhafeyini nezingezelela
        ezimakhaza nezinye nasele kutjhidele              amandla ngesikhathi sokulala.
        isikhathi sokobana uyokulala ngombana
        ikhafeyini iqeda ubuthongo.'
 5.     'Sekunokobana usele iinselwezi               5.   Sela ibisi elifuthumeleko nofana
        ungaziselela ibisi elifuthumeleko nofana          itiye eneenthako zemvelo.
        itiye eneenthako zemvelo.'
 6      'Ungadli khulu nofana usele utjwala          6.   Ungadli khulu nofana usele utjwala
        ngokweqileko nasele kutjhidele isikhathi          khulu ngesikhathi sokulala.
        sokobana uyokulala ngombana lokho
        kungaphazamisa irherho lakho lokulala.'
 7.     'Ungabhemi nasele kusikhathi sokobana        7.   Ungabhemi nasele ufanele
        ulale ngombana inikhothini yenza bona             uyokulala.
        ungalali msinya beyenza nokobana
        uphaphame kanengi lokha nakwenzeke
        wabanjwa buthongo. '
 8.     'Okhunye okungakusiza bona ulale             8.   Ungacabangi khulu nasele
        msinyana kukobana nakufika isikhathi              uyokulala ukuze uphumule.
        sokulala ungacabangi khulu ukwenzela
        bona ingqondwakho iledlhe.'

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            7                            DBE/2023
                                         SC/NSC

Ukutshwaywa      kwesirhunyezo   kudzimelele           ekuvezweni   kwamaphuzu
aqakathekileko ngokufunwa mbuzo.

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:

   Ukwabiwa kwemitlomelo:
    o  7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
       eliqakathekileko).
    o  3 imitlomelo yelimi.
    o  Inani loke: 10.

   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakangakakopululi itheksthi
    njengombana injalo (asebenzise amagamakhe).

    o     1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1.
    o     4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2.
    o     6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3.

   Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakakopulule itheksthi
    njengombana injalo (angakasebenzisi amagamakhe).

    o     6–7 yemidzubhulo: akatlonyeliswa ilimi.
    o     4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
    o     2-3 yemidzubhulo: nikela imitlomelo emi-2.

TJHEJA:
 Ukubala amagama:
   o   Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
   o   Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
      lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
      akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
      emutjhweni wokugcina wenani elibekweko bese awusarageli phambili
      nokutshwaya isirhunyezweso.

                                                        IMITLOMELO YESIGABA B:      10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             8                                DBE/2023
                                          SC/NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: UKURHUMUTJHA ISIKHANGISO
Ukutshwaya ISIGABA C
     Ukupeleda:
      o     Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
            kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo
            yegamelo/okutjhiwo ligama lelo.
      o     Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
            nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
      o     Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
            (ungci).
     Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe
      ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo.
     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
3.1       Kukhangiswe i-oxygem      water/i-oxygem/Kukhangiswe   amanzi    wokusela
          wakwa-oxygem.                                                                 (1)
3.2       - Bobabili bayamomotheka.                                                     (1)
          - Bobabili baphethe amabhodlelwana wamanzi. 
          - Bobabili babeke/balengise amathawula amhlophe emahlombe. 
          - Bobabili bambethe iinkhipha ezinganamikhono. 
          - Bobabili bababantu abazithabululako. 
          - Bobabili banemizimba emincani. 
          (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                               (1)
3.3       Basebenzise abantu abazithabululako/abajimako ngombana nabazibandulako
          baloba amanzi ngokujuluka, njeke bafanele bahlale bawasela ukwenzela
          ukujamiselela abawalobileko.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                              (2)
3.4       Siveza umhlobo wepambosi yokwenzakala.                                        (1)
3.5       Zitholele i-oxygem water ukuze uluphale.                                      (1)
3.6       B/elibandlululako.                                                            (1)
3.7       Umtlami   wesikhangiswesi   uphumelele       ukusebenzisa       amaqhinga
          wokukhangisa ngepumelelo ngombana:
          -  Igama lomkhiqizo liveziwe                                                  (1)
          -  Intengo yomkhiqizo iveziwe. 
          -  Kusetjenziswe     amagama     amakhulu/amagabhadlhela/ifonti ekulu
             ukwenzela ukudosa abathengi. 
          - Kusetjenziswe ilimi elidosako.
          - Isithombe somkhiqizo siveziwe. 
          - Kusetjenziswe amagama atlolwe ngokutjhigamileko emagameni angasi
             ngewesiNdebele. 
          - Kusetjenziswe amaledere amancani ukusivezela imibandela. 
          - Imininingwana abangafumaneka/abangathintwa kiyo iveziwe.
          (ZIMBILI iimpendulo kezingehla).                                               (1)
                                                                                         [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            9                                  DBE/2023
                                         SC/NSC

UMBUZO 4: UKURHUMUTJHA IKHATHUNI

4.1       Umtjhiningqondo/Ikhomphyutha/I-laptop.                                         (1)

4.2       -  Umma lo wembethe izambatho zabahlengikazi/zabonesi.                         (1)
          -  Umma lo ubonakala aphethe ibhodlelo elinamapilisi namanzi
             wokuwasela. 
          - Ubaba ojamileko lo ubonakala ambethe izambatho zabonesi babantu
             bembaji. 
          (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                                (1)

4.3       Okungenziwa ziinsebenzi zezamaphilo ukobana iqhegweli ligcine liwaselile
          amapilisi la kukobana ziwafake ekudleni kwalo nofana ziwafake edribhini
          efakwa abantu abagulako/Kungabizwa ilunga lomndeni bese kukhulunyisanwa
          nalo phambi kwalo ukuze lilemuke ukuqakatheka kokusela amapilisi la.            (1)

4.4       -  Liqiniso ngombana inikhothini esegwayini isuka sele izele eengazini zabo
             kangangokuthi nasele ifanele iphume imizimbabo ibhalelwe kuphila
             ngaphandle kwayo. 
          - Mbono ngombana sekuya ngomuntu bona usuke azimisele kangangani
             ukobana alise ukubhema/Abantu abanengi egade sele babheme isikhathi
             eside bakghonile ukulilisa igwayi begodu namhlanje baphile tswe,
             inikhothini seyaphuma yoke eengazini zabo. 
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                               (2)

4.5       Sisendleleni yesenzo egandelelako/ekatelelako.                                 (1)

4.6       Lisa ukubhema ngombana igwayeli liyakugulisa.                                  (1)

4.7       Umtlami wekhathuni le uphumelele ukusebenzisa imiqondo yamalimi
          ahlukahlukeneko ngombana:
          - Usebenzise ilimi elinomqondo wokuncenga elivela emagameni
             akhulunywa ngubaba ojamileko lo nakathi; 'Tjhaphuluka hle! qhegu lami'.      (1)
          - Usebenzise ilimi elinomqondo wokuthatha ihlangothi emagameni
             akhulunywa ngudade lo athi; 'Konje ninjalo nina amaqhegu anifuni
             ukulatjhwa babantu bengubo.' 
          - Usebenzise ilimi elinomqondo wokubandlulula ngokweminyaka yobudala
             emagameni asetjenziswe liqhegweli athi; 'Utjheje angisimnganakho.'
          (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                                 (1)
                                                                                           [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             10                           DBE/2023
                                           SC/NSC

UMBUZO 5: IPHROZI

5.1       Sisabizwana samambala.                                                    (1)

5.2       Libolekwe eLimini lesiNgisi.                                              (1)

5.3       Ngicabanga bona bebathi ngisigebengu.                                     (1)

5.4       Ngibe ngafika erenkeni ngathola kuthulile/kunganamuntu.                   (1)

5.5.1     Liveza umqondo wokunciphisa/wobuncani.                                    (1)

5.5.2     Liveza umqondo wokobana kukhulunywa ngomuntu wembaji othetheko
          obizwa ngegama lezibulo lakhe.                                            (1)

5.6       Azijwe uNomzana Kabini athi ukumbuzabuza bese athi akanikelwe
          kokugoma.                                                                 (1)

5.7       Isivakatjhi sithe singesakwaHlabathi eDennilton/Isivakatjhi sithe sona
          singesakwaHlabathi eDennilton. 
          Tjheja: Umfundi ulindeleke bona aveze WOMATHATHU amatjhuguluko
          atlolwe ngokunzima khulu la ngaphambi kobana atlonyeliswe.                 (1)

5.8       Ngendlela ebekunabantu abanengi ngayo kwagogwakho iveke le ngitlhoge
          ngitjho nendawana yokobana khengifihle ihloko. 
          (Omunye      nomunye   umutjho     ozwakalako     ozokutlanywa mfundi
          uzokwamukeleka.)                                                           (2)
                                                                                     [10]

                                                        IMITLOMELO YESIGABA C:       30
                                                                    INANI LOKE:      70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023-mg/9507e1b4-42ec-497c-a823-0e9be86e9615) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2023-mg/b40b1497-1495-4f5f-9939-4d59d140d8bd) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023-mg/a0f81bee-17cb-40bc-b127-276e1f7e03d0) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018-memo/5760d2dd-bb33-451c-bdfc-901b76dd685d) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016-memo/c507079d-9d91-4b6b-8d31-6e65856d1e60) — isiNdebele HL · Memo · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015-memo/61c1e196-ae89-435a-ab65-810100fefbf2) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
