# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017-memo/3247f8fc-a3d7-4dd8-9eb6-e0c73d0216b6
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017-memo/3247f8fc-a3d7-4dd8-9eb6-e0c73d0216b6)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017/fff2a0e5-c973-4ddf-8ae8-dce15f093087) — QP · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2017

                                       IMEMORANDAMU

IMITLOMELO: 70

                               Imemorandamu le inamakhasi ali-9.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               2                     DBE/Novemba 2017
                                      NSC – Imemorandamu

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

•   Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
    zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
    okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).

•   Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle kwalelo
    elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo,
    ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi lisetjenziswe
    etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokho kuzokwamukelwa.

•   Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
    IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
    ukusekelwa kwependulo kwaphela.

•   Akunamitlomelo ekumele          yabelwe   ULIQINISO/AKUSILO   IQINISO   nanyana
    IQINISO/UMBONO.

•   Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
    woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.

•   Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
    tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.

•   Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (IsiNzunza nesiNala).

•   Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
    elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               3                         DBE/Novemba 2017
                                      NSC – Imemorandamu

1.1       1.1.1        Ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda kulawulwa bujamo
                       beemakethe.                                                           (1)
          1.1.2        - Iranda ungalithenga.
                       - Iranda ungalithengisa.
                       - Iranda ungaroyilelana ngalo.
                       (ZIMBILI iimpendulo kezingehla).                                      (2)
          1.1.3        Kwabangelwa kukobana i-China yehlise i-yuan, okuyimali yayo
                       ngamaphesende ama-2/Kwabangelwa kubogaboga kobujamo
                       bomnotho    weChina/Kwabangelwa       sisenzo sakaMongameli
                       wenarha sokobana atjhugutjhugulule aboNgqongqotjhe bezeeMali
                       bekube kathathu ngesikhathi esingangeveke.                            (1)

          1.1.4        Lokha amakonyana nakaphezulu abasisi beemali bayarogeleka
                       nekuyinto erhelebha khulu ukukhuphula amandla weranda/Lokha
                       amakonyana wemalimboleko nakaphezulu abasisi beemali
                       bagijima bazokusisisa iimali zabo enarheni le.                        (1)

          1.1.5        Umsebenzi we-Reserve Bank Monetary Committee kulawula/
                       ukubeka inzalo yemalimboleko.                                         (1)
          1.1.6        - Ubujamo benarha le kezepolotiki.
                       - Imiguruguru.
                       - Imitjhagalo yeensebenzi neyemiphakathi.
                       - Ziinkolodo zeenkoloyi nezezindlu ezingakhokhelwako.
                       (ZIMBILI iimpendulo kezingehla).                                      (2)
          1.1.7        A/Tito Mboweni.                                                       (2)

          1.1.8        Umukghwa lo usitjela bona kubabantu abangafuni ukuloba
                       kodwana abafuna ukuhlala benza inzuzo ngaso soke
                       isikhathi/Usitjela bona kubabantu abanomrhobholo ngombana
                       bangafuni bona iimali zabo zithuthukise umnotho weenarha
                       ezisadosa emhlweni/Umukghwa lo usitjela bona kubabantu
                       abasebhizinisini nabahlala batjheje umnotho ngamehlo abovu.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                     (2)

          1.1.9        Akusilo iqiniso ngombana inarha nanyana ingathuthuka
                       kangangani kodwana angeze yaba nazo zoke iinsetjenziswa
                       ezitlhogwa babantu benarha leyo, njeke kuyatlhogeka bona
                       irhwebelane nezinye iinarha ezinalokho yona enganakho, isib:
                       Yoke imihlobo yezenjiwa nemikhiqizo.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                     (2)
          1.1.10       Ngicabanga bona kukobana iranda lenarha le lisuke lithengwa
                       ngemali ephasi emakethe, njeke abantu beenarha zangaphandle
                       basuke babona kulithuba elihle ngombana abakazokukhoka imali
                       enengi nabazokuvakatjha enarheni le/Izinto zisuke zithengeka kizo
                       ngombana imalazo isuke inamandla nayiqathaniswa namandla
                       weranda lenarha le.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele okuzuzwa
                       ziimvakatjhi ngokwehla kwamandla weranda).                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               4                         DBE/Novemba 2017
                                      NSC – Imemorandamu

          1.1.11       -   Ngiyavumelana nesitatimendesi sokobana urhulumende wenza
                           ngokwaneleko ukuthuthukisa umnotho wenarha le ngombana
                           utlame imithetho-kambiso elawula pheze yoke imisebenzi
                           ukwenzela ukuvimbela ukutjhayisana okungagcina kuvuse
                           imitjhagalo nemiguruguru phakathi kwabaqatjhi nabasebenzi
                           babo/Umbuso uzama ngamandla ukunzinzisa ubujamo
                           bezepolotiki benarha le ngokobana ukatelele abadosiphambili
                           bethu bona basebenze ngokulawulwa mThetho-siSekelo
                           wenarha yeSewula Afrika/Umbuso uzama ngamandla
                           ukulawula ikambiso yokulawulwa kwezenjiwa zenarha le
                           ukuqinisekisa bona zisetjenziselwa ukuthuthukisa umnotho
                           wenarha/Umbuso urhwebelana neenarha zangaphandle.

                       -  Ngiyaphikisana nesitatimendesi sokobana urhulumende wenza
                         ngokwaneleko ukuthuthukisa umnotho wenarha le ngombana
                         kusese nokutlhogeka kwemisebenzi, khulukhulu ebantwini
                         abatjha/kunokutlhayela okukhulu kwamakghono
                         ahlukahlukeneko ebantwini abatjha/kunokungathembeki
                         nokungasebenzi ngokuzinikela kweenkhulu zakarhulumende
                         zenarha yeSewula Afrika/ukungabi namakghono
                         kweemphathimandla zakarhulumende/Urhulumende akaphakeli
                         iinstjenziswa zomphathi ngendlela efaneleko bese lokho
                         kugcina kwenze abantu baguruzele.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                     (2)
          1.1.12       Engingakwenza kukobana ngingazibandakanyi emitjhagalweni
                       enokuguruzela ekungagcina kona ipahla neendawo zomphakathi
                       begodu nakukghonakalako ngingazama nokubakhandela labo
                       abenza leso senzo emphakathini wangekhethu/Ngingenza
                       isiqiniseko sokobana ubujamo bezepolotiki benarha le buhlala
                       busebujameni obunzinzileko/Ngingazama ukukhuthaza abantu
                       abaneenkolodo zezindlu nezeenkoloyi bona bazikhokhele bese
                       kuthi labo abaphelelwe misebenzi bangasakghoni ukuragela
                       phambili nokuzikhokhela ngibakhuthaze bona bazithengise bese
                       imali abazoyithola lapho bakhe ngayo izindlu ezingabizi khulu.
                       (Umfundi      angayibeka     ngeyakhe       indlela    ezwakalako
                       uzakutlonyeliswa).                                                    (2)
1.2       1.2.1        Isithombe soku-1 nesesi-2 ziveza ukulahlekelwa mamandla
                       kweranda okubangelwa sisomiso esivezwe esithombeni sesi-3
                       nokutlhogeka kwemisebenzi okuvezwe esithombeni sesi-4/
                       Esithombeni soku-1 kubonakala amandla weranda ehla,
                       esithombeni sesi-2 umtjalimali ulahlekelwa yinzuzo ngokwehla
                       kwamandla weranda, esithombeni sesi-3 kubonakala isomiso
                       esibangela ukufa kwefuyo bese esithombeni sesi-4 kubonakala
                       abantu batlhoge imisebenzi/
                       (Tjheja: Umfundi nakenze irhelo lokuhlathulula isithombe ngasinye
                       ukusuka kesoku-1 kufika kesesi-4 uzakutlonyeliswa imitlomelo emi-
                       2 kodwana nakahlathulule ubujamo besithombe esi-1 ukufika kezi-
                       3 uzakutlonyeliswa umtlomelo owodwa).                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              5                         DBE/Novemba 2017
                                     NSC – Imemorandamu

          1.2.2        - Ubujamo obusesithombeni sesi-3 bubangelwa kungani kwezulu/
                         kutlhogeka kwezulu/kutjhuguluka kobujamo bezulu.                  (1)
                       - Ubujamo obubonakala esithombeni sesi-4 bubangelwa
                         kutlhogeka      kwamakghono           wemisebenzi/kutlhogeka
                         kwemisebenzi/Kuphungulwa      kweensebenzi    emabubulweni
                         ahlukahlukeneko/Kukuwa      komnotho/kwamandla      weranda
                         okungabangelwa kungakanzinzi kwezombanganarha.                    (1)
          1.2.3        Ubujamo obubonakala esithombenobu buthinta izakhamuzi
                       ngokobana iintengo zokudla, zeembaseli nezezinye iinsetjenziswa
                       zikhuphuka khulu ngombana zizabe sezithengwa eenarheni
                       zangaphandle/Abalimi bazokuloba iimali zabo abazisebenzise
                       nabalimako.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                   (2)
          1.2.4        Unobangela wokobana ubaba lo athwale imikhono ehloko kungaba
                       kukobana ungomunye wabasisi osise imalakhe azitjela bona iranda
                       sele linzinzile kodwana lalahlekelwa mamandla njengombana
                       kubonakala ngegrafu etjhinga phasi/Ngicabanga bona ubaba
                       osesithombeni lo uqeda ukuthenga iranda azitjela bona amandla
                       walo azokukhuphuka kodwana uthi asaqalile ubona amandlalo
                       ehla nokutjho khona bona ulobile esikhundleni sokobana enze
                       inzunzo.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele umqondo
                       wokuwa kwamandla weranda).                                          (2)

          1.2.5        Ngingenza iimfundo-bandulo lapho kuzokufundiswa khona
                       izakhamuzi     zeSewula     Afrika    ngokusisa  nangokuthenga
                       nokuthengiselana ngeemali nezinye iinarha ukwenzela bona
                       ubunengi bazo zikwazi ukubhadela umthelo enarheni le/
                       Ngingafundisa abantu ngokuvula amarhwebo ukwenzela bona
                       bazokuba        baqatjhi/Ngingasebenzisana      noNgqongqotjhe
                       womNyango wezokuLima sikhuthaze abantu bona babuyele
                       emasimini bayokulima bebafuye khona bazokwazi ukuba
                       basabalalisi beenthelo, inyama nebisi.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                   (2)

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             6                           DBE/Novemba 2017
                                    NSC – Imemorandamu

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Ukurhunyeza okumayelana namagadango ongawalandela nawufuna ukuba
mumuntu onekghono lokwazi ukuzikhalima.
Isigaba sesirhunyezo

Ukuzikhalima kufuna bona umuntu aqalane nezinto ezakhako nezikhuthazako. Ditjha
nabantu abanomthelela omuhle epilwenakho/Ditjha nabantu abakghona ukuzilawula.
Thola iinluleko/iiyeleliso ebantwini ebakhe baba nomraro ofana newakho. Linganisa
bona okunqophileko kuzokuba nomthelela ongangani epilwenakho. Yenza izinto
ngendlela ehlukileko kunaleyo obewenza ngayo ngaphambilini. Zibekele umnqopho
ozowufikelela lula. Yiba nomuntu ozoziphendulela kuye. Tlola irhelo lezinto ofuna
ukuzenza.

                                                  Inani lamagama asetjenzisweko = 53

Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
        abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.

       IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI                     AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
 A     'Ukuzikhalima kuthoma ngokobana       1.      Ukuzikhalima kufuna bona umuntu
       umuntu athathe ingqondwakhe                   aqalane nezinto ezakhako
       ayibeke ezintweni ezakhako                    nezikhuthazako.
       nezikhuthazako njengeenluleko
       ozitholako epilweni.'

 B     'Ukuditjha nabantu abanomthelela      2.      Ditjha nabantu abanomthelela omuhle
       omuhle nabakghona ukuzilawula                 epilwenakho/Ditjha nabantu abakghona
       kuyasiza ekuthuthukiseni ikghono              ukuzilawula.
       lokuzilawula lomuntu.'
 C     'Ukuhlala nabantu ebakhe baba         3.      Thola iinluleko/iiyeleliso ebantwini
       nomraro ofana newakho epilweni                ebakhe baba nomraro ofana newakho.
       kukwenza uthole iinluleko zokobana
       ungakghona njani ukuzikhalima
       njengabo.'
 D     'Linganisa bona lokho ofuna           4.      Linganisa bona okunqophileko kuzokuba
       ukukufikelela kuqakatheke                     nomthelela ongangani epilwenakho.
       kangangani epilwenakho nokobana
       kuzokuba nomthelela onjani.'
 E     'Nangabe kukhona into ofuna           5.      Yenza izinto ngendlela ehlukileko
       ukuyifikelela   epilweni tjhugulula           kunaleyo obewenza ngayo
       indlela owenza ngayo izinto.'                 ngaphambilini.
 F     'Kufanele    uzibekele umnqopho 6.            Zibekele umnqopho ozowufikelela lula.
       kodwana      kungabi   ngomkhulu
       ozokwenza bona kube budisi
       ukuwufikelela.'

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               7                            DBE/Novemba 2017
                                      NSC – Imemorandamu

    G     'Ukuze     ukghone      ukuzikhalima 7.       Yiba nomuntu ozoziphendulela kuye.
          qinisekisa    bonyana     kunomuntu
          olindeleke bona uziphendulele kuye
          ngombana lokho kuzokwenza bona
          ungazigedli.'
    H     'Kufanele utlole phasi amagadango    8.       Tlola irhelo lezinto ofuna ukuzenza.
          ngendlela ozowalandela ngayo
          ukuze uwaphumelelise.'
                                                          Inani lamagama asetjenzisweko = 53

Tjheja: Tshwaya amaphuzu ali-7 kangehla.

                                                             IMITLOMELO YESIGABA B:              10
IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA.
Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela:

•       Ukwabiwa kwemitlomelo:
        o  7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
           eliqakathekileko)
        o  3 imitlomelo yelimi
        o  Inani loke: 10

•       Ukwabiwa  kwemitlomelo         yelimi    lokha      ohlolwako      nakasebenzise
        amagamakhe.

        o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1
        o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2
        o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3

•       Ukwabiwa kwemitlomelo         yelimi    lokha     ohlolwako      angakasebenzisi
        amagamakhe.
        o 6–7 yemidzubhulo: akunamtlomelo - 0
        o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1

TJHEJA:

•       Ukubala amagama:
        o   Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
        o   Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani
            lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
            akusingilo.
        o   Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
            bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
        o   Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
            akukameli zijeziswe.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              8                     DBE/Novemba 2017
                                     NSC – Imemorandamu

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

Ukutshwaya isigaba C

•     Ukupeleda:

      o    Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
           kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula okutjhiwo
           ligamelo/ihlathululo yegamelo.

      o    Eempendulweni    ezimumutjho     opheleleko,   ukungakapeledeki   kuhle
           akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.

      o    Nangabe kuhlolwa isirhunyeza, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
           (ngci).

•     Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
      ezeleko/njengokutjho komyalo.

•     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

3.1       Isabizwana senani/sokubala.                                                  (1)

3.2       Lijamele igama elithi; 'BesiNdebele'.                                        (1)

3.3       Abentwana abangaphezu/abangaphezulu kweminyaka eli-16 abangeni.              (1)

3.4       C/senzasamuntu.                                                              (1)

3.5       Emibandeleni emibili le kunelimi lokubandlulula, kubandlululwa abentwana
          abangaphasi kweminyaka eli-16 nabantu abanganabalingani/abangakatjhadi
          ngombana kuthiwa bangeza emnyanyeni lo.
          (Tjheja: Umfundi oveze bona kunelimi lokubandlulula kwaphela, angakavezi
          bona kubandlululwa abobani uzakutlonyeliswa).                                (2)

3.6       Amagama la amumethe umqondo wokobana ngendlela umvumo lo uzabe
          umnandi ngayo kuzabe kungavumi bona ungahlala phasi nawudlalwako/
          Mqondo wokobana ngendlela umvumo lo uzabe umnandi ngayo ngitjho
          nesilukazi esiphethwe madolo/esilupheleko sizabe sizisikinya/sigida.         (2)

3.7       Ngeveke ezako esondweni lethu umphako uzabe ungadliwa mntwana
          nasiphalisana nebandla labatjha elibuya e-Ermelo.
          (Nanyana ngiwuphi umutjho ongatlolwa mfundi onalesisaga
          uzakwamukelwa).                                                              (2)
                                                                                       [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                  9                      DBE/Novemba 2017
                                         NSC – Imemorandamu

UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1       Intombi – libizo.                                                                 (1)
          Zodwa – sisabizwana senani/sokubala.                                              (1)
4.2       Ngiyazibuza bona uzokwenza njani nangihlongakeleko/nasele ngihlongakele/
          nangibhubhileko/nasele ngibhubhile/nangingasekho nawuvilapha kangaka.             (1)
4.3       Abentazanyana bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele
          bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya.                    (1)

4.4       UMasesi ubawe unina/ummakhe bona amenzele naye ukudlokho/UMasesi
          ubawe unina/ummakhe bona naye amenzele ukudlokho/UMasesi uthe
          unina/ummakhe naye amenzele ukudlokho/UMasesi uthe ubawa unina bona
          naye amenzele ukudlokho/UMasesi ubawe unina/ummakhe bona amenzele
          ukudlokho                                                                         (1)

4.5       Mma, ngibawa              ungenzele   nami   ukudlokho   ngombana   ngisacoca
          noNtombizodwa.                                                                    (2)

4.6       Abantu abanengi abamthandi umuntu osiqedamlozi ngombana usuke
          akhulume nezinto ezimamala.
          (Tjheja: Akuvele emutjhweni umfundi azitlamele yona bona mbala uyayazi
          ihlathululo yegameli).                                                            (1)

4.7       Mqondo welimi elitjengisa ubuhlangothi ngombana uthi abentazana ngibo
          kwaphela ekufanele bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana
          yangekhaya kwangasuthi abesana bona abakafaneli ukukwenza lokho.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele ilimi elitjengisa
          ubuhlangothi).                                                                    (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5
5.1       Ngundaweni/Sisandiso sendawo/Isinabisi sendawo.                                   (1)

5.2       Azonginikela/azongiphosa ngeemponde ezimatjhumi amahlanu?                         (1)

5.3       Ayithole bona ifundisa kamnandi.                                                  (1)

5.4       Mina ngigetjengwe ngalendlela.                                                    (1)

5.5       Isakhesi siletha umqondo wokobana umuntu lo umumuntu wengubo obizwa
          ngesibongo salapha abelethwa khona/obizwa ngesibongo sekhabo.                     (2)

5.6       Amaganyana la asetjenziswe njengesitjho esihlathulula bona incwadi leyo
          wayiqala kwaphela.
          (Tjheja: Umtlomelo munye ngowegama elithi, 'sisitjho' bese omunye
          ngowehlathululo).                                                                 (2)

5.7       UMadzela nakangakuboleka ikoloyakhe, lingawa lidojwe ziinkukhu.
          (umfundi angazitlamela wakhe umutjho asebenzise isagesi).                         (2)
                                                                                            [10]
                                                              IMITLOMELO YESIGABA C:        30
                                                                          INANI LOKE:       70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2017-memo/d099ef4d-a5d4-4197-b3ed-b9a5ff402f92) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2017-memo/efb74e96-7dc4-48c8-92d3-1fed9851206a) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2017-memo/16007797-dc29-4cd8-851a-86e3439e4495) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023-mg/a0f81bee-17cb-40bc-b127-276e1f7e03d0) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022-mg/0558a541-d7c5-4423-bb17-a52385ac7b15) — isiNdebele HL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021-mg/395ec0a7-47a9-4a5b-b427-6643d45c0e1d) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
