# isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017/fff2a0e5-c973-4ddf-8ae8-dce15f093087
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017/fff2a0e5-c973-4ddf-8ae8-dce15f093087)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017-memo/3247f8fc-a3d7-4dd8-9eb6-e0c73d0216b6) — Memo · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                                1
                                                2
                                         1 GRAAD
                                             3   12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                            ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2017

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               2                         DBE/Novemba 2017
                                              NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:         Ukufunda nokuzwisisa                            (30)
          ISIGABA B:         Ukurhunyeza                                     (10)
          ISIGABA C:         Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi   (30)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.

5.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

9.        Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              3                          DBE/Novemba 2017
                                             NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI A

                       OKWENZA IRANDA LILAHLEKELWE MAMANDLA
          1      Ukuthoma ngenyanga kaJuni yomnyaka wee-2015 amandla weranda
                 ehle ngamaphesende ali-17. Nangabe ukwehla kangako kweranda
                 kuyakurara, siyathemba ukobana uyazibuza bona kubangelwa yini.
                 Ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda kulawulwa bujamo
                 beemakethe. Iranda kufuze lithathwe njengento umuntu 5
                 angayithenga, angayithengisa nangarweyilelana ngayo. Ngalokho
                 umuntu kufanele alicabange ngomkhumbulo wemakethe ekulu
                 yephasi mazombe nofana wokurhwebelana nezinye iinarha
                 nekukulapho lithengwa, lithengiswe nofana kurweyilelanwe ngalo
                 nakuthengiselanwa imikhiqizo ethileko ngomnqopho wokwenza 10
                 inzuzo.
          2      Ukutjhugutjhuguluka kwamandla weranda neemali zakezinye iinarha
                 kubangwa zizinto ezinengi ezihlukeneko. Omunye wabonobangelabo
                 kukobana iSewula Afrika irhwebelana nezinye iinarha begodu lokho
                 kudzimelele ekutheni ngiziphi iinarhezo. Iinarha ezinjenge-UK, China, 15
                 Spain neGerman ngizo iSewula Afrika evame ukurhwebelana nazo.
                 Ukubogaboga kobujamo bomnotho weChina kwangomnyaka wee-
                 2015, okuyinarha iSewula Afrika esebenzisana nayo khulu
                 ukufumana imikhiqizo ehlukahlukeneko, kwenza amandla weranda
                 abetheke kabuhlungu khulu. Ubujamobu babonakala lokha inarha 20
                 yeChina nayizakwehlisa i-yuan, ekuyimali yayo, ngamaphesende
                 ama-2. Lokho kwabangela bona amandla weranda ehle
                 ngamaphesende ama-26.
          3      ISewula Afrika, njengenarha esathuthukako, iqaleka iyingozi khulu
                 bona abosomali bangasisa iimali zabo kiyo. Abosomali 25
                 nabosopolotiki beenarha zangaphandle abazaza inarha le benza
                 bona nabanye abasisi beemali basabe ukusisa enarheni le. Abasisi
                 beemali bavamise ukudosela emuva nakufanele basise iimali zabo
                 eenarheni ezisathuthukako bese bazisisisa eenarheni ezinjingileko
                 nesele zithuthukile ezifana nabo-USA, Australia nezinye.          30
          4      Nanyana kunjalo abosomali nabosopolotiki benarha le banesandla
                 ekutheni iSewula Afrika ithathwe njengenarha eyingozi ukobana
                 abasisi beemali bangasisa iimali zabo kiyo. Ngomnyaka wee-2015
                 amandla weranda ehla abe aba ngaphasi kwama-R16
                 nakamadaniswa namandla wedola le-USA nekuyinto engazange 35
                 kheyenzeke eminyakeni ema-30 eyadlulako. Lokhu kwabangelwa
                 sisenzo sakaMongameli wenarha le sokobana atjhugutjhugulule
                 aboNgqongqotjhe bomNyango wezeeMali kathathu ngesikhathi
                 esingangeveke.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            4                        DBE/Novemba 2017
                                           NSC

                 Kusese njalo ngenyanga kaJanabari ngomnyaka wee-2016 amandla 40
                 weranda abuyelela godu abogaboga aba ngaphasi kwama-R17
                 nekuyinto engazange ibe yihle nakancani emnothweni wenarha le.
                 Ukwehla kwamandla werandokhu kwagcina sele kusikimisa iphiko
                 lama-Hawks     bonyana    lithome  ukuphenya    uNgqongqotjhe
                 womNyango wezeeMali wenarha le wangalowo mnyaka.               45
          5      Abatjali beemali bayiqale ngelihlo elihlabako indlela umnotho
                 wenarha le owenza ngayo ngombana inzalo yemalimboleko
                 yamabhanga wenarha le ivame ukubekwa yi-Reserve Bank
                 Monetory Committee. Lokha amakonyana nakaphezulu abasisi
                 beemali bayarogeleka nekuyinto erhelebha khulu ukukhuphula 50
                 amandla weranda. Okumbi kukobana ukukhuphuka kwamakonyana
                 kubuye kuqotjhe abathengi begodu lokho kwehlisa umnotho.
                 Ukukhuphuka kweentengo zezinto kungagcina kwenze abasisi
                 beemali bona bangasasisa enarheni le. Lokho kwenza umsebenzi
                 we-Reserve Bank ube budisi khulu ngombana kufanele iqale 55
                 mahlangothi woke. Amakonyana wemalimboleko angaba mancani
                 kodwana lokho kuba nomthelela kezinye izinto ezenza bona amandla
                 weranda abogaboge. Ibhanga nayingathatha isiqunto sokukhuphula
                 amakonyana wemalimboleko umnotho ungakhuphuka ngephesende
                 eli-1,5. Umnotho lo nawukhulako kuzokuzuza kwaphela labo 60
                 abasisileko begodu lokho kuzokubulala khulu izakhamuzi zenarha le
                 ngombana zizokugcina zicwile khulu eenkolodweni.
          6      Solo kwangomnyaka we-1992 inarha le iqalene nomraro wokunyuka
                 kweentengo zokudla ngonobangela wesomiso. ISewula Afrika
                 ilahlekelwa yimali enengi khulu ngokuthenga eminye yemikhiqizo 65
                 eenarheni zangaphandle, njengeenkoloyi ezisetjenziswa ngebakwa-
                 Transnet ukuthutha imikhiqizo iyise eenarheni zangaphandle nofana
                 iyilethe enarheni le. Koke lokho kubiza khulu ngesikhwanyeni
                 senarha le. Ubujamobu bugcina bukatelela inarha le bona iboleke
                 iimali kezinye iinarha. Ukubolekwa kweemalokhu kuhlathulula bona 70
                 akunamali etheni inarha le eyitholako ngokurhwebelana nezinye
                 iinarha nokutjho bona kufanele ithole isekelo. Imali yenarha le
                 ayinawo amandla nayimadaniswa nemali yakezinye iinarha.
          7      Lokha amandla weranda nakakhombisa ukukhuphuka kusuke kutjho
                 bonyana iSewula Afrika irhweba khulu begodu ibhizinisi ikhamba 75
                 kuhle. Amandla weranda nakabogabogako abosomali basola
                 ubujamo bomnotho kodwana kufanele kuqalwe neendlela
                 izakhamuzi zenarha le ezisebenzisa ngayo imali ngombana nazo
                 zinesandla. Ukubogaboga kwamandla weranda kutjho ukwenyuka
                 kwentengo yegolide. Abaseemayini abarhweba ngegolide ngibo 80
                 abathabako. Ukubogaboga kwamandla weranda kungabuye
                 kukhuphule izinga lezokuvakatjha. ISewula Afrika ihlangana
                 neenarha ezirhweba ngegolide nalezo ezineendawo ezinengi
                 zokuvakatjha begodu lokho kuyenza bona ibe yinarha ephakathi
                 naphakathi, okutjho bona akusiyinarha etjhonileko begodu 85
                 ayikanjingi. Lokho kuvulela abasisi beemali bona bazikhethele bona
                 bayafuna ukusisa iimali zabo kiyo nofana abafuni na.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               5                              DBE/Novemba 2017
                                              NSC

          8           Abanye abonobangela abanesandla ekwehliseni amandla
                      weranda lenarha le kufaka hlangana ubujamo bayo bezepolotiki,
                      imiguruguru, imitjhagalo yeensebenzi neyemiphakathi, iinkolodo 90
                      zeenkoloyi nezezindlu ezingakhokhelwako nokhunye nje
                      okunengi. SimaSewula Afrika sifanele sidlale indima ekwenzeni
                      bona iranda liba sebujameni obunzinzileko ngokobana sibalekele
                      izinto ezingaba nomthelela ekwehliseni amandla weranda.
                                               [Ithethwe kuBona yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Ngokuya ngesigaba soku-1 setheksthi engehla le kuthiwa khuyini
                       okulawula ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda?                              (1)

          1.1.2        Tlola iindlela EZIMBILI ongasebenzisa ngazo iranda bona
                       likwenzele inzuzo.                                                           (2)

          1.1.3        Tlola urhunyeze unobangela         owehlisa      amandla      weranda
                       ngomnyaka wee-2015.                                                          (1)

          1.1.4        Ngokuyelela okutjhiwo esigabeni sesi-5 rhunyeza ngomutjho
                       OWODWA okwenziwa basisi beemali lokha amakonyana
                       wemalimboleko nakaphezulu enarheni le.                                       (1)

          1.1.5        Rhunyeza ngomutjho OWODWA umsebenzi we-Reserve Bank
                       Monetory Committee obalwe esigabeni sesi-5 sethekthi engehla le.             (1)

          1.1.6        Ngaphandle kobujamo bezomnotho bezinye iinarha ezirhwebelana
                       nenarha le ngibaphi abanye abonobangela ababalwe esigabeni
                       sobu-8 abangaba bonobangela bokuwa kwamandla weranda?
                       Tlola iimpendulo EZIMBILI kwaphela.                                          (2)

          1.1.7        Khetha ipendulo ekungasiyo kezingenzasi.
                       UNgqongqotjhe    wezeeMali     ongazange     abandakanyeke
                       ngesikhathi uMongameli abatjhugutjhugulula bekube kathathu
                       ngeveke eyodwa nguNgqonqotjhe u …
                       A    Tito Mboweni.
                       B    Nhlanhla Nene.
                       C    Pravin Gordan.
                       D    Des Van Rooyen.                                                         (2)

          1.1.8        Ingabe umukghwa wabasisi beemali wokobana badosele emuva
                       nakufanele basise iimali zabo eenarheni ezisathuthukako usitjelani
                       ngabo? Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA.                                   (2)

          1.1.9        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela isiqunto osithathako.
                       Inarha    ethathwa  njengenarha     ethuthukileko ingakghona
                       ukuziphilela ngomnotho wayo iyodwa ngaphandle kobana
                       irhwebelane neenarha ezisathuthukako.                                        (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              6                          DBE/Novemba 2017
                                             NSC

          1.1.10       Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona lokha amandla
                       weranda nakabogabogako abantu abanengi abavela eenarheni
                       zangaphandle bakarekele ukuvakatjhela inarha le? Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                               (2)

          1.1.11       Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese
                       usekela isiqunto osithathako.

                       Nasiyelela okutjhiwo yitheksthi engehla le kuyabonakala bona
                       uRhulumende      weSewula      Afrika  wenza    ngokwaneleko
                       ukuthuthukisa umnotho wenarha le.                                     (2)

          1.1.12       Esigabeni sobu-8 setheksthi engehla le kuthiwa izenzo zethu nathi
                       simphakathi zinomthelela ekwehliseni amandla weranda lenarha
                       le. Akhe ucoce ngongakwenza wena ngokwakho ukuvikela
                       ukwehla kwamandla weranda uqalise kibonobangela ababalwe
                       kilesisigaba. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                    (2)

1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                       ISITHOMBE 1                           ISITHOMBE 2

                       ISITHOMBE 3                           ISITHOMBE 4

          1.2.1        Rhunyeza ngomutjho OWODWA okubonakala kuhlathululwa
                       ziinthombe ezingehlezi ukusuka kesoku-1 bekuyokufika kesesi-4.        (2)

          1.2.2        Tlola  unobangela      NGAMUNYE        wobujamo     obubonakala
                       esithombeni sesi-3 nakesesi-4.                                        (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             7                        DBE/Novemba 2017
                                            NSC

          1.2.3        Ingabe ubujamo obubonakala esithombeni sesi-3 kezingehlezi
                       buzithinta njani izakhamuzi zenarha?                              (2)

          1.2.4        Hlathulula ocabanga bonyana kungaba ngunobangela owenza
                       bona ubaba osesithombeni sesi-2 lo athwale imikhono ehloko.       (2)

          1.2.5        Ngokuzwisisa kwakho itheksthi eku-1.1 nokuqalisisa iinthombe
                       eziku-1.2, nawunganikelwa ithuba lokobana ube nguNgqongqotjhe
                       womNyango wezeeMali wenarha yekhethu le ngikuphi
                       ongakwenza ukuqinisekisa bona amandla weranda ahlala
                       asebujameni obunzinzileko?                                        (2)

                                                         IMITLOMELO YESIGABA A:          30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1          8                         DBE/Novemba 2017
                                         NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze
          amaphuzu amagadango ongawalandela nawufuna ukuba mumuntu
          onekghono lokwazi ukuzikhalima.
2.        Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

       AMAGADANGO ONGAWALANDELA NAWUFUNA UKUBA MUMUNTU
                ONEKGHONO LOKWAZI UKUZIKHALIMA

Ukuzikhalima kufaka hlangana ukuzikatelela bona wenze ezinye zezinto
ezingasimnandi nezibudisi kodwana ngonobangela wobujamo obuthileko uzifumane
ugandelelekile ugcine sele uzenza. Ukwenza isibonelo, singathi mhlambe umuntu
uyagula     bese   uyokubonana      nodorhodera.    Udorhodera     nakamhlahlubako
kufumaniseke bona ukugula kwakhe kubangelwa mhlobo othileko wokudla akuthanda
khulu bese amtjele bona angasakudla. Ebujameni obunjalo kulapha kungena khona
ukuzikhalima ngombana umuntu lo sekufanele akhethe bona ulandela imiyalo
kadorhodera ukuze aphile nofana uragela phambili nokudla ukudlokho nanyana
kumgulisa nje. Irhubhululo liyaveza bona abantu abanengi abanalo ikghono
lokuzikhalima navane baqalene nobujamo obubakatelelako bona benze izinto
ezithileko ezizabaphilisa nofana balise ukwenza izinto ezizobagulisa. Kungebangelo
namhlanje abosolwazi sebayelelisa abantu ngamagadango angabasiza ukobana
bathuthukise amakghono wabo wokuzikhalima.

Ukuzikhalima kuthoma ngokobana umuntu athathe ingqondwakhe ayibeke ezintweni
ezakhako nezikhuthazako njengeenluleko ozitholako epilweni. Ngokwenza njalo
umuntu uzokukghona ukuphuma kilokhu angikho abe ngilokho akuzwako nofana
afunda ngakho. Ukuditjha nabantu abanomthelela omuhle nabakghona ukuzilawula
kuyasiza ekuthuthukiseni ikghono lokuzilawula lomuntu. Nangabe abangani bakho
abanakho ukuzikhalima nawe uzokuba nobudisi bokobana uzikhalime. Ukuhlala
nabantu ebakhe baba nomraro ofana newakho epilweni kukwenza uthole iinluleko
zokobana ungakghona njani ukuzikhalima njengabo. Linganisa bona lokho ofuna
ukukufikelela kuqakatheke kangangani epilwenakho nokobana kuzokuba nomthelela
onjani. Nangabe kukhona into ofuna ukuyifikelela epilweni tjhugulula indlela owenza
ngayo izinto.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1        9                                 DBE/Novemba 2017
                                       NSC

Kufanele uzibekele umnqopho kodwana kungabi ngomkhulu ozokwenza bona kube
budisi ukuwufikelela. Ukwenza iminqopho emikhulu kungakuqeda amandla ugcine
ulahlekelwe kukuzithemba. Ngokufikelela kwakho lokho okuncani okunqophileko
ingqondwakho ithoma ukuzitjela bona umumuntu okghonako. Ukuze ukghone
ukuzikhalima qinisekisa bonyana kunomuntu olindeleke bona uziphendulele kuye
ngombana lokho kuzokwenza bona ungazigedli. Abantu abanengi abakuthandi
ukuthathwa njengezehluleki, njeke umuntu olindeleke bona uziphendulele kuye
uphenduka umgqugquzelakho. Kufanele utlole phasi amagadango ngendlela
ozowalandela ngayo ukuze uwaphumelelise. Kufanele uzwisise bona akukazokuba
lula nawusathomako kodwana kufuze uphikelele bekufike lapha kuba yijayelo khona.

                                       [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                        IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                10                           DBE/Novemba 2017
                                               NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

          UMNYANYA WOKUTHOKOZWA KWABAVUMI BESIKHETHU!!
          YEWIZE ESIDITJHILE RESORT UZOKUSUTHISA IINDLEBE NGOKUDLA
                    KWAZO. UMVUMO OSIKINYISA NESINEDOLO!!

           SIBALA ABAVUMI ABAPHAMBILI ABANJENGE-SAAIPLAAS BOYS,
             UNOTHEMBI MKHWEBANE, AMATSHATHANGUBO NABANYE!
               BABIZE BOKE! UMPHAKO UZABE UNGADLIWA MNTWANA!
      KUVULWA NGE-IRI LE-10 EKUSENI.

      -   Abentwana abangaphasi kweminyaka eli-16 abangeni.
      -   Woke umuntu oza emnyanyeni lo kufuze eze nomlinganakhe.
      -   Abavunule isikhethu bazokuphiwa ama-CD wabavumi ebazabe bakhona mahala.

                 Nawufuna imininingwana ezeleko dosela uBafunani enomborweni: 0801 000 111
                                                               [Sithethwe ku: www.images.com]

3.1        Tlola bona isabizwana esithalelwe emutjhweni ongenzasi lo ngesamhlobo
           bani.
           Babize boke.                                                                             (1)
3.2        Igama elithi; 'besiKhethu' elisetjenziswe esikhangisweni                 esingehlesi
           lisetjenziswe njengesijameleli. Tlola igama elilijameleko.                               (1)
3.3        Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ujamiselele isinabisi sendawo
           esithalelwe kiwo ngesiphikisana naso.
           Abentwana abangaphasi kweminyaka eli-16 abangeni.                                        (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            11                           DBE/Novemba 2017
                                           NSC

3.4       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
          Ikulumo esetjenziswe esikhangisweni esingehlesi ethi; 'Uzokuthabisa indlebe
          ngokudla kwayo' isetjenziswe njengesifenqo se …
          A      senzukuthi.
          B      sifaniso.
          C      senzasamuntu.
          D      tshimo.                                                                    (1)
3.5       Tshwaya ngomqondo welimi elisetjenziswe embandeleni woku-1 nowesi-2
          wesikhangiso esingehlesi.                                                         (2)
3.6       Hlathulula umqondo omunyethwe libinzana lamagama athi; 'Umvumo
          osikinyisa nesinedolo' asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi.                   (2)
3.7       Dzubhula amagama asetjenziswe njengesaga esikhangisweni esingehlesi
          uzakhele ngaso umutjho kubonakale bona uyayazi ihlathululo yaso.                  (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E

                                                  [Ithethwe ku: www.images.com]

4.1       Tlola iinkhekhe zekulumo EZIMBILI ezakhe ibizo elithi; 'uNtombizodwa'
          elisetjenziswe ekhathunini engehla.                                               (2)
4.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelwe kiwo
          ngelinehlathululo ebhamba.
          Ngiyazibuza bona uzokwenza           njani   nasele    ngimathambamhlophe
          nawuvilapha kangaka.                                                              (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             12                          DBE/Novemba 2017
                                            NSC

4.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utlola isinciphiso sebizo elithalelweko
          kiwo.
          Abentazana bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele
          bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya.                     (1)
4.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi uwenze ube yikulumo engakanqophi.
          'Mma, ngibawa ungenzele nami ukudlokho' kutjho uMasesi.                            (1)
4.5       Sebenzisa isihlanganisi esifaneleko uhlanganise imitjho engenzasi le ibe
          mumutjho owodwa.
          Mma, ngibawa ungenzele nami ukudlokho. Ngisacoca noNtombizodwa.                    (2)
4.6       Thatha igama elithi; 'usiqedamlozi' elisetjenziswe ekhathunini engehla le
          ulisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
          yalo.                                                                              (1)

4.7       Tshwaya ngomqondo welimi omunyethwe magama athi; 'Abentazana
          bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele bapheke,
          bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya' asetjenziswe
          ekhathunini engehla le.                                                            (2)
                                                                                             [10]

UMBUZO 5
Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F

'Mina ngigebengwe ngalendlela. Ngithi ngonelwe umntwana bese ngenziwa nje.
Sikhulume sazwana nokuzwana? NgoZimu lingawa lidojwe ziinkukhu. Phezu
kwamakhulu asithandathu wehlawulo esazwana ngawo sinoMahlangu umlomo
nomlomo, azongiphara ngeemponde ezimatjhumi amahlanu? Aqede lapho angitjele
bona sezwana?' Athi angayemayema nengqondwakhe njalo, awaqalisise kuhle layo 5
ma-postal order. Awathole atlolwe ama-R50,00 lilinye, negama lakhe litlolwe kuhle
njengomuntu ofuze akhokhelwe leyo mali. Kuthi akazibulale uNtuli. Arhwatjhule
nencwadi atlolelwe yona mkhozakhe uMahlangu. Ayithole bona ifundeka kamnandi.
Itjho kuhle incwadi bona njengabakhozi abaneengqondo ezivuthweko kuyamthabisa
ukuthola bona bayezwana ngehlawulo elikhulu lamaranda. Lokho kutjengisa 10
ukuzwana nokwazi isintu nomthetho. Esikhundleni sama-R600,00 ayihlawulo
umthumele i-R100,00 kwaphela.
'NaMaredi, qala lapho bona uMahlangu ungenzeni.' UNaMaredi akasakwazi ngitjho
nokwala phezu kobana umntwanakhe aqotjhiwe. Ayithathe incwadi leyo ayiphathe
ngesandla kodwana do ukuyipha amehlo. 'Imilandu esele ngiyenze ngalendlela. 15
Ngiyabuza phela? Ngirhuge amakhuwa azihlalele ngesimanga sakhe. Sithi abantu
bemadorobheni bararene iinhloko kanti asikababoni bemakhaya. Khuyini khona
lokhu?' UNtuli ulwa nje uNaMaredi uqale phasi, iinyembezi ziyagobhoza.

5.1       Tlola bona igama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo lisikhekhe bani
          sekulumo.
          Esikhundleni sama-R600,00 ayihlawulo umthumele i-R100,00 kwaphela.                 (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              13                        DBE/Novemba 2017
                                             NSC

5.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko
          ngelimqondofana nalo kodwana elingalumeliko.

          Azongiphara ngeemponde ezimatjhumi amahlanu?                                     (1)

5.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela isilungelelo esithalelweko
          ngesinomqondo oveza ukwenzisa.

          Ayithole bona ifundeka kamnandi.                                                 (1)

5.4       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese urhwalabhisa/ulwangisa iledere
          elithalelweko esenzwenesi.

          Mina ngigebengwe ngalendlela.                                                    (1)

5.5       Hlathulula umqondo olethwa sisakhi esitlolwe ngokunzima khulu ebizweni
          elisetjenziswe emutjhweni ongenzasi lo.

          UNaMaredi akasakwazi ngitjho nokwala phezu kobana umntwanakhe
          aqotjhiwe.                                                                       (2)

5.6       Tlola bona ibinzana lamagama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo
          lisetjenziswe njengani bewunikele nehlathululo yalo uqalise ekusetjenzisweni
          kwalo etheksthini engehla le.

          Ayithathe incwadi leyo ayiphathe ngesandla kodwana do ukuyipha amehlo.           (2)

5.7       Thatha ibinzana lamagama athalelwe emutjhweni ongenzasi ulisebenzise
          emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yalo.

          NgoZimu lingawa lidojwe ziinkukhu.                                               (2)
                                                                                           [10]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA C:            30
                                                                     INANI LOKE:           70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2017/bd3e39f6-6205-4320-a3f5-2bffea889498) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2017/892d081a-9f34-4834-a276-f77136ff8eca) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2017/9a093b4f-43ce-404f-9128-1e02521b6f26) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2017/167311ea-9bb0-4e93-8447-4dff7b9406f2) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023/4479801b-83ae-4d95-803c-66604f7ba1a4) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022/e9ec71fd-3b11-4139-a289-a5112539d16d) — isiNdebele HL · QP · 2022 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
