# isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2018 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2018, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018/953fd39a-f3c2-4552-8b3d-ab9f07572b6d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018/953fd39a-f3c2-4552-8b3d-ab9f07572b6d)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018-final-memo/66b8ad3a-eda8-42ea-8908-7c74059cd11c) — Memo · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                                1
                                                2
                                         1 GRAAD
                                             3   12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                            ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2018

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-12.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               2                            DBE/Novemba 2018
                                              NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                               (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                        (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi      (30)

2.        Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.

3.        Phendula YOKE imibuzo.

4.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.

6.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

7.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

8.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

10.       Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            3                         DBE/Novemba 2018
                                           NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI A
                         KUMSEBENZI WAWO WOKE UMUNTU UKUVIKELA
                                 AMALIMI WOKUBELETHWA
          1      UmThetho-siSekelo weSewula Afrika ulibeka ngokusepepeneneni
                 bona woke amaLimi wokuBelethwa asemthethweni asetjenziswa
                 babantu benarha le afanele athathelwe phezulu bekatjhejwe
                 ngokulinganako. LomThetho-siSekelo uyatjho nokobana kumsebenzi
                 kaRhulumende       oPhezulu,    aboRhulumende        beemFunda, 5
                 isiBethamthetho neminye imikhakha kaRhulumende ukuqinisekisa
                 bona amaLimi wokuBelethwa asetjenziswa ngokulinganako kizo zoke
                 iindawo zomphakathi. Nanyana kunjalo isiqabo kukobana ngaphakathi
                 kweenkambisolawulo zeenhlangano zezombanganarha awukho
                 umthetho okhuluma ngokutjhejwa kwamaLimi athathwa njengalawo 10
                 asemthethweni enarheni le. Kungebangelo uRhulumende asungula
                 iziko le-PanSALB ngomnqopho wokobana lithuthukise ukusetjenziswa
                 ngokulinganako kwamaLimi wokuBelethwa athathwa njengalawo
                 asemthethweni enarheni le.
          2      Ukuqinisekisa ukuvikela kokusetjenziswa kwamaLimi wokuBelethwa la   15
                 iziko le-PanSALB latshwaya inyanga kaMhlolanja njengenyanga
                 yokugidingwa kwamaLimi wokuBelethwa athathwa njengalawo
                 asemthethweni enarheni le. Ngomnyaka wee-2017 iinkulumo
                 ezazikhamba phambili eminyanyeni leyo kwakukukobana kungebanga
                 lani iinhlangano zezombanganarha zinganawo umthetho okhuthaza       20
                 ukusetjenziswa kwawo woke amaLimi la ngokulinganako ngaphakathi
                 kweenkambisolawulo zazo. Emnyanyeni lo, uRakwena Mpho
                 Monareng, omPhathi omKhulu weziko le-PanSALB waveza bona
                 kufuneka ihlangano yezombanganarha ezozinikela ekuthuthukiseni
                 amaLimi wokuBelethwa. Waragela phambili waveza nokobana             25
                 umThetho-siSekelo uyatjho bona woke amaLimi wokuBelethwa
                 ebekangatjhejwa ngesikhathi sebandlululo afanele asuswe isithunzi
                 esimbi esiwanamatheleko bekuthuthukiswe nokusetjenziswa kwawo
                 kiyo yoke imiNyango kaRhulumende. Okutshwenya iziko le-PanSALB
                 kukobana koke lokhu kubonakala kungenzeki ngaphakathi               30
                 kwemiThethokambiso yemiNyango kaRhulumende nakamanye
                 amaziko aqakathekileko afaka hlangana wezeFundo ePhakemeko.
          3      URakwena waragela phambili ngokuveza bona okumraro omkhulu
                 kukobana sibabantu nasisodwa ukuthuthukiswa kwamalimokhu
                 asikwenzi kodwana nasisebujameni nofana eendaweni lapha 35
                 kukhulunywa ngawo khona senza kwangathi siyawathuthukisa kanti
                 sibakhohlisi. Ubungozi obukhona kukobana esikhathini esizako
                 amaLimi wokuBelethwa la azokutjhabalala bese amaLimi
                 asetjenziswa liphasi mazombe kube ngiwo athathelwa phezulu.
                 Umrhubhululi, oMnqophisi we-Molteno Institute Languages, uJenny 40
                 Katz waveza bona nanyana wayenekareko yokobana abentwana
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              4                              DBE/Novemba 2018
                                             NSC

                 bafundiswe ngamaLimi wabo ngeenkolweni kodwana ngokwengcenye
                 yomThetho-siSekelo    eqalelele   ukusetjenziswa   kwamaLimi
                 wokuBelethwa kubonakala kungeze kwakghonakala.
          4      Nanyana kunjalo uRakwena waveza bona inarha yeSewula Afrika 45
                 isese nalo ithuba lokutjhugulula nokubuyisela emuva umonakalo osele
                 wenzeka wokungathathelwa phezulu kwamaLimi wokuBelethwa
                 njengombana iLimi lesiNgisi lithathwa ngayo. Okumbuzo kukobana
                 thina njengabanikazi bamaLimi la siyafuna ukukwenza lokho na?
                 Waragela phambili wathi ikolelo esele sinayo thina abantu bendlu 50
                 enzima yokobana iLimi lesiNgisi lingaphezu kwamaLimi wethu
                 wokuBelethwa, ngiyo eyenze umonakalo omkhulu begodu isiqabo
                 esikhulu sokobana siwathuthukise. Indlela iLimi lesiNgisi esele
                 lingenelele ngayo ebantwini abanzima sekubonakala kwangathi
                 umuntu nakakwazi ukulikhuluma usuke ahlakaniphile ukudlula okwazi 55
                 ukukhuluma iLimi lakhe lokuBelethwa. Lokhu kufakazelwa
                 nakukobana yoke imithetho etlikitlwa nguMongameli wenarha ngileyo
                 etlolwe ngeLimi lesiNgisi begodu lokho sekuthathwa njengesenzo
                 esijayelekileko. Akekho noyedwa umuntu obona ubutjhapha ngalokho.
          5      Iziko le-PanSALB linethemba lokobana ukugidinga inyanga yamaLimi 60
                 wokuBelethwa kuzokuletha ukuqakatheka kokuvikelwa nokubulungwa
                 kwamaLimi la nanyana kusuke kukhuthazwa ukusetjenziswa
                 kwamaliminengi enarheni le. UJenny Katz, waveza bona abantu
                 bekhethu     banekolelo    yokobana     angeze     kwakghonakala
                 ukurhwebelana nomunye umuntu ngokusebenzisa iLimi lokuBelethwa 65
                 kodwana okufanele bakwazi kukobana alikho iLimi elenzelwe
                 ukuphumelelisa umsebenzi othileko. Okhunye okubangela bona
                 abantu babe nomcabango lo kukobana bezingekho iinsetjenziswa
                 neencwadi zokurhwebelana ezitlolwe ngamaLimi wokuBelethwa.
                 Unobangela walokho kukobana iincwadi ebezitlolwe ngamaLimi la 70
                 bekuba nobudisi bona zigadangiswe bezithengiswe.
          6      URakwena waphikisana nombono kaKatz lo wathi unobangela akusi
                 kukobana azikho iincwadi ezitlolwe ngamaLimi wokuBelethwa
                 kodwana kukobana ngithi abantu abanzima esizenza zitjhabalale.
                 Waragela phambili wathi irhwebo nalithomako alibi nabathengi 75
                 kodwana libuthelela abathengi ngokukhamba kwesikhathi. Okufanele
                 kwenziwe babantu kukwenza amaLimi wethu wokuBelethwa
                 abonakale angaqakathekileko natlhogekako. USabatha Mpho Mokae,
                 omtloli wamanovela weSetswana noyilekhtjhara eYunivesithi yeSol
                 Plaatje, eKimberly wathi ukuthuthukiswa kwamaLimi wokuBelethwa 80
                 kusekutheni amaLimi la atlolwe. Waragela phambili ngokwenza
                 isibonelo bona nawenza isibawo sakamazisi, ufanele uthole iforomo
                 elitlolwe ngamaLimi woke. URhulumende kufanele aqinisekise bona
                 kizo zoke iinkolo boke abentwana bangafundiswa amaLimi wabo
                 kwaphela kodwana bafundiswe namanye amaLimi.                      85
          7      Naphezu kwazo zoke iintjhijilo ezibalwe ngehlezi, uRakwena wathi
                 usese nethemba lokobana inyanga yokugidingwa kwamaLimi
                 wokuBelethwa le izokuba nomthelela omuhle ekuthuthukiseni
                 ukusetjenziswa kwawo enarheni le.
                                    [Ikhutjhwe ku-PanSALB news yatjhugululelwa esiNdebeleni]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              5                          DBE/Novemba 2018
                                             NSC

          1.1.1        Tlola iindlela EZIMBILI ezibalwe esigabeni soku-1 setheksthi
                       engehla le ekuthiwa amaLimi wokuBelethwa nathathwa
                       njengalawo asemthethweni enarheni le afanele athathwe ngazo.          (2)
          1.1.2        Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa ngikuphi
                       okwenziwe     liziko  lakwa-PanSALB      ukwenzela      ukuvikela
                       kokusetjenziswa      kwamaLimi      wokuBelethwa        athathwa
                       njengasemthethweni enarheni yeSewula Afrika?                          (2)
          1.1.3        Rhunyeza iinkulumo ezivezwe esigabeni sesi-2 ekuthiwa
                       zazikhamba phambili eminyanyeni yokugidingwa kwamaLimi
                       wokuBelethwa athathwa njengasemthethweni enarheni le
                       zangomnyaka wee-2017.                                                 (2)
          1.1.4        Ngokutjho kwakaRakwena Mpho Monareng esigabeni sesi-3
                       setheksthi engehla le uthi ngibuphi ubungozi obungakhinyabeza
                       amaLimi wokuBelethwa nathathwa njengasemthethweni nange
                       angatjhejwa njengombana kusitjho umThetho-siSekelo wenarha
                       le?                                                                   (1)
          1.1.5        Rhunyeza umbono owavezwa nguSabatha Mpho Mokae esigabeni
                       sesi-6 setheksthi engehla le acabanga bona ungadlala indima
                       ekulu ekuthuthukiseni ukusetjenziswa kwamaLimi wokuBelethwa
                       enarheni le.                                                          (1)
          1.1.6        Ucabanga bona kubangelwa yini bona umThetho-siSekelo
                       ugandelele imiNyango kaRhulumende neminye imikhakha
                       eyilawulako bona yenze isiqiniseko sokobana amaLimi
                       wokuBelethwa athathwa njengasemthethweni asetjenziswa
                       ngokulinganako kizo zoke iindawo zomphakathi ukudlula eminye
                       imikhakha   engayilawuliko?    Ipendulwakho  ayibe    liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (2)
          1.1.7        Phendula isitatimende esinganzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo
                       iqiniso bese usekela isiqunto osithathako.
                       Nanyana kunesililo sokobana amaziko wezeFundo ePhakemeko
                       akanandima ayidlalako ekuthuthukiseni ukusetjenziswa kwamalimi
                       wendabuko kodwana amalanga la amaziko la abonakala
                       anerhuluphelo yokuwathuthukisa.                                       (2)
          1.1.8        Hlathulula isenzo esenziwa babantu abanzima amalanga la
                       esifakazela isitatimende esakhulunywa nguRakwena Mpho
                       Monareng lokha nakathi thina abantu abanzima sithatha iLimi
                       lesiNgisi njengelingaphezulu kwamaLimi wethu wokuBelethwa.            (2)
          1.1.9        Hlathulula ngawakho amagama umnqopho wekulumo womPhathi
                       omKhulu weziko le-PanSALB ethi; 'irhwebo nalithomako alibi
                       nabathengi kodwana libuthelela abathengi ngokukhamba
                       kwesikhathi' etholakala esigabeni sesi-6 uqalise kummongo
                       wetheksthi engehla le.                                                (2)
          1.1.10       Ngokubona kwakho ungathi kubangelwa yini bonyana iinhlangano
                       zezombanganarha zingafaki umthetho ophathelene nokulingana
                       nokutjhejwa kwamalimi athathwa njengasemthethweni enarheni le
                       ngaphakathi kweenkambisolawulo zazo? Ipendulwakho ayibe
                       liphuzu ELILODWA.                                                     (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              6                           DBE/Novemba 2018
                                             NSC

          1.1.11       Tshwaya ngokukghonakala nofana ukungakghonakali kobana
                       woke amaforomo wemiNyango kaRhulumende atlolwe ngawo
                       woke amalimi athathwa njengalawo asemthethweni enarheni
                       yeSewula Afrika.                                                        (2)
1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI B
                                          ISITHOMBE 1

                         ISITHOMBE 2                           ISITHOMBE 3

                                                              [Zikhutjhwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Tlola itshwayo ELILODWA elibonakala kezinye zeenthombe
                       ezingehla elikhombisa bona imininingwana ekizwezi imayelana
                       nenarha yeSewula Afrika.                                                (1)
          1.2.2        Hlangana namalimi abonakala esithombeni sesi-3 kezingehlezi
                       ngimaphi AMABILI athathwa njengalawo angasiwo wokudabuka
                       enarheni yeSewula Afrika le?                                            (2)
          1.2.3        Tlola isizathu esenza bona iincwadi ezisesithombeni soku-1 zibe
                       ngileli nani ezingilo.                                                  (1)
          1.2.4        Phendula isitatimende esingenzasi ngo-Iye nofana Awa bese
                       usekela isiqunto osithathako.
                       Kesinye seenthombe     ezingehlezi   kubonakala     kunesehlakalo
                       esingakajayeleki.                                                       (2)
          1.2.5        Ngokuzwisisa kwakho itheksthi eku-1.1 nokuyelela okubonakala
                       eenthombeni    ezingehlezi  ungathi    uRhulumende     wenza
                       ngokwaneleko ukuthuthukisa amalimi athathwa njengalawo
                       asemthethweni ngokulinganako nofana akenzi ngokwaneleko?                (2)
                                                            IMITLOMELO YESIGABA A:             30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1          7                          DBE/Novemba 2018
                                         NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze
          amaphuzu enza bona ukudla okuthengwa kuphekelwe safuthi kungabi nepilo.
2.        Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

              OKWENZA BONA UKUDLA OKUTHENGWA KUPHEKELWE
                         SAFUTHI KUNGABI NEPILO
Abantu abanengi amalanga la sebathanda ukudla okuthengwa kuphekelwe safuthi.
Irhubhululo lamuva nje liveza bona imihlobo yokudla okuphekelwe safuthi seyande
ukudlula imihlobo yokudla okuthengwa bese kuphekwa emakhaya. Lokho kwenza
bona abantu bangasakukhuthalela ukudla okuphekwa emakhaya kodwana
barhuluphele lokho okuphekelwe safuthi. Kuqakathekile bona ipilo nomzimba womuntu
kuhlale kusebujameni obuhle ngaso soke isikhathi. Esikhathini sakade abantu
bebakghona ukuphila isikhathi eside kodwana namhlanje akusekho koke lokho. Ukudla
okuphekelwe safuthi kungomunye wabonobangela bokobana abantu bangasaphili
isikhathi eside. Nangabe umumuntu ofuna ukutlhogomela umzimbakho begodu
awunasiqiniseko sokobana ngiyiphi indlela ongayilandela ukwenzela bona uhlale
uphilile, ufanele uhlale ucabanga okulandelako.
Ukudla okuphekelwe safuthi kubangela bona umzimba womuntu uzimuke ngombana
kunamakhalori namafutha amanengi. Amakhalori namafutha amanengi enza bona
umuntu abe namandla amanengi angawasebenzisiko emzimbeni bese agcina
ambangela ukunona. Iinungo ezisetjenziswa lokha nakuphekwa ukudlokhu zikhuphula
izinga letjhukela emzimbeni womuntu bese umzimba ubhalelwe kukuyilawula igcine
iziphendule ubulwele.
Ukudla okuphekelwe safuthi kuneenthako ezingafunekiko nezenza bona amasotja
womzimba abhalelwe kulwisana neengogwana ezibanga amalwele. Ukudlokhu
akunanthako ezifana namaphrotheyni, amavithamini nezinye ezinengi ezisezingeni
eliphezulu. Lokha umuntu nakakudlako kuba budisi bona azi ukobana ungezelela ziphi
iinthako emzimbenakhe, akuzwako ubumnandi nje kwaphela.
Kanengi ukudla okuphekelwe safuthi kuphekwa ngokobana kuqwiliswe ngemafutheni.
Lokho kwenza bona nanyana sekuvuthiwe kube namafutha amanengi nagcina sele
abanga ikholesteroli enengi ebangela amalwele afana nokujanyelwa yihliziyo, ubulwele
bokufa ihlangothi namanye amanengi. Ukudla okunamafutha amanengi kuyingozi
ngombana indeni nayisefa iinthako ezifumaneka ekudleni izidlulisele lapha zitlhogeka
khona akusakghonakali.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1         8                                DBE/Novemba 2018
                                        NSC

Ukudlokhu nakuphekwako akutjhejwa ukobana kuhlwengekile nofana indawo
ekuphekelwa kiyo ihlwengekile kobana angeze yabangela abantu amalwele na. Ukudla
okuphekelwe safuthi kubuye kube yingozi nebhodulukweni ngombana amakhemikhali
asetjenziswa nakuphekwako ancibilikela emkayini bese amanye ancibilikele emanzini
alimaze ibhoduluko. Abodorhodera bahlale bayelelisa abantu bona nanyana bakudla
ukudla okuphekelwe safuthokhu kodwana akungabi yinto yaqobe kulilanga.

                                       [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                        IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            9                          DBE/Novemba 2018
                                           NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                                                         [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola isizathu esingakwenza bona ugcine uwuthengile umkhiqizo okhangiswe
          ngehla lo.                                                                        (1)

3.2       Tlola umqondo omunyethwe litshwayo lesiphambano elisetjenziswe kwelinye
          lamanani akhonjiswe esikhangisweni esingehlesi.                                   (1)

3.3       Tlola inani elibhadelwa qobe ngenyanga elisemibandeleni yesikhangiso
          esingehlesi ngamagama weLimi lesiNdebele.                                         (1)

3.4       Jamiselela igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi ngegama lesiNdebele
          samambala.

          Ubaba ungithembise ukungithengela ikhomphyutha nangingaphumelela
          ngamalengiso.                                                                     (1)

3.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela igama elithalelweko kiwo
          ngelinomqondo ofana nalo.

          Ingabe uya eZikweni eliPhakemeko lezeFundo emnyakeni ozokwelama?                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                        10                                     DBE/Novemba 2018
                                                       NSC

3.6        Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

           Ibinzana lamagama athi; 'inani lemikhiqizo                              libaliwe'    elisetjenziswe
           esikhangisweni esingehlesi lihlathulula bona …

           A          imali othengwa ngayo iveziwe.
           B          imali esisaphulelo iveziwe.
           C          kunesibalo esibekweko semikhiqizo le.
           D          kuneminye imikhiqizo ezokungezelelwa nakuphela le ekhona.                                          (1)

3.7        Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese kuthi egameni elithalelweko kuvele
           umqondo ophikisana nalo.

           Zitholele ikhomphyutha ye-HP usebenze uledlhile.                                                              (1)

3.8        Tlola ngegama ELILODWA okuhlathululwa libinzana lamagama athi,
           'ukukhupha amehlo esikhunjeni' asetjenziswe mtlami wesikhangiso
           esingehlesi.                                                                                                  (1)

3.9        Tshwaya ngokuphumelela komtlami wesikhangiso esingehlesi ukusebenzisa
           amaqhinga wokukhangisa. Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI.                                                       (2)
                                                                                                                         [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

             IFREYIMU 1                                       IFREYIMU 2                        IFREYIMU 3

                                                          Kulawula isikhathi.
            Uyazi, ngizizwa                              Zoke iimfundo zami                    Ukulala! Awa
           nginokuzithemba                               ngizihlelele isikhathi.               mina. Phela
        njengombana sithoma                                                                    ayikho ikomo
       ngeenhlahlubo zethu nje.                                                                yobuthongo.

                                      Kuhle lokho
                                                                 Alo,
                                     Nobakhethwa.
                                                                 bese
                                     Akhe ungilume
                                                                 ulala
                                    indlebe, khuyini
                                                                 nini?
                                      ifihlwakho?

                                                                               [Ithethwe ku-www.cartoons.com]

4.1        Tlola itshwayo elibonakala lenziwe msana osefreyimini yoku-1 yekhathuni
           engehla le elikhombisa bona mbala uyayikhanuka ikulumo kadade akhuluma
           naye lo.                                                                                                      (1)

4.2        Tlola imihlobo EMIBILI                 yezabizwana       esetjenziswe          efreyimini          yesi-2
           yekhathuni engehla le.                                                                                        (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                              Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              11                               DBE/Novemba 2018
                                             NSC

4.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uwutjhugulule ube sesikhathini
          esisezako.

          Zoke iimfundo zami ngizihlelele isikhathi.                                                 (1)

4.4       Veza umqondo omunyethwe sisakhi u- 'No' esisetjenziswe ebizweni elithi;
          'Nobakhethwa' elisetjenziswe ekhathunini engehla le.                                       (1)

4.5       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Ibinzana lamagama elithi; 'ayikho ikomo             yobuthongo'       elisetjenziswe
          ekhathunini engehla le lihlathulula ukobana ...

          A       angeze walotjolwa nawumntazana othanda ubuthongo.
          B       angeze watlonyeliswa ngekomo lokha nawuthanda ubuthongo.
          C       angeze waphumelela nawungaphika nobuthongo.
          D       nawuyindoda engakafuyi ikomo akukafaneli bona ulale isikhathi eside.               (1)

4.6       Hlathulula bona ukusetjenziswa kwesibabazo ekulumeni ethi, 'ukulala! Awa
          mina' kusitjelani ngomntazana osefreyimini yesi-3 ekhathunini engehla le.                  (2)

4.7       Dzubhula ibinzana lamagama asisitjho asetjenziswe ekhathunini engehla le
          uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
          yaso.                                                                                      (2)
                                                                                                     [10]

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Abentwana esikhathini esinengi nababelethwako babelethwa babahle begodu
baphile njengotjheleni, kuthi nabakhulako ekukhambeni kwesikhathi kube
namalwedlana abakhokhobelako bazifumane sebaba buthakathaka. Lokhu
kungabangelwa zizinto ezinengi ezifana nokungadli ngefanelo. Ngokwemiyalo
yabodorhodera imizimba yabentwana itlhoga ukudla okunamavithamini 5
namaphrotheyni azokwenza bona umzimba womntwana lo uhlambuluke begodu
uqine. Ibisi lebele ngilo elinepilo khulu emntwaneni kunokudla amabisi la enzelwe
safuthi, aziimpuyerana angemabhlegeni.

Amanzi nawo aqakatheke tle emzimbeni womntwana. Wonake asebenza
imisebenzi eminengana emzimbeni womntwana njengokusiza ekuhlanzeni inyoni 10
emntwaneni. Abentwana abafani, omunye uyabelethwa akhule ngaphandle
kwemiraro namalwele. Omunye ubelethwa kuhle kodwana ngemva kwamalangana
kusuke amaphepha, ababelethi bakhe bazifumane sele bajanyiswa ngenyawo
elilodwa ngesimanga samalwele. Kuthi nabakhambakhambako batjelwe bona
umntwana lo unebala, nabasaqale lokho kuthiwe unenyoni nofana unetjhatjhazi, 15
kube mathumbefarigi kutjhingwe phasi naphezulu nomntwana. Iinhloko zijame tsi.

                                                [Ithethwe kusikhethu sabafundi igreyidi le-10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             12                          DBE/Novemba 2018
                                            NSC

5.1       Tlola bona umutjho ongenzasi lo unamhlobobani wesifenqo.

          Abentwana esikhathini esinengi babelethwa baphile njengotjheleni.                 (1)

5.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese            ujamiselela   isilungelelo
          esithalelweko kiwo ngesinomqondo wokukhulisa.

          Ekukhambeni kwesikhathi kube namalwedlana abakhokhobelako bazifumane
          sebaba buthakathaka.                                                              (1)

5.3       Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo sinamhlobobani
          wepambosi.

          Kuthi nabakhambakhambako batjelwe bona umntwana lo unebala.                       (1)

5.4       Tsomula igama elibolekweko emutjhweni ongenzasi lo bewuveze nokobana
          libolekwe kiliphi ilimi.

          Imizimba yabentwana itlhoga amaphrotheyni azokwenza bona imizimbabo
          ihlambuluke begodu iqine.                                                         (2)

5.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibizo elithalelweko
          ngesirhunyezo salo.

          UDorhodera wabentwana uthi imizimbabo itlhoga ibisi lebele ukuze iqine.           (1)

5.6       Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi
          lesiNdebele, buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ulungisa
          okungakatloleki kuhle kiwo.

          Wonake asebenza imisebenzi eminengana emzimbeni womntwana.                        (1)

5.7       Dzubhula igama elisetjenziswe njengondaweni/isandiso sendawo emutjhweni
          ongenzasi lo, ulitjhugulule libe libizo bese uzakhela ngalo umutjho
          ozozitlamela wona.

          Ibisi lebele ngilo elinepilo khulu emntwaneni kunokudla amabisi la enzelwe
          safuthi, aziimpuyerana.                                                           (2)

5.8       Thatha ibizo elithi; 'inyoni' elithalelweko etheksthini engehla uzakhele ngalo
          umutjho ozozitlamela wona kodwana liveze umqondo ohlukileko kunalo
          eliwumumethe etheksthini engehla le.                                              (1)
                                                                                            [10]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA C:            30
                                                                      INANI LOKE:           70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2018/fd0fa60f-a8e2-4c45-aaed-afaca014decf) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2018/43d9a578-df9d-416b-8f6c-8362936f77f5) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2018/1f110e2a-e184-4149-a51d-7f7b09b5c0ac) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2018/551e9d69-3d08-4b1b-9548-8d8141d314a8) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023/4479801b-83ae-4d95-803c-66604f7ba1a4) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022/e9ec71fd-3b11-4139-a289-a5112539d16d) — isiNdebele HL · QP · 2022 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
