# isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2019/77325662-2952-42cb-afc9-bdba1284c27b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2019/77325662-2952-42cb-afc9-bdba1284c27b)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · isindebele. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                                 1
                                                 2
                                          1 GRAAD
                                              3   12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                          IGREYIDI 12

                             ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                          NOVEMBA 2019

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                     Iphepheli linamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                    Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               2                         DBE/Novemba 2019
                                              NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:         Ukufunda nokuzwisisa                            (30)
          ISIGABA B:         Ukurhunyeza                                     (10)
          ISIGABA C:         Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi   (30)

2.        Phendula YOKE imibuzo.

3.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

4.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

5.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

6.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

7.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

8.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

9.        Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            3                        DBE/Novemba 2019
                                           NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1       Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI A
                               UBULELESI ENARHENI YESEWULA AFRIKA
          1    Ubulelesi sisenzo esiphambene nemithetho yenarha esenziwa mumuntu.
               Umqondo osisekelo wokobana izenzo ezithilekwezi zibizwe ngobulelesi
               kukobana zithikameza ihlalakuhle yomuntu nofana yomphakathi wokana.
               Izenzo ezifana nokubulala umuntu, ukulimaza, ukweba, njll. zithathwa
               njengezenzo ezibulelesi eenarheni ezinengi. Ezinye izenzo ezithathwa 5
               njengezibulelesi ngezokobana umuntu atholakale aphethe izinto
               ezinjengezambatho, igwayi, iindakamizwa nokhunye okuvela kezinye
               iinarha angene nazo enarheni le ngokungekho emthethweni.
               Ukutholakala uphethe isigidi nofana iindakamizwa ezingekho
               emthethweni kububelelesi. Abantu abaduna ngibo abenza ubulelesi 10
               ngobunengi ukudlula bengubo.
          2    Isijeziso sobulelesi kungaba yihlawulo nofana kuvalelwa ejele. Izenzo
               ezibulelesi    ngokujayelekileko   zitjhutjhiswa   Mbuso     wenarha
               ngokusebenzisa abatjhutjhisi. Kesinye isikhathi kuyenzeka bona
               umphakathi nofana umuntu oleleselweko azithathele isiqunto sokujezisa 15
               loyo omleleseleko. Ngokuya komThetho-siSekelo wenarha isijeziso
               esinjalo sibulelesi ngombana akusisemthethweni bona umuntu nofana
               umphakathi uzigwebele. Ukujezisa umuntu olelesileko kuhlukaniswe
               imikhakha emibili. Umkhakha wokuthoma ngewokobana isilelesi sinikelwe
               isigwebo esingaba yihlawulo nofana sivalelwe isikhathi esingaphasi 20
               komnyaka owodwa ngejele. Umkhakha lo wesigwebo ubizwa bona yi-
               misdemeanor ngeLimi lesiNgisi. Umkhakha wesibili ngewokobana isilelesi
               sinikelwe isigwebo esingaba mnyaka nofana ngaphezulu sibhadla ejele.
               Lomkhakha wesigwebo ubizwa bona yi-felony ngeLimi lesiNgisi.
          3    Iinarha ezihlukahlukeneko zinemiqondo ehlukeneko ngezenzo ezithathwa 25
               njengezibulelesi nalezo ezingathathwa njengezibulelesi. Kunjalo-nje
               zibuye godu zibe nemiqondo ehlukeneko ngokobana ngiziphi ezithathwa
               njengezibulelesi obuncani begodu ngiziphi ezithathwa njengezibulelesi
               obukhulu. Iinarha ezinengi zithola umhlahlandlela wokobana ngiziphi
               izenzo ezibulelesi ekolwenazo nofana ezenzweni eziphambene 30
               nomthetho weKambiso-lawulo yazo. Indlela yokulwisana nobulelesi
               eenarheni ezinengi ngeyokobana amapholisa azumane neenlelesi bese
               ayazibopha njengabasolelwa. Ukobona mbala umuntu osolwa ngokwenza
               ubulelesi obuthileko usilelesi nofana akasiso kuba yikhotho nofana
               Mtjhutjhisi okhupha isiqunto ngemva kokuthola ubufakazi obuzeleko bese 35
               uyahlawuliswa nofana uyagwetjwa.
          4    Amarhubhululo amanengi aveza bona abonobangela abakhulu bobulelesi
               enarheni yeSewula Afrika le mtlhago nokugula ngokomkhumbulo.
               Ukwetjiwa kokudla emavikilini lapha umuntu azithathela khona akufunako
               nokobana abantu bathi nabatjhagalako bese bazithathele ukudla nenye 40
               ipahla eentolo zizenzo ezivamileko amalanga la.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           4                                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC

               Umtlhago nendlala kwenza bona abantu bazithathele izinto zabantu
               ngekani. Abantu abenza lokho basuke sebagandeleleke ngokomkhumbulo
               ngonobangela wokutlhaga khulu.

          5    Ubulelesi bunemiphumela emimbi khulu emphakathini nenarheni 45
               mazombe. Irhubhululo liveza bona ukwanda kobulelesi kona ubudlelwano
               phakathi kwamalunga womphakathi. Lokha amalunga womphakathi
               nakaziko ngobulelesi obuthileko obenzeka emphakathini wawo, aba
               nevalo lokobana angaba bongazimbi. Isifundo esenziwa yi-National
               Institute of Justice ngomnyaka wee-2001 ngobulelesi saveza bona 50
               ukusaba ubulelesi kudosa iinlelesi ngombana kwenza ubudlelwano
               bomphakathi bube buthakathaka, kungabi khona ovikela omunye.

          6    Ivalo elibangwa bulelesi ebantwini libathinta ngeendlela ezingafaniko.
               Abantu beengubo ngibo abanevalo khulu njengombana izenzo zobulelesi
               abaqalene nazo kanengi zihlobana nokutlhoriswa ngokomseme. Abantu 55
               esele bakhulile nabo bathinteka ngokufanako nabantu bengubo
               ngokukholelwa bona babongazimbi abakhulu bokuleleselwa. Kodwana
               eenqhemenezi zoke abantu bobutjhaba obuhlukileko abalidlanzana
               emphakathini abaphila kiwo babonakala banevalo elikhulu khulu
               lokungaleleselwa.                                                      60

          7    Ubulelesi enarheni le bukatelela uRhulumende bona asebenzise
               amabhiliyoni wamaranda ngomnyaka ukuvikela, ukufunisisa, ukutjhutjhisa
               nokujezisa labo ababandakanyeka kibo. Nanyana kunjalo izakhamuzi
               zenarha le azaneliseki ngendlela uRhulumende alinga ngayo ukukhandela
               izenzo zobulelesi. Izakhamuzezi zilila ngokobana nakwenzeka ubulelesi 65
               amapholisa athatha isikhathi eside ukufika endaweni yesehlakalo.
               Enarheni le ubulelesi ngobunengi benzeka ekabeni yedorobha.
               Kungebangelo namhlanjesi abantu abarhola imali engconywana
               sebakhetha ukusuka ekabeni yedorobha bayozihlalela emasabhabhu.
               Izindlu zemasabhabhu zikanjelwe ngamaboda amakhulu alekwe 70
               ngeendrada zegezi ezitjhogako bekwabekwa nabonogada eeyegeni.

          8    Unobangela wobulelesi enarheni le kutlhogeka kwemisebenzi.
               Ngaphandle komsebenzi kuba budisi bona umuntu athole imali ezomenza
               akghone ukufeza iimfuneko zakhe. Lokhu kufaka hlangana neemfuneko
               zokobana afundise abentwabakhe ukwenzela bonyana bangasatlhaga 75
               esikhathini esizako. Abentwana abaphuma emindenini etlhagako
               kunekghonakalo enengi yokobana bagcine sele balelesa bese baba
               nemininingwana yobulelesi ebulungweko ngemapholiseni. Lokho kubenza
               bona nalokha nasele bakhulile bangasaqatjheka.

          9    Ukuqeda umtlhago ongunobangela wobulelesi lo kukobana iinsetjenziswa 80
               ezizizenzelwa zomphakathi zabelwe labo abatlhogako, okufaka hlangana
               nokuthotjwa ngokomkhumbulo kwalabo abanokugula kokugandeleleka
               komkhumbulo. Okhunye kukobana labo abatlhagako bathole ukuvikeleka
               kwalokho okuncani abanakho bona kungathathwa kibo, okufaka hlangana
               ukuzithemba nesithunzi sabo.                                         85
                                           [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              5                          DBE/Novemba 2019
                                             NSC

          1.1.1        Tlola isizathu esenza bona izenzo ezithileko zithathwe nofana
                       zibizwe ngobulelesi ezibalwe esigabeni soku-1 setheksthi engehla.     (1)

          1.1.2        Tlola izenzo EZIMBILI ezibalwe esigabeni soku-1 setheksthi
                       engehla le ezithathwa njengezibulelesi eenarheni ezinengi.            (2)

          1.1.3        Rhunyeza indlela yokujezisa isilelesi engavunyelwa mThetho-
                       siSekelo wenarha ebalwe esigabeni sesi-2 setheksthi engehla.          (1)

          1.1.4        Hlathulula imikhakha yokujezisa iinlelesi ebalwe esigabeni sesi-2
                       setheksthi engehla. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.               (2)

          1.1.5        Rhunyeza okumumongo otjhiwo sigaba sesi-5 setheksthi engehla
                       okuthiwa kwenziwa bulelesi emphakathini. Ipendulwakho ayibe
                       maphuzu AMABILI.                                                      (2)

          1.1.6        Esigabeni soku-1 setheksthi engehla le sitjelwa bona abantu
                       abaduna ngibo ababandakanyeka khulu ebulelesini ukudlula
                       abantu bengubo. Ucabanga bona kungaba yini unobangela
                       walokho? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                         (2)

          1.1.7        Ucabanga bona kungaba yini isizathu sokobana umuntu athi
                       nanyana enze ubulelesi obuthileko athathwe njengomsolwa
                       kufikela lapha afunyanwa khona yikhotho bona unomlandu?
                       Ipendulwakhe ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

          1.1.8        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo
                       iqiniso bese usekela isiqunto osithathako.

                       Abantu, khulukhulu benarheni yekhethu le abenza ubulelesi
                       bokweba imali basuke babhodwe mtlhago wokutlhoga ukudla.              (2)

          1.1.9        Ingabe umukghwa osetjenziswa zizakhamuzi zemasabhabhu
                       zokuzivikela ebulelesini uyazisebenzela nofana awuzisebenzeli?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

          1.1.10       Ngokubona kwakho kungaba ngimuphi unobangela ongenza bona
                       amapholisa angafiki ngesikhathi endaweni yesehlakalo lokha
                       nakabikelwa bona kunobulelesi obenzekako endaweni leyo?
                       Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

          1.1.11       Nange usisakhamuzi esinelwazi ngomhlobo othileko wobulelesi
                       obenziwa siqhema sabesanyana qobe lilanga ebusuku endaweni
                       yekhenu, ungawuyelelisa uthini umphakathi sekunokobana uhlalele
                       evalweni?                                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              6                           DBE/Novemba 2019
                                             NSC

1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
          ITHEKSTHI B
                        ISITHOMBE 1                            ISITHOMBE 2

                        ISITHOMBE 3                            ISITHOMBE 4

                                                                 [Zithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1        Tlola OKUBILI okubonakala esithombeni soku-1 okufakazela bona
                       mbala umuntu lo usilelesi.                                                (2)
          1.2.2        Ngokurhunyezweko tlola okubonakala kusenzeka esithombeni
                       sesi-2 kezingehla.                                                        (1)
          1.2.3        Tlola itshwayo ELILODWA elibonakala esithombeni             sesi-4
                       elisitjengiso sokobana umsana ohlezi phasi lo usilelesi.                  (1)
          1.2.4        Hlangana nobulelesi obubonakala eenthombeni ezingehlezi
                       ungathi ngibuphi obungeze babangelwa nofana badalwa mtlhago
                       nofana kutlhoga ukudla? Sekela ipendulwakho ngokuqalisa
                       kokubonakala esithombeneso.                                               (2)
          1.2.5        Ucabanga bona ngibuphi ubungozi obungehlela iwoma labantu
                       elibonakala libunganyele umsana ohlezi phasi esithombeni sesi-4
                       lo nanyana kungatholakala bona ubulelesi elimsola ngabobu
                       ubenze kwamambala?                                                        (2)
          1.2.6        Ngokuzwisisa itheksthi eku-1.1 ngehla nokuyelela iinthombe eziku-
                       1.2 coca ngelihlo elibukhali okungenziwa mphakathi nofana
                       iinhlangano ezithileko ukuyelelisa abantu abaduna ngobungozi
                       bokuzibandakanya ebulelesini. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                                 (2)
                                                           IMITLOMELO YESIGABA A:                30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           7                          DBE/Novemba 2019
                                          NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:
1.    Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze iindlela umfundi
      angazilandela ukwenzela bona afunde ngokuzwisisa.

2.    Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.

3.    Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.

4.    Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini
      ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.

5.    Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

         IINDLELA UMFUNDI ANGAZILANDELA UKWENZELA BONA AFUNDE
                              NGOKUZWISISA
Abafundi abanengi bathatha ukufunda njengesenzo esibudisi nesingeze sakghonakala.
Kungebangelo umfundi nakufanele afunde atjhidisa isikhathi, azitjele bona uzakufunda
ngesikhathi esizako nofana ngelanga elilandelako. Umfundi loyo uzakutjhidisa isikhathi
njalo bekufike lapha azifumana sele akateleleke bona afunde ngombana isikhathi
sesidliwe yinja. Lokho kumenza bona angasafunda ngokuzwisisa nangokuzimisela
ngombana usuke sele afunda burhaba. Nawumfundi kuqakathekile bona ufunde
ngokuzwisisa nangokuzimisela nanyana ngisiphi isifundo osuke uzinikele isikhathi
sokobana uyasifunda. Zinengi iindlela umfundi angazilandela ukwenzela bona afunde
ngokuzwisisa, khulukhulu nakazilungiselela ukutlola iinhlahlubo.
Umfundi ufanele abe nelwazi-mazombe nofana ihlathululo ezeleko yokobana isifundo
azosifunda simanqophana nani ngaphambi kobana azenzele amanowuthi wamaphuzu
aqakathekileko ngesifundweso. Lokhu umfundi angakwenza ngokobana afunde isihloko,
isigaba sokuthoma nesokugcina salokho azokufunda ngakho. Ukuhlela indlela
azokulandelanisa iimfundo zakhe ngayo nakafundako kuqakathekile ngombana
kuzomenza bona azi ukobana ngesikhathi esithileko uzokufunda siphi isifundo, njll.
Umfundi ufanele azenzele ihlelo leenkhathi azokufunda ngalo bekenze nesiqiniseko
sokobana uyalilandela. Lokhu umfundi kuzomsiza bona angahlali esifundweni esisodwa
isikhathi eside bekufike lapha angasazwisisi khona lokho akufundako.
Umfundi kufanele aqinisekise bona ingqondwakhe inzinze kilokho akufundako,
angavumeli bona kube khona enye into ezokuthumba ingqodwakhe. Lokho angakwenza
ngokobana azikhuthaze abe azitjele bona akazukuvumela nanyana yini bona yebe
umkhumbulwakhe nakafundako. Umfundi kufanele bona abalekele ukufunda
angasakhumbuli lokho akufundileko ngombana kuzomenza bona abhalelwe kuphendula
imibuzo efuna asebenzise ingqondwakhe. Kulula ukulibala okufundileko, njeke
kuqakathekile bona ngaphambi kobana umfundi ayokutlola abuyekeze akufundileko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1         8                                DBE/Novemba 2019
                                        NSC

Indlela yokubuyekeza umfundi angayisebenzisa ngeyokobana azenzele irhelo lemibuzo
bese uyayiphendula ngaphandle kokuqala encwadini. Umfundi nakafundako kufanele
azibuze bona kilokho akufundako ngikuphi angakulindela njengemibuzo nokobana
kungabuzwa ngayiphi indlela. Indlela elula yokobana umfundi azenzele irhelo lemibuzo
kukobana atjhugulule iinhlokwana zalokho akufundako azenze imibuzo. Khumbula
mfundi bona ifundo ilikhambo elide, ayipheleli ngemva kokuphumelela igreyidi le-12
nofana ngemva kokuqeda iimfundo zakhe zemaZikweni aPhakemeko wezeFundo.

                                          [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B: 10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             9                            DBE/Novemba 2019
                                            NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                                                             [Sithethwe ku: www.images.com]

3.1       Tlola amaphuzu AMABILI asetjenziswe esikhangisweni esingehla
          angakwenza bona urogeleke, ugcine sele utjhugulukele ekusebenziseni
          umkhiqhizo okhangisweko lo.                                                          (2)

3.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese uyawuzalisa ubizeke ngokuzeleko.

          Izame uzibonele ngewakho …                                                           (1)

3.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo utjhugulule igama elithalelwe kiwo libe
          sebunyeni.

          Isusa amabala ngcono khulu kunezinye iinsibha.                                       (1)

3.4       Thatha amagama asetjenziswe njengesenzukuthi esikhangisweni esingehlesi
          uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
          yaso.                                                                                (1)

3.5       Khetha isihlanganisi esifaneleko kezilandelako bese uhlanganisa ngaso
          imitjho emibili engenzasi uyenze ibe mumutjho owodwa.

          (kanti, ngombana, kodwana, nanyana)

          Ungalunywa yimali. Zitholele isibha esifaneleko.                                     (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            10                           DBE/Novemba 2019
                                           NSC

3.6       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese uhlomelela isivumelwano esifaneleko
          esiqwini sesiphawulo esithalelweko.
          Isibha sokuhlanza i-ARIEL ngcono khulu nasiqathaniswa nezinye iinsibha.             (1)
3.7       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
          Umnqopho kadade osesikhangisweni lo wokuphakamisa umuno ku …
          A       khombisa abathengi iinkwekwezana ezilitshwayo lokuhlwengeka khulu
                  kwesambatho esihlanzwe ngesibha esikhangisweko.
          B       funga bona mbala umhlobo wesibha okhangisweko lo uhlanza
                  kwamambala.
          C       khombisa bona umhlobo wesibha okhangisweko lo uphuma phambili
                  kunayo yoke eminye imihlobo yeensibha ekuhlanzeni izambatho.
          D       lotjhisa abantu abaqale isikhangiswesi.                                     (1)
3.8       Dzubhula amagama asisitjho asetjenziswe ekhathunini engehla le uzakhele
          ngaso umutjho ozozitlamela wona kuzwakale bona uyayazi ihlathululo yaso.            (2)
                                                                                              [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E

                                              [Sithethwe ku: www.images.com]

4.1       Tlola umhlobo wesilungelelo sepambosi           esisetjenziswe       esenzweni
          esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo.

          Umuntu uzokutjhingelwa lilanga aqalene neensebenzi zombuso.                         (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             11                         DBE/Novemba 2019
                                            NSC

4.2       Dzubhula igama elibolekweko elisetjenziswe ekhathunini engehla le.                (1)

4.3       Tlola igama eliphikisana nelithi; 'mnakwethu' elisetjenziswe ekhathunini
          engehla le.                                                                       (1)

4.4       Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo sikuyiphi indlela
          yesenzo.

          Nami ngifuna ukudosa.                                                             (1)

4.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibinzana lamagama
          elithalelweko kiwo ngegama elilodwa.

          Phela imali ayifakwa ehlabathini imile imirabhu.                                  (1)

4.6       Thatha igama elisetjenziswe ekhathunini elithi; 'Tjhebetjhebe' uzakhele ngalo
          umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yalo.                                     (1)

4.7       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Ikulumo ethi; 'Sizayibawa ingavuthwa' esetjenziswe ekhathunini engehla
          le i …

          A         sisitjho esihlathulula bona kuzakubonakala khona.
          B         sikhekhe sekulumo esihlathulula bona akuye lapha kuyako.
          C         sisaga esihlathulula bona kuzakubonakala khona bona lokhu
                    okwenzekako kuyokugcina ngani.
          D         sifenqo begodu sihlathulula bona umukghwa lo uzokuhlala unjalo.         (1)

4.8       Ingabe isenzo sokuhlahla amehlo somuntu owamukela okuthileko kudade
          ongekoloyini lo sisitjelani ngaye?                                                (1)

4.9       Ingabe igama elithi; 'lokhu' elisetjenziswe emutjhweni othi; 'Ukobana koke
          lokhu kuzokuphelelaphi asazi, sizayibawa ingavuthwa' lijamele ini nofana
          siphi isenzo?                                                                     (2)
                                                                                            [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                 12                      DBE/Novemba 2019
                                                NSC

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Nangambala ngesimbi yobunane ithome ikonzo yokugcina idose njalo. Atjhumayele
uBhitjhobhu kuze kutjhidele e-irini lethoba. Abantu sele bafike ngobunengi ngendlela
erarako. Umgcinisihlalo adlulise umlayezo. 'Bakwethu kuthiwa angidlulise lokhu. Boke
abaphethe amabhlomu namakarada angeze saba nesikhathi sokuwafunda. Sibetjhwa
sikhathi. Aphatheni njalo sizawafunda lapho siya khona.' Kuphunywe abafundisi 5
bakhambe babambe ibhoksi. UBhitjhobhu ukhamba phambili. 'UJesu uthi mina
ngiyindlela neqiniso, kholwani kimi nakuBaba khona nizakuthola ukuphila
kwaphakade.'

UMkaMjanyelwa wawungathi uyatjhada, anguphuma langa sikothe. Wakhupha lemali,
alisikisa walithungisa ngendlela ekhethekileko ngesikhathi esincani. Kwakungasi 10
bubuhle loba, bekayingilozi yamambala. Ngebanga lobunengi, inengi lakhamba
ngeenyawo. Kwakutlhoga ubususo benyawo emathuneni. Umgcinisihlalo enze
isibawo. 'Sizakuvuma ingoma ethi; 'Khamba kuhle sinini.' Emva kwalokho umfundisi
uzakuba namazwi amabili amathathu'. Ngemva kwengoma kuthathe umfundisi
uMasombuka        athi; 'Bakwethu    nakukutjhumayela     angeze    ngisakwenza. 15
Kutjhunyayelwe khulu ebusuku nekonzweni eyenziwe ngaphambi kokuza lapha emzini
othulileko. Akuvalwe amehlo bese kuthandazelwa indlu yomfowethu azokulala kiyo.
Kuzakuthi ngemva kwalokho lehle ibhoksi. Kuzakuthoma abafundisi bathele ihlabathi
bese balandelwa mndeni. Ngemva kwalapho abobaba namasokana bazakungena
phasi ngomsebenzi bewuphele.'                                                     20

                                                                 [Idzujulwe kuBatjho Njalo]

5.1       Tlola iinkhekhe EZIMBILI zekulumo ezakhe ibizo elithalelweko emutjhweni
          ongenzasi.

          Umgcinisihlalo adlulise umlayezo.                                                    (2)

5.2       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko
          kiwo ngelimqondofana nalo.

          Boke abaphethe            amabhlomu   namakarada   angeze   saba    nesikhathi
          sokuwafunda.                                                                         (1)

5.3       Thatha umutjho ongenzasi lo uwutjhugulule ube sesikhathini esizako.

          Abantu bafike ngobunengi ngendlela erarako.                                          (1)

5.4       Ingabe amagama athalelweko emutjhweni ongenzasi lo amumethe muphi
          umqondo?

          UMkaMjanyelwa wawungathi uyatjhada, anguphuma langa sikothe.                         (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              13                        DBE/Novemba 2019
                                             NSC

5.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko
          kiwo ngeliphikisana nalo.

          Ubunengi babantu bakhamba ngeenyawo.                                             (1)

5.6       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ulungisa okungakalungi kiwo
          ngokulandela imiThetho nemiThetjhwana yokuPeledwa kweLimi lesiNdebele.

          Ngemva kwengoma kuthathe umfundisi uMasombuka.                                   (1)

5.7       Thatha ibizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulitjhugulule libe sisandiso
          sendawo/ngundaweni bese ulisebenzisa emutjhweni ozozitlamela wona.

          Nangambala ngesimbi yobunane ithome ikonzo yokugcina idose njalo.                (1)

5.8       Tjhugulula ikulumo        enqophileko    engenzasi   uyenze   ibe    yikulumo
          engakanqophi.

          UBhitjhobhi athi; 'Sizakuvuma           ingoma   ngemva   kwalapho    sinikele
          umgcinisihlalo eze ngaphambili.'                                                 (2)
                                                                                           [10]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA C:          30
                                                                       INANI LOKE:         70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2019/b24bbf08-e99c-4b02-b986-cca5cd4bd71c) — isiNdebele HL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2019/639c325b-f55d-4732-a8c0-2bf7e4a9e4af) — isiNdebele HL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023/4479801b-83ae-4d95-803c-66604f7ba1a4) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022/e9ec71fd-3b11-4139-a289-a5112539d16d) — isiNdebele HL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021/5e584653-7984-4182-8caa-42f4c9b995df) — isiNdebele HL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018/953fd39a-f3c2-4552-8b3d-ab9f07572b6d) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
