# isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2021 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2021, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021/5e584653-7984-4182-8caa-42f4c9b995df
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2021 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021/5e584653-7984-4182-8caa-42f4c9b995df)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · isindebele. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021-mg/395ec0a7-47a9-4a5b-b427-6643d45c0e1d) — Memo · 2021 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                                1
                                                2
                                         1 GRAAD
                                             3   12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                            ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2021

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-15.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1               2                            DBE/Novemba 2021
                                              NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:        Ukufunda nokuzwisisa                                (30)
          ISIGABA B:        Ukurhunyeza                                         (10)
          ISIGABA C:        Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi       (30)

2.        Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.

3.        Phendula YOKE imibuzo.

4.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

6.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

7.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

8.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

10.       Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            3                          DBE/Novemba 2021
                                           NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1     Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

        ITHEKSTHI A

                     IHLELO LAKARHULUMENDE LOKUNIKELA ABENTWANA
                                 UKUDLA NGEENKOLWENI

       1     URhulumende weSewula Afrika ulinga ngawo woke amandla ukobana
             abafundi beze ngeenkolweni bebahlale isikhathi esabelwe ukufunda
             nokufundisa. Ihloso ekulu kaRhulumende kukobana abafundi bafunde
             ukwenzela bonyana baphumelele kuhle eemfundweni zabo. Ukuqinisekisa
             bona koke lokhu kuyenzeka umNyango wezeFundo esiSekelo wasungula 5
             ihlelo lokunikela abafundi ukudla ngeenkolweni. Ihlelweli libizwa
             ngokobana     yi-National School   Nutrition Programme,    i-NSNP
             ngokurhunyezweko.

       2     Ngokuya kwehlelweli abafundi banikelwa ukudla kanye ngelanga.
             Woke umfundi uvumelekile kobana adle nanyana umnqopho omkhulu 10
             wokusungulwa kwalo kwakukuqalelela abafundi abatlhogako kwaphela.
             UmNqophisi ophethe ihlelweli emNyangweni wezeFundo esiSekelo,
             umma uNeo Rakwena uthe; 'Kuneenkolo ezizii-20 169 ezipheka
             beziphakele abafundi abalinganiselwa een-9 032 622 enarheni le
             mazombe.' Ihlelweli liqakathekile emiphakathini eminengi ngombana 15
             linciphisa  indlala    kwesikhatjhana   ebafundini libenza bazizwe
             batjhaphulukile emtlhagweni kwangaleso isikhathi.

       3     URakwena uragele phambili watjho nokobana abafundi abanengi baphuma
             emindenini edosa emhlweni, njeke kabanye abafundi ukudlokhu kulisizo
             elikhulu ngombana kusuke kungasekho okhunye ukudla abasazokuthola 20
             ngalelolanga emakhaya. Ngokutjho komNqophisi lo ukudlokhu kwenza
             abafundi bona bakghone ukuzwisisa ngcono nabafundako. Uthi kubenza
             bakghone ukulalela bebazibandakanye lokha nabafundiswako ngetlasini.
             Irhubhululo liveza bona soloko kwathoma ihlelweli izinga labafundi abalisa
             isikolo phakathi libonakala lehla kanti nezinga labafundi abalovako nalo 25
             liyehla. Lokho kuhlathulula bona ihlelweli liyasiza ekwenzeni bona abafundi
             bathole ifundo, khulukhulu esisekelo.

       4     Esabelweni sezeemali sangomnyaka wee-2015/16 ihlelweli labelwa imali
             elinganiselwa kumabhiliyoni ama-5.7 wamaranda. Inani lemali
             esetjenziswako kilelihlelo liyahlolisiswa qobe mnyaka bese labiwa ngokuya 30
             kokutjhugutjhuguluka kwamandla weranda. Ekuthomeni uRhulumende
             nakasungula     ihlelweli     wabe      alihlelele abafundi   abangaphasi
             kwabamaphesende ama-75 beenkolo ezisemiphakathini edobha phasi
             enarheni le mazombe kodwana njenganje seladlulile kilesosilinganiso.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             4                               DBE/Novemba 2021
                                            NSC

       5     UmNyango wezeFundo esiSekelo usebenzisana neminye imiNyango 35
             kaRhulumende ukutlhogomela ihlalakuhle yabafundi ngeenkolweni.
             UmNyango wezamaPhilo wona usiza ngehlelo elibizwa nge-Intergrated
             School Health Programme, i-ISHP ngokurhunyezweko. Ngehlelweli
             iinsebenzi zomNyango lo ziya eenkolweni ziyokuqinisekisa bona abafundi
             badla ukudla okunepilo. Okhunye okwenziwa ziinsebenzezi kuhlabela 40
             abafundi amalwele ahlukahlukeneko ukwenzela bona bahlale baphilile.
             Ezinye iinhlangano ezidlala indima ekuthuthukiseni ihlelweli ngilezo
             ezingasizo zakaRhulumende nezingenzi inzuzo ezinjenge-World Health
             Organisation, Food and Agriculture Organisation ne-World Food
             Programme.                                                             45
       6     Ukuqinisekisa bona abafundi abatlhogako bathola isizo elingeneleleko
             ngaphandle kokudla abakuthola eenkolweni, umNyango wezeHlalakuhle
             wenze irhelo lemindeni etlhogako ukwenzela bona imindeni leyo ikghone
             ukwaziwa. Umnqopho womNyango lo ngerhelweli kukwenza bona nalokha
             nakunesizo ofuna ukulinikela imindeni le ukwazi ukuyithola ngobuduze. 50
             Kuneendawo zomphakathi umNyango lo ozisebenzisela ukutlhogomela
             abentwana bemindeni etlhogako le. Iindawezi zisetjenziselwa ukubanikela
             ukudla lokha nababuya eenkolweni, ngeempelaveke nalokha iinkolo
             nazivaliweko.

       7     Ihlelo le-National School Nutrition Programme likhanjiswa ngeendlela 55
             ezimbili ezihlukeneko. Indlela yoku-1 ngeyokobana umNyango
             wezeFundo wePhrovinsi uqatjhe abantu abanikela ngeensetjenziswa,
             wenze nabo isivumelwano sokobana bathenge bebasabalalise ukudlokhu
             ngeenkolweni bese wona uyababhadela. Indlela yesi-2 ngeyokobana
             umNyango lo uthumele imali ngeenkolweni bese kuba ngizo eziziqatjhela 60
             abantu abanikela ngeensetjenziswa, kuye ngesivumelwano isikolo
             esisenza nabo bona babhadelana njani.
       8     Ngokuya kombiko onikelwe isiGungu sesiBethamthetho                   ovele
             nakuhlolisiswa ihlelo le-NSNP, umNqophisi wokuHlolisisa, uNom. Jabu
             Mathe uthe umnqopho omkhulu wokuhlolisisa ihlelweli kuthola bona 65
             imiphumela yalo ngileyo eyabe igade inqotjhiwe ngalo na. Uveze nokobana
             isizathu esikhulu ngehlelweli kuthuthukisa amaphilo nehlalakuhle yabafundi
             ngeenkolweni zeSewula Afrika. Uragele phambili watjho bona ihlelweli
             lifanele lehlise izinga lomtlhago kiyo yoke imiphakathi etlhogako enarheni
             mazombe.                                                                   70

       9     Ihlelweli alizuzisi abentwana beenkolo kwaphela kodwana linciphisa
             nomtlhago okhona emiphakathini ngokwakha amathuba wemisebenzi.
             Umbiko werhubhululo uthole bona i-NSNP inikela abantu abangaphezu
             kwee-50 000 imisebenzi yokupheka nokuphakela abentwana besikolo
             ngomnyaka bese babhadelwa imali emaranda ama-960 qobe ngenyanga 75
             umuntu ngamunye. Ngakelinye ihlangothi iinkolo zikhuthazwa bona
             zizithomele iimvande lapha zizokutjala khona imirorho ukungezelela
             ukudlokhu.

                                      [Ukhutjhwe ku-Public Sector yatjhugululelwa esiNdebeleni]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                       Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              5                          DBE/Novemba 2021
                                             NSC

         1.1.1      Ngokutjho kwesigaba soku-1 setheksthi engehla le kuthiwa iyini
                    ihloso kaRhulumende ngokwenza bona abafundi beze ngeenkolweni
                    bebahlale isikhathi esabelwe ukufunda nokufundisa?                      (1)

         1.1.2      Tlola ngokuzeleko ibizo lehlelo elasungulwa mNyango wezeFundo
                    esiSekelo elikela abafundi ukudla eenkolweni elivezwe esigabeni
                    soku-1 setheksthi engehla.                                              (1)

         1.1.3      Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa abafundi
                    banikelwa ukudla kangaki ngelanga?                                      (1)

         1.1.4      Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa kwakuyini
                    umnqopho    omkhulu     womNyango       wezeFundo      esiSekelweli
                    ngokusungulwa kwehlelo le-NSNP?                                         (1)

         1.1.5      Tlola indima edlalwa kukudlokhu ebafundini ngetlasini ngokutjho
                    komNqophisi uNeo Rakwena esigabeni sesi-3 setheksthi engehla le.        (1)

         1.1.6      Ngokutjho kwesigaba sesi-4 setheksthi engehla le kuthiwa ihlelo
                    lokunikela abafundi ukudla ngeenkolweni labelwa imali engangani
                    ngomnyaka?                                                              (1)

         1.1.7      Tlola OKUBILI okwenziwa ziinsebenzi zomNyango wezamaPhilo
                    okubalwe esigabeni sesi-5 setheksthi engehla le ukwenzela bona
                    abafundi bahlala baphilile ngaso soke isikhathi.                        (2)

         1.1.8      Hlathulula       umqondo      omunyethwe       sitatimende   esithi;
                    'Ihlelweli liqakathekile emiphakathini eminengi ngombana linciphisa
                    indlala kwesikhatjhana ebafundini begodu libenza bazizwe
                    batjhaphulukile emtlhagweni kwangaleso isikhathi' esisetjenziswe
                    etheksthi engehla le.                                                   (2)

         1.1.9      Ucabanga bona ngibuphi ubudisi iinkolo ebezingahlangabezana nabo
                    nangathana ihlelo lokunikela abafundi ukudla ngeenkolweni laragela
                    phambili     ngokuqalelela    abafundi   abatlhogako    kwaphela
                    njengokomnqopho elalisungulelwe wona ekuthomeni? Ipendulwakho
                    ayibe liphuzu ELILODWA.                                                 (2)

         1.1.10     Esigabeni sesi-6 setheksthi engehla le kuthiwa kuneendawo
                    zomphakathi umNyango wezeHlalakuhle ozisebenzisela ukuhlangana
                    nabentwana bemindeni etlhogako ubanikele ukudla lokha iinkolo
                    nazivaliweko nangeempelaveke. Ucabanga bona kungaba ngiziphi
                    iindawezo? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                          (2)

         1.1.11     Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso
                    bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

                    Ngokusungulwa kwehlelo lokunikela abafundi ukudla ngeenkolweni
                    kuzuza abafundi kwaphela, abekho abanye abantu abazuzako ngalo.         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             6                         DBE/Novemba 2021
                                            NSC

         1.1.12     Ingabe isenzo somNyango wezeFundo esiSekelo sokuhlanganyela
                    neminye imiNyango kaRhulumende kunikelwe abafundi ukudla
                    ngeenkolweni   bekuqalelelwe nehlalakuhle  yabo    sisitjelani
                    ngoRhulumende weSewula Afrika? Ipendulwakho ayibe liphuzu
                    ELILODWA.                                                              (2)

         1.1.13     Tshwaya ngelihlo elibukhali uveze ubungozi bendlela yesi-2
                    yokukhanjiswa kwehlelo elisetjenziswa nguRhulumende lokusiza
                    abafundi abatlhagako ngeenkolweni elibalwe esigabeni se-7
                    setheksthi engehla le.                                                 (2)

 1.2      Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                         ISITHOMBE 1                       ISITHOMBE 2

                         ISITHOMBE 3                       ISITHOMBE 4

                                                          [Zithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1     Tlola okubonakala esithombeni soku-1 okuqinisekisa bona abafundi
                    besikolwesi abatlhayelelwa kukudla.                                    (1)
          1.2.2     Tlola izenzo EZIMBILI ezibonakala esithombeni sesi-2 ezitjengisa
                    bona abafundaba bayakuthabela ukudla abaphiwa khonokhu.                (2)

          1.2.3     Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okubonakala kusenziwa bentwana
                    ababonakala esithombeni sesi-3 kezingehlezi.                           (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             7                        DBE/Novemba 2021
                                            NSC

          1.2.4     Ucabanga bona ngiyiphi indima engadlalwa botitjhere ukwenzela
                    bona umjeje obonakala esithombeni sesi-4 ungabi mude kangaka
                    ukwenzela bona abafundi badle ngesikhathi esifaneleko?               (2)

          1.2.5     Ngokuyelela okukhulunywa etheksthini eku-1.1 nalokhu okubonakala
                    kusenzeka eenthombeni ezingehlezi ucabanga bona ngibuphi
                    ubujamo inarha yeSewula Afrika ebegade ingaba kibo nangathana
                    lokhu kade kwathoma ukwenzeka.                                       (2)

          1.2.6     Ngewakho umbono ingabe uRhulumende wenza ngokwaneleko
                    ukuqotha umtlhago osahlele inarha le ngokunikela abafundi ukudla
                    ngeenkolweni? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                   (2)

                                                        IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1          8                          DBE/Novemba 2021
                                         NSC

ISIGABA B: UKURHUNYEZA

UMBUZO 2

Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.

IMIYALO:

1.        Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze
          iindlela ongonga ngazo imali nawumfundi oseZikweni eliPhakemeko
          lezeFundo.
2.        Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3.        Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4.        Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
          etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5.        Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

          IINDLELA ONGONGA NGAZO IMALI NAWUMFUNDI OSEZIKWENI
                       ELIPHAKEMEKO LEZEFUNDO

Akusilula ukonga imali lokha nawusebenzako, nawumfundi osezikweni eliphakemeko
lezefundo nofana nawumumuntu ofuna ukuziphilela ipilo engcono. Kubonakele bona
abantu abanengi, khulukhulu abafundi abasemaZikweni aPhakemeko wezeFundo,
nanyana bangathola imali enengi kangangani, kuba budisi bona imali leyo
bayisebenzise ngendlela ezokwenza bonyana ingabapheleli phakathi nesibanga.
Kuneendlela umfundi angazilandela ukwenzela bona akghone ukuzongela imali.

Indlela yokuthoma yokonga imali ngeyokuzenzela ibhajedi bese wenza isiqiniseko
sokobana awutjhuguluki kiyo. Lokho ungakwenza ngokobana wazi kobana utlhoga
imali engangani yokwenza iimfuneko ezifana nokubhadela indawo yokuhlala,
ukuthenga ukudla, ukubhadela iinkhwelo, njll.    Qinisekisa bona uyaziphekela
esikhundleni sokobana uphile ngokuthenga ukudla okuphekelwe safuthi. Lokho
kuzokwenza bona ukudlokho ukupheke ngobunengi ukwenzela bona ukudle
nangelanga elilandelako. Sebenzisa ilayibhrari eseduze nalapha uhlala khona
kunokobana uye kekude ngombana uzokutlhoga imali yokubhadela iinkhwelo.

Ngesikhathi sokudla kwamadina ungazifumanela ukudla okusesipetjhalini uzithengele
khona. Eendaweni ezinengi ezithengisa ukudla kuvamile bona qobe kulilanga kube
nokudla okusesipetjhalini. Nawumfundi kuyatlhogeka bona ngelinye ilanga
khewuphume uyokupholisa ihloko, njeke ungavula iwebhsayidi uhlole bona ngiziphi
iindawo zokuzithabisa eziseduze nawe ezisimahla ongaya kizo kunokobana uye kilezo
ezibhadelisako nezikude nalapha uhlala khona. Sebenzisa ikarada lakho elitjhoko bona
umfundi ngombana eendaweni ezinengi kuvamile bona abafundi banikelwe isaphulelo
lokha nabathengako nofana nabakhwela iinkhwelo ezithileko. Iintolo ezinengi
ezithengisa ighrozari zivamisile ukukhupha amaflaya wezinto ezisesipetjhalini.
Nawuyokuthenga ighrozari tjheja bona ngiziphi izinto ozitlhogako ezisesipetjhalini
nokobana ngiziphi ezinikela amakhuphoni ongawasebenzisela ukuthenga. Lokho
kungenza bona ezinye zezinto oyozithenga ngalelolanga uzithole ngemali encani
nofana simahla ngokusebenzisa amakhuphoni lawo.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             9                                 DBE/Novemba 2021
                                            NSC

Nawumfundi wemaZikweni aPhakemeko wezeFundo kuba budisi khulu lokha
nawuphelelwa yimali phakathi kwesibanga ngombana inengi labo lisuke likude
nemakhaya, kungekho ababelethi babo eduze abangalilela kibo.

Kanti kesinye isikhathi uthola ukobana ababelethi ngokwabo akukho abangakghona
ukukusiza ngakho ngombana basuke bangasebenzi. Irhubhululo liyaveza bona
nawungalandela iindlela ezibalwe ngehlezi ungakghona ukuzongela imali nawumfundi.

                                    [Ikhutjhwe ku-inthanethi yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA B:                 10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             10                           DBE/Novemba 2021
                                            NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                             KHULAKUHLE DAYCARE CENTRE
                UNOMRARO WOKUTLHOGONYELELWA UMNTWANA?
               IKHULAKUHLE DAYCARE CENTRE YIPENDULO YAKHO.
 Sikutlhogomelela umntwana besimlungiselele ukuthoma ifundo esisekelo. Sibuza
 kabasaziko usele amanzi ukholwe!

 Sifumaneka eenomborweni ezilandelako: Limpopo    032 766 5001
                                       Mpumalanga 013 071 1213
                                       Gauteng    012 125 3899
 Imibandela:

 -   Abentwana abanamalwele angalaphekiko abamukelwa.
 -   Kuvalwa nge-iri lesi-3 ntambama.

 Nawungafika ngemva kwe-iri lesi-3 ubhadela amaranda ama-R50 ngemva kwelinye nelinye i-iri
 ngaphezulu.
                                                             [Zithethwe ku-www.images.com]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           11                         DBE/Novemba 2021
                                          NSC

3.1      Tlola amaqhinga AMABILI asetjenziswe mtlami wesikhangiswesi asenza bona
         sihlangabezane nemigomo yokukhangisa.                                           (2)

3.2      Tlola itshwayo ELILODWA elibonakala esikhangisweni esingehlesi elibufakazi
         bokobana abentwana bayakuthabela ukuba kilekulisa.                              (1)

3.3      Tlola isizathu esenze bona umtlami wesikhangiswesi atlole amagama athi;
         Daycare Centre butjhigama?                                                      (1)

3.4      Nawuqalisisa isikhangiswesi ngikuphi OKUBILI okungakubhalelisa bona ulethe
         umntwanakho kilekulisa lokha nawusebenzako unganamuntu ongakusalela
         naye?                                                                           (2)

3.5      Nikela ihlathululo yesitjho esithi; 'Ukusela amanzi ukholwe' esisetjenziswe
         esikhangisweni esingehla.                                                       (1)

3.6      Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela igama elithalelweko kiwo
         ngelinomqondo ofana nalo.

         Sifumaneka eenomborweni ezilandelako.                                           (1)

3.7      Ngokubona kwakho ingabe ikulisa ekhangiswe ngehla le iyabamukela na
         abentwana abakhamba ngeentulo ezinamavilo? Ipendulwakho ayibe liphuzu
         ELILODWA.                                                                       (2)
                                                                                         [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1          12                           DBE/Novemba 2021
                                         NSC

MBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI E

                                                     [Ithethwe ku-www.cartoons.com]

4.1       Tlola itshwayo ELILODWA elibonakala ebantwini abasekhathunini engehla
          le eliyikomba yokobana mbala umndeni lo udobha phasi njengokutjho
          komsanyana lo.                                                                   (1)

4.2       Tlola isenzo ESISODWA esibonakala ekhathunini engehla le esisitjela bona
          ngesikhathi umndeni lo ubandakanyeke ekulumeni engehla le besele
          kusikhathi sokobana umsana lo aye esikolweni.                                    (1)

4.3       Hlathulula indlela umma osekhathunini engehla le azizwa ngayo ngesenzo
          asenzele umsanyanakhe lo.                                                        (2)

4.4       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo isitatimende
          esilandelako.

          Nasiyelela ikulumo kababa lo nendlela izindlu ezibonakala ekhathunini le
          zihleleke ngayo kuyatjho bona umndeni lo uhlala endaweni …

          A       elidorobha.
          B       esisabelo.
          C       eliplasi.
          D       esigoga/elilokitjhi.                                                     (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            13                        DBE/Novemba 2021
                                           NSC

4.5       Ingabe indlela ubaba lo aqaleka ngayo nangendlela akhuluma ngayo isitjelani
          ngaye nasiyelela ummongo owethulwa yikhathuni engehla le?                      (2)

4.6       Thatha igama elingundaweni elithi; 'esikolweni' elisetjenziswe ekhathunini
          engehla ulitjhugulule libe libizo.                                             (1)

4.7       Tlola bona umutjho ongenzasi lo ukuyiphi indlela yesenzo.

          'Ngiyathokoza mma.'                                                            (1)
                                                                                         [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             14                            DBE/Novemba 2021
                                            NSC

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Phela sabe sele sazi bona uPhrofesa Gumbi nakavuma bunjalo, kusuke sekonakele.
Sathi du nokuphefumula sangasaphefumula, nekwaba mthwalo obudisi kithi. Wanela
ukungena nje ngeholweni amalunga weSouth African Broadcasting Cooperation
aginya amathe angaqedi. Komunye nomunye ilimu labe sele lome kwamambala.
Amehlo sasiwarhudule woke neendlebe sizijamise okomqasa, silindele ilizwi 5
lokuthoma bonyana lizokuthini. Wathi nakafanele angene ngeholweni lapha kwakuhlezi
khona abasebenzi, wajama, wasiqala wangatjho litho. Wajika, wabhoda iholo. Ngaleso
sikhathi uphethe iphepha elinerhelo labasebenzi ekufanele baphungulwe. Wabuya,
wangena wasilotjhisa. Sathokoza kanyekanye kwangathi simrerile. Ngesikhatheso
ngazizwa ngibethiwa mumoya omnanjana engangingawazi bona uvelaphi. Abalingani 10
bami ngokomsebenzi ngababona sebafana namathuthumbo webusika kanti kusehlobo
ngebanga levalo. Wadosa isitulo sakhe wahlala phasi. Wasiqala ngemehlweni soke
wathi; 'Maye! Bantwana bakwethu, ezibuhlungu azipheli. Ngibawa ningilalele bakwethu
benamukele engizonethulela khona. Isithunywa asibulawa.'

                                                                          [Ngeyokuzitlamela]

5.1         Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lo lisikhekhe bani
            sekulumo.

            Wanela ukungena nje ngeholweni amalunga aginya amathe angaqedi.                    (1)

5.2         Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese utjhugulula igama elithalelweko
            kiwo ulenze liveze umqondo wokulandula.

            Wabuya, wangena wasilotjhisa.                                                      (1)

5.3         Tlola isikhathi sesenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi.

            Amehlo sasiwarhudule woke neendlebe sizijamise okomqasa, silindele ilizwi
            lokuthoma bonyana lizokuthini.                                                     (1)

5.4         Hlanganisa imitjho emibili engenzasi        le   ibe    mumutjho      owodwa
            ngokusebenzisa isihlanganisi esifaneleko.

            Ngibawa ningilalele     benamukele    engizonethulela   khona.     Isithunywa
            asibulawa.                                                                         (1)

5.5         Tlola umqondo ovezwa ligama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lo.

            Sathi du nokuphefumula sangasaphefumula.                                           (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           15                       DBE/Novemba 2021
                                          NSC

5.6         Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese utlola i-akhronimi yebinzana
            lamagama athalelweko kiwo.

            Wanela ukungena nje ngeholweni amalunga weSouth African Broadcasting
            Cooperation aginya amathe angaqedi.                                        (1)

5.7         Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi
            lesiNdebele, buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ulungise
            okungakalungi esenzweni esithalelweko kiwo.

            Ngesikhatheso ngazizwa ngibethiwa mumoya omnanjani engangingawazi
            bona uvelaphi.                                                             (1)

5.8         Thatha igama elisetjenziswe njengesibabazo elithi; 'Maye!' etheksthini
            engehla uzitlamele ngalo umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.     (1)

5.9         Dzubhula ibinzana lamagama asisaga asetjenziswe etheksthini engehla le
            uzakhele ngaso umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.               (2)
                                                                                       [10]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA C:          30
                                                                   INANI LOKE:         70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2021/f0d3b5ac-7673-40cc-9625-94fae4debc3d) — isiNdebele HL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021/5d173890-9527-4347-b463-fb7e682cd2e1) — isiNdebele HL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023/4479801b-83ae-4d95-803c-66604f7ba1a4) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022/e9ec71fd-3b11-4139-a289-a5112539d16d) — isiNdebele HL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2019/77325662-2952-42cb-afc9-bdba1284c27b) — isiNdebele HL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018/953fd39a-f3c2-4552-8b3d-ab9f07572b6d) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
