# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022-mg/0558a541-d7c5-4423-bb17-a52385ac7b15
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022-mg/0558a541-d7c5-4423-bb17-a52385ac7b15)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022/e9ec71fd-3b11-4139-a289-a5112539d16d) — QP · 2022 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2022

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 70

                     Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-9.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   2                   DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

   Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
    zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
    okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).

   Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle
    kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
    umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi
    lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokho kuzokwamukelwa.

   Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
    IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
    ukusekelwa kwependulo kwaphela.

   Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
    IQINISO/UMBONO.

   Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
    woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.

   Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
    tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.

   Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande.

   Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
    elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   3                      DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.1       1.1.1        Kukobana bagcina ngokutjhiya iindawezo zimalangabi, zivuthe
                       bezilothe/zitjhisiwe.                                                 (1)

          1.1.2        Kuthiwa isizathu kwakukulwisana nomBuso wabamhlophe
                       owawubandlulula abantu abanzima/Kwakukulwisana nokuvalelwa
                       kwabadosiphambili behlangano ebusako.                                 (1)

          1.1.3        Babefuna bona boke abantu abamaphandle abasenarheni le
                       babuyele eenarheni zemakhabo.                                         (1)

          1.1.4        - Umtlhago.                                                           (1)
                       - Indlala. 
                       - Ukutlhogeka kwemisebenzi. 
                       - Izinga eliphezulu lobulelesi. 
                       (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                       (1)

          1.1.5        Kubangelwa kukobana enarheni le kunokungalingani phakathi
                       kwabantu       abanzima      nabamhlophe        ngehlangothini
                       lezomnotho/Kubangelwa      yindlala/Kubangelwa      kutlhogeka
                       kwemisebenzi/Kubangelwa kurhola imali encani engafikeleli
                       iimfuneko zabo/Balinga ukuphungula umtlhago/indlala abaqalene
                       nayo.                                                                 (1)

          1.1.6        - Abantu abanengi balahlekelwa misebenzi.                             (1)
                       - Amabubulo athintekako abanobudisi bokobana abuyele
                          ebujameni bawo bangaphambili kanti amanye wawo afela
                          safuthi/avalwa unomphela.
                       - Kwandisa ubulelesi obenza bona kube nokutlhayela kweemali
                          ezifanele     zifeze    iimfuneko  zeminye     imiNyango            (1)
                          kaRhulumende.
                       (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)

          1.1.7        -   Ngicabanga bona ukubuyiselwa kwabo boke abantu bokufika
                           eenarheni     zemakhabo     kungaba      nomthelela    omuhle
                           emnothweni wenarha ngombana isibalo sabantu abasebenzisa
                           iinsetjenziswa ezifana namanzi, ukudla, igezi nokhunye
                           okunengi        abakusebenzisako        nabasenarheni       le
                           kungongeka/Izinga lobulelesi nezinga          lokusetjenziswa
                           kweendakamizwa kungehla/Kungaba nemisebenzi evulekako
                           eendaweni ezinengi ngombana kunezwangobatjho bona abantu
                           bokufika bathathela abantu benarha le imisebenzi.

                       -  Ngicabanga bona ukubuyiselwa kwabo boke abantu bokufika
                          eenarheni zemakhabo kungaba nomthelela omumbi ngombana
                          bangakhamba        nawo   woke      amakghono      abanawo
                          nesiwatlhogako sibabantu benarha le/Intela ebhadelwa ngilabo
                          abeze ngamarhwebo asemthethweni inarha le angeze
                          isayithola. 
                       (Umfundi       angayibeka  ngeyakhe       indlela   ezwakalako         (2)
                       izakwamukelwa.)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   4                       DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          1.1.8        -   Kusese sizathu esisazwakalako ngombana inengi lelutjheli
                           ababelethi balo azange bakghona ukuliragisela phambili
                           ngokobana       balifundise    emaZikweni     aPhakemeko
                           wezeFundo ngonobangela wokobana kwabona ababelethaba
                           azange      bathola     amathuba     wokobana      bafunde
                           ngokugandelelwa mBuso webandlululo, njeke umtlhago wabo
                           udlulela ebentwaneni babo.
                       -   Akusese sizathu esisazwakalako ngombana umBuso
                           webandlululo kade waphela begodu embusweni wagadesi
                           manengi amathuba abantu abatjha ebebangawasebenzisa
                           ukwenzela bona bazilungiselele ikusasa labo kodwana bona
                           badlala ngawo ngokobana bangafundi ngokuzimisela. 
                           (Umfundi     angayibeka    ngeyakhe   indlela  ezwakalako
                           izakwamukelwa.)                                                     (2)
          1.1.9        -  Iye, imali le inomthelela ekwenzeni abantu abanengi
                          bangasakukhuthalela ukusebenza imisetjenzana emincani
                          ebangayenzela abantu abahlala nabo emiphakathini
                          njengalokha ingakabi khona ngombana njenganje bayazi
                          ukobana ikhona imali yasimahla abayithola qobe kuyinyanga.
                       - Awa, imali le ayinamthelela ekwenzeni bona abantu benarha le
                          bangasakukhuthalela ukusebenza ngombana yincani khulu,
                          njeke angekhe kwenzeke bona umuntu athole umsebenzi
                          bese uyawulisa ngonobangela wokobana athembele kiyo,
                          bayamukela ngombana banganayo imisebenzi. 
                       (Umfundi     angayibeka     ngeyakhe      indlela   ezwakalako
                       izakwamukelwa).                                                         (2)
          1.1.10       Kuletha umthelela omumbi khulu ngombana uRhulumende
                       kufanele   ondle     iinlelesi    abe   azithengele     nejunifomu
                       nazisemajele/URhulumende ufanele aqinisekise bona iinlelesezi
                       nazingemajele zithola ifundo esezingeni elihle kiwo woke amazinga
                       wezefundo/URhulumende ufanele aqalelele ihlalakuhle kanye
                       nezamaphilo weenlelesezi nazingemajele. 
                       (Umfundi     angayibeka        ngeyakhe      indlela   ezwakalako
                       izakwamukelwa).                                                         (2)
          1.1.11       Indlela esemthethweni engasiza abosomabubulo/abosomabhizinisi
                       ukobana amarhwebabo angafeli safuthi kukobana bawathathele
                       itjhorensi yemali engaba ngaphezulu kwesilinganiso sepahlabo
                       ukwenzela bona bakghone ukuwavusa kabutjha/bangaboleka imali
                       ebhangeni bavuselele amarhwebabo.
                       (Umfundi     angayibeka     ngeyakhe   indlela    ezwakalako
                       izakwamukelwa).                                                         (2)
          1.1.12       Isenzwesi asamukeleki ngombana abantu abasusa inturhwaba
                       basuke bangakenzi irhubhululo lokobana umuntu loyo mbalambala
                       uyathinteka    kilokho   asuke     asolelwa    kikho   nofana
                       akathinteki/Abantu abasusa iinturhwaba basuke batjhidelene
                       nalomuntu osolelwako bese bafuna ukukhandela isandla
                       somthetho bona sibhalelwe kukwenza umsebenzaso/Ukukhandela
                       bona umsolwa
                       angabotjhwa.
                       (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa.)         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   5                       DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.2       1.2.1        Sisenzo      sokubaleka/sokugijima/sokuphatha        ipahla     le
                       sakuyitjhuba.                                                          (1)

          1.2.2        Indlela ekukanjelwe ngayo ikhombisa bona isitolwesi sibhodwe
                       mimizi/ Kubonakala indlu eqadi kwesitolwesi.                           (1)

          1.2.3        Ubungozi obungehlela umntwana obhejulweko lo kukobana unina
                       nakungenzeka akhutjhwe aduleke phasi umntwana lo angalimala
                       kabuhlungu/Nakungenzeka amapholisa athi athela unina lo
                       ngesililisanyeembezi umntwana lo angalimala/Nakungenzeka bona
                       amapholisa athi adumuza unina lo ngekule yeraba kungenzeka
                       kudumuzeke nomntwana lo.                                              (2)

          1.2.4        Okungenziwa     nguRhulumende     kukobana      athathe    imali
                       ayisebenzisela    ukulilisa  abosomabubulo       abathintekileko
                       nayisebenzisela ukuthengela umphakathi iimpakana zokudla
                       avulele abantu amathuba wemisebenzi khona kuzakuphunguka
                       indlala engunobangela wesenzo sabantu abasesithombeni
                       sesi-3. 
                       (Umfundi     angayibeka     ngeyakhe    indlela     ezwakalako          (2)
                       izakwamukelwa.)

          1.2.5        (a)    Umphakathi uzokuthi nawutlhoga isizo lamapholisa
                              angakghoni ukufika ngesikhathi ngombana anganazo
                              iinkoloyi ezaneleko.                                            (1)
                       (b)    URhulumende         kuzokutlhogeka/uzokukateleleka    bona
                              akhuphe enye imali godu ayokuthenga enye ikoloyi
                              ezokujamiselela le ebonakala isitjha esithombenesi. 
                              (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako
                              izakwamukelwa.)                                                  (1)

          1.2.6        -     Kungakghonakala    nange   abadosiphambili bemitjhagalo
                             ehlelweko nabangaqinisekisa bona balawula abatjhagali
                             ngendlela enokuziphatha okuhle kungabi khona okuphuma
                             emnqopheni wokutjhagala kwabo.

                       -  Angekhe kwakghonakala ngombana kubudisi ukulawula iwoma
                          labantu abatjhagalako ngombana inengi labo lisuke lingakezi
                          ngomnqopho womtjhagalo kodwana lisuke lize ngomnqopho
                          wokuzokuphetha iimfuneko zalo/Hlangana nabatjhagali kusuke
                          kukhona abanye abantu ababahloyileko, njeke basuke
                          bazibandakanya      emitjhagalweni   ngehloso     yokufuna
                          ukuyokonela abantu labo ipahlabo. 
                       (Umfundi    angayibeka      ngeyakhe    indlela   ezwakalako
                       izakwamukelwa.)                                                         (2)

                                                                IMITLOMELO YESIGABA A:         30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   6                         DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Isigaba esisirhunyezo
Hlala uvule amehlo lapha ukhamba ukhona. Umuntu wengubo akangakhambi yedwa
endleleni ethulileko. Nakukhona okusolako thatha igadango lokuzivikela msinya. Lokha
nakukhona okusolako balekela emakhiweni onabantu oseduze. Ungathembi nanyana
yini oyitjelwa mumuntu ongamaziko. Ungathembi abantu abafuna ukuba bangani
bakho eenkundleni zokuthintana. Hlala uphethe irhasi elilisa iinyembezi ukwenzela
ukuzivikela nakungaba nomuntu olinga ukukuthumba. Yiba nabantu abathathu
abakghona ukukubona nge-GPS bona ukuphi.
                                                                Inani lamagama=58
Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
        abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
      IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI                    AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
A.   'Kuqakathekile      bona   nawumumuntu 1. Hlala uvule amehlo lapha ukhamba
     uhlale utjhejile ngaso soke isikhathi lapha    khona.
     ukhamba khona.'
B.   'Nawumumuntu         wengubo      balekela 2. Umuntu wengubo akangakhambi
     ukukhamba wedwa endleleni, khulukhulu          yedwa endleleni ethulileko.
     ethulileko nengaphithizeliko.'

C.   'Nangabe kukhona okusolisako thatha 3.                 Nakukhona okubilayelako thatha
     amagadango wokuzivikela ngokurhaba.'                   igadango lokuzivikela msinya.

D.   'Nakukhona        okusolako      balekela         4.   Lokha nakukhona okubilayelako
     kunanyana        ngimuphi       umakhiwo               balekela  emakhiweni   onabantu
     onabantu oseduze nawe.'                                oseduze.
E.   'Akukafaneli bona uthembe abantu lula,            5.   Ungathembi nanyana yini oyitjelwa
     khulukhulu ococa nabo eenkundleni                      mumuntu ongamaziko.
     zokuthintana nalabo obonana nabo
     bunqopha.'
F.   'Sebenzisa     iinkundla     zokuthintana         6.   Ungathembi abantu abafuna ukuba
     ngokuhlakanipha ukwenzela ukulemuka                    bangani       bakho  eenkundleni
     abantu      abazokulandela       bazenze               zokuthintana.
     abangani bakho ngemva kokubona
     isithombe    nemininingwana       ethileko
     ngawe       kanti     ukube        bafuna
     ukukuthumba.'
G.   'Kuqakathekile ukuhlala ulindele okhunye          7.   Hlala uphethe irhasi elilisa
     nokhunye okumbi okungakwehlela, njeke                  iinyembezi ukwenzela ukuzivikela
     hlala uphethe irhasi elilisa iinyembezi                nakungaba nomuntu olinga
     ukuze ukghone ukulwisana nanyana
                                                            ukukuthumba.
     ngubani        okuzela         nemikhuba
     engazwisisekiko.'

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   7                          DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

H    'Vumela      abangani/iinini    zakho 8.                Yiba nabantu/ abangani abakghona
     okungasenani ezintathu ozithembako                      ukukubona nge-GPS bona
     ukobana zikghone ukukubona bona                         ukuphi/Tjela abangani bakho bona
     ukuphi    ngaso      soke    isikhathi
                                                             uyakuphi ngaso soke isikhathi.
     ngokusebenzisa i-GPS.'

Amaphuzu ali-7 kangehla.                               Inani lamagama asetjenzisweko =58

IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA.

Ukutshwaywa      kwesirhunyezo   kudzimelele                   ekuvezweni      kwamaphuzu
aqakathekileko ngokufunwa mbuzo.

Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela:

   Ukwabiwa kwemitlomelo:
    o  7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
       eliqakathekileko)
    o  3 imitlomelo yelimi
    o  Inani loke: 10

   Ukwabiwa  kwemitlomelo                yelimi     lokha     ohlolwako     nakasebenzise
    amagamakhe.

    o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1
    o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2
    o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3

   Ukwabiwa kwemitlomelo                 yelimi    lokha    ohlolwako      angakasebenzisi
    amagamakhe.

    o 6–7 yemidzubhulo: akunamtlomelo-0
    o 4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1
    o 2–3 yemidzubhulo: nikela imitlomelo emi-2

TJHEJA:

   Ukubala amagama:
    o   Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
    o   Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhange atjengise inani
        lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
        akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
        emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
    o   Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
        akukameli zijeziswe.

                                                                IMITLOMELO YESIGABA B:           10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   8                   DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

Ukutshwaya ISIGABA C

     Ukupeleda:

      o   Iimpendulo     ezifuna   igama  linye     kumele   zitlonyeliswe nanyana
          kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kokobana iphoso itjhugulula okutjhiwo
          ligamelo/ihlathululo yegamelo.
      o   Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungakapeledeki kuhle akujeziswe
          nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
      o   Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
          (ungci).

     Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
      ezeleko/njengokutjho komyalo.
     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

3.1       Yipambosi yokwenziwa.                                                          (1)

3.2       -   Umtlami wesikhangiswesi utlole amagama amumongo womkhiqhizo lo
              ngamagama           amakhulu/ngamagabhadlhela        ngomnqopho
              wokudosa/wokurogela abathengi.                                             (1)
          -   Umtlami      wesikhangiswesi    utlole  amagama       amibandela
              ngamaledere/ngamagama        amancani   ngomnqopho     wokobana
              abathengi bangayilemuki msinyana nofana bangabaleki.                       (1)
          -   Umtlami wesikhangiswesi utlole igama elithi; 'Dettol' butjhigama
              ngomnqopho wokulemukisa abathengi bonyana kuligama lesiNgisi
              elisetjenziswe hlangana namagama wesiNdebele.                              (1)

3.3       Magama athi: 'Nakungenzeka umkhiqhizo lo ukuphunyule izandla nofana
          abentwana bayisele bakwa-Dettol abakazukuthweswa umlandu.’                     (1)

3.4       - Angazuza ukuhlala athabile/ajabulile.                                        (1)
          - Angazuza ukuhlala avikelekile/aphephile emagqiwaneni. 
          - Angazuza ukuhlala anobuso obuhle nobutjhelelako. 
          (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                                (1)

3.5       Iinkomo zakababa zife zoke sekusele yinye tere. 
          (Umfundi angazitlamela wakhe umutjho asebenzise isenzukuthi u-‘tere’
          uzakwamukelwa.)                                                                 (1)

3.6       Mbono, zikhona nezinye iimbulalimagqiwana ezitlolwe bona zibulala               (2)
          amagqiwana ngamaphesende ama-99,9 ezinjenge-Jik, i-Lifebuoy nezinye.          [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   9                       DBE/Novemba 2022
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1       -  Ubonakala anebala lokubetjhwa elihlweni lakhe/ilihlo lakhe livuvukile.          (1)
          -  Umkhonwakhe ubotjhiwe ngeembanditjhi/ufakwe isamende nekuhlathulula
             bona kungenzeka uphukile. 
          - Ubuso bakhe buneembhanditjhi nokutjho bona uvale ngazo amanceba. 
          (ZIMBILI iimpendulo kezingehla).                                                    (1)
4.2       Ngongumnini/ubunikazi.                                                             (1)
4.3       Jabu ungakhohlwa bona ngimi ihloko yomuzi lowa/lowaya.                             (1)
4.4       C/elithatha ihlangothi.                                                           (2)
4.5       Ubujamo behlalisano emndenini lo abusibuhle ngombana ubaba lo ubonakala
          atlhorisa umma nomntwana lo/umndenakhe. 
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa.)                     (2)
4.6       -  Ngokubona kwami uRhulumende wenarha wenza ngokwaneleko
             ukulwisana nobujamobu ngombana qobe kumnyaka amalanga nakama-25
             ngenyanga kaSinyikhaba ukufika amalanga nakali-10 ngenyanga
             kaNobayeni kunejima elikhozelelwako eliyelelisa umphakathi ukulisa
             ukutlhorisa abomma nabentwana.
          - Ngokubona kwami ngingathi uRhulumende akenzi ngokwaneleko
             ukulwisana nobujamobu ngombana ukuyelelisa kwaphela kodwana
             kungabi nesigwebo esiqinileko kilabo abaragela phambili nokwenza
             isenzwesi kufana nokuhlala. 
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa.)                     (2)
                                                                                              [10]
UMBUZO 5
5.1       Libizosenzo/Libizombala.                                                           (1)
5.2       Emva kwesikhatjhana angene umnakwabo kaGijimani.                                   (1)
5.3       Usendleleni yesenzo eyamileko/esamileko.                                           (1)
5.4       Akhe ubize bakwadadwethu bangise emtholapilo hle!                                  (1)
5.5       Isifaniso/Isimanyaniso.                                                            (1)
5.6       UBadanile aphume aphethe ikesi aye ngephunyaneni/ngekhwitjhini.                    (1)
5.7       Isikhitjhana ebengisembethe akusiso/akusingiso esenze bona ngitjhe
          kangaka/Isikhitjhana ebengisembethe ngiso esenze bona ngingatjhi                    (1)
          kangaka. 
5.8       'Baba-ke! Khona bengithi ngenzani?'                                                (1)
5.9       UBadanile ukhulume ngehliziyo watjho bona akhe abuzwe naye ubuhlungu
          ahlale amzwisa bona/UBadanile akhulume ngehliziyo athi akhe abuzwe naye
          ubuhlungu ahlala amzwisa bona/UBadanile ukhulume ngehliziyo wathi akhe
          ezwe naye ubuhlungu ahlala amzwisa bona.                                          (2)
                                                                                              [10]
                                                                IMITLOMELO YESIGABA C:        30
                                                                            INANI LOKE:       70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2022-mg/518e5679-808e-459d-bfd2-fd32f16bfcf9) — isiNdebele HL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023-mg/a0f81bee-17cb-40bc-b127-276e1f7e03d0) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021-mg/395ec0a7-47a9-4a5b-b427-6643d45c0e1d) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018-final-memo/66b8ad3a-eda8-42ea-8908-7c74059cd11c) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2017-memo/3247f8fc-a3d7-4dd8-9eb6-e0c73d0216b6) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2022/184e6663-fa0a-4fb9-844b-1d1de7b2b3a7) — isiNdebele HL · QP · 2022 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
