# isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023-mg/a0f81bee-17cb-40bc-b127-276e1f7e03d0
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023-mg/a0f81bee-17cb-40bc-b127-276e1f7e03d0)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023/4479801b-83ae-4d95-803c-66604f7ba1a4) — QP · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2023

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 70

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-11.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   2                   DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

 UMBUZO 1

 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa

     Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
      zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
      okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).

     Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle kwalelo
      elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha       umqondo,
      ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi lisetjenziswe
      etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokho kuzokwamukelwa.

     Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
      IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
      ukusekelwa kwependulo kwaphela.

     Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
      IQINISO/UMBONO.

     Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
      woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.

     Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
      tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.

     Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande.

     Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
      elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   3                       DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 1.1        1.1.1       Sisebenzi esingasingutitjhere.                                        (1)

            1.1.2       Yi-Maslow''s Hierarchy of Needs.                                      (1)

            1.1.3       -   Kwenza bona abafundi bakhuthalele ukuya eenkolweni
                            ngombana bayazi bona baya endaweni lapha bavikeleke
                            khona.                                                            (1)
                        -   Kusiza abafundi nabotitjhere bona bafunde bebafundise
                            ngokutjhaphuluka nangokuthaba/Kwenza kube lula bona
                            abafundi baphumelele eemfundweni zabo.                            (1)

            1.1.4       -  Kuqinisekisa bona iinkolo ziyakantjelwa.                           (1)
                        -  Iinkolo ziba namasango alodlhelwako. /
                        -  Emasangweni wesikolo kuba nabonogada abamukela abafundi
                           nabangenako ekuseni ngomnqopho wokuqinisekisa bona
                           abangeni nezinto eziyingozi ezifana neendakamizwa nofana
                           iinkhali. /
                        - Kusebenzisana nomNyango wezokuPhepha nokuVikeleka
                           ngokobana kesinye nesinye isikolo kuba namapholisa asilusako
                           ukwenzela ukulwisana nobulelesi obungahle bube khona
                           esikolweneso. 
                        (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                       (1)

            1.1.5       -  UmKhandlu oLawula isiKolo kufanele uqinisekise bona iindlwana
                           zokuzithuma ziba sebujameni obulungele ukusetjenziswa,
                           azinabungozi ebafundini nakibotitjhere njengokuthi zibe
                           nemigodi evulekileko nengenza bona bawele ngaphakathi. 
                        - UmKhandlu oLawula isiKolo kufanele wenze isiqiniseko                 (1)
                           sokobana iindlwanezi zihlala zihlwengekile ngaso soke isikhathi.
                           /
                        - Esinye nesinye isikolo ngokusizana nomKhandlu oLawula
                           isiKolweso    kufanele    sithathe   amagadango       aqinileko
                           ekulwisaneni nomukghwa wokubhenywa kweendakamizwa
                           ngeendlwaneni zokuzithuma ngombana abafundi ababhemako
                           ababeki amaphilo wabo kwaphela engozini kodwana balimaza
                           newabanye abafundi. 
                        (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                       (1)

            1.1.6       Ngicabanga bona isizathu esenza bona amapholisa akhambe
                        nezinja nakayokusetjha eenkolweni asuke enzelela bona izinjezi
                        zikghone ukunukelela izinto ezingafunekiko/Amapholisa enzelela
                        bona izinjezi zikghone ukufika nalapha amapholisa angekhe
                        akghona ukufika khona nakazisetjhela wona awodwa/Amapholisa
                        enzelela bona izinjezi zikghone ukugijimisa bezibambe abafundi
                        abangahle balinge ukubaleka ngombana baphethe iindakamizwa
                        neenkhali.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                      (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   4                     DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

            1.1.7       -   Ngicabanga bona iinkhali neendakamizwa ezivamise ukutholwa
                            mapholisa ebafundini nakabasetjhako zisuke zingene esikolweni
                            ngokobana abafundi bazamukele efensini/edradeni ebantwini
                            abasuke bajame ngaphandle kwesikolo.                            (1)

                        -  Ngicabanga bona iinkhali neendakamizwa ezivamise ukutholwa
                           mapholisa ebafundini nakabasetjhako zisuke zingene
                           ngokobana abafundi vane baziphosele ngaphakathi kwamabala
                           wesikolo lokha nabasese ngaphandle bese nabaqeda ukungena
                           bayozithatha lapho baziphosele khona/Zisuke zingene
                           esikolweni ngokobana abafundi bazifihle emizimbenabo lapho
                           zingeze      zibonakale     khona      lokha    nabangena
                           emasangweni/Ezinye zeendakamizwa ezifana nesangu zisuke
                           zingene ngokudla okunjengamakuke abhagwe ngayo/Abanye
                           abafundi     basuke     bathusele    abonogada    ngokuthi
                           nabangabavumeli bona bangene nazo bazobathola ngaphandle
                           bese bangena nazo ngobunjalo.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                    (1)

            1.1.8       Okungaba mnqopho womNyango wezamaPhilo wokuyelelisa
                        abotitjhere kobana banganikeli abafundi abagulela eenkolweni
                        imitjhoga kubavikela bona bangathweswa umlandu nakungenzeka
                        imitjhoga leyo igulise abafundabo ukuya phambili nofana
                        ibabulale.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                    (2)

            1.1.9       -  Liqiniso, abotitjhere baba babelethi lokha abentwanaba
                           nabaseenkolweni ngombana ngaphandle kokubafundisa
                           bayaqinisekisa bona bathola ivikeleko, ithando netjhejo./
                        - Akusilo iqiniso ngombana kunabanye abotitjhere abadlelezela
                           abafundi ngokomseme ngokubathembisa izinto eziphathekako
                           ezifana nemali, ukudla nezembatho ukuze bavume ukuya nabo
                           emsemeni/Abanye baya nabo emsemeni ngokobana babarogele
                           ngokubathembisa ukubaphasisa.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                    (2)

            1.1.10      -   Lokhu okutjhiwo sitatimende esithi; 'kuthatha isitjhaba soke
                            ukukhulisa umntwana' kwenzeka ngepumelelo emiphakathini
                            yenarha le ngombana omunye nomunye umntwana obelethelwa
                            endaweni ethileko akakhuliswa babelethi bakhe kwaphela
                            kodwana usekelwa ngiwo woke amalunga womphakathi lowo
                            ngokobana     amvikele    ezintweni     eziyingozi    ezifana
                            nokulimala/ukwetjiwa abe amfundise ihlonipho nesimilo esihle.
                            /

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   5                     DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

                        -  Lokhu okutjhiwo sitatimende esithi; 'kuthatha isitjhaba soke
                           ukukhulisa umntwana' akwenzeki ngepumelelo ngombana
                           enarheni le omunye nomunye umuntu uzicabangela yena
                           nabentwabakhe kwaphela ngebanga lokobana izinto sezibiza
                           khulu amalanga la, ngalokho-ke abantu babona kumthwalo
                           ukondla umntwana womunye umuntu/Akwenzeki ngepumelelo
                           ngombana ababelethi abanengi abasafuni bona abentwana
                           babo bakhalinywe ngabanye abantu. 
                                                                                             (2)
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)

            1.1.11      Umbelethi angadlala indima ngokobana aqinisekise bona nangabe
                        umntwanakhe unobulwele obuthileko abikele isikolo ukuze
                        abotitjhere banikele umntwana loyo itjhejo elifaneleko nakudlalwa
                        imidlalo engaba yingozi kuye/Umbelethi angadlala indima
                        ngokobana asize umntwanakhe ukukhetha umdlalo olungele
                        ubujamo bepilwakhe/Umbelethi angathengela umntwanakhe
                        izembatho ezizomvikela emdlalweni azibandakanya kiwo.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                    (2)

 1.2        1.2.1       - Iingidi/Isigidi. /
                        - Imikhwa/Umukhwa. 
                        (Ipendulo EYODWA kezingehla.)                                        (1)

            1.2.2       Esithombeni sesi-2 kubonakala ipholisa lisetjha       iinkhwama
                        zabafundi ngekumbeni yokufundela/ngetlasini.                        (1)

            1.2.3       -   Kukuba banengi khulu kwabo ngekumbeni yokufundela eyodwa
                            nekungababhalelisa ukubona okutlolwe ebhodini nokuzwa
                            utitjhere nakafundisako.                                        (1)
                        - Kuvuleka kwekumba abafundela ngakiyo ngombana lokho
                            kungabenza bona baqale koke okwenzeka ngaphandle bese
                            abasalaleli utitjhere nakafundisako./
                        - Amadeske abahlezi phezu kwawo akabavumeli bona bangatlola
                            boke ngesikhathi esisodwa./
                        - Ikumba abafundela ngakiyo le ibonakala ingabavikeli ebujameni
                            bezulu obuhlukahlukeneko, njengalokha nakunelanga umtjhiso
                            uvele uzifahlele, nakuna izulu livele libanethe, njll. 
                        (ZIMBILI iimpendulo ezikhambisana nobujamo obubonakala
                        esithombeni sesi-3.)                                                 (1)

            1.2.4       Izakhamuzi zingabawa uRhulumende bona azokwakhela
                        abentwababo isikolo esisebujameni obulungele ukufunda
                        nokufundisa/Izakhamuzi zingazwana ngokukhupha inani elithileko
                        lemali ukwenzela bona kulungiswe nofana kwakhiwe isikolweso
                        ngobutjha/Izakhamuzi      zingafaka     iimbawo        zomnikelo
                        emabhizinisini/emabubulweni amakhulu angakghona ukunikela
                        ngemali nofana ngezinto zokwakha iinkumba/amatlasi aphephileko
                        eenkolweni/Izakhamuzi        zingangenela       amaphaliswano
                        ahlukahlukeneko    angakghona     ukuthumbisa     isikolo  imali
                        engasetjenziselwa ukwakha iinkumba/amatlasi aphephileko. 
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                    (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   6                       DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

            1.2.5.      Ngicabanga bona umbelethi ngamunye angenza isiqiniseko
                        sokobana qobe kulilanga ngaphambi kobana umntwanakhe
                        aphume ekhaya       uyamsetjha, asetjhe nesikhwama sakhe
                        seencwadi bese ugcina ngokumphekelela esikolweni ukwenzela
                        ukubona bona endleleni akunazinto azifihle ngayizolo/Ababelethi
                        bangahlala nabentwababo phasi babayelelise ngomphumela
                        omumbi wokobana nabafumaneka banezinto ezingasisemthethweni
                        bayokuba nomlandu lokho kone ikusasa labo nasele bafuna
                        umsebenzi. 
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                     (2)

            1.2.6       -  Ibhorodo elibonakala esithombeni soku-1 liyazisiza iinkolo
                           ukuqinisekisa bona akungenwa nezinto eziyingozi emabaleni
                           wazo ngombana liyelelisa woke umuntu okufaka hlangana
                           nalabo abangaziko ukobana emabaleni wesikolo akungenwa
                           nezinto ezikhonjisweko kiyo. /
                        - Ibhorodo elibonakala esithombeni soku-1 alizisizi iinkolo
                           ukuqinisekisa bona akungenwa nezinto eziyingozi emabaleni
                           wazo ngombana abanye abantu nanyana bayibona bona
                           libayelelisa ngokungafuneki kwezinto eziyingozi eenkolweni
                           bangena      nazo    bazifihlile/ngokuzikhukhuthisa bebafike
                           emabaleni wesikolo bazisebenzisele ukulimaza abafundi
                           nabotitjhere.
                        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                     (2)

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA A:       30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   7                            DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA B: UKURHUNYEZA
 UMBUZO 2
 Isigaba esisirhunyezo

 Khetha ibizelo onekareko kilo/olithandako. Funisisa ngebizelo ozolikhetha ukghone
 ukuba nelwazi elaneleko ngalo. Thatha ibizelo elizokunikela amathuba ahlukahlukeneko
 womsebenzi. Yazi ubunjalo bakho khona uzokukhetha ibizelo elikufaneleko.
 Yenza/khetha ibizelo elibhadelako ukuze uphile ipilo oyifunako noyithandako. Khetha
 ibizelo elinganabungozi. Yenza irhubhululo ngesekelo lezeemali ongalifumana
 nawuyokufundela ibizelo olikhethileko. Tjheja ubude besikhathi sokufundela ibizelo
 lakho.
                                                                 Inani lamagama = 50

 Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako
         ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
        IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI                               AMAPHUZU
                                                                AQAKATHEKILEKO
  1.    Khetha ibizelo olithanda ngehliziywakho            1.   Khetha ibizelo onekareko
        yoke nonetjisakalo ngalo.                               kilo/olithandako.
  2.    Yenza irhubhululo elimayelana nebizelo             2.   Funisisa            ngebizelo
        olifunako     ukwenzela    bona    ukghone              ozolikhetha ukghone ukuba
        ukulizwisisa ngokungeneleleko.                          nelwazi elaneleko ngalo.
  3.    Qinisekisa     bona   ibizelo   olikhethako        3.   Thatha ibizelo elizokunikela
        linamathuba amanengi womsebenzi nasele                  amathuba ahlukahlukeneko
        ufumene iziqu zalo.                                     womsebenzi.
  4.    Zazi bona umumuntu onjani ukuze ukhethe            4.   Yazi ubunjalo bakho khona
        ibizelo elikhambelana nobunjalo bakho.                  uzokukhetha             ibizelo
                                                                elikufaneleko.
  5.    Khetha ibizelo elizokubhadela imali ehle           5.   Landela/khetha
        nezokwanelisa        iimfuneko      zakho,               ibizelo elibhadelako ukuze
        zomndenakho kanye nezinga lepilo ofuna                  uphile      ipilo   oyifunako
        ukuyiphila.                                             noyithandako.
  6.    Ukuphepha kwepilwakho kuqakathekile,               6    Khetha                  ibizelo
        njeke qinisekisa bona ukhetha ibizelo                   elinganabungozi.
        eliphephileko nengeze lafaka ipilwakho
        engozini.
  7.    Funisisa bona akhona amabubulo anikela             7. Yenza irhubhululo ngesekelo
        ngesizo lezeemali lokha nawuyokufundela               lezeemali        ongalifumana
        ibizelo olifunako emaZikweni aPhakemeko               nawuyokufundela         ibizelo
        wezeFundo.                                            olikhethileko.
  8.    Tjheja bona ibizelo olithandakweli lithatha        8. Tjheja     ubude    besikhathi
        isikhathi esingangani ukulifundela.                   sokufundela ibizelo lakho.

 Amaphuzu ali-7 kangehla.                             Inani lamagama asetjenzisweko = 50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   8                          DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA.

 Ukutshwaywa      kwesirhunyezo   kudzimelele                   ekuvezweni      kwamaphuzu
 aqakathekileko ngokufunwa mbuzo.

 Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela:

    Ukwabiwa kwemitlomelo:
     o  7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
        eliqakathekileko)
     o  3 imitlomelo yelimi
     o  Inani loke: 10

    Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe.

     o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
     o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
     o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.

    Ukwabiwa kwemitlomelo                 yelimi    lokha    ohlolwako      angakasebenzisi
     amagamakhe.

     o 6–7 yemidzubhulo: akatlonyeliswa ilimi.
     o 4–5 yemidzubhulo: nikela ubunengi bomtlomelo owo-1 welimi.
     o 2–3 yemidzubhulo: nikela ubunengi bemitlomelo emi-2 yelimi.

 TJHEJA:

     Ukubala amagama:
      o   Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
      o   Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhange atjengise inani
          lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
          akusingilo.
      o   Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
          bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
      o   Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
          akukameli zijeziswe.

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA B:          10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                   9                   DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

 Ukutshwaya ISIGABA C

      Ukupeleda:

       o   Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
           kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kokobana iphoso itjhugulula okutjhiwo
           ligamelo/ihlathululo yegamelo.
       o   Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungakapeledeki kuhle akujeziswe
           nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
       o   Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
           (ungci).

      Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
       ezeleko/njengokutjho komyalo.
      Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
       elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.

 UMBUZO 3: UKURHUMUTJHA ISIKHANGISO

 3.1        -   Amateki/Amanyathelo wokugijima.                                          (1)
            -   Iwatjhi.                                                                 (1)

 3.2        Kuthengiselwa abantu abaphethe ubufakazi bokobana babagijimi
            bamaphaliswano kwaphela/Kuthengiselwa abanamakarada kwaphela.                (1)

 3.3        D/lokubandlulula.                                                            (1)

 3.4        Isizathu sokutloleka butjhigama kwamagama la kungombana kumagama
            angasiwo wesiNdebele asetjenziswe hlangana namagama wesiNdebele.            (2)

 3.5        Imikhiqizo ekhangiswe esikhangisweni esingehlesi           iyakhambelana
            neensetjenziswa zabagijimi ngombana kanengi abantu abagijimako bambatha
            amateki babophe nomhlobo lo wewatjhi ukwenzela bona bakghone ukuqala
            isikhathi, ibanga abaligijimileko nokubetha kwehliziyo.
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                             (2)

 3.6        -   Isikolodo. /
            -   Ikarada. 
            (YINYE ipendulo kezingehla.)                                                  (1)

 3.7        Ukudiselwa ziinyawo – kufika endaweni muva sele kuphelile.
            USolani bamtjelile bona naye afike azokukhetha izambatho ezingamlingana
            kilezo ezitjhiywe nguyisemkhulu, wadiselwa ziinyawo. 
            (Yamukela neminye imitjho engavezwa bafundi ikani nakuvela isitjhwesi.)       (1)
                                                                                          [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                  10                     DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 UMBUZO 4: UKURHUMUTJHA IKHATHUNI

 4.1        - Likhandlela elikhanyako/elivuthako.                                          (1)
            - Yitotjhi ekhanyisweko. /
            - Lilerhe elicimileko. 
            (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.)                                                (1)

 4.2        Yimalikazi enengi esele bazoyibhadelela igezi abayibona ephepheni
            eliphethwe ngubaba lo/Okhunye okubararako kukhuphuka kwegezi godu
            inyanga ezako.                                                                 (1)

 4.3        Isisetjenziswa esiphethwe ngumma lo nange asitjhiya sisodwa sikhanya
            singagcina sitjhisa indlu yoke okufaka hlangana ipahla nabantu
            abangaphakathi.                                                                (1)

 4.4        Ngicabanga bona ebegade kungenziwa babantu abavezwe ekhathunini
            engehla le ukujamiselela igezi ehlala icinywa kufaka ama-solar panels nofana
            ijenereyitha ekuziinsetjenziswa ezikghona ukukhiqiza igezi. 
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                               (2)

 4.5        Ngokubona kwami lokhu kuzowuthinta kumbi umndeni lo ngombana angeze
            usakghona ukuyithenga nasele ikhuphukile bewube nemali yokuthenga ezinye
            iimfuneko ozitlhogako njengombana kubabantu abangasebenziko nje. 
            (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.)                               (2)

 4.6        Kkz.                                                                           (1)

 4.7        Abomma bayokulaphisa ubaba enyangeni ngombana unesifo sokuwa. 
            (Umfundi angazakhela wakhe umutjho ikani nakatjhugulule igama elithi
            inyanga laba ngundaweni/isandiso sendawo.)                                      (1)
                                                                                            [10]

 UMBUZO 5

 5.1        Umhlophe.                                                                      (1)

 5.2        Limumethe isabizwana sokukhomba/sokukhomba eduze.                              (1)

 5.3        UNaNtuli naye ngokwakhe bekatjho bona umrharidzwenakhe/umrharidzweni
            semumuntu wekosi.                                                              (1)

 5.4        Yipambosi yokwenzela.                                                          (1)

 5.5        Usakhuluma khulu ngeendaba zeemsebenzini nanyana asekhaya .                    (1)

 5.6        Bengeze angena ihlatjhana/ihlathi/ehlathini ayokufuna utjani.                  (1)

 5.7        Ukhuluma angakajami ngeenyawo. 
            (Umfundi olandule isenzo esithi; ‘ukhuluma’ nomfundi olandule izenzo zombili
            akangatlonyeliswa.)                                                             (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                  11                       DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 5.8      Indlu yegagu iyanethela – umuntu ozenza kwangathi wazi khulu izinto zakhe
          zivama ukungazisi.
          UMbulawa nakahlangana nabantu akazikhohlwa ahlakaniphile kodwana
          nakungimi vane sengimqale ngitjho bona indlu yegagu iyanethela.
          (Yamukela neminye imitjho engavezwa bafundi ikani nakuvela isagesi.)                (2)
                                                                                              [10]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA C:       30
                                                                             INANI LOKE:      70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2023-mg/c5c0465e-5e4b-447c-a78d-5dc101ca36e5) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023-mg/1714b0dc-91a5-466c-ad68-5576f7ffeaec) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023-mg/059d850a-eeeb-42a1-9f47-877595d183f9) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022-mg/0558a541-d7c5-4423-bb17-a52385ac7b15) — isiNdebele HL · Memo · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021-mg/395ec0a7-47a9-4a5b-b427-6643d45c0e1d) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018-final-memo/66b8ad3a-eda8-42ea-8908-7c74059cd11c) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
