# isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2023, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023/4479801b-83ae-4d95-803c-66604f7ba1a4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023/4479801b-83ae-4d95-803c-66604f7ba1a4)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isindebele. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023-mg/a0f81bee-17cb-40bc-b127-276e1f7e03d0) — Memo · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                                1
                                                2
                                         1 GRAAD
                                             3   12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                            ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)

                                        NOVEMBA 2023

IMITLOMELO: 70

ISIKHATHI: Ama-iri ama-2

                                    Iphepheli linamakhasi ali-14.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                2                            DBE/Novemba 2023
                                               NSC

YELELA

1.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.

          ISIGABA A:         Ukufunda nokuzwisisa                               (30)
          ISIGABA B:         Ukurhunyeza                                        (10)
          ISIGABA C:         Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi      (30)

2.        Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.

3.        Phendula YOKE imibuzo.

4.        Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.

5.        Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.

6.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

7.        Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.

8.        Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
          ezwakalako.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-50
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-30
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-40

10.       Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           3                          DBE/Novemba 2023
                                          NSC

ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA

UMBUZO 1

Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.

1.1       Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI A

                      UKUPHEPHA EENKOLWENI ZENARHA YESEWULA AFRIKA

          1      Ukuphepha eenkolweni livikeleko elifanele libe khona ngaso soke
                 isikhathi ukwenzela bona woke umuntu ozifumana asemabaleni
                 wesikolo, okufaka hlangana umntwana, utitjhere nesisebenzi
                 esingasingutitjhere amaphilwabo angabi sengozini. Ababelethi
                 batjhaphulula iinhliziyo zabo nabathumela abentwababo ngeenkolweni 5
                 ngombana bayazi bona babathumela eendaweni eziphephileko.
                 Umbuzo omkhulu ngothi; 'Ingabe zoke iinkolo ziphephile na?'

          2      Ngokuya kwethiyori ebizwa ngokobana yi-Maslow's Hierarchy of Needs,
                 ukuphepha kusifuneko esisisekelo epilweni yomuntu nekufanele
                 sihlangatjezwe ngaphambi kobana kungenziwa ezinye izinto 10
                 ekuhlangenwe ngazo eendaweni ezihlukahlukeneko. Neenkolweni
                 kulindeleke bona kube njalo, ngaphambi kobana abafundi bathome
                 ukufunda, kufanele bazizwe baphephile. Ukuphepha kwabafundi
                 ngeenkolweni kuqakatheke khulu ngombana kunomthelela omuhle
                 efundweni yabo. Kokuthoma, kwenza bona abafundi bakhuthalele ukuya 15
                 eenkolweni ngombana bayazi bona baya endaweni lapha bavikeleke
                 khona. Kwesibili, ukuphepha ngeenkolweni kusiza abafundi nabotitjhere
                 bona bafunde bebafundise ngokutjhaphuluka nangokuthaba bese lokho
                 kwenza kube lula bona abafundi baphumelele eemfundweni zabo.

          3      UmNyango wezeFundo esiSekelo wenza ngakho koke okusemandleni 20
                 wawo ukuqinisekisa bona iinkolo ziba ziindawo eziphephileko ngombana
                 yoke into eyenzeka eenkolweni ithinta amaphilo wabafundi nabotitjhere
                 bunqopha. UmNyango lo uthoma ngokuqinisekisa bona iinkolo
                 ziyakantjelwa bezibe namasango alodlhelwako. Lokhu ukwenzela bona
                 kube nelawulo lawo woke umuntu ongenako nophumako bekutjhejwe 25
                 nezinto ekungenwa nekuphunywa nazo emabaleni wesikolo.
                 Emasangweni wesikolo kuba nabonogada abamukela abafundi
                 nabangenako ekuseni ngomnqopho wokuqinisekisa bona abangeni
                 nezinto eziyingozi ezifana neendakamizwa nofana iinkhali.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             4                          DBE/Novemba 2023
                                            NSC

          4      Okhunye okwenziwa mNyango wezeFundo esiSekelo ukuqinisekisa 30
                 ukuphepha ngeenkolweni kusebenzisana nomNyango wezokuPhepha
                 nokuVikeleka ngokobana kesinye nesinye isikolo kuba namapholisa
                 asilusako ukwenzela ukulwisana nobulelesi obungahle bube khona
                 esikolweneso. Kezinye iinkhathi amapholisa la avele atheleke
                 kungakalindelwa azokusetjha boke abafundi. Umnqopho wejimeli 35
                 kusuke kukuqinisekisa bona abafundi balahla umukghwa wokungena
                 eenkolweni nezinto ezifana neendakamizwa neenkhali ezisuke zibe
                 yingozi emaphilweni wabanye abafundi nakibotitjhere.

          5      Ngaphandle komzamo owenziwa mNyango wezeFundo esiSekelo
                 ukuqinisekisa bona abafundi bayaphepha ngeenkolweni, abotitjhere 40
                 nabo kufanele babe nendima abayidlalako. Bafanele baqinisekise bona
                 abafundi bayahloniphana ukwenzela bona kungabi nommoya wokulwa
                 hlangana nabo. Kufanele baqinisekise nokobana ngeenkumbeni
                 zokufundela kuhlala kuhlwengekile ukuze abafundi bahlale baphilile
                 ngaso soke isikhathi, kungabi namalwele abatheleleka ngawo. Okhunye 45
                 kukobana baqinisekise bona abafundi bayalawuleka ngeenkumbeni
                 zokufundela ukwenzela bona bakghone ukubonelela ukuphepha
                 komunye nomunye umfundi ngekumbeni leyo.

          6      Indima edlawa mKhandlu oLawula isiKolo ekuqinisekiseni ukuphepha
                 ngeenkolweni kukwenza isiqiniseko sokobana iindlwana zokuzithuma 50
                 ziba sebujameni obulungele ukusetjenziswa, azinabungozi ebafundini
                 nakibotitjhere njengokuthi zibe nemigodi evulekileko nengenza bona
                 bawele ngaphakathi. Okhunye okwenziwa mkhandlu lo kuqinisekisa
                 bona iindlwanezi zihlala zihlwengekile ngaso soke isikhathi. Esinye
                 nesinye isikolo ngokusizana nomKhandlu oLawula isiKolweso kufanele 55
                 sithathe amagadango aqinileko ekulwisaneni nomukghwa wokubhenywa
                 kweendakamizwa ngeendlwaneni zokuzithuma ngombana abafundi
                 ababhemako ababeki amaphilo wabo kwaphela engozini kodwana
                 balimaza newabanye abafundi.

          7      Ukudla okuphekelwa abafundi nalokho okuthengiswa ngeenkolweni 60
                 kuyakuthinta ukuphepha kwabo. Ngomnyaka wee-2021 enyangeni
                 kaNtaka kesinye seenkolo zeTshwane, eWinterveld, kwaba nabafundi
                 abama-203 abagulela esikolweni ngebanga lokudla ukudla okunetjhefu.
                 Ngalokho-ke umKhandlu oLawula isiKolo kufanele uqinisekise bona
                 abantu abaqatjhelwa ukuphekela abafundi nalabo abavunyelwe 65
                 ukuthengisa ukudla ngeenkolweni kuba babelethi abanabentwana
                 abafunda esikolweneso ukuze        batjheje indaba yokuphepha
                 kwabentwababo.

          8      Okhunye okwenziwako kuqinisekisa bona isikolo siba nekamurwana
                 elisetjenziselwa ukunikela abafundi abagulako itjhejo ukuze bangaguleli 70
                 hlangana nabanye. Nanyana kunjalo, umNyango wezamaPhilo uyelelisa
                 bona labo abagulela eenkolweni banganikelwa imitjhoga. Kunalokho
                 kuthintwe ababelethi nofana abatlhogomeli babo msinyana ukuze
                 bafunyanelwe isizo elirhabako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              5                                DBE/Novemba 2023
                                             NSC

          9       Imidlalo edlalwa bafundi ngeenkolweni efana nomdlalo webholo 75
                  erarhwako, ibholo yezandla nokugijima abafundi abazibandakanya kiyo
                  ivamise ukuba yingozi lokha abotitjhere nabanganikeli abafundi itjhejo
                  ngeenkhathi zokuzibandula. Kufanele abafundi babe ngaphasi kwetjhejo
                  labotitjhere nabaya ematatawini bayozibandula nalokha nabayokudlala
                  imidlalo le nezinye iinkolo.                                           80

          10      UmNyango weFundo esiSekelo ukhuthaza woke umphakathi weSewula
                  Afrika ukobana uthathele indaba yokuphepha eenkolweni ehloko,
                  kungabi msebenzi wabotitjhere nomNyango lo kwaphela ngombana
                  kuthatha isitjhaba soke ukukhulisa umntwana.
                                            [Ithethwe ku-inthanethe yatjhugululelwa esiNdebeleni]

          1.1.1        Ngaphandle kwabentwana besikolo nabotitjhere tlola omunye
                       umuntu naye otlhoga ivikeleko esikolweni njengokutjho kwesigaba
                       soku-1 setheksthi engehla le.                                                 (1)

          1.1.2        Tlola ibizo lethiyori eqalelele ukuphepha kwabantu eendaweni
                       abahlanganela kizo ekhulunyiswa esigabeni sesi-2 setheksthi
                       engehla le.                                                                   (1)

          1.1.3        Tlola imithelela emihle EMIBILI ekuthiwa ingalethwa kulokha
                       abafundi nabaphephileko eenkolweni abafunda kizo ngokutjho
                       kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le.                                       (2)

          1.1.4        Rhunyeza iindlela EZIMBILI ekuthiwa zenziwa mNyango
                       wezeFundo esiSekelo ukuqinisekisa bona iinkolo ziba ziindawo
                       eziphephileko ngokutjho kwesigaba sesi-3 nesesi-4 zetheksthi
                       engehla le.                                                                   (2)

          1.1.5        Ngokutjho kwesigaba sesi-6 setheksthi engehla le kuthiwa ngikuphi
                       okufanele kwenziwe mKhandlu oLawula isiKolo ukuqinisekisa bona
                       iindlwana zokuzithuma zihlala ziphephile ngaso soke isikhathi?
                       Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                                           (2)

          1.1.6        Kanengi amapholisa navane aphume ijima lokuyokusetjha
                       eenkolweni avame ukukhamba nezinja. Ucabanga bona kusuke
                       kuyini isizathu salokho? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                 (2)

          1.1.7        Ucabanga bona iinkhali neendakamizwa ezivamise ukutholwa
                       mapholisa ebafundini lokha nakabasetjhako zisuke zingene njani
                       emasangweni wesikolo esinabonogada abakhandela bona izinto
                       ezinjengalezo zingangeni? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI.                 (2)

          1.1.8        Hlathulula ngephuzu ELILODWA okungaba mnqopho womNyango
                       wezamaPhilo wokuyelelisa abotitjhere bona abafundi abagulela
                       eenkolweni banganikelwa imitjhoga, kunalokho bababizele
                       ababelethi babo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1              6                          DBE/Novemba 2023
                                             NSC

          1.1.9        Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
                       IQINISO bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.

                       Boke abotitjhere badlala indimabo yokuba babelethi besibili
                       babentwana ababafundisako ngeenkolweni.                               (2)

          1.1.10       Tshwaya ngelihlo elibukhali ipumelelo yokwenzeka kwalokhu
                       okutjhiwo sitatimende esithi; 'kuthatha isitjhaba soke ukukhulisa
                       umntwana' emiphakathini yenarha le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
                       ELILODWA.                                                             (2)

          1.1.11       Coca ngendima engadlalwa mbelethi ukuqinisekisa bona
                       umntwanakhe uyaphepha lokha nakazibandakanya emidlalweni
                       ehlukahlukeneko edlalwa esikolweni afunda kiso. Ipendulwakho
                       ayibe liphuzu ELILODWA.                                               (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           7                           DBE/Novemba 2023
                                          NSC

1.2       Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

          ITHEKSTHI B

                        ISITHOMBE 1                       ISITHOMBE 2

                                        ISITHOMBE 3

                                                          [Zithethwe ku-www.images.com]

          1.2.1 Tlola isikhali ESISODWA ekuthiwa asingeni esikolweni kezivezwe
                esithombeni soku-1.                                                         (1)

          1.2.2 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okubonakala kusenzeka esithombeni
                sesi-2 kezingehlezi.                                                        (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1          8                         DBE/Novemba 2023
                                         NSC

          1.2.3 Hlathulula ubujamo obubonakala esithombeni sesi-3 obungenza bona
                abafundaba bangafundi ngepumelelo. Ipendulwakho ayibe maphuzu
                AMABILI.                                                               (2)

          1.2.4 Ngokuyelela ubujamo obubonakala esithombeni sesi-3 kezingehla,
                ucabanga bona ngikuphi okungenziwa zizakhamuzi ukuqinisekisa
                bona    abentwababo    bafundela    ngaphakathi    kweenkumba
                eziphephileko  ngeenkolweni?    Ipendulwakho    ayibe   liphuzu
                ELILODWA.                                                              (2)

          1.2.5 Nasiyelela okutjhiwo sigaba sesi-4 setheksthi eku-1.1 nalokho
                okwenzeka esithombeni sesi-2 setheksthi eku-1.2, kuyabonakala bona
                uRhulumende uyalinga bona iinkolo zibe ziindawo eziphephileko
                kodwana akakufikeleli ngokwaneleko lokho. Ucabanga bona ngiyiphi
                indima engadlalwa mbelethi ngamunye ukusizana noRhulumende
                ekufikeleleni umnqopho wejimeli ngokupheleleko? Ipendulwakho ayibe
                liphuzu ELILODWA.                                                      (2)

          1.2.6 Ngokwazi kwakho ingabe ibhorodo ebonakala esithombeni soku-1
                iyazisiza nofana ayizisizi iinkolo ukuqinisekisa bona akungenwa
                nezinto eziyingozi emabaleni wazo? Sekela ipendulwakho ngephuzu
                ELILODWA.                                                              (2)

                                                      IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1         9                          DBE/Novemba 2023
                                        NSC

 ISIGABA B: UKURHUNYEZA

 UMBUZO 2

 Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uyirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe
 yona.

 IMIYALO:

 1.       Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze izinto
          ekufanele uzitjheje nawukhetha ibizelo.
 2.       Rhunyeza ngendima eyodwa emumethe amaphuzu alikhomba.
 3.       Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi.
 4.       Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.

ITHEKSTHI C

                IZINTO EKUFANELE UZITJHEJE NAWUKHETHA IBIZELO

 Akukholweki bona kwakhe kwaba nesikhathi lapha umuntu wayengazikhetheli ibizelo
 alifunako bekufike lapha azifumana sele enza umsebenzi othileko angawuthandiko
 epilwenakhe. Isizathu salokho kwakukukobana abantu bebakateleleka ukusebenza
 nanyana kungimuphi umsebenzi ukuze bakghone ukuzondla bona nemindenabo.
 Koke lokho sekwatjhuguluka ngombana esikhathini sanje ukukhetha ibizelo
 sekuqakatheke pheze ukudlula yoke into umuntu angayicabanga epilweni.
 Nawukhetha ibizelo kunezinto ekufanele uzitjheje khulu.

 Khetha ibizelo olithanda ngehliziywakho yoke nonetjisakalo ngalo. Ngokwenza njalo
 uzokukghona ukubekezelela zoke iintjhijilo ozokuhlangabezana nazo emkhakheni
 oyokusebenza kiwo. Yenza irhubhululo elimayelana nebizelo olifunako ukwenzela
 bona ukghone ukulizwisisa ngokungeneleleko. Ilwazi ozolifumana nawenza
 irhubhululweli lizokwenza bona ube nesiqiniseko sokobana mbala uyalithanda
 ibizelwelo na. Abanye abantu nabenza irhubhululo elinjengalelo bavame
 ukuvakatjhela iindawo zomsebenzi omayelana nebizelwelo.
 Qinisekisa bona ibizelo olikhethako linamathuba amanengi womsebenzi nasele
 ufumene iziqu zalo. Lokhu kuzokusiza ngokobana ukghone ukuba nalapha
 ungabalekela khona nakungenzeka ungafumani umsebenzi webizelo lelo. Zazi bona
 umumuntu onjani ukuze ukhethe ibizelo elikhambelana nobunjalo bakho. Lokho
 kungaba nomthelela omuhle epilwenakho ngombana uzabe wenza umsebenzi
 owuthandako nokhambelana nobunjalo bakho. Khetha ibizelo elizokubhadela imali
 ehle nezokwanelisa iimfuneko zakho, zomndenakho kanye nezinga lepilo ofuna
 ukuyiphila. Akusimnandi ukusebenza kodwana ungakghoni ukuzenzela izinto
 ozithandako.

 Ukuphepha kwepilwakho kuqakathekile, njeke qinisekisa bona ukhetha ibizelo
 eliphephileko nengeze lafaka ipilwakho engozini. Nawenze njalo uzokusebenza
 utjhaphulukile.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1             10                                DBE/Novemba 2023
                                            NSC

Funisisa bona akhona amabubulo anikela ngesizo lezeemali lokha nawuyokufundela
ibizelo olifunako emaZikweni aPhakemeko wezeFundo. Isizo leemali zokufunda
ongalifumana lifaka hlangana imifundaze nemali yokufunda ongayiboleka
emabulungelweni wezeemali.      Tjheja bona ibizelo olithandakweli lithatha isikhathi
esingangani ukulifundela. Abanye abantu bagcina sele balisa iimfundo zabo phakathi
ngebanga lobude besikhathi sokufundela ibizelo abalikhethileko ukuze baragele
phambili ngamanye wamabhudangwabo.

Into yokugcina ongeze wathanda bona yenzeke epilwenakho kuzifumana wone imali,
isikhathi namandlakho ukufundela ibizelo ongeze wazuza litho ngalo. Njeke
kuqakathekile bona ulandele iiyeleliso ezivezwe ngehla.

                                    [Ikhutjhwe ku-inthanethe yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele]

                                                             IMITLOMELO YESIGABA B:                  10

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                          Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1                11                            DBE/Novemba 2023
                                               NSC

ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI

UMBUZO 3: ISIKHANGISO

Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

                SIYATHUMBA RUNNING CLOTHING
YIBA YIKUTANI KEZOKUGIJIMA! ZIFUMANELE AMANYATHELO WOKUGIJIMA
  NGENTENGO KATHATHA MI! RHABA UZIZELE MATHUBHA UNGADISELWA
                                        ZIINYAWO!

1. Ukuthenga ngesikolodo akukavumeleki.
2. Kuthengiselwa abanamakarada kwaphela.
3. Kuthengiselwa abantu abaphethe ubufakazi bokobana babagijimi bamaphaliswano kwaphela.
                                                                  [Sithethwe ku-www.images.com]

3.1       Tlola imikhiqizo EMIBILI ekhangiswe esikhangisweni esingehlesi.                          (2)

3.2       Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi angakwenza
          bona ubhalelwe kuthenga imikhiqhizo engehla le nanyana imali unayo
          begodu unebhudango lokuba mgijimi.                                                       (1)

3.3       Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.

          Yoke imibandela esetjenziswe esikhangisweni esingehlesi iveza ilimi …

          A      lokudlelezela.
          B      lokwenzisa.
          C      lokurogela.
          D      lokubandlulula.                                                                   (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1           12                          DBE/Novemba 2023
                                          NSC

3.4       Hlathulula isizathu sokutlolwa kwamagama athi;          'Running    Clothing'
          butjhigama asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi.                               (2)

3.5       Ingabe imikhiqizo ekhangiswe esikhangisweni esingehlesi iyakhambelana
          nofana ayikhambelani neensetjenziswa zabagijimi? Sekela isiqunto
          osithathako ngephuzu ELILODWA.                                                    (2)

3.6       Dzubhula igama lokubolekwa elisetjenziswe esikhangisweni esingehlesi.             (1)

3.7       Thatha amagama asisitjho athi; 'ukudiselwa ziinyawo'        asetjenziswe
          esikhangisweni esingehlesi uzakhele ngawo umutjho kuzwakale bona uyayazi
          ihlathululo yaso.                                                                 (1)
                                                                                            [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E

Tjheja: Isithombesi sithethwe ngesikhathi se-Load shedding.

                                                        [Ithethwe ku-www.cartoons.com]

4.1       Tlola iinsetjenziswa EZIMBILI ezibonakala ekhathunini engehla ezibufakazi
          bona mbala abantwaba baqinyelwe igezi.                                            (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            13                           DBE/Novemba 2023
                                           NSC

4.2       Ngaphandle kokobana abantu abasekhathunini engehla bararwa sisehlakalo
          sokucinyelwa igezi qobe lilanga, ngikuphi okhunye godu okubararako?               (1)

4.3       Hlathulula ubungozi obungabangwa sisetjenziswa esiphethwe ngumma
          osekhathunini engehla le nange kwenzeka asitjhiye sisodwa sikhanya.
          Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                                              (1)

4.4       Ucabanga bona ngikuphi okhunye ebegade kungenziwa babantu abavezwe
          ekhathunini engehla le ukujamiselela igezi ehlala icinywa nangathana
          bebababantu abasebenzako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                    (2)

4.5       Iphephandaba elisekhathunini engehla le liveza bona igezi izokukhuphuka
          godu. Ngokubona kwakho ingabe lokhu kuzowuthinta njani umndeni ovezwe
          ekhathunini engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                      (2)

4.6       Tlola isirhunyezo segama elithalelweko emutjhweni olandelako.

          Kosikazi, imalikazi engaka esiyibhadelako kodwana asinagezi?                      (1)

4.7       Thatha igama elithi, 'inyanga' wakhe ngalo umutjho liveze umqondo
          wesandiso sendawo/undaweni.                                                       (1)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI F

Nawehla iimbundu yeentaba zeSitlhagwana, uza ngeStobela uvama ukuphoseka
kwaSkhosana nawumumuntu otjhejako. Umuzi wakwaSkhosana ubonakala msinya
ngombana uhlala umhlophe twa ngomgwalo. USkhosana bekathethe abafazi ababili,
uNaNtuli noNaBhuda. KuNaNtuli khona, bekathethe ikutani yomfazi ngombana
bekakhuthele. UNaNtuli naye ngokwakhe bekatjho bona umfazi ende naye endodeni 5
eyodwa semumuntu wekosi.

UNaNtuli lo nguye obeletha izibulo lekhayapha, uBangani, ongazwani nokusebenza
budisi. UBangani lo, ngitjho nanyana sele indlu yakwabo yotjani inethela bengeze
angena ihlathana ayokufuna utjani bokuyilungisa. Kunalokho, bekakhetha ukuphosela
imigodla emidala phezulu, aphethe ngokobana athi; 'Lisa kunjalo, ngizakubona mhlana 10
ngithola isikhathi.' Angatjho njalo uqedile. Uthi anjalo nje batjho ufuna ukuba
ngusomabhizinisi. Ukusuka lapho, umtjele ngokobana akhulume ngezemsebenzini
bekangakhuluma imini yoke. Baqinisile abadala nabathi; 'Indlu yegagu iyanethela'.
Bekunjalo-ke nakuBangani ngombana bekangawuvali umlomo ngeendaba
zemsebenzini nanyana asekhaya. Inengi labangani bakhe besele bamazi bona 15
umumuntu onjani. Babebabona nokobana into eyayimenza ahlalele ukuphatha
zemsebenzini nakasekhaya, kukobana wayefuna isikhundla.

                                                               [Ithethwe ku-Uzangenzani]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1            14                       DBE/Novemba 2023
                                           NSC

5.1       Dzubhula igama elisibaluli emutjhweni olandelako.

          Umuzi wakwaSkhosana ubonakala msinya ngombana uhlala umhlophe twa
          ngomgwalo.                                                                    (1)

5.2       Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lo limumethe umhlobo
          bani wesabizwana.

          UNaNtuli lo nguye obeletha izibulo lekhayapha, uBangani.                      (1)

5.3       Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela ibinzana lamagama
          athalelweko kiwo ngegama ELILODWA.

          UNaNtuli naye ngokwakhe bekatjho bona umfazi ende naye endodeni
          eyodwa semumuntu wekosi.                                                      (1)

5.4       Tlola bona isilungelelo esithalelweko egameni elisetjenziswe emutjhweni
          ongenzasi ngesamhlobo bani wepambosi.

          Bekakhetha ukuphosela imigodla emidala phezulu.                               (1)

5.5       Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze umqondo wesikhathi esisaragela
          phambili nokwenzeka.

          Ukhuluma khulu ngeendaba zeemsebenzini nanyana asekhaya.                      (1)

5.6       Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi
          lesiNdebele, buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ulungise
          okungakalungi egameni elithalelweko kiwo.

          Bengeze angena ihlathana ayokufuna utjani.                                    (1)

5.7       Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze ukulandula.

          Ukhuluma ajame ngeenyawo.                                                     (2)

5.8       Thatha amagama asisaga asetjenziswe etheksthini engehla uzakhele ngawo
          umutjho kuzwakale bona uyayazi ihlathululo yaso.                              (2)
                                                                                        [10]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA C:         30
                                                                     INANI LOKE:        70

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2023/316c2bbc-2df2-4b05-bcb5-2567baa6273e) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023/414fee3d-528c-4795-9c7d-01a7f982835a) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023/8a0e2fb4-1283-434e-b100-2b24d0c1548e) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2022/e9ec71fd-3b11-4139-a289-a5112539d16d) — isiNdebele HL · QP · 2022 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021/5e584653-7984-4182-8caa-42f4c9b995df) — isiNdebele HL · QP · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2019/77325662-2952-42cb-afc9-bdba1284c27b) — isiNdebele HL · QP · 2019 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
