# isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2015, 25 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015-memo/19cb3901-4aa3-49ad-bd20-7e052ae5726b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015-memo/19cb3901-4aa3-49ad-bd20-7e052ae5726b)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P2 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015/7cf05b84-0121-4115-b19c-ece31e96ba58) — QP · 2015 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                     SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                            2015

                                      IMEMORANDAMU

                                                                  IMITLOMELO: 80

                             Imemorandamu le inamakhasi ama-25.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2             2                                DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

1.        Nangabe umfundi uphendule imibuzo engaphezu kwenani elibekiweko
          tshwaya ipendulo yokuthoma kwaphela. (Umfundi akakafaneli aphendule
          umbuzo omude nomfitjhani ngencwadi eyodwa)

2.        Nangabe umfundi uphendule imibuzo emi-4 ngaphasi kwesigaba A, (Iinkondlo
          eziboniweko), tshwaya imibuzo emibili yokuthoma kwaphela.

3.        Nangabe umfundi uphendule imibuzo emibili emifitjhani nofana emibili emide
          ngaphasi kwesigaba B nesigaba C, tshwaya umbuzo wokuthoma omfitjhani
          newokuthoma omude bese ulisa elandelako. (Nangabe umfundi uphendule
          imibuzo yomi-4 tshwaya umbuzo wokuthoma ngaphasi kwesigaba ngasinye).

4.        Nangabe umfundi utlole iimpendulo ezimbili, yokuthoma ingasiyo
          elindelekileko bese yesibili kungelindelekileko tshwaya yokuthoma yesibili
          ungayitjheja (Ungayitshwaya).

5.        Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngendlela ekunonjorwe ngayo ephepheni
          lemibuzo, tshwaya ngendlela imemorandamu inonjorwe ngayo.

6.        Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama emutjhweni/emudeni kutjhugulula
          elikutjhoko ungawutlomelisi. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama
          emutjhweni/emudeni akutjhugululi elikutjhoko utlomelise.

7.        Imibuzo ema-eseyi (Imibuzo emide)
          Nangabe inani lamagama asetjenzisweko e-eseyini mancani, ungamjezisi
          umfundi ngombana sele azijezise yena ngokwakhe. Nangabe i-eseyi yide
          khulu tshwaya kufikela enanini elibekiweko lamagama.
          (TJHEJA: SEBENZISA IGRIDI NAMATSHWAYO WOKUTSHWAYA
          UMBUZO LO NGOKUYELELA).

8.        Imibuzo emifitjhani
          Nangabe umfundi akakasebenzisi iindzubhuli nakabawiwe bona adzubhule
          ipendulwakhe akangajeziswa.

9.        YELELA: Iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, liqiniso nofana mbono,
          liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono
          omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo
          esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa isekelo kwaphela
          (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2             3                               DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: IINKONDLO

UMBUZO 1: ITJHUGULUKO – JN Malobola

Ummongondaba ngilokho okutjhiwo yikondlo. Ummongondaba omunyethwe yikondlo
engehla le kukufa ihliziyo, kungabi nendaba komuntu nanyana enza izinto ezimbi.
Ikhetho magama; magama akhethekileko asetjenziswa yimbongi ekondlweni ukuveza
nofana ukuphumelelisa umlayezo ewuthulako. La magama aragisela ikondlo phambili
ngokubeka epepeneneni lokho ekuhlosileko.

Imbongi isebenzise amagama alandelako ukuveza tjhatjhalazi ummongondaba
wekondlo le.

-   Uzenze usiyazi ungazi > imbongi beyizenza umuntu owazi into yoke, bengeze
    wayitjela ikulalele nanyana ithathe iiyeleliso zakho.
-   Ngikho ukuhlonga indlebe > imbongi beyingezwa nayitjelwako izenzela lokho
    okufunwa ngiyo.
-   Zabantu zazidojwa ngodli > imbongi begade ithatha nanyana yini eyifunako
    emntwini begodu ikwenza ngelunya ngaphandle kokuyibawa into leyo eyifunako.
-   Zaziba ngezami ngodli > imbongi yoke into bekuba ngeyayo. Beyithatha ngekani
    kunganamuntu oyilwisako.
-   Kwakulila abazikakarelako, Bapatjazwe babe bomvu be! > imbongi itjengisa
    ukungabi nezwelo ngombana nalokha umuntu nakala nalokho okufunwa ngiyo
    bekagcina ngokulila bekabetjhwe kabuhlungu agcine sele aphuma neengazi.
    Nalapho bekanganandaba neengazi zakhezo, beyiragela phambili ngokuthatha
    ekufunako.
-   Ngangigangela saqhegwana > imbongi beyingakhethi bona igangela umuntu
    ongangani. Amaqhegwana nawo bewenziwa soneso sokuthathelwa izinto
    nokubetjhwa nange iqhegwelo lingafuni nezinto zalo.
-   Ngangigangela sasilukazi > imbongi ithi beyithathela neenlukazana ingasaqali
    nobulili kodwana iziqalele lokhu ekufunako ngaleso sikhathi.
-   Ikani, ukwelelesa, kwakumphako > ukuveza ubuhlongandlebe bayo imbongi yoke
    into yayo begade iyenza ngekani. Ukwelelesa kwakuyinto eseengazini zayo
    ngombana kiyo besele kufana nokuphatha umphako nofana nokwenza into qobe
    lilanga.
-   Ijele kwakulikhaya > imbongi bekumumuntu olelesa khulu ngikho sele ibiza nejele
    ngekhaya layo ngombana bekungapheli isikhathi eside ingakabotjhwa mapholisa
    ngokulelesela abantu.
-   Ukuzisola nokubuyela emva ngangingakubhudangi > imbongi bekumumuntu
    onesihlungu esikhulu ngombana nalapho yonele umuntu beyingazisoli,
    beyingacabangi nokuyokubetha irhobhe emntwini loyo imbawe bona ayilibalele.
-   Ngangimuzwa ubaba, abhibhidlha amagwebu > imbongi yayingenalo izwelo
    ngitjho nakuyise mbala beyinganandaba nobuhlungu egade imzwisa bona
    ngokungamlaleli imbona kwanga uyazenzisa.

Nasiyelela amaphuzu ahlathululwe ngehla la singatjho bona imbongi iphumelele
ukusebenzisa ikhetho magama elinembako ukusivezela ummongondaba wekondlo le.            [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 4

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
                                    Downloaded from hlayiso.com                      4                                                                                                  DBE/2015
                                                                            SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YEZEMITLOLO: IINKONDLO [10 AMAMAKSI]
     Iqhinga                       Ngokudluleleko                   Ngokwekghono                         Ngokulingeneko                     Ngokusisekelo                        Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO                          6–7                             4–5                                     3                                2                                    0–1
                            -Umfundi uhlathulule isihloko      -Umfundi utjengise ukuzwisisa         -lsihloko usizwisise              -Isihloko akakasizwisisi kuhle.       -Iimpendulo ezinikelweko
Ukuhlathululwa kwekondlo:   ngokungeneleleko begodu            isihloko.                             bewasihlathulula ngendlela        -Ubuyelele amaphuzu kezinye           azizwakali begodu
Ukungenelela kokunikelwa    uwathinte woke amaphuzu                                                  ephakathi. Imininingwana          iindawo uveze namaphuzu               azikanamatheli esihlokweni
kwamaphuzu azwakalako,      amayelana nekondlo.                -limpendulo pheze                     ayikavezwa yoke.                  angafunekiko.                         esinikelweko, kubudisi
ukusekela kanye nelwazi                                        ziyakhambelana nesihloko.                                               -Akakatloli amaphuzu                  ukuzilandela ngombana
lekondlo.                   -Uphendule ngendlela ehle                                                -Amaphuzu amanengi asekela        azwakalako/Amaphuzu                   azikhambelani nombuzo.
                            khulu. Kunamaphuzu amanengi        -lmibono esekelweko ikhona            imibono akakavezwa ngendlela      awatlolileko akakasekelwa kuhle       -Uhlulekile ukunikela iimpendulo
                            asekelwe ngokunemba begodu         kodwana ayikavezwa yoke               eyanelisako. Unelwazi             bekwazwakala.                         ekungizo.
7 AMAMAKSI                  anqotjhiswe ekondlweni.            begodu ayikasekelwa                   elisezingeni eliphasi lekondlo.   -Akayazi kuhle ikondlo Ie.            -Amaphuzu ambalwa
                                                               njengombana bekulindelekile.                                                                                  awanikeleko akakasekelwa.
                            -Ikondlo uyizwisise kuhle khulu.                                                                                                                 -Umfundi ikondlo akayazi kuhle.
                                                               -Kunobufakazi obutjengisa
                                                               bonyana uyayizwisisa ikondlo.

ISAKHIWO NELIMI                            3                                                     2                                                                       1
                            -Umtlolo unesakhiwo esihle         -Umtlolo unesakhiwo esihle            -Bukhona ubufakazi besakhiwo      -lkondlo ayikethulwa ngefanelo.       -Kubudisi ukutjho bonyana
Isakhiwo, ukulandelana      khulukhulu nokusekelwa             nokusekelwa kwemibono                 sekondlo.                                                               kukhulunywe ngokwanelisako
kwamaphuzu kanye            kwemibono okulandelekako.          okulandelekako.                                                         -Ukungakahlelwa kuhle ngikho          ngesihloko.
nokwethulwa: Ukuzwakala                                                                              -Ikondlo ayinakho                 okwenza ukulandelana                  -Abukho ubufakazi bokuhlelwa
kwelimi kanye nokuzwakala   -Isingeniso, isiphetho neengaba    -lsingeniso, isiphetho neengaba       ukunamathelana kwamaphuzu         kwamaphuzu kungezwakali.              kwesakhiwo nanyana
kwamaphuzu.                 kuhleleke kuhle khulu.             kuhleleke kuhle.                      begodu ayilandeleki.              -Kuneemphoso ezinengi zelimi          ukulandelana kwamaphuzu.
                                                                                                                                       begodu nokusetjenziswa kwelimi        -Ilimi elisetjenzisiweko
                            -lmibono iyazwakala                -lmibono iyazwakala                   -Kuneemphoso ezenziwe             okunganembiko kwenza umtlolo          Iisezingeni eliphasi khulu
3 AMAMAKSI                  beyisekelwe kuhle khulu.           beyisekelwe kuhle.                    elimini, ekuzwakaleni kwekondlo   lo ungezwakali.                       begodu alizwakali.
                                                                                                     kanye nekuhlelweni kodwana
                            -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa     -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa        iingaba zakhiwe kuhle.
                            kwamaphuzu kuhle kutjengisa        kwamaphuzu kuhle.
                            ukutjhuja kwengqondo.
IRHERHO LAMAMAKSI                        8–10                               6–7                                   4–5                               2–3                                   0–1

YELELA:   Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje
          ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0 kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.
ISITJENGISO: km- (tlola imitlomelo efunyenwe mfundi kokumunyethweko)
            Sk-/L- (tlola imitlomelo efunyenwe mfundi esakhiweni nelimi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                         Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2              5                                 DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

UMBUZO 2: Isizi – JN Malobola

2.1       Ligama elithi, 'Ilanga'.                                                         (1)

2.2       Kungombana kungoMvulo badiniwe.                                                  (1)

2.3       Ummongondaba wekondlo le kuketuka kwebhesi okwadlula nemiphefumulo
          yabotitjhere, abafundi neensebenzi zombuso waKwaNdebele.                         (2)

2.4       Mqondo wokobana abanye babantu ababandakanyeka engozini yebhesini le
          bahlongakala kwathi abanye balimala.                                             (2)

2.5       Imbongi ihlathulula bona ilanga lamhlana kwenzeka ingozi yebhesi le labe
          liphume njengawo woke amalanga, lizikhambela ngefanelo begodu lilindeleke
          ukutjhinga ngesikhathi elitjhinga ngaso nakamanye amalanga.                      (2)

2.6       Emudeni lo imbongi isebenzise isithombe-ngqondo sesingathekiso/
          sesenzamuntu/serhwala. Ukusetjenziswa kwaso kuveze tjhatjhalazi bona
          ingozi le yenzeka umnyaka sele usemaphethelweni/sele uyokuphela.                 (2)
                                                                                           [10]

                                         NOFANA

UMBUZO 3: Mma Wami – JM Mthimunye

3.1       -    Kukhamba ebusuku.
          -    Kukhamba nabesana.                                                          (2)

3.2       -    Mqondo wokuvuma bonyana bekakhalinywa.
          -    Mqondo wokuvela kwezinto ebekakhalinyelwa zona.                             (2)

3.3       -    Ngiyavumelana ngombana unina wayitjela kodwana yona yakhamba
               ngekani, beyifanele ilalele unina nakayitjelako ingahle ibuza okunengi.
          -    Ngiyaphikisana ngombana imbongi yambuza unina kodwana esikhundleni
               sokobana ayitjele amaqiniso yena wayithuka bewayibetha.                     (2)

3.4       -  Ngicabanga bona beyazi kodwana bese iziphathelwe ngezayo
             ngokwenza ngathi ayazi ngombana ukuba sidisi kwayo kuyatjho bona
             besele ikhulakhulile.
          -  Ngicabanga bona beyingazi nangabe beyazi beyingekhe yakhamba
             ebusuku ifuna ukuzibonela ngokwayo/beyingazi bonyana nayikhamba
             nabesana bangayithathela ubuntombi bayo.
         (Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako ingathathwa).                                 (2)

3.5       Imbongi izwakala idanile ngesenzo sakanina sokungayitjeli amaqiniso begodu
          ukuyifihlela kwakaninokhu kwayenza igcine sele iyozifunela yona amaqiniso
          kanti izakugcina sele izithwele nekusisehlakalo engasithabeliko.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako ingathathwa).                                (2)
                                                                                           [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2             6                              DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

UMBUZO 4: Isililo senyoni – JM Mthimunye

4.1       Ibuyelelo-ngwaqa ka-z/Ibuyelelo-kamisa ka –a.                                (1)

4.2       Ngingasathutha/ngingasasuka ngitjho.                                         (1)

4.3       Endimeni le imbongi isitjela bona abanye abantazana basola imikghwa
          yembongi bathi yenziwa ubuhle bayo bona ikhambe izwana nawo woke
          amasokana, njeke sele izibawela ukubuthwa nguZimu.                           (2)

4.4       -    Emudeni woku-1 liveza umqondo wokuphapha phezulu.
          -    Emudeni wesi-2 liveza umqondo wokufuna indawo engcono.                  (2)

4.5       Imbongi ihlathulula bona isokana elifunakweli ayisafuni ukuhlukana nalo
          nanyana bangahlangabezana nobudisi obungangani.
          (Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela kodwana kuvele ukungasafuni
          ukuhlukana kwembongi nesokana elifunakweli nanyana kubudisi epilweni).       (2)

4.6       -   Ngiyayisola ngombana esikhathini sanamhlanje kuzele amalwele, yeke
              imbongi izakubanjwa malwele ingakalifumani nesokana elifunakwelo.
          -   Angiyisoli ngombana angeze wazikatelela ukuhlala nomuntu nanyana
              sele ubona bona akukho lapha niya khona ninaye.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako izakwamukelwa).                          (2)
                                                                                       [10]

UMBUZO 5: Umona – MS Ntuli

5.1       -   Ziinyawo.
          -   Yihloko.
          -   Yihliziyo.
          (Zimbili kezingehla).                                                        (2)

5.2       Yivumelwano-yeqa.                                                            (1)

5.3       Umuntu onomona akadzimeleli entweni eyodwa/uyatjhugutjhuguluka/akahlali
          endaweni eyodwa.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                        (1)

5.4       Umuda lo umumethe umqondo wokobana umuntu onomona ufelelisa abanye
          abantu ngokubenza bona bangaphumeleli.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                        (2)

5.5       Imbongi ingathekise umona nesirhulurhulu ngombana isirhulurhulu sikhamba
          ebusuku asibonakali kanti nomona ungaphakathi komuntu awubonakali.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                        (2)

5.6       Ikondlo le izwakala inommoya wokudana nozele ukunina umona. Imbongi
          ihlathulula ubumbi obenziwa mumuntu onomona kabanye abantu, ukuzifihla
          kwawo ebantwini ngokuzenza kwanga bayabuka kanti iinhliziyo zabo zizele
          umona nokhunye.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela).                                       (2)
                                                                                       [10]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:       30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 7

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
                                    Downloaded from hlayiso.com                     7                                                                                             DBE/2015
                                                                           SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
IGRIDI YOKUTSHWAYA I-ESEYI

Iqhinga                       Ngokudluleleko               Ngokwekghono                 Ngokulingeneko                  Ngokusisekelo                            Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO                        12–15                         9–11                          6–8                             4–5                                          0–3
                            -Uphendule umbuzo kuhle        -Utjengise ukuzwisisa       -lsihloko usizwisise         -lsihloko usizwisise               -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa              khulu: 14-15.                  isihloko.                   bewasihlathulula ngendlela   bewasihlathulula ngendlela         azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, kulikhuni
                            Uhlathulule isihloko                                       ephakathi kodwana            ephakathi kodwana                  ukuzilandela nanyana azikhambelani nombuzo.
kwesihloko:                 ngokungeneleleko begodu        -limpendulo pheze           imininingwana ayikavezwa     imininingwana ayikavezwa
Ukungenelela kwesihloko     uwathinte woke amaphuzu        ziyakhambelana              yoke.                        yoke.                              -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
nokuzwisisa itheksthi.      amayelana nomtlolo .           nesihloko.                                                                                  -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
                                                                                       -Amaphuzu amanengi           -Amaphuzu amanengi asekela         -Umtlolo akawazi.
                            -Uphendule umbuzo kuhle:       -lmibono esekelweko         asekela imibono              imibono akakavezwa ngendlela
15 IMITLOMELO               12-13                          ikhona kodwana              akakavezwa ngendlela         eyanelisako.
                            Uphendule ngendlela ehle       ayikavezwa yoke begodu      eyanelisako.
                            Kunamaphuzu amanengi           ayikasekelwa                                              -Unelwazi elisezingeni eliphasi
                            asekelwe ngokunembako          njengombana                  -Unelwazi elisezingeni      lomtlolo.
                            anqotjhiswe emtlolweni.        bekulindelekile.            eliphakathi lomtlolo.

                            -Umtlolo uwuzwisise kuhle      -Kunobufakazi obutjengisa
                            khulu.                         bonyana umtlolo
                                                           uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI                        8–10                          6–7                          4–5                            2–3                                           0–1
                            -Umtlolo uhleleke kuhle.
                            Kunesingeniso, iingaba
                                                           -lsakhiwo esihle            -Bukhona ubufakazi           -Isakhiwo asikathulwa
                                                                                                                    ngefanelo.
                                                                                                                                                       -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
                                                                                                                                                       ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo,                   nesiphetho ezisezingeni
                                                           nokusekelwa kwemibono       besakhiwo somtlolo.
                                                           okulandelekako.
ukwethulwa                  elihle khulu.
                                                                                       -Umtlolo awunakho
                                                                                                                    -Ukungakahlelwa kuhle ngikho       -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
                                                                                                                    okwenza ukulandelana               nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
komqondo.                   -Kunokuthuthuka
                                                           -lsingeniso,iingaba         ukunamathelana
                                                                                                                    kwamaphuzu kungezwakali.
                                                           nesiphetho kuhleleke        kwamaphuzu begodu
Ilimi, iphimbo              kwamaphuzu begodu
                                                           kuhle.                      awulandeleki.
                                                                                                                                                       -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
                            azwakala kuhle.                                                                         -Kuneemphoso ezinengi zelimi       begodu alizwakali.
nesitayela                                                                                                          begodu nokusetjenziswa
                                                           -lmibono ivezwe             -Kuneemphoso ezenziwe
okusetjenziswe              -Ilimi, ukuzwakala
                                                           beyasekelwa yezwakala.      elimini, ekuzwakaleni
                                                                                                                    kwelimi okunganembiko kwenza
                            nokwethulwa kwamaphuzu                                                                  umtlolo lo ungezwakali.
endabeni.                   kuhle bekutjengisa ukutjhuja
                                                                                       kwendaba kanye
                                                           -Ilimi, ukuzwakala          nekuhlelweni.
                            kwengqondo.
                                                           nokwethulwa
10 IMITLOMELO                                              kwamaphuzu kuhle.           -Iingaba zakhiwe kuhle.

IRHERHO                               20–25                        15–19                        10–14                            5–9                                           0–4
LEMITLOMELO
YELELA:       Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0
              kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                    Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2             8                              DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 6

Abalingisi kungaba babantu nofana iinlwana ezisetjenziswa batloli ukwenza izenzo
ezithileko ngendlela abafuna ngayo ngomnqopho wokusethulela lokho abasuke
bakuhlosile ngamanovela wabo. Iimilo ziindlela abalingisi abasuke banazo, okufaka
hlangana amajamo wabo, iindlela abaziphatha ngazo, iinkolelo zabo nokhunye.
Umlingisi oyikutani ngiloyo inovela esuke idzimelele phezu kwakhe. Ngamanye
amagama indaba isuke iqaliswe nofana inqophene naye. Ngokwemileyo yokwethulwa
komlingisi oyikutani uMavela ubonakala kunguye oyikutani enovelini le. Kilomtlolo
sizokucoca ngesimilo nezenzo zomlingisi lo bese sitshwaya ukukhambisana
nokungakhambisani kwazo.

Enovelini le sethulelwe uMavela amlingisi ongalaleliko lokha nakaboniswako. Igama
lakhe nalo liyatjho bona kukhona okuzakuvela ngaye okungaba ngokuhle nofana
okumbi. Isenzo sakhe sokungalaleli uyise samenza agcine sele athuthile eMadlangeni
ayokwakha umkhukhwana eSoshanguve. Isimilo sakhe sokungalaleli uyise sabe
siphikisana nobujamo bakhe ngombana wabe amumuntu othanda ipilo ephezulu kanye
nokuhlala esigoga. Ngebanga lokobana wabe angasebenzi wabe angakwazi
ukuzithengela umuzi. Kungebangelo wakatelela uyise bona athengise iinkomo
ayomthengela umuzi khona eSoshanguve. Ngemva kokuhlongakala kwakayise
simbona abona kulithuba elihle lokobana abuyele eMadlangeni ngelokuthi
uzokutlhogomela ilifa elitjhiywe nguyise njengezibulo.

Ekufikeni kwakhe kwabo wafumana indaba yesifiso esatjhiywa nguyise, nakhona
azange afune ukulandela indlela ehlelwe nguyise yokwabiwa kwalo. Simbona
angahloniphi unina kanye nesifiso. Isimilo sakhesi samenza bonyana agcine sele
amarhamaru afune ukudla ilifa elitjhiywe nguyise ayedwa ngaphandle kokwabela
abentwana bakwabo. Iqhinga lakhe lokweba iinkomo banaboSkhosana lifakazela
isimilo sakhe sokuba marhamaru nokungalaleli abantu abadala kunaye.

UMavela umtloli umveze amlingisi ophela ihliziyo khulukhulu lokha nakayeleliswako.
Lokho kufakazelwe yindlela esimuzwa akhuluma ngayo kuHleziphi kanye
nakuNaKabini lokha nabamtjela bonyana akalandele indlela isifiso esihlelwe ngayo,
abuyele esikolweni khona azakwazi ukuthola ilifa elitjhiywe nguyise. Wathukana
noHleziphi bewamtjela bona uzamvala ngepama nakasoloko amtjela ngendaba leyo.
Waragela phambili wathukana nomkakhe wamtjela bona uyise wafa nembuzi
anganayo, njeke akalise ukumtjela bona abuyele esikolweni. Ngikho godu okwamenza
bona arhitjhane nonina nakalinga ukumfanisela ngevakatjho laboDladla noJanson.

Umumuntu onamala nongakghoni ukwamukela ubujamo obungakhambisani nento
ayifunako nofana ngendlela afuna izinto zikhambe ngayo, simthola ehla enyuka
afunana neqhinga lokobana aleye amala kiboDladla bona yena ungusomaplasi
owetjelwe iinkomo bewazinikela nebizo ekungasilo lamambala ukuze aboDladla
bangamboni bona ungemuva kwesifiso/ilifa elitjhiywe mumufi uBongwe.

Umlingisi onehliziyo ede ngombana wakghona ukweba iinkomo zakwabo wayozifihla
bebazithengisa banaboSkhosana. Ihliziywakhe ede yamenza agcine sele abotjhiwe
nekukulapho azwakala sele azisola bona 'Mbala nguyise ongamenza nje na'.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2               9                               DBE/2015
                                      SCE – Imemorandamu

Ngokwehlathululo esinikelwe yona ngehla ngesimilo nangokuziphatha kwakaMavela
kuyavela bona uyakhambisana naso ukusukela nakalako ukubuyela esikolweni
nokuswaphelisa ngokobana avalelwe ngebanga lokweba iinkomo zakayise
ebezinetshayo elitjhoko bona ozebako uzokuya kwasathana.                                  [25]

                                          NOFANA

UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana

7.1       7.1.1        UMavela ubethe sentwala.                                           (1)

          7.1.2        Ungathi sibhudabhudwa yitjhirho kangaka.                           (1)

7.2       Isizathu ukobana kunguye izibulo lakaBongwe begodu ngokuya kwekambiso
          namasiko wesitjhaba samaNdebele izibulo ngilo elisala lilawula izinto
          zakayise nakangasekho.                                                          (1)

7.3       Kwabangelwa kutinazelela ukufuduka nababuyela eMadlangeni.                      (1)

7.4       UBongwe ubafisa bona ilifa lakhe lidliwe ngefundo bese kuthi ongafuni ukuya
          esikolweni angatholi litho kodwana lidluliselwe ebantwaneni bakhe nabo
          balidle ngefundo ingasi ngomlomo.                                               (2)

7.5       Bathuswa kukobana uMavela nenjanakhe bebakhwele phezu kwentundu,
          njeke bebathukelwe bonyana bazakuwa/Ivenyana kaTsiri beyibhema, njeke
          bebathuswe kukobana ayikazukutjha na nofana izakufika eMadlangeni na.           (2)

7.6       Wathi unguGijimani wakwaNtuli.                                                  (2)

7.7       UNaKabini uzwakala amukela bonyana bayatlhaga ngakwakhe begodu
          angakhambisani nendaba yokobana njengombana uyise kaMavela
          angasekho nje sekufanele babuyele ekhabo kodwana uMavela uzibona
          anjingile ngokuhlongakala kwakayise begodu ubona kuligadango elihle khulu
          bona babuyele ekhabo azokwazi ukuba seduze nelifa lakhe.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                           (2)

7.8       Wabe akwatele bona angeze akghona ukudlelezela uMavela ngombana
          namhlanje azibambele yena ngokwakhe; njeke lokho kutjho bona yoke imali
          ezokutholakala ngokuthengisa leziinkomo abazilayitjhileko izokuya kuMavela.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                           (2)

7.9       Kumsize ngokwenza bona uMavela aragele phambili nokulwisana nesifiso
          esenziwe nguyisesi azokwazi ukuthola ilifa ukwenzela ukuqotha
          umtlhagwakhe ombhodileko lo ngombana nangathana bekangatlhagi
          bekangeze azitshwenya ngokulwisana nesifiswesi ngombana anezinto zakhe.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                           (2)

7.10      Akusilo iqiniso ngombana isifiso besithi qobe ngenyanga aboDladla balethele
          uNaMtshweni imali eyaneleko, azange abeka inani.                                (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            10                                 DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

7.11      Umtloli ukhombisa ukuhlakanipha ngokuhlanganisa uMavela noSkhosana
          ngombana uMavela uneenkomo bese uSkhosana unelori, isilarha neplasi,
          njeke lokho kwenze kwaba lula bona bakghone ukusebenzisana, uMavela
          nakeba iinkomo zakayise azange aba nobudisi bokobana uzozilayitjha ngani,
          azibekephi begodu azithengise njani.
          (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa).                            (2)

7.12      -    Bekufanele bona bagwetjwe umnyaka owodwa umuntu ngamunye
               ngombana azange baye kwaBongwe bayokuvulela iinkomo zakhona
               ngesibayeni, beziza noMavela.
          -    Bekungakafaneli bona uMasango banoSkhosana bagwetjwe umnyaka
               owodwa ejele ngombana ukusiza kwabo uMavela ukweba iinkomo
               zekhabo kumlandu omkhulu.                                                   (1)

7.13      Umtloli uphumelele ukusiphethela inovela le ngombana ekugcineni sifumana
          isiphetho ebesilindelekile nesiphetho ebesingakalindeleki/isiphetho-phekghu.
          Njengabafundi esiphethweni besivele silindele ukubona uMavela abotjhwa
          ngombana besazi bona nguye owebe iinkomo zakayise. Ngehlangothini
          lomndeni wakwaBongwe kube siphetho ebesingakalindeleki ngombana
          bebangakalindeli ukubona uMavela ahlangana namasela ebe iinkomo
          zakaBongwe.                                                                      (4)
                                                                                           [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 11

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
                                    Downloaded from hlayiso.com                    11                                                                                             DBE/2015
                                                                           SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana
IGRIDI YOKUTSHWAYA I-ESEYI

Iqhinga                       Ngokudluleleko               Ngokwekghono                 Ngokulingeneko                  Ngokusisekelo                            Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO                        12–15                         9–11                          6–8                             4–5                                          0–3
                            -Uphendule umbuzo kuhle        -Utjengise ukuzwisisa       -lsihloko usizwisise         -lsihloko usizwisise               -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa              khulu: 14-15.                  isihloko.                   bewasihlathulula ngendlela   bewasihlathulula ngendlela         azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, kulikhuni
                            Uhlathulule isihloko                                       ephakathi kodwana            ephakathi kodwana                  ukuzilandela nanyana azikhambelani nombuzo.
kwesihloko:                 ngokungeneleleko begodu        -limpendulo pheze           imininingwana ayikavezwa     imininingwana ayikavezwa
Ukungenelela kwesihloko     uwathinte woke amaphuzu        ziyakhambelana              yoke.                        yoke.                              -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
nokuzwisisa itheksthi.      amayelana nomtlolo .           nesihloko.                                                                                  -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
                                                                                       -Amaphuzu amanengi           -Amaphuzu amanengi asekela         -Umtlolo akawazi.
                            -Uphendule umbuzo kuhle:       -lmibono esekelweko         asekela imibono              imibono akakavezwa ngendlela
15 IMITLOMELO               12-13                          ikhona kodwana              akakavezwa ngendlela         eyanelisako.
                             Uphendule ngendlela ehle .    ayikavezwa yoke begodu      eyanelisako.
                            Kunamaphuzu amanengi           ayikasekelwa                                              -Unelwazi elisezingeni eliphasi
                            asekelwe ngokunembako          njengombana                  -Unelwazi elisezingeni      lomtlolo.
                            anqotjhiswe emtlolweni.        bekulindelekile.            eliphakathi lomtlolo.

                            -Umtlolo uwuzwisise kuhle      -Kunobufakazi obutjengisa
                            khulu.                         bonyana umtlolo
                                                           uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI                        8–10                          6–7                          4–5                            2–3                                           0–1
                            -Umtlolo uhleleke kuhle.
                            Kunesingeniso, iingaba
                                                           -lsakhiwo esihle            -Bukhona ubufakazi           -Isakhiwo asikathulwa
                                                                                                                    ngefanelo.
                                                                                                                                                       -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
                                                                                                                                                       ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo,                   nesiphetho ezisezingeni
                                                           nokusekelwa kwemibono       besakhiwo somtlolo.
                                                           okulandelekako.
ukwethulwa                  elihle khulu.
                                                                                       -Umtlolo awunakho
                                                                                                                    -Ukungakahlelwa kuhle ngikho       -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
                                                                                                                    okwenza ukulandelana               nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
komqondo.                   -Kunokuthuthuka
                                                           -lsingeniso,iingaba         ukunamathelana
                                                                                                                    kwamaphuzu kungezwakali.
                                                           nesiphetho kuhleleke        kwamaphuzu begodu
Ilimi, iphimbo              kwamaphuzu begodu
                                                           kuhle.                      awulandeleki.
                                                                                                                                                       -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
                            azwakala kuhle.                                                                         -Kuneemphoso ezinengi zelimi       begodu alizwakali.
nesitayela                                                                                                          begodu nokusetjenziswa
                                                           -lmibono ivezwe             -Kuneemphoso ezenziwe
okusetjenziswe              -Ilimi, ukuzwakala
                                                           beyasekelwa yezwakala.      elimini, ekuzwakaleni
                                                                                                                    kwelimi okunganembiko kwenza
                            nokwethulwa kwamaphuzu                                                                  umtlolo lo ungezwakali.
endabeni.                   kuhle bekutjengisa ukutjhuja
                                                                                       kwendaba kanye
                                                           -Ilimi, ukuzwakala          nekuhlelweni.
                            kwengqondo.
                                                           nokwethulwa
10 IMITLOMELO                                              kwamaphuzu kuhle.           -Iingaba zakhiwe kuhle.

IRHERHO                               20–25                        15–19                        10–14                            5–9                                           0–4
LEMITLOMELO
YELELA:       Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0
              kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                    Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            12                                 DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 8

Abalingisi kungaba babantu nofana iinlwana ezisetjenziswa batloli ukwenza izenzo
ezithileko ngendlela abafuna ngayo ngomnqopho wokusethulela lokho abasuke
bakuhlosile ngamanovela wabo. Iimilo ziindlela abalingisi abasuke banazo, okufaka
hlangana amajamo wabo, iindlela abaziphatha ngazo, iinkolelo zabo nokhunye.
Umlingisi oyikutani ngiloyo inovela esuke idzimelele phezu kwakhe. Ngamanye
amagama indaba isuke iqaliswe nofana imanqophana naye. Ngokwemileyo
yokwethulwa komlingisi oyikutani, uKholiwe ubonakala amlingisi oyikutani enovelini le.
Kilomtlolo sizokucoca ngesimilo nezenzo zomlingisi lo bese sitshwaya
ngokukhambisana nokungakhambisani kwazo.

Enovelini le umtloli usethulele uKholiwe alikholwa njengebizo lakhe. Sethulelwe
uKholiwe azinikele kuZimu kusukela ebuncanini bakhe, wakhula wayokufunda
ezikweni lezefundo ephakemeko bewatjhada alokhu azinikele njalo. Lokhu sikutjho
ngombana nakasafunda isikolo, asese sendaweni yekhabo iVlaklaagte 2 bekuthi qobe
ngoSondarha aye esondweni. Sibikelwa nokobana uZondani wathi nakafuna
ukukhuluma naye ngeendaba zethando wambawa bona azobavakatjhela esondweni
labo, mbala uKholiwe waya. UKholiwe wathi nakafika ngeMamelodi wafuna isondo
lapha azakuphele ayokusonda khona njalo ngaboSondarha.

Ngemva kobana asuswe eMamelodi ayokufunda egatjeni le-VISTA elingeDaveyton
into yokuthoma ayenzako nakafikako kukobana afune isondo lapha azakusonda
khona. Uthe bona atjhade noMuzi bayokwakha umuzi wabo ngeValschfontein nakhona
sitjelwa bona wafika wafuna isondo lapha agcina yena, ubabakwakhe nabantwabakhe
basonda khona. Epilweni yakhe yoke uKholiwe bekamumuntu ophila ngokuthandaza
ngombana nabantwana bakhe bekahlala abatjela njalo bona nakunobudisi
abahlangana nabo bangokuthandaza.

Nasiyelela indlela umtloli asethulele ngayo isimilo sakaKholiwe kubonakala kunezenzo
ezingakhambisani nangendlela athulwe ngayo. Kunesehlakalo lapha abommamfundisi
bakhe bathunyelwa khona kuye bona bayokukhulumela uZondani bonyana ufuna
ukumthatha, amenze ukosikazi wakhe. Indlela uKholiwe aphudlhela ngayo
ummamfundisi banoNaKoteni ayikhambisani nesimilo umtloli amethule ngaso.
UKholiwe wayengamthandi uZondani kodwana kwakufanele atjele abommamfundisi
ngokuzithoba nangokubahlonipha okukhombisako bona umumuntu okholwako/
olikholwa.

Kanengi amakholwa babantu abanganafihlo nabathembekako kodwana kuyarara
ukubona uKholiwe afihlela uMuzi indaba yokuzibulala kwakaZondani. UKholiwe
bekazazi bona azange athandane noZondani njengokutjho kwabantu, njeke
bekungatlhogeki ukobana afihlele uMuzi bona uZondani wazibulala ngombana yena
athe akamthandi. Kwabhala nanyana uMuzi selazibonela bona umkakhe kunento
emdlako begodu wambawa bona amtjele njengoyise labantwabakhe kodwana
uKholiwe wabhala neqiniso nekuyinto engakhambisani nesimilo umtloli amthule
angiso.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            13                               DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

Esitlhorini senovela le sithola uKholiwe athatha ubuphilo bakhe ngemva kobana aye
kwaSipho athi uyombawa bona atjele uMuzi indaba emdlako le. Ukuzibulala kwakhe
kulandela isehlakalo esenzeka emzini kaSipho sokobana umkaSipho amlwise
ngokucabanga bona mhlambe uthandana nendodakwakhe.

Ngokubona bona indaba le seyiseduze nokobana uMuzi ayazi simthola akhetha
ukuzibulala ngelokobana uzibona angazange athembeke kuMuzi. UMuzi nabantwana
nabathola unobangela wokuzibulala kwakhe kutholakala bona sekungemva kwendaba.

Nasiyelela ihlathululo engehla le singatjho bona izenzo zakaKholiwe ezinengi
azikhambisani nesimilo umtloli asethulele sona ngaye.
(Umtloli angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako).                                   [25]

                                        NOFANA

UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana

9.1       NgumkaMatjeni.                                                                (1)

9.2       Beze ngokuzokubawa uKholiwe bonyana atjhade noZondani begodu
          baphekelelwe nguSipho ngekoloyi yakhe ngombana yena bekakwazi lapha
          bekuqatjhe khona uKholiwe.                                                    (2)

9.3       Sisenzo sokobana aphekelele umalumakhe kaZondani, uManghope bona
          ayokubulala uKholiwe ngemva kokuzwakala bona uZondani uzidumuze
          ngebanga lakhe.                                                               (2)

9.4       Yayitlolelwe uMuzi/Indoda kaKholiwe.                                          (1)

9.5       Ummongondaba wencwadi le bekukuhlathulula bona uKholiwe wabangelwa
          yini bona agcine athethe ubuphilo bakhe/Beyihlathulula ngepilo kaKholiwe
          kusukela ebuncanini bakhe bekufike lapha athatha khona ubuphilo
          bakhe/Beyihlathulula ngobudisi uKholiwe adlula kibo ngendaba yokuzibulala
          kwakaZondani bekufike lapho naye azibulala khona.                             (2)

9.6       Bahlanganiswa kukobana umkamfundisi esondweni lapha kusonda khona
          uZondani.                                                                     (2)

9.7       Yikulumo kababa kaMuzi nakabayalako bona njengombana sebatjhadile nje
          bafanele bavulelane iimfuba bebatjelane nezinto ezabehlakalelako
          nabasakhulako/Bafanele bazelane iimfihlo zabo njengabantu abakhula boke,
          bangafihlelani ilitho.                                                        (2)

9.8       Liqiniso ngombana ikomidi yathi ingezwana bona kuthunyelwe abommaba
          bona bayokukhulumisana noKholiwe kwaba nguye uZondani oyitjelako bona
          umuntu owazi lapha kuqatjhe khona uKholiwe ngeMamelodi nguSipho.              (2)

9.9       UZondani waphetha ngokobana azidumuze, wagcina ahlongakalele
          esibhedlela begodu lokho kwaba nomthelela omumbi khulu epilweni
          kaKholiwe ngombana wathoma ukuzondwa babantu bekwafika lapha naye
          azibulala khona.                                                              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            14                                DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

9.10      Ngiyavumelana nombono lo ngombana bathi nabaqeda ukutjhada ngaphambi
          kobana baye emzinabo usosokanakhe nakabayalako wabatjela bona
          kufanele batjelane amaqiniso bangafihlelani litho kodwana uKholiwe
          wakhetha ukuzithulela nendaba le.                                              (2)

9.11      Umtloli unqophe bona iinini zakhe zimuzwe nakakhuluma amagama
          wokugcina athi uhlongakala nje kungebanga lakaKholiwe ukwenzela bona
          zibe nesizathu esihle sokuzonda uKholiwe bese inovela le ikwazi ukuragela
          phambili beyiyokufika kummongondaba awuhlosileko.                              (2)

9.12      -   UZondani wathi nakatjela uKholiwe bonyana emsebenzini bamthengele
              indlu uKholiwe wabona bona njengombana indoda yomuzi loyo ikhona
              kutjho bona yena Kholiwe kufanele ayokuba ngumma womuzi loyo.
          -   UZondani wathi nakabuza uKholiwe bona ucabangani ngekusasa lakhe
              begodu ufuna umuzi onjani uKholiwe walemuka bona kuhlekuhle
              uZondani unqophe ukumbuza bona ufuna indoda enjani wamphendula
              ngokobana ufuna indoda emaziko uZimu begodu efundileko.
          (Ipendulo EYODWA kezingehla).                                                  (2)

9.13      -   Esitlhorini senovela le bekungakalindeleki bona uKholiwe angathatha
              ubuphilo bakhe ngombana umtloli usithulele yena alikholwa, njeke uyazi
              bona emthethweni kaZimu kuthiwa kusisono ukubulala nofana
              ukuzibulala wena ngokwakho. Bekulindeleke bona athandaze, abawe
              uZimu bona amsize akwazi ukutjela uMuzi indaba le bese iyadlula
              baragele phambili nepilo.
          -   Bekungakalindeleki bona uKholiwe angazikhupha umphefumulo
              ngombana indaba yokuzibulala kwakaZondani besele inesikhathi eside
              khulu yenzeka, njeke bekulindeleke bona aragele phambili nepilo
              njengombana akghonile bekwafika lapha simthola sele akhona.
          (Ipendulo EYODWA kezingehla).                                                  (3)
                                                                                         [25]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA B:          25

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 15

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
                                    Downloaded from hlayiso.com                    15                                                                                             DBE/2015
                                                                           SCE – Imemorandamu

ISIGABA C: UMDLALO
UMBUZO 10: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
IGRIDI YOKUTSHWAYA I-ESEYI

Iqhinga                       Ngokudluleleko               Ngokwekghono                 Ngokulingeneko                  Ngokusisekelo                            Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO                        12–15                         9–11                          6–8                             4–5                                          0–3
                            -Uphendule umbuzo kuhle        -Utjengise ukuzwisisa       -lsihloko usizwisise         -lsihloko usizwisise               -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa              khulu: 14-15.                  isihloko.                   bewasihlathulula ngendlela   bewasihlathulula ngendlela         azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, kulikhuni
                            Uhlathulule isihloko                                       ephakathi kodwana            ephakathi kodwana                  ukuzilandela nanyana azikhambelani nombuzo.
kwesihloko:                 ngokungeneleleko begodu        -limpendulo pheze           imininingwana ayikavezwa     imininingwana ayikavezwa
Ukungenelela kwesihloko     uwathinte woke amaphuzu        ziyakhambelana              yoke.                        yoke.                              -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
nokuzwisisa itheksthi.      amayelana nomtlolo .           nesihloko.                                                                                  -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
                                                                                       -Amaphuzu amanengi           -Amaphuzu amanengi asekela
                            -Uphendule umbuzo kuhle:       -lmibono esekelweko         asekela imibono              imibono akakavezwa ngendlela       -Umtlolo akawazi.
15 IMITLOMELO               12-13                          ikhona kodwana              akakavezwa ngendlela         eyanelisako.
                             Uphendule ngendlela ehle .    ayikavezwa yoke begodu      eyanelisako.
                            Kunamaphuzu amanengi           ayikasekelwa                                              -Unelwazi elisezingeni eliphasi
                            asekelwe ngokunembako          njengombana                  -Unelwazi elisezingeni      lomtlolo.
                            anqotjhiswe emtlolweni.        bekulindelekile.            eliphakathi lomtlolo.

                            -Umtlolo uwuzwisise kuhle      -Kunobufakazi obutjengisa
                            khulu.                         bonyana umtlolo
                                                           uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI                        8–10                          6–7                          4–5                            2–3                                           0–1
                            -Umtlolo uhleleke kuhle.
                            Kunesingeniso, iingaba
                                                           -lsakhiwo esihle            -Bukhona ubufakazi           -Isakhiwo asikathulwa
                                                                                                                    ngefanelo.
                                                                                                                                                       -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
                                                                                                                                                       ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo,                   nesiphetho ezisezingeni
                                                           nokusekelwa kwemibono       besakhiwo somtlolo.
                                                           okulandelekako.
ukwethulwa                  elihle khulu.
                                                                                       -Umtlolo awunakho
                                                                                                                    -Ukungakahlelwa kuhle ngikho       -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
                                                                                                                    okwenza ukulandelana               nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
komqondo.                   -Kunokuthuthuka
                                                           -lsingeniso,iingaba         ukunamathelana
                                                                                                                    kwamaphuzu kungezwakali.
                                                           nesiphetho kuhleleke        kwamaphuzu begodu
Ilimi, iphimbo              kwamaphuzu begodu
                                                           kuhle.                      awulandeleki.
                                                                                                                                                       -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
                            azwakala kuhle.                                                                         -Kuneemphoso ezinengi zelimi       begodu alizwakali.
nesitayela                                                                                                          begodu nokusetjenziswa
                                                           -lmibono ivezwe             -Kuneemphoso ezenziwe
okusetjenziswe              -Ilimi, ukuzwakala
                                                           beyasekelwa yezwakala.      elimini, ekuzwakaleni
                                                                                                                    kwelimi okunganembiko kwenza
                            nokwethulwa kwamaphuzu                                                                  umtlolo lo ungezwakali.
endabeni.                   kuhle bekutjengisa ukutjhuja
                                                                                       kwendaba kanye
                                                           -Ilimi, ukuzwakala          nekuhlelweni.
                            kwengqondo.
                                                           nokwethulwa
10 IMITLOMELO                                              kwamaphuzu kuhle.           -Iingaba zakhiwe kuhle.

IRHERHO                               20–25                        15–19                        10–14                            5–9                                           0–4
LEMITLOMELO
YELELA:       Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0
              kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                    Phendla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015-memo/61c1e196-ae89-435a-ab65-810100fefbf2) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015-memo/50339bd9-fa06-4f28-a6d9-30355fefd76d) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2015-memo/962b2d5b-a8a4-4ca2-8e9f-e9a14e81a496) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023-mg/9507e1b4-42ec-497c-a823-0e9be86e9615) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2018-memo/f02c64bd-b266-456e-819d-d06919b18d5b) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017-memo/ebf868aa-8bfa-4a5a-b687-bc5e516ba74e) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
