# isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2015, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015/7cf05b84-0121-4115-b19c-ece31e96ba58
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015/7cf05b84-0121-4115-b19c-ece31e96ba58)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015-memo/19cb3901-4aa3-49ad-bd20-7e052ae5726b) — Memo · 2015 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                     SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                      IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                                2015

                                                                         IMITLOMELO: 80

                                                                ISIKHATHI: ama-iri ama-2½

                                    Iphepheli linamakhasi ama-21.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2                   2                                  DBE/2015
                                                  SCE

YELELA

1.        Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
          aphendule imibuzo.

2.        Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
          elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
          ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, ufunda imibuzo le
          bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.

3.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:

          ISIGABA A:        Iinkondlo                             (30)
          ISIGABA B:        Inovela                               (25)
          ISIGABA C:        Umdlalo nanyana Idrama                (25)

4.        Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela.

5.        Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:

          EMITHATHU KUSIGABA A
          MUNYE KUSIGABA B
          NAMUNYE KUSIGABA C

6.        Sebenzisa irherho         lokuzihlola   ukuqinisekisa     bonyana   yoke   imibuzo
          uyiphendulile.

7.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

8.        Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-40
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-55
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-55

10.       Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            3                               DBE/2015
                                           SCE

IKHASI LOKUMUNYETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza ukobana umfundi akhethe imibuzo afuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana afunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa:
Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
       INOMBORO YOMBUZO                  UMBUZO                    IMITLOMELO     IKHASI
1. Itjhuguluko                 Umbuzo omude                             10           5

2. Isizi                            Umbuzo onemibuzo emifitjhani       10            6

3. Mma Wami                         Umbuzo onemibuzo emifitjhani       10            7

4. Isililo Senyoni                  Umbuzo onemibuzo emifitjhani       10            8
                                          KANYE
Ikondlo engakabonwa:
Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. Umona                          Umbuzo onemibuzo emfitjhani          10           10

ISIGABA B: INOVELA
YELELA:       Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba.
Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANNI
emdlalweni.
                                  NOFANA
Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE
emdlalweni.
6. Mbala Ngubaba            Umbuzo omude                      25       11

7. Mbala Ngubaba                    Umbuzo onemibuzo emifitjhani       25           11

8. UKholiwe                         Umbuzo omude                       25           13

9. UKholiwe                         Umbuzo onemibuzo emifitjhani       25           13

ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA:       Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba
Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI
emdlalweni.
                                 NOFANA
Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE
emdlalweni.
10. Ibhudango Lami          Umbuzo omude                      25       16

11. Ibhudango Lami                  Umbuzo onemibuzo emifitjhani       25           16

12. Umbango KaNzunza NoManala       Umbuzo omude                       25           18

13. Umbango KaNzunza NoManala       Umbuzo onemibuzo emifitjhani       25           19

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2              4                                DBE/2015
                                             SCE

IRHELO LOKUQINISEKISA

•     Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule
      yoke imibuzo elindelekileko.

       ISIGABA              IINOMBORO      INANI LEMIBUZO     UMBUZO      TLOLA ITSHWAYO
                             ZEMIBUZO     EZOKUPHENDULWA                    EMBUZWENI
                                                                          OWUKHETHILEKO
A: Iinkondlo                                                      1
   (Iinkondlo
   ezibekelwe                       1–4            2              2
   ukufundwa)
                                                                  3

                                                                  4

A: Ikondlo (Ikondlo                                               5
   engakabonwa)                     5              1
B: Inovela                                                        6
   (Umbuzo omude
   NANYANA                          6–9            1              7
   umbuzo
   OMFITJHANI)                                                    8

                                                                  9

C: Umdlalo                                                       10
   (Umbuzo omude
   NANYANA                     10–13               1             11
   onemibuzo
   emifitjhani)                                                  12

                                                                 13

YELELA:       Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo
              OMFITJHANI emdlalweni.

                                            NOFANA

              Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha
              umbuzo OMUDE emdlalweni.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2              5                         DBE/2015
                                             SCE

ISIGABA A: IINKONDLO

Iinkondlo eziboniweko (Umbuzo woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.

Ikondlo engakabonwa (Umbuzo wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.

UMBUZO 1: ITJHUGULUKO – JN Malobola

Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo.

Itjhuguluko – JN Malobola

1         Ukutjelwa kulalela,
2         Ukungafuni kufuna,
3         Ukufuna kuzenza,
4         Uzenze usiyazi ungazi;
5         Ngikho ukuhlonga indlebe.

6         Ngezayizolo tjhuguluko,
7         Zabantu zazidojwa ngodli,
8         Zaziba ngezami ngodli;
9         Kwakulila abazikakarelako,
10        Bapatjazwe babe bomvu be!

11        Ngavakatjhela 'ngelawini',
12        Ngavakatjhela ngisanuka imikghatho.
13        Ngakhiwa 'lilawu',
14        Ngafumbatha ubudoda
15        Ngezandla zami zombili.

16        Maye, ukubotjhwa!
17        Ngangigangela saqhegwana,
18        Ngangigangela sasilukazi,
19        Ikani, ukwelelesa, kwakumphako
20        Wabentwana kimi.

21        Ijele kwakulikhaya,
22        'Amalawu' ngiwazi ngegego lawo:
23        Ibhaviyana ye-4,
24        IVoortrekkerhoogte neNyulogo.
25        Mudle ndaba zakhe

26        Nganginesithunzi izolo,
27        Bakwethu banesithunzi izolo,
28        Ekhethu kunesithunzi izolo,
29        Maye, ngikhumbula uWitvoet,
30        Inja yekhethu ehlwa iluse ikhaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                        Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            6                         DBE/2015
                                           SCE

31        Ngangizabe ngisambona
32        Kuphi uWitvoet?
33        'Ilawu' ngilitjhiye nobani?
34        Ijayelo liyayeyisa ingqondo.

35        Ukuzisola nokubuyela
36        Emva ngangingakubhudangi,
37        Ngangimuzwa ubaba,
38        Abhibhidlha amagwebu,
39        Ngithi uyazenzisa ...

Tlola ummongondaba wekondlo le, dzubhula bewuhlathulule amagama asetjenziswe
yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba.                                   [10]

                                         NOFANA

UMBUZO 2: ISIZI – JN Malobola

Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo.

Isizi – JN Malobola

1         Laphuma njengemihla,
2         Laphakama lihlophe
3         Ukuzifihla kunina.
4         Imisebenzi yemihla
5         Irheme ngerherho layo.

6         Umuntu woke bekahlophe
7         Ukuyokufika lapho
8         Lapho alima khona.
9         Amacoco akakho kangako
10        Mvulo sidiniwe,
11        Nokho siyakhona,

12        Igijima njengemhleni ibhesi.
13        Maye! Ha ... wu ...! Iwu!
14        Gidi! Bhu! Bhu!

15        Ngokuphazima kwelihlo
16        Kwaphela nya!
17        Kwathula du!
18        Ababonileko kwaba ngabathulileko,
19        Abalimeleko kwaba ngabaphephileko
20        Isizi leWangendrift lembatha
21        IkwaNdebele ngomzuzwana

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                       Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            7                                 DBE/2015
                                           SCE

22        Abotitjhere bayile,
23        Bakhambile abafundi,
24        Iinsebenzi zoMbuso ziyile,
25        UMbuso wembethe isizi.
26        Kwalila umNyango wezeFundo,
27        Khona umnyaka sele wonde kangaka?
28        Awa, ukwelusa kubhalile,
29        Iinkomo zifahlile, kubhalile.

2.1       Tlola igama eleqiweko nelijanyelwe yivumelwano-thoma          esetjenziswe
          yimbongi emudeni woku-1 nowesi-2 wekondlo engehla le.                          (1)

2.2       Tlola isizathu ebegade senza abantu bakhwele ibhesi le bangacoci.              (1)

2.3       Rhunyeza ummongondaba wekondlo le ngomuda OWODWA.                              (2)

2.4       Hlathulula ngomuda OWODWA umqondo ovezwa yimbongi ngomuda we-18
          nowe-19 wekondlo engehla le.                                                   (2)

2.5       Hlathulula ngawakho amagama okutjhiwo yimbongi ukusuka emudeni woku-1
          kufika kewe-3 wekondlo engehla le.                                             (2)

2.6       Tshwaya ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe-ngqondo
          emudeni wama-27 bewuhlathulule nokobana ukusetjenziswa kwaso
          kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho ikondlo le.                                 (2)
                                                                                         [10]

UMBUZO 3: MMA WAMI – JM Mthimunye

Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo.

Mma Wami – JM Mthimunye

1         Ungikhalimile iye,
2         Angali ngiyavuma.
3         Wathi ngingakhambi ebusuku,
4         Wathi ngingakhambi nabesana

5         Ngabuza ngifuna ukwazi,
6         Ngabuza bonyana kungebanga lani.
7         Ipendulo yakho kwaba liswazi,
8         Ipendulo kwaba ziinhlamba.
9         Wathi ngingabuzi okunengi

10        Kwaphela ngenze njalo.
11        Ngahlala ngitshwenyekile
12        Ngombana ngifuna ukwazi
13        Bonyana yini ephethwe busuku,

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2             8                               DBE/2015
                                            SCE

14        Bonyana yini elumako ebesaneni.
15        Iye, ngakhamba ngekani
16        Ngombana ngifuna ilwazi.
17        Umvuzo walokho kwaba budisi,
18        Kwaba ngilokhu okubonako.

19        Namtjhana ungangithuka,
20        Uthi: ngeqa amagama wakho.
21        Kwaphela khumbula lokhu:
22        Wangifihlela iqiniso lakho.

3.1       Tlola izinto EZIMBILI unina lembongi abegade ayitjela zona bona ingazenzi
          kodwana yona yazenza ngekani.                                                 (2)

3.2       Rhunyeza imiqondo EMIBILI evezwa yimbongi ngokusebenzisa isithombe-
          ngqondo sebuyelela-mqondo esigabeni soku-1 sekondlo engehla.                  (2)

3.3       Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
          isiqunto osithathako.

          Imbongi ayikafaneli bona isole unina ngalokhu okuyehlakaleleko kodwana
          ifanele izisole yona.                                                         (2)

3.4       Ucabanga bona imbongi beyingazi ngeqiniso bona ubusuku buphetheni
          nokuthi yini elumako ebasaneni nofana sekuyindlela yokuzivikela nje
          kwaphela?                                                                     (2)

3.5       Tshwaya ngelihlo elibukhali ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le.        (2)
                                                                                        [10]

UMBUZO 4: ISILILO SENYONI – JM Mthimunye

Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo.

Isililo senyoni – JM Mthimunye

1         Mina ngiphapha njalo nje,
2         Ngizul' emkayini ngedwana,
3         Ngizul' ongcon' umuthi
4         Wokuphumula kamnandi,
5         Ngiphumul' ukubalabala.

6         Mina ngilizuba ngiyazulazula,
7         Ngizul' omanz' umuthi,
8         Engingakha kiwo ngedwa
9         Ngakhe ngakhele safuthi
10        Ngingasafuduka ngitjho
11        Lisina ngesinanja.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            9                                 DBE/2015
                                           SCE

12        Ngihlala ngiphapha njalo,
13        Omanz' umuthi angiwufunyani
14        Ubutlawana bami sebuyala.
15        Ngamane ngigege nay' imithi
16        Bengifunyan' ongifaneleko
17        Ngakhe kiwo kamnandi.

18        Noman' 'iinyoni zingatjho
19        Bona ngiphaphele safuthi,
20        Ukuzuma khona ngiyazuma,
21        Kubamba ezumako,
22        Zizulele nyon' ehle!

23        Ngihlala ngiphapha njalo.
24        Eziny' iinyoni ziyangisola.
25        Ezinye zisol' amabalami,
26        Ezinye zisol' ubuhle bami,
27        Ezinye zikhuz' amalami.
28        Zimu, ngibutha nami hle!

4.1       Tlola umhlobo webuyelelo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-6 wekondlo
          engehla.                                                                        (1)

4.2       Buyelela utlole umuda ongenzasi ujamiselele igama elithalelwe kiwo
          ngelimqondofana nalo.

          Ngingasafuduka ngitjho.                                                         (1)

4.3       Rhunyeza ngomuda OWODWA                ummongo     omunyethwe      yindima
          yamaswaphelo yekondlo engehla.                                                  (2)

4.4       Igama elithi, 'Ngizul' ...' elisetjenziswe yimbongi emudeni woku-1 nemudeni
          wesi-2 ekondlweni engehla le lizwakala limumethe imiqondo EMIBILI
          engafananiko. Hlathulula uveze umqondo eliwumumetheko emudeni
          ngamunye.                                                                       (2)

4.5       Hlathulula ngawakho amagama okutjhiwo yimbongi ngomuda we-9 ukuya
          kewe-10 wekondlo engehla le.                                                    (2)

4.6       Ingabe uyayisola imbongi ngokukhamba ihlala kiyo yoke imithi ngomnqopho
          wokufumana ongcono nengakhela kiyo safuthi? Sekela isiqunto osithathako.        (2)
                                                                                          [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2              10                            DBE/2015
                                             SCE

IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO).

UMBUZO 5: UMONA – MS Ntuli

Funda ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo.

Umona – MS Ntuli

1         Nguhliziyokul' umafela ngendeni,
2         Sihlub' abany' iimpiko
3         Angazenzeli yena.
4         Ngumarhudul' amehlw abovu;
5         Wamalangab' atjhisa kutjhisa,
6         Abe makhaza kumakhaza.

7         Ngunyawo liphapha phezulu,
8         Nguhloko sithaya phasi.
9         Nguhliziyo silal' emini, sivuka ebusuku;
10        Sirhulurhulu sirhuluphel' umnyama,
11        Uphetjhulwa mumoya,
12        Urhurhulwa mamanzi;
13        Uphekwa kuphakululwa, uphakulula kuphekwa.
14        Akwenzako kwaziwa nguye, umona.

5.1       Dzubhula izitho EZIMBILI zomzimba imbongi engathekise ngazo umona
          ekondlweni engehla le.                                                       (2)

5.2       Tlola umhlobo wevumelwano-phetha osetjenziswe yimbongi endimeni yesi-2
          emideni ye-7 ukuya kowo-9 wekondlo engehla.                                  (1)

5.3       Tlola ngomuda OWODWA okutjhiwo mumuda we-11 newe-12 ngomuntu
          onomona.                                                                     (1)

5.4       Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wesi-2 othi, 'Sihlub' abany'
          iimpiko' wekondlo engehla le.                                                (2)

5.5       Ucabanga bona kubangelwa yini bona        imbongi   ingathekise   umona
          nesirhulurhulu ekondlweni engehla le.                                        (2)

5.6       Coca wenabe ngommoya ovezwa yimbongi ekondlweni engehla le.                  (2)
                                                                                       [10]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA A:          30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2           11                                  DBE/2015
                                          SCE

ISIGABA B: INOVELA

YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba.

             Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhethe umbuzo
             OMFITJHANI emdlalweni.

                                            NOFANA

             Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha
             Umbuzo OMUDE emdlalweni.

Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI: MBALA NGUBABA KANYE
NOKHOLIWE.

Khetha inovela EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.

UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana

Abatloli bamanovela bavamise ukusethulela abalingisi babo baneemilo
ezizokukhambisana nezenzo zabo. Ngelihlo elibukhali akhe ucoce ngokukhambisana
nokungakhambisani kwezenzo nesimilo somlingisi oyikutani enovelini yesihloko esithi,
MBALA NGUBABA. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                    [25]

                                       NOFANA

UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana

Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo.

Athi angaqeda ukuhlanza izitja uNaKabini, alile ngokudinwa nokufuna ukuyozibeka
phasi. UMavela ajatjuliswe kukobana ubethe sentwala, iindaba nemibuzo enghwarako
ingeza kwanje. Nokudinwa ebesele kumbangela ukungabi nesineke kumkakhe akuzwe
kungasekho.

'NaKabini yiza nazo-ke dade, kodwana ngifuna ezivuthweko. Nawunganazo uphume
etlheni, nginazo mina ezithe tjha,' kutjho uMavela sele kutjhejeka ithabo nehlambuluko
ebusweni. I-ovorolo ebekayembethe selayihlubulile. Usele ngamathumbukazi
ngaphandle. 'Awa angisanakulumo Mahlangu,' kutjho uNaKabini abonakala bona
yimvuthu ngokudinwa. 'Hlala phasi ngikudzubhulele-ke bona yini esengqondwenami
njenganje.' Mbala adose umsenyana ngemva komnyango ahlale, akhongozele
uNaKabini.

'Yintumba le engizokuhlebela yona. Ekuseni abomakhelani nabazosilayelisa
njengombana ngibamemile nje, ungabese uphulurhelwa lilimu bese uyayifafatha,'
kuyelelisa uMavela. 'Ngithenge isibayibayi sekoloyi. Ngithe bangayilethi ngisese lapha
nje. Ngibatjele bona bangilinde ngifuduke qangi la eSoshanguve ngibuyele ekhaya
eMadlangeni, ngaphambi kobana bayilethe.' Athuke uNaKabini nakezwa into
ebekangacabangi bona ingaba khona kwakhe. Azame ukufuna iqiniso kuMavela.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2                    12                                 DBE/2015
                                                   SCE

'Hawu! Kazi yikoloyi oyithenge ngani Mavela nasiyikoloyi ngokwethu nje. Ungathi
sibhudabhudwa yitjhirho kangaka uzongitjela bona uthenge ikoloyi? Mavela
uyakhuluma nanyana uyafanisa? Kunini safika la sihlala emkhukhwini ngokobana
singanamali yokwakha nanyana yokuthenga indlu? Akhe uhlathulule ngokuzeleko
ngizwe. Mhlambe ubambe iimpera nje akwaziwa,' kubuza uNaKabini.

'Awa akusizo iimpera. Njengombana iinkomo zakababa zimhlambikazi njaya,
ngicabange bona ngizakuthengisa itjhumi lazo, ngiyibhadele. Manje ngibabawe bona
bayilethe sele siseMadlangeni. Manje ngibawa ungayiphathi indaba leyo. Nje kusasa
nasifika ekhaya, kufuze ngibikele umma. 'Awa iyezwakala Mahlangu. Siyakuthokozisa.
Nathi sizakhe sikhambe sihlezi njengabanengi abanemali. Into nje ngibuhlungwana
ngombana ubaba utjhiye ilifa elingaka, azange akhakhambe ngekoloyi yena.
Namhlanje uze ulele usosokanami, azikhambela ngeenyawo,' kukwakwazela
uNaKabini, ngehliziyo enokudana nezwelo.
                                                                                 [Ikhasi 16–17]

7.1       Dzubhula imida            esetjenziswe     esiqetjhaneni   esingehla   ehlathulula
          okulandelako:

          7.1.1        UMavela udle wasutha.                                                       (1)

          7.1.2        KwaMavela gade kulanjwa.                                                    (1)

7.2       Tlola isizathu esenza uMavela abe nesiqiniseko sokobana zoke izinto
          ezitjhiywe nguyise ngezakhe.                                                             (1)

7.3       Esiqetjhaneni esidzujulwe ngehlesi kunalapha kuthiwa uNaKabini
          nendodakwakhe uMavela badinwe bayimvuthu. Tlola ngomuda OWODWA
          unobangela wokudinwa kwabokhu.                                                           (1)

7.4       Rhunyeza ummongo omunyethwe sifiso sakaBongwe.                                           (2)

7.5       Tlola isehlakalo esathusa abanye babomakhelana bakaMavela lokha
          ivenyana kaTsiri nasele ilayitjhe intundu yakwaMavela ikhamba.                           (2)

7.6       Tlola igama nesibongo uMavela azipha zona nakafika nge-ofisini laboDladla.               (2)

7.7       UMavela banomkakhe uNaKabini babonakala bathethene kodwana bahlukile.
          Akhe utshwaye iinkulumo zabo bese uhlathulula okubonakala bahluke
          ngakho.                                                                                  (2)

7.8       Ucabanga bona kwabangelwa yini bona uSkhosana aphikise uMavela bona
          akahlali eBhundu lokha nakade uMavela atlolisa imininingwana yakhe
          efandisini?                                                                              (2)

7.9       Umtloli wenovela le usethulele uMavela kumlingisi odobha phasi. Hlathulula
          bona lokho kumsize njani ekuphumeleliseni ummongondaba wenovela le.                      (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                        Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            13                                  DBE/2015
                                           SCE

7.10      Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
          usekela isiqunto osithathako.

          Hlangana neemfiso ezenziwa nguBongwe bekukhona iphuzu elithi qobe
          ngenyanga aboDladla balethele uNaMtshweni nabantwabakhe imali ezi-
          R5 000.                                                                           (2)

7.11      Hlathulula iqhinga lomtloli wenovela le lokuhlanganisa uMavela noSkhosana.        (2)

7.12      Tshwaya ngesigwebo esanikelwa uSkhosana noMasango bese uyatjho bona
          sibafanele namkha asikabafaneli na? Sekela ipendulwakho ngomuda
          OWODWA.                                                                           (1)

7.13      Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isiphetho senovela le.                  (4)
                                                                                            [25]

                                        NOFANA

UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana

Abatloli bamanovela bavamise ukusethulela abalingisi babo baneemilo
ezizokukhambisana nezenzo zabo. Ngelihlo elibukhali akhe ucoce ngokukhambisana
nofana ukungakhambisani kwezenzo nesimilo somlingisi oyikutani enovelini yesihloko
esithi, UKHOLIWE. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                  [25]

                                        NOFANA

UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana

Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo.

UmkaMatjeni wabona bona zingaye. 'Dade besize kuwe mani.' Awa umfazabantu
naye abone bonyana into ayikhulumako ayikho ngombana uKholiwe bekazi bona beze
kuye. 'Size kuwe dade si ... si ... ze kuwe manqophana noZ ... Z ... Zond ... Zondani.'

Zathoma iinhloni kumkaMatjeni. Ukuthi zibuya kuphi akekho umuntu obegade
angatjho. Wakhona abubonako ubudisi bendaba le. Yabophana ihloko kwaba kude
emva kwaba kude phambili. Wabathe uqala umkhambisanakhe, adlumbana uzamsiza
kodwana akhenge awathole amehlwakhe. Wamthola aziqalele phasi, ihloko le,
wawungabona bonyana isese kude khulu nokusikinyiswa. Aphelelwe mamandla
umkaMatjeni, alo kade azokwenzani.

Nangani uthwele ihloko wathi uzokufunela uZondani umfazi. 'Dade, uZondani usi ...
usithume bonyana ufuna ukutjhada nawe.' Soloko athomile ukukhuluma uKholiwe
uthule kwangathi akekho, ulalele, ubeke izandla emhlathini. Amehlo woke
uwarhudulele lo okhulumako. Ngikho ukuthula kwakaKholiwe okwenza bona kuvuke
namalimi. Kuthe angaqeda ukukhuluma umkaMatjeni, wathatha ngeliphasi uKholiwe
angafuni ukutjengisa bonyana usilingekile.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2           14                                  DBE/2015
                                          SCE

'Bomma ngiyaswaba ukwizwa bonyana nisuke kude kangaka emakhaya wenu, nadela
imisebenzi yenu nabantwana benu neza lapha kimi. Okubuhlungu kukobana ayikho
nento eniyizeleko. Okungizwisa ubuhlungu khulu kukuthi ngitshwile ukuya esikolweni
namhlanjesi ngithi ngizelwa babantu, norhwana abantu abakhulu.

Bengizitjela bona nizongakha, bengingacabangi bonyana nizongibhuruza. Nanyana
kunjalo ...' Uthe angakaqedi ukukhuluma wamgena emlonyeni umkaMatjeni naye uthe
asakhuluma uKholiwe wamngena emlonyeni, 'Kuyamangaza mma ukuthi
nakukhuluma nina kungabi nomuntu oniphazamisako kodwana nina niyangiphazamisa
nangikhulumako.

Akukho okubuhlungu njengokuthi umuntu enze omunye into angeze afuna yenzeke
kuye.' Kuthe angatjho njalo wathula du wabuye waragela phambili nalokho agade
akutjho. 'Bengisatjho-ke mma bonyana be ... 'Lapha amanzi ajama khona, abuye
ajame godu.'
                                                                         [Ikhasi 62–63]

9.1       Tlola ibizo lomkhambisani kaNaKoteni okhulunyiswa esiqetjhaneni esingehla.       (1)

9.2       Tlola bona uNaKoteni banomkhambisanakhe lo beze ngani begodu bakwazi
          njani lapha bekuqatjhe khona uKholiwe ngeMamelodi.                               (2)

9.3       Ngaphandle kwekulumo engehla le ngisiphi esinye isenzo esitholakala
          enovelini le esiveza umkhambisani kaNaKoteni lo njengomma ongazange
          adlale indima ehle neyakhako epilweni kaKholiwe?                                 (2)

9.4       Incwadi yesihloko esithi, 'UKholiwe' etholakala ngaphakathi kwenovela le
          yayigade itlolelwe bani?                                                         (1)

9.5       Tlola ngomuda OWODWA ummongondaba wencwadi ekubuzwe ngayo
          embuzweni 9.4 ngehla.                                                            (2)

9.6       Ngokurhunyezweko tlola bona umkaMatjeni okhulunyiswa esiqetjhaneni
          esingehlesi bahlanganiswa yini banoZondani nasele azomkhulumela
          noKholiwe nje.                                                                   (2)

9.7       Ngokuyelela iinkulumo ezihlangana nabalingisi benovela le ucabanga bona
          ngiyiphi ikulumo eyayinikela uKholiwe ithuba lokobana ahlanze ibizo lakhe
          ngendaba yokuzibulala kukaZondani? Sekela isiqunto osithathako.                  (2)

9.8       Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
          usekela isiqunto osithathako.

          UZondani banoSipho gade bafuna uKholiwe babobili begodu bebazana.                (2)

9.9       Ngomuda OWODWA hlathulula isiphetho esathathwa nguZondani ngemva
          kobana ezwe umphumela wekulumo-pendulwano engehla le bewuveze
          nokobana lesosiphetho saba nomphumela onjani epilweni kaKholiwe.                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            15                                 DBE/2015
                                           SCE

9.10      Vumelana nofana uphikisane nombono ongenzasi bese usekela
          ipendulwakho ngokuqalisa esehlakalweni esitholakala enovelini le esibufakazi
          balokho.

          Nanyana uKholiwe angazange ayitjela indodakwakhe nabasathoma
          ukuthandana ngobudisi akhe ahlangabezana nabo epilweni kodwana ukhe
          waba nethuba elihle lokobana angayitjela.                                        (2)

9.11      Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokwenza bona iinini zakaZondani
          zibe seduze kwakhe nakahlongakalako?                                             (2)

9.12      Umtloli wenovela le usithulele uKholiwe kumlingisi ohlakaniphileko
          nonebonelo phambili. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali ikulumo-pendulwano
          eyaba phakathi kwakhe noZondani mhlana basekhabo lakaZondani bese
          utlola isehlakalo ESISODWA esifakazela isitatimendesi.                           (2)

9.13      Esitlhorini senovela le kunokutjhuguluka kwalokho ebekulindelekile. Coca
          ngawakho amagama usekele umbono lo.                                              (3)
                                                                                           [25]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA B:            25

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2             16                                    DBE/2015
                                            SCE

ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA

YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba.
             Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhethe umbuzo
             OMFITJHANI emdlalweni.
                                             NOFANA
             Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha
             Umbuzo OMUDE emdlalweni.

Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI          zomdlalo:   IBHUDANGO         LAMI   KANYE
NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA.

Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.

UMBUZO 10: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni

Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko basuke batlole ngomnqopho wokusivezela
imimmongondaba ethileko. Kanengi nasitjhejisisa imimmongondaba le sithola bona
iliqiniso begodu nezehlakalo eziwubumbako ngezamambala nezenzeka esikhathini
esadlulako. Akhe ucoce wenabe ngommongondaba womdlalo wesihloko esithi,
IBHUDANGO LAMI bewuveze nobuqiniso bezehlakalo eziwubumbako. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                                              [25]

                                         NOFANA

UMBUZO 11: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni

Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo.

(Emapholiseni ebusuku amapholisa amajadujadu ngomsebenzi wawo wangamalanga)

BOTHA:         (Uphethe iphetjhana elinamabizo weembotjhwa) Dumako! Dumako!

DUMAKO: (Uyasabela bewuyagijima) Ngiyeza!

BOTHA:         (Umnikela iphetjhana) Ngifuna bona ungikhuphele iimbotjhwa nanzi.

DUMAKO: (Ngokurareka) Ngizisephi mhlonitjhwa?

BOTHA:         Uzilayitjhe ekoloyini yethu edosa ngemva nangaphambili.

DUMAKO: Kulungile mhlonitjhwa. (Aphume)

BOTHA:         (Uhlezi nge-ofisinakhe begodu ubetha umlozi)
               (Kungene uJooste nge-ofisini)

JOOSTE:        Wathaba kangaka mlingani kubayi

BOTHA:         (Uyahleka) Phela namhlanje lilanga lokobana siyokubulala iimbotjhwa
               zoke ezimavukela mbuso.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2              17                                  DBE/2015
                                             SCE

JOOSTE:        O! Ngiyakhumbula. Phana zingaki iimbotjhwa eziyokubulawa namhlanje?

BOTHA:         Zilitjhumi nesithandathu. Ezihlanu zazo ngezililutjha. (Akhuphe ibhurendi
               ayibeke etafuleni) Thela sifuthumeze iingazi.

JOOSTE:        (Athele barhamule) Lilanga elikhulu kithi namhlanjesi.

BOTHA:         (Uyahleka) Ukutjho ngebanga lani lokho mlingani?

JOOSTE:        (Uyarhamula) Ngitjho ngombana nange kulilanga lokubulawa
               kweembotjhwa zombanganarha, sithoma ngokurhamula sigcine
               ngokutjhisa inyama.

BOBABILI: (Bahleke bebabethanise amarhalasi)

               (Kukokode umuntu emnyango)

BOTHA:         Ungubani?

MABONA:        Ngimi mhlonitjhwa!

BOTHA:         (Usaphethe irhalasi lebhurendi) Ngena!

MABONA:        (Avule angene) Lotjhani bahlonitjhwa!

BOTHA:         Lotjha Mabona (Umnikela irhalasi) Thela nawe urhamule.

JOOSTE:        (Uyahleka) Angithi uyazi bona vane kwenzekani nawusifumana sirhamula
               umrhamulo lo?

MABONA:        Iye sele ngazi.

BOTHA:         (Uyahleka) Thela godu urhamule. (Kungene uDumako)

BOTHA:         Sele uqedile Dumako?

DUMAKO:        Iye.

JOOSTE:        (Umnikela irhalasi) Rhamula nawe ufuthumeze iingazi.

BOTHA:         Sele azilayitjhile iimbotjhwa uDumako madoda. (Uyasikima) Khupha
               utjwala nenyama ngesiqandisenapho Mabona uyilatjhe ekoloyini.

JOOSTE:        (Naye uyasikima) Sele ngithoma ukuba mnandi gadesi.

BOTHA:         (Uyaphuma) Sekunjalo-ke madoda. (Bamlandele boke)

               (Bangene ngeenkoloyini ezimbili bezisuke)

                                                                            [Ikhasi 36–38]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2            18                                 DBE/2015
                                           SCE

11.1      Tlola bona abadlali abakukulumo-pendulwano engehla le bavezwe benza
          msebenzi bani.                                                                   (1)

11.2      Abadlali abangehlaba bathi kubayini ilanga lokubulawa kweembotjhwa
          zombanganarha balithabela kangaka?                                               (2)

11.3      Rhunyeza utlole indlela egade ilandelwa lokha nakudunyuzwa iimbotjhwezi.         (2)

11.4      Ngaphandle komlandu wokobana uMbulawa uvuse umguruguru eplasini
          lakaMathumbu ngimuphi omunye umlandu athweswa wona?                              (1)

11.5      Tlola indlela uMbulawa asinda          ngayo    nakudunyuzwa     iimbotjhwa
          ezaziyokudunyuzwa ngaleli langa.                                                 (2)

11.6      Hlangana nabadlali abakukulumo-pendulwano engehla le kukhona egade
          bangakhambisani nesenzo sokudunyuzwa kweembotjhwezi. Konje bathi
          kungebanga lani bangakhambisani nakho?                                           (2)

11.7      Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
          ipendulwakho ngokuqalisa esehlakalweni esivela emdlalweni lo.

          UMathumbu wabe asazi bona uMbulawa uyaphila begodu usenarheni ye-
          Angola.                                                                          (2)

11.8      Hlathulula isizinda sepilo esisivezelwa mndeni wakwaTjhili mhlana uMbulawa
          afika ekhabo eza noMbonani ngemva kobana sele afeze ibhudango lakhe.             (2)

11.9      Ucabanga bona umukghwa ebewenziwa mapholisa wokusela utjwala
          nakufanele ayokubulala iimbotjhwa zombanganarha umsize kangangani
          umtloli womdlalo lo ekutheni umdlali oyikutani aphumelelise ibhudango lakhe?     (2)

11.10     Hlathulula ikolelo yeensebenzi ezibabantu abadala bomdlalo lo bewusekele
          ikolelo leyo ngezehlakalo EZINTATHU ezivele emdlalweni lo.                       (4)

11.11     Ngokwazi kwakho ungathi indaba ekhulunywa badlali kukulumo-pendulwano
          engehla le iliqiniso kangangani?                                                 (2)

11.12     Coca ngokuphumelela namkha ukungaphumeleli komtloli ukulandela imileyo
          yokutlola isitlhori somdlalo lo.                                                 (3)
                                                                                           [25]

                                        NOFANA

UMBUZO 12: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni

Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko basuke batlola ngomnqopho wokusivezela
imimmongondaba ethileko. Kanengi nasitjhejisisa imimmongondaba le sithola bona
iliqiniso begodu nezehlakalo eziwubumbako ngezamambala nezenzeka esikhathini
esadlulako. Akhe ucoce wenabe ngommongondaba womdlalo wesihloko esithi,
UMBANGO        KANZUNZA      NOMANALA      bewuveze   nobuqiniso   bezehlakalo
eziwubumbako. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                     [25]

                                        NOFANA

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2              19                                 DBE/2015
                                             SCE

UMBUZO 13: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni

Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo.

(UNzunza uthukile, ukhuluma namabutho wakhe)

UNZUNZA:          Bandla lakababa uMusi kaMhlanga, namhlanje nginibizele ukuthi
                  sizokukhulumisana ngombana okunguyena ebengibanga naye
                  ukubukhosi sele ahlongakele. Labo abazabe bangena indaba yami
                  nomufi bazabe bakhakhanya.

IBANDLA:          Bayede! Ngwenyama.

UNZUNZA:          Ngizwile ngeenhloli ukuthi leso sedeleli sizilungiselela ipi engingazi
                  ukuthi uzayikghona na. Kade sikhona kilekundla, umuntu othoma
                  ukubusa namhlanje sele alungisa amabutho. Kufanele siqinise kwanje
                  ukuze sithumbe sikwazi ukuphumula sihlale sithabalale ephasini
                  labobaba.

IBANDLA:          Bayede! Ndabezitha.

UNZUNZA:          Ngokutjho njalo angitjho ukuthi simqalele phasi uSele uzasiphuthelisa
                  umoya njengoManala. AManala abukhali begodu anamandla. Mhlapha
                  nje ahlule isizwe samaThombeni ebengithi sizangilamulela singephule
                  emlilweni oburhangurhangu. Sekukini-ke sitjhaba sakababa ukuthi
                  niyavuma ukuguqa ngedolo eManaleni angasiwo aphethe ubukhosi
                  bamaNdebele. Ikosi ephethe unamrhali ngimi niyangizwa na? (Akwate
                  abe nzima tshu).

IBANDLA:          (Lidume) Bayede! Bayede! Ndabezitha!

UNZUNZA:          Ngiyasilingeka nangikhumbula ukuthi ngibangiswa into engiyithetheko
                  hayi into enginganayo. Asihlukaneni omunye nomunye olibutho afike
                  lapha esigodlweni kusasa sizokulungiselela ipi ezakuhlathulula ukuthi
                  ngubani ikosi.

IBANDLA:          (Lidume kube yincani indawo) Bayede! Bayede! Ngwenyama! (Ikosi
                  isikime imbongi iyithuke) ...

UNCAGU:           (UNcagu uthatha ubukhosi ngemva kokufihlwa kukaMrhawu)
                  (Ukhuluma namabutho) Ngifuna nilandele uNzunza ngombana soloko
                  athatha ubukhosi bakababa utjhida nabo kancanikancani. Mkhulu
                  umonakalo owenziwe nguNzunza esitjhabeni sakababa. Ubaba
                  uMrhawu sele abaqedile bakwaNzunza abasenamandla. Ngifuna
                  nibalandelele leKwaSimkhulu niyobaminyelela. Ngizwile bathi umhlanga
                  usathindile. Ngifuna niyowulalisa uphele nya.

AMABUTHO: Bayede! Ngwenyama.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2              20                                  DBE/2015
                                             SCE

UNCAGU:           Ngiyanithuma ukuthi niyokuvuna isimu ebeyivunwa njengamabele
                  ivunwa yiNgwenyama uMrhawu. Ubadlile abantu wabadlisa
                  kwenyamazana. Ngifuna niyokuqedelela isikhohlela leso esiseleko
                  nibadle njengaye kodwana ningatjhiyi umhlanga usathindile. Isikhohlela
                  esiseleko ngingasikhomba ngesutja yami le sivuke phasi. Khambani
                  amadlanga abalambele afuna ukudla.

AMABUTHO: (Akhambe avuma ingoma).
                                                                        [Ikhasi 57–58 & 68]

13.1      Tlola bona uNzunza uhlobana njani nomufi akhuluma ngaye esiqetjhaneni
          esidzujulwe ngehlesi.                                                               (1)

13.2      Ngokuzwisisa kwakho umdlalo lo tlola isizathu ongathi singunobangela
          wokuhlongakala kwalo uNzunza akhuluma ngaye.                                        (1)

13.3      Umbango okhulunyiswa emdlalweni lo wathoma amaNdebele nakakiyiphi
          indawo?                                                                             (1)

13.4      Tlola ibizo lomuntu uNzunza ambiza ngesideleli esele sizilungiselele ipi
          esiqetjhaneni esingehlesi.                                                          (1)

13.5      Tlola amabizo wabadlali ABABILI abasetjenziswe njengelihlo lesitjhaba
          emdlalweni lo.                                                                      (2)

13.6      Ngokurhunyezweko tlola urhemise ngokulamana izehlakalo EZINE ezasusa
          umbango okhulunyiswa emdlalweni lo ukusuka lapha uNgendu atjela khona
          uNanasi bona ikosi ithe uManala azokuthatha unamrhali ngamasa kufikela
          lapha uNzunza athatha khona unamrhali ngobukirikitjani.                             (4)

13.7      Ingabe indlela abadlali abasemdlalweni lo ababiza ngayo uNzunza
          esiqetjhaneni esingehlesi isitjelani ngehlangothini lesizinda sepilo somdlalo
          lo?                                                                                 (2)

13.8      Esiqetjhaneni esingehlesi sizwa uNzunza ababaza ubukhali namandla
          baManala. Ngokwazi nangokucabanga kwakho ungathi ngikuphi OKUBILI
          okungunobangela wobukhali nokuba namandla kwawo?                                    (4)

13.9      Hlathulula ngawakho amagama bonyana uNzunza utjho ukuthini ngamagama
          athi, 'Ngokutjho njalo angitjho ukuthi simqalele phasi uSele, uzasiphuthelisa
          umoya njengoManala.'                                                                (2)

13.10     Ngokwazi kwakho ungathi kunqotjhweni ngamagama la athi; 'Ikosi isikime
          imbongi iyithuke.'                                                                  (2)

13.11     Tshwaya ngelihlo elibukhali ummongondaba womdlalo bese ucoca
          ngokukholweka kwawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU
          anemiqondo epheleleko.                                                              (3)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2         21                               DBE/2015
                                        SCE

13.12     UNzunza uzwakala akhuluma kabuhlungu nakathi aManala ahlule isizwe
          samaThombeni ebekathi sizamlamulela. Ingabe amagama la akwenza bona
          umzwele uNzunza nofana ungamzweli? Sekela ipendulwakho ngelwazi onalo.     (2)
                                                                                     [25]

                                                     IMITLOMELO YESIGABA C:          25
                                                               INANI LILOKE:         80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015/7622d753-3202-4552-a891-d83a0fdcf7c1) — isiNdebele HL · QP · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015/6f55996d-3425-4cad-aecf-0a208cd0082d) — isiNdebele HL · QP · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2015/d32174bf-4c06-46b6-a6ec-e8eb41886973) — isiNdebele HL · QP · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023/4bb74702-107a-4f18-8e5a-bd6fd3903a66) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2018/f17ca326-84f6-40d8-9ec0-ebf9ac63a88c) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017/77d53fc7-4c2a-4a03-afaa-1865c652bd1f) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
