# isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2016, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2016/9102e6da-10e5-4092-8040-936358bd6b27
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2016/9102e6da-10e5-4092-8040-936358bd6b27)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · isindebele. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2016-memo/8a48e3e4-88c9-4b8f-96d0-e22042ef2c18) — Memo · 2016 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                      IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                                2016

                                                                         IMITLOMELO: 80

                                                                ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½

                                    Iphepheli linamakhasi ama-21.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2                   2                                  DBE/2016
                                                  SCE

YELELA

1.        Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
          aphendule imibuzo.

2.        Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
          elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
          ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le bese
          ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.

3.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:

          ISIGABA A:        Iinkondlo                             (30)
          ISIGABA B:        Inovela                               (25)
          ISIGABA C:        Umdlalo/Idrama                        (25)

4.        Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela.

5.        Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:

          EMITHATHU KUSIGABA A
          MUNYE KUSIGABA B
          NAMUNYE KUSIGABA C

6.        Sebenzisa irherho         lokuzihlola   ukuqinisekisa     bonyana   yoke   imibuzo
          uyiphendulile.

7.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

8.        Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-40
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-55
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-55

10.       Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2            3                              DBE/2016
                                           SCE

IKHASI LOKUMUNYETHWEKO

Ikhaseli lizokwenza ukobana umfundi akhethe imibuzo afuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana afunde iphepha loke.

ISIGABA A: IINKONDLO

Iinkondlo eziboniweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO                          UMBUZO               IMITLOMELO      IKHASI
1. 'Umuntu Mumuntu'                     Umbuzo omude                10            5

2. 'Amala'                           Umbuzo onemibuzo emifitjhani    10           6

3. 'Langa Lokuthula'                 Umbuzo onemibuzo emifitjhani    10           7

4. 'Intatha'                         Umbuzo onemibuzo emifitjhani    10           8
                                          KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Ifikile Ipisi'                  Umbuzo onemibuzo emfitjhani      10          10

*YELELA:       Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
               enoveleni qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni.

                                         NOFANA

               Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo
               OMUDE emdlalweni.

ISIGABA B: INOVELA

INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko.
6. Mbala Ngubaba                     Umbuzo omude                    25          11

7. Mbala Ngubaba                     Umbuzo onemibuzo emifitjhani    25          11

8. UKholiwe                                Umbuzo omude              25          13

9. UKholiwe                          Umbuzo onemibuzo emifitjhani    25          13

ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA

Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko.
10. Ibhudango Lami                    Umbuzo omude                   25          16

11. Ibhudango Lami                  Umbuzo onemibuzo emifitjhani     25          16

12. Umbango KaNzunza NoManala              Umbuzo omude              25          18

13. Umbango KaNzunza NoManala       Umbuzo onemibuzo emifitjhani     25          19

YELELA:        Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye
               NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo
               EMIBILI emide nofana MIBILI emifitjhani.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2            4                                 DBE/2016
                                           SCE

IRHELO LOKUQINISEKISA

Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.

        ISIGABA                IINOMBORO    INANI LEMIBUZO        TLOLA ITSHWAYO
                                ZEMIBUZO   EZOKUPHENDULWA           EMBUZWENI
                                                                  OWUKHETHILEKO
                                                                         ()
A: IINKONDLO                 1–4               2
   (Iinkondlo
   eziboniweko)
A: IKONDLO (Ikondlo            5               1
   engakabonwa)
B: INOVELA                   6–9               1
   (Umbuzo omude
   NANYANA
   onemibuzo
   emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA           10–13              1
   (Umbuzo omude
   NANYANA
   onemibuzo
   emifitjhani)
YELELA: Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
            umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide
            nofana EMIBILI emifitjhani.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2            5                           DBE/2016
                                           SCE

ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo eziboniweko (Umbuzo woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (Umbuzo wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.

Umuntu Mumuntu – JN Malobola
1         MaNdebele ngazomba iphasi,
2         Ngabona ngewami amehlo,
3         Abanye babona ngewabanye,
4         Ngezwa ngeendlebe,
5         Ngizwelwa njengesiduli,
6         Umuntu yena semumuntu,
7         Zakhe aziqedwa phu!
8         Zakhe azibonwa zoke.
9         Zakhe azicimeli cime!
10        Zinande zivumbuluka
11        Zinga mamanzi avinyilika.

12        Uneenkanuko zomlambo ogelezako,
13        Unehliziyo ede,
14        Unehliziyo yamarhamaru,
15        Nakuyingubo yona,
16        Uyidosela ngancanye,
17        Wafuthumela ngapha,
18        Uyidosela ngapha.
19        Ukukhamba uyakhamba,
20        Iduduma lokujama uyalibeka;
21        Iye, alibeke ajame na?
22        Iye, afike aphumule na?
23        Izabe ingasi mumuntu,
24        Zakhe iinyawo azidinwa,
25        Kudinwa ihliziyo.

26        Wafumbatha uyakakarela,
27        Avele ngephango,
28        Azisule umlomo njengekukhu,
29        Akafumbathi alayelise,
30        Ufumbatha abuyelele,
31        Nguye-ke umuntu loyo,
32        Unehliziyo yomgodi ongazaliko,
33        Kwazala wakhe,
34        Utjhiya iphasi;
35        Alale obukhulu,
36        Akhohlwe ngekwakhe,
37        Akutjhiye akuqalile,
38        Sikwabelane simhloboke.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                        Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2             6                        DBE/2016
                                            SCE

Tlola ummongondaba wekondlo le, dzubhula bewuhlathulule amagama asetjenziswe
yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba. Amagama ozowasebenzisa awabe
li-190-240.

YELELA: Isingeniso esihlathulula ummongondaba sizokwabelwa imitlomelo emi-3,
        bese ihlathululo yamagama aveza ummongondaba yabelwe imitlomelo
        eli-7.                                                                    [10]

UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)

Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

Amala – JK Mahlangu

1         Mala ndina wavelaphi?
2         Sewamil' elimini lami,
3         Neenhloni sezafa kimi
4         Ungitjhugululile mala
5         Ungitjhugulule inyeberu
6         Ngingasiyo nakancani,
7         Umvuzwami kwaba yintwa.

8         Mala waba yini?
9         Abaphila ngawe abanatlha,
10        Abahloya wena bayaphumelela,
11        Abahloya wena bayathembeka,
12        Abany' abakuthandi Thandi,
13        Babodwa abakukhonzako.

14        Mala wabuyaphi?
15        Imizi uyiphulile,
16        Usivunguvungwani mala.
17        Iinthandani zitlhalene ngawe,
18        Izelelesi zibotjhiwe ngawe,
19        Ineng' ulibulalisile.

20        Mala ndina!
21        Ngilisa mala ngilisa!
22        Ngilisa ngiziphilele ngeqiniso,
23        Khon' uZim' azangilibalela.

24        Mala ndina unomona!
25        Malakaz' ungonele
26        Ngebizo lakaZimu ngiyakuyala.
27        Ngiyakuyala ngiyakulaya mala
28        Ngithi phum' elimini lami.
29        Nelincan' ilungel' awunalo
30        Phuma mala phuma!

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                       Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2             7                         DBE/2016
                                            SCE

2.1       Buyelela utlole umuda ngamunye kengenzasi bese ujamiselela igama
          elithalelweko ngelimqondofana nalo.
          2.1.1        'Umvuzwami kwaba yintwa.'                                   (1)
          2.1.2        'Abahloya wena bayaphumelela'                               (1)
2.2       Rhunyeza ngomuda OWODWA okutjhiwo yimbongi endimeni yesi-3 yekondlo
          engehla le.                                                              (2)
2.3       Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wesi-2 wekondlo engehla le
          ngephuzu ELILODWA.                                                       (2)
2.4       Ucabanga     bona   uyini   umnqopho    wembongi     ngokusebenzisa
          ibuyelelamqondo endimeni yoku-1 yekondlo engehla le? Ipendulo ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                        (2)
2.5       Nasiyelela indlela imbongi erhaye ngayo ikondlo le kuyezwakala bona
          kunesithombe-ngqondo imbongi esisebenzise pheze kiyo yoke imida
          yekondlo le. Tshwaya ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa lowo
          mhlobo wesithombe-ngqondo. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.              (2)
                                                                                   [10]
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

Langa Lokuthula – JN Malobola
1       Langa leentjhaba zephasi,
2       Langa lehlonipho yombelebele,
3       Langa lehlonipho yephasi,
4       Langa lehlonipho yezenzo.
5       Langa lezutjana elimhlotjhana,
6       Themba lekusasa elikhanyako.
7       Ugeja ngombala ohlaza sasibhakabhaka,
8       Isibhakabhaka setshayo lokugeja.
9       Wena unezenzo:
10      Izenzo zokufumbathana ngezandla,
11      Kuthulwe du! Umzuzu,
12      Wakhe ukuthula komzuzu.

13      Wavuka ulele langa,
14      Iimphaphamtjhini zatjala
15      Ukuthula phezulu,
16      Zaphapha emhlana
17      Zilengisa amabhaloni,
18      Kwajama imisebenzi kwathandazwa.
19      Ngawe kwacinywa imitjhini,
20      Ngawe kwathula imirhatjho,
21      Ngawe kwajama, kwajama nesitimela:
22      He! Umoya-ke?
23      Kwaba nokuthula ephasini,
24      Ukuthula kwengubo yeTempeli.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                        Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2              8                                  DBE/2016
                                             SCE

25      Langa lokuthula,
26      Iinkonzo zageja ngawe,
27      Kwabe zanele esele ziphalakile,
28      Yabe yanele esele iphangalele,
29      Kwabe zanele iintandani,
30      Kwabizwa ithando, umngani wakho ...

3.1       Dzubhula imida enemiqodo elandelako esetjenziswe endimeni yoku-1
          yekondlo engehla le.

          3.1.1        Imbongi beyinesiqiniseko sokobana ilangeli lizokuletha ukuthula
                       kwasafuthi esitjhabeni.                                              (1)

          3.1.2        Ilanga elikhulunyiswa ekondlweni le laliqaliswe eenhlangeni zoke
                       zeSewula Afrika.                                                     (1)

3.2       Tlola imihlobo yeenthombe-ngqondo EZIMBILI ezimunyethwe mumuda we-7
          wekondlo engehla le.                                                              (2)

3.3       Hlathulula ngawakho amagama indlela isenzeko esibalwa yimbongi ukusuka
          emudeni we-9 ukufika kewe-11 esenzeka ngayo ngelanga elikhulunyiswa
          ekondlweni le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (2)

3.4       Ucabanga bona khuyini ekwagandelela umbuso bona ugcine uthethe ilanga
          elikhulunyiswa ekondlweni le njengelanga lokuthandazela ukuthula enarheni
          yeSewula Afrika le? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                              (2)

3.5       Ngokutjho kwembongi ekondlweni le ithi ilangeli laletha ukuthula enarheni
          mazombe. Ngokubona kwakho ingabe ukuthulokho kusabonakala
          nanamhlanje na? Sekela isiqunto osithathako uqalise ebujameni ebenzeka
          amalanga la.                                                                      (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

Intatha – JK Mahlangu
1         Ngiphan' intatha
2         Enelapha ngay' isitjhaba,
3         Naselapha saphola singaguli,
4         Sakhohlw' ubuhle belanga,
5         Sakhohlw' ubumbi belinzim' ilifu,
6         Sakhohlwa sakhohlwa ngangakhohlwa.
7         Maye ... uNomalanga!
8         KuNomalanga ngatjho
9         Bangatjh' abantu,
10        Bona ngizazibeth' isifuba ngaye,
11        Ngatjho laba linye ngathi:
12        Lakho livuth' ilangabu
13        Liyokuphela mhlana ngiphelako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2                   9                       DBE/2016
                                                  SCE

14        Ngiphan' intatha,
15        Qala nihlezi niyahleka,
16        Niqalile niyahleba,
17        Nith' ulayekil' uLayiwe,
18        Bekath' uzakuphelelaph' uLayiwe,
19        Namhlanjes' uph' uNomalanga?

20        Maye ... uNomalanga!
21        Kunomalanga ngatjho
22        Bangatjh' abantu,
23        Bona ngingazibeth' isifuba ngaye,
24        Ngatjho laba linye ngathi:
25        Lakho livuth' ilangabu
26        Liyokuphela mhlana ngiphelako.

4.1       Tlola ubukondlo obuzwakaliswa ngungwaqa u-s- emudeni wesi-3 wekondlo
          engehla le.                                                                 (1)

4.2       Buyelela utlole umuda ongenzasi lo bese ujamiselela amagama athalelweko
          ngegama ELILODWA elitjhiwo libinzaneli:

          'Sakhohlw' ubumbi belinzim' ilifu'                                          (1)

4.3       Imida engenzasi le ngamunye unesithombe-ngqondo seseqamagama. Nikela
          igama eleqiweko emudeni ngamunye:

          4.3.1        'Ngatjho laba linye ngathi'                                    (1)

          4.3.2        'Lakho livuth' ilangabu'                                       (1)

4.4       Ngomuda OWODWA hlathulula ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni
          le.                                                                         (2)

4.5       Ingabe imbongi isitjela ukuthini ngomuda we-10 wekondlo engehla le?
          Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                            (2)

4.6       Tshwaya ngommongondaba omunyethwe yindima yesi-3 yekondlo engehla
          bewutjho nokobana uyakholweka nofana awukholweki na?                        (2)
                                                                                      [10]

                                                  KANYE

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2           10                              DBE/2016
                                          SCE

IKONDLO ENGAKABONWA: UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO.
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Ifikile Ipisi – PS Skosana
1         Ukufa kwakungasikufa,
2         Iye, kwabelethwa kukufa.
3         Kwahlonitjhwa kuyipisi,
4         Kwaba sililo kwaphela.
5         Kwavela ngeentabeni kusililo,
6         Iminyembezi yeenlukazi yageleza,
7         Ipi yaqala uMadzela inguMadzela,
8         Yaqala uSinghalela inguSinghalela.
9         Kufa ngangithi uza nento,
10        Ngingazi bona
11        Ubhiqa esibayeni seemfarigi,
12        Uzenza umuntu uziinzibi.
13        Abelusi beenkomo
14        Bazitjhiya ngesibayeni,
15        Babalekela ngemirhotjheni,
16        Babaleka wena pisi.
17        Ipisi ifikile,
18        Ifikile irhabile,
19        Irhabele ukuthumba,
20        Isuse iphango elingazaliko.
21        Wu! Woke uyahlahlatha,
22        Bahlahlatha badanile,
23        Bazuma ikambo etja,
24        Ikambo enganayo ipisi.
5.1       Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-3 ukuya
          kewesi-4 yekondlo engehla le.                                               (1)
5.2       Tlola ubukondlo OBUBODWA obumunyethwe mumuda wesi-2 wekondlo
          engehla le.                                                                 (1)
5.3       Rhunyeza ngomuda OWODWA okunqotjhwe yimbongi ngendima yesi-3
          yekondlo engehla le.                                                        (2)
5.4       Hlathulula ngawakho amagama okutjhiwo yimbongi ngomuda wama-20
          wekondlo engehla le uqalise kummongondaba wekondlo le. Ipendulo ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                           (2)
5.5       Ucabanga bona kubayini imbongi ingathekisa ukufa nepisi? Ipendulo ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                           (2)
5.6       Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe-ngqondo
          sesingathekiso ukusivezela ummongondaba omunyethwe yindima yesi-6
          yekondlo le.                                                                (2)
                                                                                      [10]
                                                      IMITLOMELO YESIGABA A:          30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                           Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2           11                                 DBE/2016
                                          SCE

ISIGABA B: INOVELA

YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
        OMUDE enoveleni qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI
        emdlalweni.

                                           NOFANA

             Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha
             Umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela
             EZIMBILI: MBALA NGUBABA KANYE NOKHOLIWE. Khetha inovela
             EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

MBALA NGUBABA – PB Skhosana

Abatloli bamanovela batlola gemimmongondaba ekholwekako ngomnqopho
wokudlulisela imilayezo ethileko ebafundini bawo. Akhe utshwaye ngokukholweka
kommongondaba wenovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA bewuveze nokobana
ngethini imilayezo umtloli azama ukusidlulisela yona ngayo. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                                          [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)

MBALA NGUBABA – PB Skhosana

Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI A

Mma ngiyabuza phela silukazi? Wathi emva kwesibuyiso aboDladla bazokuza,
kodwana nanamhlanje kusathe nya. Ngathi nangikutjela bona banamala, babotsotsi
abafuna ukusithathela ilifa lethu, wabhoka ngobukhali. Uyabona-ke bona bengiqinisile?
Uyabona na? Mma, khuluma phela. Amalami aphi nakunje. Mikhwenende lababantu.
Ngakutjela bona ubaba angekhe abe nehliziyo embi kangaka atlinye ikusasa lethu
ngomutja ngaleyo ndlela. Ngiyathemba bona amalami ayabonakala-ke namhlanje. Athi
angatjho njalo uMavela kungene umkakhe uNaKabini alethele unina itiye. Athi
angangena uNaKabini, athule uMavela. Nokho kutholakale bona akahlali uNaKabini.
Abeke itiye leyo phambi kukanina aphume. Wehle ummoya kaMavela nakabona
umkakhe aphume.

Athule kancani uMavela, athelele unina itiye naye azithelele. Bathi rhamurhamu kabili
aragele phambili ngekulumo yakhe nonina. 'Mma nanje ngiyakutjela bona ubulelesi
sebuthoma ukwanda la ngaphandle, wena uyangisola. Kusasa uzokuthi nawuvukako
ekuseni ufunyane kunganalitho la ngesibayeni, uthome ulile ngongathana. Angitjho
uzokulila ngongathana mma?'

Mavela nangabe ziyetjiwa iinkomo zakayihlo kulungile. Umthetho uzazifuna
bewuzithole. Lokho akutjhiwo ngimi, kwatjhiwo nguyihlo asaphila. Futhi lokho kuhle
ngobanyana naye lapha alele khona uzabe azibona bona ziyetjiwa. Kodwana mina
njengonyoko angikazokuvuma bona kwenziwe into engakatjhiwo mthetho otjhiywe
nguyihlo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2           12                                 DBE/2016
                                          SCE

Angekhe mntwanami. Khona nangabe sekuthoma ukwetjiwa ifuyo, ufuna bona
ngenzeni? Ufuna ngithi azithengiswe? Mntwanami lelo angekhe ngalikhupha. Ikulumo
kayihlo ayitjhiyako angikazoyeqa.

Ngamane zetjiwe iinkomezo sekunokobana ngeqe isibopho sakayihlo'. Athi angatjho
njalo unina kaMavela, kungene uHleziphi azokuditjhisa unina. Afunyane umnakwabo
seladitjhe nonina. Afike ahlale phasi alalele abayimonyongako. Ehliziyweni kaMavela
kuzwakale bona sekufike ongakafaneli. Azitjele bona akunandaba, uHleziphi mncani
akamlami nokumlama. Ngathana nguMhlekwa ngakuyezwakala.
                                                                        [Ikhasi 53–54]

7.1       Tlola isibongo salapha kubelethwa khona unina kaMavela.                         (1)

7.2       Tlola ngephuzu ELILODWA okuvela esingenisweni senovela le okusilayela
          bona uBongwe wahlongakala kusehlobo.                                            (1)

7.3       Rhunyeza ikulumo kaMavela ayitjhiya nonina ngemva kokubekwa kwakayise
          ngaphambi kobana abuyele kwakhe eSoshanguve. Ipendulo ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                       (1)

7.4       Ngethini indaba eyakhulunywa boDladla uMavela angayizwisisiko nale athi
          imamala?                                                                        (2)

7.5       Konje uDladla osele abizwa nguMavela ngomkhwenende lo uhlangana njani
          nabantu bakwaBongwe?                                                            (1)

7.6       Nikela iinzathu EZIMBILI ezazenza uMavela bona abhalelwe kubuyela
          esikolweni njengesifiso sakayise.                                               (2)

7.7       Tlola urhunyeze isehlakalo esenziwa nguMavela efandisini nesenza kube lula
          bona uGotjiwe akghone ukumbona bona nguye isela elebe iinkomo
          zakaBongwe.                                                                     (2)

7.8       Hlathulula umnqopho wekulumo kaJali ayitjela uMasango nakathi, 'Kudliwa
          umgodla ovulweko.' Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                             (2)

7.9       Ucabanga bona bekuyini umnqopho wakaMavela wokobana aphele atjele
          unina amala bona sekunomukghwa wokwetjiwa kwefuyo endaweni
          yeMadlangeni?                                                                   (2)

7.10      Njengomuntu ofunde inovela le bewafika esiphethweni sayo, ungathi khuyini
          okwenziwa nguBongwe okufakazela ikulumo kanina nakathi uyise wathi
          iinkomo zakhe nazingalahleka umthetho uzazifuna bewuzithole?                    (2)

7.11      Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
          isiqunto osithathako ngokuqalisa esehlakalweni esenzeka enovelini le.

          Ngokwenza isifiso ngelifa lakhe, uBongwe wayevele anqophe bona
          nakungenzeka uZimu amkhumbule, uMavela angatholi litho elifeni azabe
          alitjhiyile.                                                                    (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2           13                                DBE/2016
                                          SCE

7.12      Ucabanga bona yikambiso ehle nofana embi yokobana unomzana nakaleleko
          kube lizibulo elisala lilawula izinto zakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu
          ELILODWA.                                                                     (2)

7.13      Tshwaya ngomlayezo wenovela le uqalise ngehlangothini lakaBongwe.
          Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                              (2)

7.14      Ingabe uyamsola uMavela ngokuphikisana nesifiso ekuthiwa senziwa nguyise
          nofana awumsoli? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.               (2)

7.15      Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isihloko senovela ethi, 'Mbala
          Ngubaba'. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                    (1)
                                                                                        [25]

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)

UKHOLIWE – N Skosana

Abatloli bamanovela batlola ngemimmongondaba ekholwekako ngomnqopho
wokudlulisela imilayezo ethileko ebafundini bawo. Akhe utshwaye ngokukholweka
kommongondaba wenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE bewuveze nokobana ngethini
imilayezo umtloli azama ukusidlulisela yona ngawo. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390.                                                                             [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)

UKHOLIWE – N Skosana

Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo esilandelako.

ITHEKSTHI B

AkusinguNgendu yedwa egade alinde umnyama onganalifu kodwana noZondani
bekumphethe ukugula lokhu okuphethe uNgendu. Wayegade alala acabanga uKholiwe
uZondani. Avuke kube ngiso sona leso godu. Nanyana uZondani abona intaba
ayikhwelako bona iyakhuphukela, akhange alilahle ithemba. Nangani bathi ithemba
alibulali. Wayesele avame nokuzila ukudla athandaze abawe uKholiwe kuZimu.
Wayesazi bonyana kufanele kwenzeke intando kaZimu.
Ngelinye ilanga azihlalele wafikelwa mkhumbulo wokuthi kungcono abuyele esikolweni
ayokufunda bekabe nalo ibanga letjhumi. Umcabango lo ulethwa kukhumbula amezwi
kaKholiwe. Amezwi kaKholiwe gade angamnikeli nokuncani ukuthula. Nobuthongo
bebungafiki angacabanga amezwi lawo. 'Kghani ngifunde ngeqadi, alo ngoba
ukufunda ngeqadi kubudisi, khona nangilisa umsebenzi batjho ngiya esikolweni umma
uzakudlani? Khona nangilisa umsebenzi batjho ngiya esikolweni ngiyokumbatha
irhembe nebhrugu elinzima abantu angeze bathi ngiyarhapha? Kodwana thana
ngiyakhohlwa ngombana abakwazi okungiphetheko.'

UZondani yamfikela imicabango le kwangathi kunomuntu oyikghuthulileko. Yabophana
ihloko yesokana. 'Khona nangilisa umsebenzi ngithi ngiyokufunda ngazi ngani
bonyana uKholiwe uzongithanda?' Ukuzibuza kwakhe imibuzo le uZondani nokho
bekungamqedi amandla. Wabona ukuthi kufanele angazithambisi.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2           14                                    DBE/2016
                                          SCE

Ngesikhathi uZondani acabanga ukuya ngaso esikolweni ayokufunda ibanga
lekhomba, uKholi gade sele aphase umnyaka wokuthoma eemfundweni zakhe ze-
B.A.(Ed.) kukutkuthi ngomnyaka olandelako azokuthoma umnyaka wesibili. Uthe
asahlezi kwabo uZondani woke umuntu avalile avalele uKresmusi wasuka waya
koKholiwe ayombikela ngegadango afuna ukulithatha.

BekungoMgqibelo emini uKholi azihlalele ekhaya afunda inovela yesiNgisi ethi, 'She
stoops to Conquer'. Uthe asafunda, akokode uZondani. Amamukele, angene
uZondani, balotjhisane kube kuhle. uZondani abuze uKholi bonyana ukhambe njani
umnyaka lo esikolweni. Ngaphandle kokumotjha isikhathi asikime ukholiwe aye
ngekamurwini abuye sele aphethe iphepha lemiphumela. Athole uZondani bonyana
ezimbili iimfundo uKholiwe uziphase ngamalengiso amthokozise kube kuhle kudele.

                                                                        [Ikhasi 51–52]

9.1       Tlola bona umnyama ongenalifu lo ogade ulindwe nguNgedu noZondani
          ngimuphi.                                                                         (1)

9.2       UNgendu ekukhulunywa ngaye etheksthini engehla le wazana njani
          noKholiwe?                                                                        (1)

9.3       Tlola ibizo lencwadi egade ifundwa nguKholiwe nakuzokufika uZondani.              (1)

9.4       Ngesithini isizathu esanikelwa nguZondani lokha uKholiwe nakambuza bona
          kubayini afuna ukubuyela esikolweni?                                              (2)

9.5       Konje uMuzi bekaphethe siphi isikhundla esikolweni ebekasebenza kiso?             (1)

9.6       Tlola isizathu esenza bona umyelelisi agcine athethe isiqunto sokobana
          uKholiwe afuduswe, asiwe egatjeni leVista elingeDaveyton.                         (2)

9.7       Tlola ngokurhunyezweko amagama akhulunywa nguKholiwe nagcina sele
          acabangisa uZondani bona ngathana angabuyela esikolweni.                          (2)

9.8       Ingabe amagama kaZwelibanzi awakhuluma kuKholiwe athi; 'Kholi, iphasi
          litlhoga abantu abafana nawe' ngemva kobana baphikisene isikhathi eside
          lokha nabagade batsenga incwadi ndawonye asitjela bona uZwelibanzi lo
          umumuntu onjani? Sekela isiqunto osithathako ngomuda OWODWA.                      (2)

9.9       Ucabanga bona isiqunto esathathwa nguyise kaKholiwe sokungasarageli
          phambili nokumbhadalela iindleko zokufunda eVista besifanele nanyana
          besingakafaneli? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                   (2)

9.10      Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
          isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

          UKholiwe uvezwe njengomlingisi ongatjhugulukiko eenquntweni azithathako
          ngombana waqunta bona angeze athandana nomuntu kungakaveli iqiniso
          lesizathu sokuzibulala kukaZondani begodu lokho wakwenza.                         (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2            15                                 DBE/2016
                                           SCE

9.11      Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela abomma besambatho
          bazonda uKholiwe ngemva kokuzwakala kwesehlakalo sokuzibulala
          kwakaZondani? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                  (2)

9.12      Enovelini le sitjelwa bona uZondani wathi sele ahlongakele wabuye
          waphaphama. Ngokuzwisisa kwakho ungathi kungebanga lani umtloli
          wenovela le akhethe ukumbuyisa godu sele ahlongakele? Ipendulo ayibe
          liphuzu ELILODWA.                                                               (2)

9.13      Tshwaya ngesifundo esisithola enovelini le uqalise kumlingisi ovezwe
          njengonesi, uThembi bewuveze nokobana usisuselaphi leso sifundo.                (3)

9.14      Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umlingisi oyikutani esethulweni
          senovela le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                   (2)
                                                                                          [25]

                                                        IMITLOMELO YESIGABA B:            25

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2            16                              DBE/2016
                                           SCE

ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA

YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
        OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI
        emdlalweni.
                                            NOFANA
             Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha
             Umbuzo OMUDE emdlalweni.
             Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE
             NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA.
             Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni

Umdlalo uzwakala kuhle begodu udlulisa isifundo esinqotjhwe mtloli wayo
ngepumelelo nangabe iingameko nofana izenzeko zawo zilandelana ngendlela
efaneleko nenokuqongelana. Akhe ucoce ngokuphumelela komtloli ukulamanisa
izehlakalo zomdlalo wesihloko esithi, IBHUDANGO LAMI bewuveze nokobana lokho
kumsize kangangani ekudluliseni isifundo asinqophileko ngomdlalo lo. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                                       [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)

IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni

Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo esilandelako.

ITHEKSTHI C

(Ekhaya kwaVenter, uNomzana uVenter ubambe umhlangano noTjhili nenduna
uMbonani)
VENTER:        (Uhlezi phambo kwabo) Ngiyathokoza ngombana nifike ngesikhathi
               madoda. Kunento engifuna bona sibonisane ngayo. Angazi nofana
               ngingaragela phambili na?

MBONANI: (Uphuthe imikhono) Iye ungaragela phambili makhosi. Kghani kukhona
         ofuna ukukubuza Tjhili?

TJHILI:        (Uhlikihla umkhono owasikwa mtjhini) Awa, akukho.

VENTER:        (Ngommoya opholileko.) Ngiyathokoza madoda. Kunento engangiphathi
               kuhle eyenzeka eplasinapha. Kade khulu ngisebenza nani madoda
               kodwana khenge kheninginikele umraro njengelutjha elijamele aboyise
               eplasinami. Angazi bona besele uzwile ngesenzo sendodanakho
               na Tjhili?

TJHILI:        (Ngokuzithoba) Iye sele ngizwile makhosi. Nami ngiphatheke kumbi
               ngesenzo sayo makhosi.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2             17                                DBE/2016
                                            SCE

MBONANI: Into engisilinga ngayo ilutjha kukobana alifuni ukungilalela. Lizenzela
         nanyana yini elifuna ukuyenza.

VENTER:        Ngibone kukuhle bonyana ngibize wena Tjhili ngombana yindodanakho
               evusa    umguruguru      eplasinami.    Ngibona    inga   inommoyana
               wezombanganarha. Iraga umsebenzi wehlangano esele yavalwa umlomo
               lapha ephasini lekhethu. Ngikubizele bona ukhe uyidose ngendlebe.

TJHILI:        Ngiyezwa makhosi. Ngizakulinga ukubonisana nayo bona ilise ukwenza
               izinto eziphambukileko.

MBONANI: Inekani indodanakho Tjhili. Angazi bona ifuze bani.

VENTER:        Indodanakho itjala ummoyana omumbi elutjheni elisebenza eplasini.
               Ngikhuluma nawe nje, kusafanele bona ngiphendule iinghonghoyilo zabo.
               Engifuna nikwazi madoda kukobana angekhe ngiyiphendule incwadi
               yeenghonghoyilo zabo, ngizolibophisa. Ngiyathemba niyangizwa
               madoda?

TJHILI:        (Ngommoya ophasi) Siyakuzwa makhosi.

MBONANI: (Uhlikihla izandla) Kuzwakele kwamambala makhosi.

VENTER:        (Asikime) Kulungile-ke madoda, sele ningakhamba gadesi.

               (Basikime bobabili babone enganatjani)
                                                                         [Ikhasi 12–13]

11.1      Tlola isizathu ebesenza iinsebenzi ezibabantu abadala zibize uVenter
          ngomakhosi?                                                                      (1)

11.2      Ngiwaphi amagama akhulunywa nguVenter kuTjhili aba sisusa serarano
          emdlalweni lo?                                                                   (1)

11.3      Tlola iinghonghoyilo EZIMBILI ezanikelwa uVenter lilutjha.                       (2)

11.4      Tlola indlela umtloli asivezele ngayo umdlali onguMbonani etheksthini
          engehla le.                                                                      (2)

11.5      Tlola isizathu esenze bona ilutjha libambele umhlangano esibayeni sezimvu
          eduze nakwaMabhena.                                                              (2)

11.6      Rhunyeza utjho bona yini unobangela wokubizwa kwakaTjhili noMbonani
          nguVenter?                                                                       (2)

11.7      Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
          bese usekela isiqunto osithathako.

          Ukuvulwa kwendawo yesabelweni kwaba sisombululo semiraro yeensebenzi
          ezinengi zeplasini lakaVenter.                                                   (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2            18                                 DBE/2016
                                           SCE

11.8      Ucabanga bona isenzo sakaVenter sokwala ukuphendula incwadi yelutjha
          yeenghonghoyilo sisiphumelelisa bunjani isifiso somdlali oyikutani sokufeza
          ibhudango lakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                             (2)

11.9      Hlathulula ngomuda OWODWA ikulumo kaDumako ethi; 'awuboni bonyana
          thina amapholisa anzima sisetjenziswa njengezinja'.                               (2)

11.10     Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa abantu abadala
          eplasini nokubabantu abavumela yoke into ekhulunywa likhuwa? Ipendulo
          akube mumutjho OWODWA.                                                            (2)

11.11     Ungathi waba yini umphumela wokubaswa kwenyama nokuselwa kwebhrendi
          mapholisa ngesikhathi badumuza iimbotjhwa? Ipendulwakho ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                         (2)

11.12     Ingabe umukghwa womdlali onguNaNtuli wokunikela isivakatjhi okudliwako
          nanyana okuselwako usitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe?                  (2)

11.13     Ingabe indlela yokuziphatha kwelutjha yokuphosa iinsebenzi ezibabantu
          abadala ngamagade lokha nababakhandelako bona bangasebenzi
          iyamukeleka nanyana ayamukeleki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
          ELILODWA.                                                                         (2)

11.14     Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela        umlayezo    womdlalo     lo.
          Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA.                                               (1)
                                                                                            [25]

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni

Umdlalo uzwakala kuhle begodu udlulisa isifundo esinqotjhwe mtloli wayo
ngepumelelo nangabe iingameko nofana izenzeko zawo zilandelana ngendlela
efaneleko nenokuqongelana. Akhe ucoce ngokuphumelela komtloli ukulamanisa
izehlakalo zomdlalo wesihloko esithi, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA bewuveze
nokobana lokho kumsize kangangani ekudluliseni isifundo asinqophileko ngomdlalo lo.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                                    [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2                19                                  DBE/2016
                                               SCE

UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)

UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni

Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo esilandelako.

ITHEKSTHI D

(UManala ukhuluma yedwa emva kokuthi aphume kuyise)

UMANALA:                  Maye! Wangenza uNzunza, wathatha ubukhosi bami ngisagoma
                          amabele. Uyazi ngirarekile ukobana ubaba umnikele njani
                          ubukhosi ngombana uthe ngize namhlanje. Ngiyafika sele
                          kuthiwa umajabajaba ubuthethe ubukhosi bami. Ihlokwami
                          ayisasebenzi izinto nasele zijame ngalendlela. Angazi ukuthi
                          sekufanele ngithathe liphi igadango nasele kunje. Kusenga zoke
                          izinto zitjhigamile, kwangathi umhlaba lo ujamile. Nakunje
                          ngikhumbula umma osele asemalibeni. Ayikho into ebuhlungu
                          ukudlula ukutlhoga, yinto ebuhlungu ukudlula yoke into ephasini.
                          Ngathana kaMasokasokile usadla amabele mhlamunye ngabe
                          izinto azisingalendlela gadesi. Kufanele ngiluke amano wokobana
                          ngizokusebenza njani nasele kunje.

                          Nakhu ngifikelwa mcabango omuhle kanti nobaba ungiphe
                          itjhwalo lokuzuma. Vele ukuzuma ngiyakuthanda. Kuzakuthi
                          kusasa ngibuthelele amadoda aphume ubuzimba. Kuhle
                          ngombana senginetjhwalo lokobana nangiphumako ngingabuyi
                          mkhonoze.
                          Angizokubatjela ukobana akusibo ubuzimba beenyamazana
                          kodwana kuzabe bungebokufuna indlovu. Nangingafumana
                          izinyo engimukwe lona ngizabe ngiqedile. Kuzakuthi nasifika
                          ehlathini siphenduke ibutho elizakuqotha uNzunza nabajameli
                          bakhe. Ngifuna ukumbona atjhabalele kileli angitlhorise kilo. Mina
                          naye mhlamunye sizakulibalelana kwelizako, hayi kileli
                          lobugirikitjani. Angikhambe     ngiyoziphumulela       ngombana
                          umzimba nommoya kuphasi ngento engiyenziwe mntwana
                          wakwethu. Kuzakuthi kusasa ngiphume ubuzimba ngiphalale
                          ngiyomzuma bengimthole …

(Kusesigodlweni sekosi. Amadoda abekaphume ubuzimba noManala afika esigodlweni
alethe umbiko othi uNzunza balwe naye wabaleka. Bafikela phezu kwendaba ethi ilanga
licimile.)

USIPHONGO:                Bayede! Ndabezitha!        Wena    owakhula    ugubudu     asadla
                          ubulongwe.

UMANALA:                  Akhe uhlole Somphangwa ukobana ngangubani loyo.

USOMPHANGWA:              Ndabezitha! (Athi ru aphume)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2              20                                   DBE/2016
                                             SCE

USIPHONGO:                Ngithi baba Somphangwa, silethe umbiko wekhambo lethu
                          edzinyaneni leNgwenyama.

UMANALA:                  Tjela uSabi noSiphongo bangene bazongibikela ngekhambo labo.
                          (Aphume uSomphangwa abuye nabo).

USIPHONGO                 (Bangena) Bayede! Ndabezitha!
NOSABI:

UMANALA:                  Ngaphambi kobana sikhulume okunengi ngifuna ukunazisa nakhu
                          okubuhlungu. Nifika nje nifikela phezu kwendaba ebuhlungu
                          esiveleleko lapha esigodlweni. Ilanga lamalanga wamaNdebele
                          sele licimile. Bekani iinkhali phasi sihloniphe ukulala
                          kweNgwenyama. Kuzakuthi ngemva kwezibuhlungwezi sibuye
                          simbone      uMajabajaba    othethe     ubukhosi   bakababa
                          ngokudlelezela.

                                                                         [Ikhasi 33 & 36–37]

13.1      Tlola isehlakalo esenziwa nguNzunza nekungiso esaqinisekisa ikosi bona
          nguNzunza oyigalaje unamrhali.                                                       (2)

13.2      Nikela amabizo wabadlali ABABILI ababenomthelela omkhulu bona unamrhali
          agcine sele awele ezandleni ezingakafaneli.                                          (2)

13.3      Konje ngathini amagama akhulunywa nguMbangwa nazwakalisa ukuthemba
          uManala ngehlangothini lobuzimba lokha uTjhaba nakathi akamboni
          njengomuntu ongasibusa ngefanelo isitjhaba sakaMusi?                                 (2)

13.4      Nikela imihlobo yeenkhali         EMIBILI   eyayisetjenziswe     embangweni
          okhulunyiswa emdlalweni lo.                                                          (2)

13.5      Tlola ngokurhunyezweko isizathu esenza bona aManala agcine sele abizwa
          ngokobana mahlabanahlubule.                                                          (2)

13.6      Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
          bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

          Ngokuya kukaNzunza ikosi beyifuna ukudlulisela unamrhali ngombana
          imthanda.                                                                            (2)

13.7      Ngemva kobana uNzunza abaleke nesinye sesitjhaba sakaMusi, kwaba
          khona esisalako. Ucabanga bona kwabangelwa yini bona uManala
          angazihlaleli phasi, azibusele lesisitjhaba esasisele? Ipendulo ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                            (2)

13.8      Ucabanga bona isitjhaba besazi ukobana ubukhosi bufanele budluliselwe
          kuManala ngaphambi kobana ikosi isitjele nofana besingazi? Sekela
          ipendulwakho ngokuqalisa kokuvela emdlalweni lo.                                     (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2           21                                 DBE/2016
                                          SCE

13.9      Ucabanga bonyana ngisiphi isizathu esenza abafundi bomdlalo lo
          bavumelana ngelokuthi nanyana uNanasi ahlohlozela uNzunza bona abange
          ubukhosi kodwana naye ngokwakhe bevele abuqothele?                             (2)

13.10     Ngowakho umbono ngikuphi okungenziwa okungaba liqhinga lokuhlanganisa
          isitjhaba samaNdebele esele sibonakala sihlukaniswe mibangwesi. Ipendulo
          ayibe liphuzu ELILODWA.                                                        (2)

13.11     Ingabe iqhinga elasetjenziswa nguNzunza lokugalaja uyise unamrhali kuyinto
          yamambala nofana akusiyinto yamambala? Sekela isiqunto osithathako
          ngephuzu ELILODWA.                                                             (2)

13.12     Coca ngomhlobo werarano ozwakaliswa yikulumo kaManala etheksthini
          edzujulwe ngehla le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                          (2)

13.13     Tshwaya ngeqhinga lomtloli lokusebenzisa uMusi ukobana adlulise unamrhali
          ayedwa kunganazinduna zakhe. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                  (1)
                                                                                         [25]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA C:            25
                                                                 INANI LILOKE:           80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2016/d3de5990-6a52-4f85-9f0c-0be6cde6e50e) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2016/f208c9a3-136e-4973-991e-d59506f12677) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2016/d0d54fad-0c38-44a3-a322-de235b125ef5) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2016/707dbdea-2b5c-44ba-aca8-841e639ed01f) — isiNdebele HL · QP · 2016 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023/4bb74702-107a-4f18-8e5a-bd6fd3903a66) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2018/f17ca326-84f6-40d8-9ec0-ebf9ac63a88c) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
