# isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2017, 26 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017-memo/ebf868aa-8bfa-4a5a-b687-bc5e516ba74e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017-memo/ebf868aa-8bfa-4a5a-b687-bc5e516ba74e)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017/77d53fc7-4c2a-4a03-afaa-1865c652bd1f) — QP · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                            2017

                                      IMEMORANDAMU

                                                                  IMITLOMELO: 80

                             Imemorandamu le inamakhasi ama-26.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                         Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2            2                                  DBE/2017
                                    SCE–Imemorandamu

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

1.        Nangabe umfundi uphendule imibuzo engaphezu kwenani elibekiweko,
          tshwaya ipendulo yokuthoma kwaphela. (Umfundi akakafaneli aphendule
          umbuzo omude nomfitjhani ngencwadi eyodwa)

2.        Nangabe umfundi uphendule imibuzo emi-4 ngaphasi kwesigaba A, (Iinkondlo
          eziboniweko), tshwaya imibuzo emibili yokuthoma kwaphela.

3.        Nangabe umfundi uphendule imibuzo emibili emifitjhani nofana emibili emide
          ngaphasi kwesigaba B nesigaba C, tshwaya umbuzo wokuthoma omfitjhani
          newokuthoma omude bese ulisa elandelako. (Nangabe umfundi uphendule
          imibuzo yomi-4 tshwaya umbuzo wokuthoma ngaphasi kwesigaba ngasinye).

4.        Nangabe umfundi utlole iimpendulo ezimbili, yokuthoma ingasiyo
          elindelekileko bese yesibili kungelindelekileko tshwaya yokuthoma yesibili
          ungayitjheja (Ungayitshwaya).

5.        Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngendlela ekunonjorwe ngayo ephepheni
          lemibuzo, tshwaya ngendlela imemorandamu inonjorwe ngayo.

6.        Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama emutjhweni/emudeni kutjhugulula
          elikutjhoko ungawutlomelisi. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama
          emutjhweni/emudeni akutjhugululi elikutjhoko utlomelise.

7.        Imibuzo ema-eseyi (Imibuzo emide)
          Nangabe inani lamagama asetjenzisweko e-eseyini mancani, ungamjezisi
          umfundi ngombana sele azijezise yena ngokwakhe. Nangabe i-eseyi yide
          khulu tshwaya kufikela enanini elibekiweko lamagama. (Tjheja: sebenzisa
          igridi namatshwayo wokutshwaya umbuzo lo ngokuyelela).

8.        Imibuzo emifitjhani
          Nangabe umfundi akakasebenzisi iindzubhuli nakabawiwe bona adzubhule
          ipendulwakhe akangajeziswa.

9.        YELELA: Iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, liqiniso nofana mbono,
          liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono
          omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo
          esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa isekelo kwaphela
          (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2            3                                 DBE/2017
                                    SCE–Imemorandamu

ISIGABA A: IINKONDLO

UMBUZO 1: Isililo Senyoni – JM Mthimunye

Ummoya mazizo imbongi esuke ikiwo nayitlola nofana irhaya ikondlo yayo. Amagama
mimida esetjenziswa yimbongi nesithi nasiyifundako ithinte imizwa yethu bese
isivezela ubujamo namazizo wembongi. Ikondlo le izwakalisa ummoya wokudana.
Imbongi idaniswa kungafumani isokana engahlalisana nalo kamnandi ngokuthula,
begodu ibe yodwa kilo. Imbongi isebenzise amagama alandelako ukuveza tjhatjhalazi
ummoya lo.

-   Ngizul' emkayini ngedwana > Imbongi ihlathulula bona inomzwangedwa, izulazula
    ngomcabango ifunana nesokana engahlalisana nalo.
-   Ngizul' omanzi umuthi > Imbongi ihlathulula bona ifuna isokana ezalithanda.
-   Ngiphumul' ukubalabala > Imbongi isebenzise amagama la ukusihlathululela bona
    nayingathola isokana ezolithanda ingaphumula ukusoloko ikhuluma ngehliziyo
    ngebanga lokungabi netjhudu lokuzifumanela isokana.
-   Omanz' umuth' angiwufumani > Imbongi ihlathulula bona isokana lona iyalifumana
    kodwana eliyifaneleko nelifunwa yihliziywayo ayilifumani.
-   Ubutlawana bami sebuyala > Imbongi ihlathulula bona seyisesigabeni sokobana
    ngathana seyendile, njeke seyithoma ukutshwenyeka ngobudala bayo soloko
    ingafumani isokana elinetlha.
-   Ukuzuma khona ngiyazuma > Imbongi ihlathulula bona ithemba lona ayikalilahli,
    ikhamba ifunafuna ngomkhumbulo wokobana mhlamunye ingaba netjhudu
    lokuzifumanela isokana elithandako.
-   Ngihlala ngiphapha njalo > Imbongi isihlathululela bona ayikutholi ukuphumula,
    ihlala ifuna njalo.
-   Zimu ngibutha nami hle! > Amagama la asihlathululela bona imbongi sese
    izibawela kuZimu bona ayizwele ayibusise ngomtjhado nofana isokana ezalithanda.
-   Engingakha kiwo ngedwa > Imbongi ihlathulula bona ifuna isokana ezakuthandana
    nalo ibe yodwa kilo.
-   Ngakhe ngakhele safuthi > Imbongi ihlathulula bona ihlale nalo unomphela.
-   Ngingasafuduka ngitjho lisina ngesinanja > Imbongi ihlathulula bona ingeze
    yahlukana nalo nanyana baneenkinga nofana imiraro ebangahlangabezana nayo.

Ngehlathululo engehla le kuyezwakala bona imbongi isemmoyeni odanileko
ngokungafumani kwayo isokana engalithatha naphezu kobana izula kangaka.
(Amaphuzu ali-7 kangehla).
(Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako)

                                                                                        [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
                                      Downloaded from hlayiso.com                       4                                                                                                   DBE/2017
                                                                               SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: IIKONDLO

UMBUZO 1: Isililo Senyoni – JM Mthimunye

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA ZEMITLOLO: IINKONDLO [10 AMAMAKSI]
         Iqhinga                    Ngokudluleleko                     Ngokwekghono                         Ngokulingeneko                       Ngokusisekelo                       Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO                           6–7                               4–5                                     3                                  2                                   0–1
                               - Umfundi uhlathulule isihloko     -Umfundi utjengise ukuzwisisa         -lsihloko usizwisise               -Isihloko akakasizwisisi kuhle.       -Iimpendulo ezinikelweko
Ukuhlathululwa kwekondlo:        ngokungeneleleko begodu           isihloko.                             bewasihlathulula ngendlela        -Ubuyelele amaphuzu kezinye            azizwakali begodu
Ukuhlathulula amagama            uwathinte woke amaphuzu                                                 ephakathi. Imininingwana            iindawo uveze namaphuzu              azikanamatheli esihlokweni
amummongo amunyethwe             amayelana nekondlo.              -limpendulo pheze                      ayikavezwa yoke.                    angafunekiko.                        esinikelweko, kubudisi
isihloko nokungenelela                                             ziyakhambelana nesihloko.                                               -Akakatloli amaphuzu                   ukuzilandela ngombana
kokunikelwa kwamaphuzu         -Uphendule ngendlela ehle                                                -Amaphuzu amanengi asekela          azwakalako/Amaphuzu                   azikhambelani nombuzo.
azwakalako nokusekela ilwazi    khulu. Kunamaphuzu                -lmibono esekelweko ikhona             imibono akakavezwa ngendlela       awatlolileko akakasekelwa            -Uhlulekile ukunikela iimpendulo
lekondlo.                       amanengi asekelwe                  kodwana ayikavezwa yoke               eyanelisako. Unelwazi              kuhle bekwazwakala.                   ekungizo.
                                ngokunemba begodu                  begodu ayikasekelwa                   elisezingeni eliphasi lekondlo.   -Akayazi kuhle ikondlo Ie.            -Amaphuzu ambalwa
                                anqotjhiswe ekondlweni.            njengombana bekulindelekile.                                                                                   awanikeleko akakasekelwa.
7 IMITLOMELO                                                                                                                                                                     -Umfundi ikondlo akayazi kuhle.
                               -Ikondlo uyizwisise kuhle khulu.   -Kunobufakazi obutjengisa
                                                                   bonyana uyayizwisisa ikondlo.

ISAKHIWO NELIMI                               3                                                     2                                                                        1
                               -Umtlolo unesakhiwo esihle         -Umtlolo unesakhiwo esihle            -Bukhona ubufakazi besakhiwo       -lkondlo ayikethulwa ngefanelo.       -Kubudisi ukutjho bonyana
Isakhiwo, ukulandelana          khulukhulu nokusekelwa             nokusekelwa kwemibono                 sekondlo.                                                                kukhulunywe ngokwanelisako
kwamaphuzu nokwethulwa:         kwemibono okulandelekako.          okulandelekako.                                                         -Ukungakahlelwa kuhle ngikho           ngesihloko.
Ukuzwakala kwelimi                                                                                      -Ikondlo ayinakho                   okwenza ukulandelana                 -Abukho ubufakazi bokuhlelwa
nokuzwakala kwamaphuzu.        -Isingeniso, isiphetho neengaba    -lsingeniso, isiphetho neengaba        ukunamathelana kwamaphuzu          kwamaphuzu kungezwakali.              kwesakhiwo nanyana
                                kuhleleke kuhle khulu.             kuhleleke kuhle.                      begodu ayilandeleki.              -Kuneemphoso ezinengi zelimi           ukulandelana kwamaphuzu.
                                                                                                                                            begodu nokusetjenziswa               -Ilimi elisetjenzisiweko
3 IMITLOMELO                   -lmibono iyazwakala                -lmibono iyazwakala                   -Kuneemphoso ezenziwe               kwelimi okunganembiko kwenza          Iisezingeni eliphasi khulu
                                beyisekelwe kuhle khulu.           beyisekelwe kuhle.                    elimini, ekuzwakaleni              umtlolo lo ungezwakali.               begodu alizwakali.
                                                                                                         kwekondlo kanye nekuhlelweni
                               -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa     -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa         kodwana iingaba zakhiwe
                                kwamaphuzu kuhle kutjengisa        kwamaphuzu kuhle.                     kuhle.
                                ukutjhuja kwengqondo.
IRHERHO                                     8–10                               6–7                                   4–5                                 2–3                                  0–1
LEMITLOMELO

YELELA:        Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje
               engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
               Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo)    Isak- nelim (Tlola umtlomelo)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                             Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2              5                               DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

UMBUZO 2: Ipi Yerholweni – DM Jiyane
2.1       Kwahlwa emini iNdebele liqalene nomSuthu.                                      (1)
2.2       - Ivumelwano-thoma.
          - Ivumelwano-phakathi.
          - Ivumelwano-yeqa.                                                             (1)
          (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                               (1)
2.3       AmaBhunu nabeSuthu babaleka/Bakhamba.                                          (1)
2.4       Imbongi ingathekise ipi le nesiwuruwuru ngomnqopho wokusivezela bona
          ngemva kobana ipi le iphelile kwasala kulele ubujadajada/ kuhlangahlangene
          njengalokha nakuqeda ukudlula isiwuruwuru/ Kwasala kunomonakalo
          njengalokha nakuqeda ukudlula iiwuruwuru.                                      (2)
2.5       Isisusa sepi le kukobana ikosi yesitjhaba samaNdebele yathumba uMampuru
          yamfihla yangafuna bonyana abeSuthu bambone/ bamthole.                         (2)
2.6       Ummongondaba wekondlo le uyakholweka ngombana emlandweni
          wesitjhaba samaNdebele kuyavela bona amaNdebele akhe alwa nabeSuthu
          namaBhunu erholweni kubangwa uMampuru.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako kodwana kuvele bona
          ummongondaba lo uliqiniso).                                                    (2)
                                                                                         [10]
UMBUZO 3: Isizi – JN Malobola
3.1        NgoMvulo.                                                                     (1)
3.2       - Mqondo wokobana ngemva kwengozi le kwathula kwathi du ngesikhatjhana
            esincani.
          - Kwatholakala bona abanye babakhweli bebhesi le bahlongakala.
          - Kwatholakala bona abanye babakhweli bebhesi balimala.
          - Isehlakalwesi sabanga isizi emNyangweni wezeFundo endaweni
            yaKwaNdebele.
          (Zimbili iimpendulo kezingehla).                                               (2)
3.3       Sisenzasamuntu/Sisenzamuntu.                                                   (1)
3.4       Kusivezela umqondo wokobana ibhesi le yabe sele iqedile ukuwa nabantu
          sebathulile bangasarhuweleli ngombana ubunengi babo besele bahlongakele.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele ukuthula
          nokuhlongakala kwabantu).                                                      (2)
3.5       - Lijamele umqondo wokobana abanye babantu ebebangebhesini le bebaya
            emisebenzini.                                                                (1)
          - Lijamele umqondo wokobana abentwana ebebangebhesini le bebaya
            eenkolweni bayokufunda.                                                      (1)
3.6       Imbongi iphumelele ukusebenzisa isithombe-ngqondwesi ngomnqopho
          wokusivezela bonyana ingozi le yenzeka umnyaka sele uyela
          ekupheleni/Imbongi      iphumelele ukusebenzisa   isithombe-ngqondwesi
          ukusihlathululela ngcono bonyana ingozi le yenzeka umnyaka sele uyela
          ekupheleni/sele kusikhathi sokuphela komnyaka lapha abafundi bafanele
          batlole khona iinhlahlubo zabo.                                                (2)
                                                                                         [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2             6                                  DBE/2017
                                    SCE – Imemorandamu

UMBUZO 4: Mma Wami – JM Mthimunye

4.1        - Wayikhalimela bona ingakhambi ebusuku.                                         (1)
           - Wayikhalimela bona ingakhambi nabesana.                                        (1)

4.2       - Isithiyeleli/Isezura.
          - Ijambamende/Isilungelelamuda.
          (Yinye ipendulo kezingehla).                                                      (1)

4.3       Imbongi yabasidisi/Yazithwala/Yabanjwa kugula/Imbongi yavelelwa
          sisehlakalo esimbi esizwisa ubuhlungu.                                            (1)

4.4       Asitjela bona imbongi ayizisoli yona ngokwayo ngokuyehlakaleleko kodwana
          isola unina ngokuyifihlela iqiniso ngalokho eyayimkhalimela khona/Isola unina
          ngokungamhlathululeli ngcono, ayitjele iinzathu ezimenza bona angafuni
          ikhambe ebusuku begodu nabesana.                                                  (2)

4.5       - Ngicabanga bona imbongi beyazi, njeke beyiziphathelwe kulelesa
             nokungafuni ukulalela umbelethayo nakayikhalimako.
          - Ngicabanga bona imbongi beyingazi ngeqiniso ngombana nangathana
            beyazi beyingeze yaya ebesaneni ngekani ngombana beyingaaba bona
            ingalimala nofana ingazithwala.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                 (2)

4.6       - Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana esikhathini sakade bekuba
            budisi ebabelethini bona bahlale phasi nabentwababo babatjele amaqiniso
            njengombana kuzwakala ekondlweni le/Ngiyavumelana nesitatimendesi
            ngombana ekadeni ababelethi babethembele ekusebenziseni iswazi
            ekukhalimeni umntwana sekunokobana bahlale naye phasi bambonise
            amaqiniso.

          - Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana nesikhathini sagadesi abanye
            bababelethi abakghoni ukuhlala phasi nabentwababo babayelelise
            ngeendaba zomseme/ ngobungozi abangabufumana lokha nabakhamba
            ebusuku nabesana.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                 (2)
                                                                                            [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2             7                                DBE/2017
                                    SCE – Imemorandamu

UMBUZO 5: Ngubo Yebusika – MA Mahlangu

5.1       Isifaniso/Isimanyaniso/Isenzasamuntu.                                           (1)

5.2       Ivumelwano-phakathi.                                                            (1)

5.3       Ungitjele nawuluphalako, ngingabambeleli kuwe.                                  (1)

5.4       … nimamathe nelimu…                                                             (1)

5.5       Umuda lo umumethe umqondo ositjela bona imbongi izizwa izala ithabo,
          ihleka kancazana nayiqala ingubo yayo eyifuthumezako le.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                               (2)

5.6       Imbongi ilinga ukusihlathululela bona isingani saywesi asiwesabi amanzi,
          sihlala sihlwengekile ngaso soke isikhathi/Imbongi ilinga ukusihlathululela
          nofana ukusitjela bona ingubayo le ayiwesabi amanzi, nayiyifake ngemanzini
          ihlwengeka iqaleke iyitjha.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                               (2)

5.7       Ekondlweni le imbongi ilonga umlinganayo nofana umuntu ethandana naye,
          imtjela ngendlela emkarekela ngayo ngokuyisiza kwayo ezintweni ezinengi
          ehlangabezana nazo ekhambeni layo lepilo/ngendlela amanelisa ngayo
          ethandweni labo.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                               (2)
                                                                                          [10]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA A:           30

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
                                    Downloaded from hlayiso.com                    8                                                                                           DBE/2017
                                                                            SCE–Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI

Iqhinga                         Ngokudluleleko                    Ngokwekghono                       Ngokulingeneko                        Ngokusisekelo                 Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO                           12–15                              9–11                               6–8                                   4–5                              0–3
                            -Uphendule umbuzo kuhle khulu:     -Utjengise ukuzwisisa isihloko.   -lsihloko usizwisise                 -lsihloko usizwisise               -Iimpendulo ezinikelweko
Ukuhlathululwa              14-15.                                                                bewasihlathulula ngendlela           bewasihlathulula ngendlela         azizwakali begodu
                            Uhlathulule isihloko               -limpendulo pheze                  ephakathi kodwana                    ephakathi kodwana                  azikanamatheli esihlokweni
kwesihloko:                 ngokungeneleleko begodu             ziyakhambelana nesihloko.          imininingwana ayikavezwa yoke.      imininingwana ayikavezwa yoke.     esinikelweko, kulikhuni
Ukungenelela kwesihloko     uwathinte woke amaphuzu                                                                                                                       ukuzilandela nanyana
nokuzwisisa itheksthi.      amayelana nomtlolo .               -lmibono esekelweko ikhona        -Amaphuzu amanengi asekela           -Amaphuzu amanengi asekela          azikhambelani nombuzo.
                                                                kodwana ayikavezwa yoke           imibono akakavezwa ngendlela         imibono akakavezwa ngendlela
                            -Uphendule umbuzo kuhle: 12-13.     begodu ayikasekelwa               eyanelisako.                         eyanelisako.                      -Uhlulekile ukunikela
15 IMITLOMELO                Uphendule ngendlela ehle.          njengombana bekulindelekile.                                                                              iimpendulo ekungizo.
                             Kunamaphuzu amanengi                                                -Unelwazi elisezingeni eliphakathi   -Unelwazi elisezingeni eliphasi    -Amaphuzu ambalwa
                             asekelwe ngokunembako             -Kunobufakazi obutjengisa          lomtlolo.                            lomtlolo.                          awanikeleko akakasekelwa.
                             anqotjhiswe emtlolweni.           bonyana umtlolo uwuzwisisile.                                                                             -Umtlolo akawazi.

                            -Umtlolo uwuzwisise kuhle khulu.

ISAKHIWO NELIMI                          8–10                               6–7                                4–5                                  2–3                               0–1
                            -Umtlolo uhleleke kuhle.
                             Kunesingeniso, iingaba
                                                               -lsakhiwo esihle nokusekelwa      -Bukhona ubufakazi besakhiwo         -Isakhiwo asikathulwa ngefanelo.   -Kulikhuni ukutjho bonyana
                                                                                                                                                                          kukhulunywe ngokwanelisako
Isakhiwo, ukwethulwa                                           kwemibono okulandelekako.         somtlolo.
                             nesiphetho ezisezingeni elihle                                                                           -Ukungakahlelwa kuhle ngikho        ngesihloko.
komqondo.                    khulu.                                                                                                    okwenza ukulandelana
Ilimi, iphimbo nesitayela                                      -lsingeniso,iingaba nesiphetho    -Umtlolo awunakho
                                                                                                                                       kwamaphuzu kungezwakali.          -Abukho ubufakazi bokuhlelwa
                                                                kuhleleke kuhle.                  ukunamathelana kwamaphuzu
okusetjenziswe endabeni.    -Kunokuthuthuka kwamaphuzu
                                                                                                  begodu awulandeleki.
                                                                                                                                                                          kwesakhiwo nanyana
                             begodu azwakala kuhle.                                                                                   -Kuneemphoso ezinengi zelimi        ukulandelana kwamaphuzu.
                                                               -lmibono ivezwe beyasekelwa
                                                                                                                                       begodu nokusetjenziswa kwelimi
10 IMITLOMELO               -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa
                                                                yezwakala.                       -Kuneemphoso ezenziwe elimini,
                                                                                                                                       okunganembiko kwenza umtlolo      -Ilimi elisetjenzisiweko
                                                                                                  ekuzwakaleni kwendaba kanye
                             kwamaphuzu kuhle bekutjengisa                                                                             lo ungezwakali.                    Iisezingeni eliphasi khulu
                                                               -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa     nekuhlelweni.
                             ukutjhuja kwengqondo.                                                                                                                        begodu alizwakali.
                                                                kwamaphuzu kuhle.
                                                                                                 -Iingaba zakhiwe kuhle.

IRHERHO                                 20–25                             15–19                              10–14                                  5–9                               0–4
LEMITLOMELO
YELELA:       Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje
              engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
              Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo)    Isak- nelim (Tlola umtlomelo)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2            9                                  DBE/2017
                                    SCE–Imemorandamu

ISIGABA B: INOVELA

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 6

‘MBALA NGUBABA’ - PB Skhosana

Isimilo yindlela umlingisi asuke athulwe ngayo nofana athatha ngayo izinto ebujameni
obuthileko. Umlayezo ngilokho umtloli asuke ahlose bona sikwazi nofana sikuyelele
ngokuqala indlela umlingisi aziphatha nofana enza ngayo izinto. Ngamanye amagama
isimilo somlingisi sivezwa yindlela athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.
Ngalokho singatjho bona umlayezo osuke unqotjhwe mtloli ngomlingisi othileko
uvezwa yindlela enza nofana athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.

Umtloli wenovela le usethulele uDladla amlingisi onamaqiniso, othembekako
nowuhloniphako umsebenzakhe. Enovelini le uDladla wethulwe aligqwetha elijamele
isifiso esenziwa nguBongwe asaphila ngelifa lakhe. Umndeni wakwaBongwe
bewungazi litho ngesifiswesi kodwana kwathi bona uBongwe ahlongakale uDladla
waya emndeninakhe wayowethulela sona njengombana sinjalo. Ngemva kobana
abikelwe ngokwetjiwa kweenkomo zakaBongwe simthola enza amano wokobana
ziyatholakala kanti nabebi bazo baphelela ejele.

Ngesimilo somlingisi onguDladla singatjho bona umtloli uhlose ukusidlulisela umlayezo
wokobana sibabantu sifanele siwenze ngefanelo nangokuthembeka umsebenzi wethu.
Lokhu sikutjho ngombana bekulula bona uDladla angasitjhugulula isifiso sakaBongwe
ngombana kunganalunga lomndeni osaziko kodwana azange akwenze lokho.
Kwabhala nanyana sekutholakele bona yindodana kaBongwe eyebe iinkomo zakwabo
kodwana waliselela umthetho bona udlale indima yawo, azange afune ukungena
hlangana aphazamise isandla somthetho.

Umtloli wenovela le usithulele uNaMtshweni amlingisi osadzimelele emasikweni,
ohloniphako nonekghono lokubuthelela umndenakhe nalokha ubabakwakhe
angasekho ephasini. UNaMtshweni wamzilela uBongwe bewenza koke okwenziwa
ngumma okhanjelweko. Nanyana uBongwe angazange amtjela uNaMtshweni
ngobunjalo besifiso asenzako kodwana simthola asihlonipha bekafisa nokobana
abentwabakhe basilandele njengokutjho kwaso. UMavela wathi nakaphikisana nesifiso
ekuthiwa senziwa nguBongwe lesi uNaMtshweni wazama ukukhulumisana naye
njengombana enzile nakabanye abentwabakhe.

Ngalokho singatjho bona umtloli ngesimilo somlingisi onguNaMtshweni usidlulisela
umlayezo othi sibabantu sifanele sidzimelele emasikweni wethu kodwana sifanele
silemuke bona esikhathini sagadesi kuyenzeka bona ilifa labiwe ngendlela yesikhuwa,
njeke sifanele sikuhloniphe lokho. Njengombelethi kumsebenzakho bona
abentwabakho ubabuthelele bewubakhuthaze bona bakhambe ngendlela ezobenza
bona kusasa babe babantu abathabela ipilo njengombana sibone uNaMtshweni
asenza ngayo enovelini le.

UMavela wethulwe anesimilo sokungalaleli iiyeleliso zababelethi bakhe. Uvezwe
amlingisi onekani, onamala, ozitlhagelako nothanda ipilo ephezulu. UBongwe wazama
ukuyelelisa uMavela bona afunde azokwazi ukuzijamela kodwana walikhomba libaba.
Ngemva kobana sekuvelile bona uyise ufuna bona ilifa lakhe lidliwe ngokuya
esikolweni unina uyazama ukumbonisa bona abuyele esikolweni nakhona simthola
abetha phasi ngenyawo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2            10                                  DBE/2017
                                    SCE–Imemorandamu

Usuka lapho uya kiboDladla ngomnqopho wokuyokufunisisa ngesifiswesi kodwana
nakabona bona indaba le iliqiniso ukhuluma amala bona uyindoda ezokubika
ngokulahlekelwa ziinkomo.

Isizathu esenza uMavela aphikisane nesifiso sakayisesi kukobana azitlhagela, njeke
ufuna ukulisebenzisela bona azenzele koke akufunako ngalo okufaka hlangana
ukuthenga isibayibayi sekoloyi.

Umlayezo esiwuthola ngomlingisi onguMavela ngewokobana silalele iiyeleliso
zababelethi bethu. Singathi nasibona ababelethi bethu banezinto zabo/banelifa labo
bese sithembela kilo ngombana kungenzeka bona singatholi litho njengombana sibone
kusenzeka ngoMavela. Nawufuna ukuphila ipilo ephezulu ufanele uzisebenzele
ngamandla ukuze ukwazi ukuyifikelela.

Ngehlathululo engehla le singatjho bona umtloli wenovela le usethulele abalingisi bayo
baneemilo ezihlukahlukeneko ngomnqopho wokobana sithole imilayezo ehlukileko
esimilweni somlingisi ngamunye.
(Otshwayako angatshwaya ngokuqala iimilo ezinemilayezo ezivezwe ngehla nezinye
ezingavezwa bafundi).

                                         Inani lamagama elisetjenzisweko = 429             [25]

UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana

7.1     Isizathu kukobana alizibulo ngakwabo.                                               (1)

7.2     UngewakwaMasango.                                                                   (1)

7.3     UNaMtshweni wakhumbula mhlana uBongwe alwa noMavela kokugcina amtjela
        bona boke abentwabakhe bazasiphetha isifiso sakhe.                                  (2)

7.4     Isizathu esisiqabo esikhulu esibhalelisa uMavela bona angakghoni ukudla ilifa
        abalitjhiyelwe nguyise ngokomthetho kukobana akazwani nesikolo/Akafuni
        ukubuyela esikolweni/Sele amkhulu angeze akghona ukubuyela esikolweni/Sele
        athethe anomfazi.                                                                   (2)

7.5     Wabe athoma ngokubhodabhoda umuzi wakwabo aqale bona akukho
        okungabaphazamisa na nofana aqale bona akunamuntu ozombona lokha
        nakaraga iinkomo zekhabo.                                                           (2)

7.6     Isizathu kukobana bebangafuni bona uMavela azi umuzi kaSkhosana nendawo
        lapha bayokubeka khona iinkomo/Bebangafuni bona ababone bonyana iinkomezi
        bazisaphi/Basele baseqhingeni lokumkhwabanisela iinkomo ebabegade
        bazilayitjhile.                                                                     (2)

7.7     Abentwana bakaMavela lokha nabasahlala eSoshanguve ngamanye amalanga
        bebalala bangakadli begodu kesinye isikhathi bangabi nesibha sokuhlamba
        kodwana    njengombana       sebahlala    kwagogwabo       nje  sebabonakala
        bahlambulukile, akunanto abathi nabayifunako bayitlhoge.
        (Tjheja:  umfundi     ongakamadanisi      ubujamo      bepilo  yeSoshanguve
        nebeMadlangeni akangatlonyeliswa).                                                  (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2            11                                  DBE/2017
                                    SCE–Imemorandamu

7.8     Siveza uNaMtshweni amlingisi ohloniphako nobegade amazi ngokuzeleko
        usobentwabakhe ngombana angafuni ukweqa amagamakhe nanyana angasekho
        nje/Simveza amlingisi omaziko usobentwabakhe bonyana uthandani begodu
        akathandini/Siveza uNaMtshweni amlingisi ozithandako izinto ezinokuhleleka
        njengesifiswesi nanyana abegade athoma ukuzwa ngaso nje.
        (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                  (2)

7.9     Ubujamo besizinda sendawo le busihlathululela bona indawo yeMadlangeni
        kuyindawo yemaplasini ngombana kuthiwa uMavela wakhamba ibanga elide
        ngaphambi kobana ayokufika endleleni ekulu ekhamba iinkoloyi/Busihlathululela
        bona indawo yeMadlangeni kuyindawo etjhisako ngombana kuthiwa uMavela
        wajuluka bewagcina asula ingurumela ngomkhono wembaji.                             (2)

7.10    Kumveza amlingisi osidlhadlha ngombana akunamapholisa angase akubophele
        bona awuhlali endaweni nakhona bebazambona ngani bonyana akusuye umuntu
        wangeBhundu/Kumveza amlingisi olitjhatjha ngokusaba kwakhe ukubotjhwa
        nanyana anganamlandu.                                                              (2)

7.11    - Liqiniso ngombana yoke imali eyayokutholakala ngeenkomo
           ezazizokuthengiswa efandisini yabe iyokuya kuMavela yoke.
        - Akusiliqiniso ngombana imali wayeyokugcina ngaleyo eyayiyokutholakala
          efandisini kwaphela, enengi bengekhe asayithola njengombana babevumelene
          banaboSkhosana.
          (Umfundi angasekela ngeyakhe indlela ezwakalako).                                (2)

7.12    - Ummongondaba wenovela le kummongondaba okholwekako ngombana vele
          ikambiso yokwabiwa kwelifa yesikhuwa inokutjhayisana nekambiso yesintu
          yokwabiwa kwelifa.                                                               (1)

        - Esikhathini sanje abantu abanengi sebasebenzisa indlela yesikhuwa yokutlolisa
          amafa wabo ukwabela abentwababo nesele ibonakala itjhayisana nendlela
          yesintu ethi ilifa lisala lilawulwa lizibulo lokha unomzana nakaleleko.          (2)

7.13    Umtloli wenovela le uphumelele ukuyinikela isihloko esiyifaneleko ngombana
        sithola   bona   uMavela     ubegade   angakholwa    bona     mbala   isifiso
        esikhulunyiswakwesi senziwa nguyise kodwana kuthe bona bamrhumutjhele
        itshayo leenkomo zakayise ngemva kobana abotjhiwe wakhona akholwako bona
        mbala nguyise owenza isifiswesi.
        (Umfundi angasekela ngeyakhe indlela ezwakalako).                                  (2)
                                                                                           [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
                                    Downloaded from hlayiso.com                       12                                                                                           DBE/2017
                                                                               SCE–Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana
IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI

Iqhinga                       Ngokudluleleko                Ngokwekghono                 Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo                           Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO                         12–15                         9–11                          6–8                              4–5                                         0–3
                            -Uphendule umbuzo kuhle         -Utjengise ukuzwisisa       -lsihloko usizwisise          -lsihloko usizwisise              -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa               khulu: 14-15.                   isihloko.                   bewasihlathulula ngendlela    bewasihlathulula ngendlela        azikanamatheli esihlokweni esinikelweko,
                             Uhlathulule isihloko                                        ephakathi kodwana             ephakathi kodwana                 kulikhuni ukuzilandela nanyana azikhambelani
kwesihloko:                  ngokungeneleleko begodu        -limpendulo pheze            imininingwana ayikavezwa      imininingwana ayikavezwa          nombuzo.
Ukungenelela kwesihloko      uwathinte woke amaphuzu         Ziyakhambelana              yoke.                         yoke.
nokuzwisisa itheksthi.       amayelana nomtlolo .            nesihloko.                                                                                 -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
                                                                                        -Amaphuzu amanengi            -Amaphuzu amanengi asekela        -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
                            -Uphendule umbuzo kuhle:        -lmibono esekelweko          asekela imibono               imibono akakavezwa               -Umtlolo akawazi.
15 IMITLOMELO                12-13.                          ikhona kodwana              akakavezwa ngendlela          ngendlela eyanelisako.
                             Uphendule ngendlela ehle.       ayikavezwa yoke begodu      eyanelisako.
                             Kunamaphuzu amanengi            ayikasekelwa                                             -Unelwazi elisezingeni eliphasi
                             asekelwe ngokunembako           njengombana                -Unelwazi elisezingeni         lomtlolo.
                             anqotjhiswe emtlolweni.         bekulindelekile.           eliphakathi lomtlolo.

                            -Umtlolo uwuzwisise kuhle       -Kunobufakazi obutjengisa
                             khulu.                          bonyana umtlolo
                                                             uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI                        8–10                           6–7                          4–5                             2–3                                          0–1
                            -Umtlolo uhleleke kuhle.
                             Kunesingeniso, iingaba
                                                            -lsakhiwo esihle            -Bukhona ubufakazi            -Isakhiwo asikathulwa
                                                                                                                       ngefanelo.
                                                                                                                                                        -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
                                                                                                                                                         ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, ukwethulwa                                        nokusekelwa kwemibono       besakhiwo somtlolo.
                             nesiphetho ezisezingeni
komqondo.                    elihle khulu.
                                                            okulandelekako.
                                                                                                                      -Ukungakahlelwa kuhle ngikho      -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
Ilimi, iphimbo nesitayela                                                               -Umtlolo awunakho
                                                                                                                       okwenza ukulandelana              nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
                                                            -lsingeniso,iingaba          Ukunamathelana
okusetjenziswe endabeni.    -Kunokuthuthuka
                                                             nesiphetho kuhleleke        kwamaphuzu begodu
                                                                                                                       kwamaphuzu kungezwakali.
                             kwamaphuzu begodu                                                                                                          -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
                                                             kuhle.                      awulandeleki.
                             azwakala kuhle.                                                                          -Kuneemphoso ezinengi zelimi       begodu alizwakali.
10 IMITLOMELO                                                                                                          begodu nokusetjenziswa
                                                            -lmibono ivezwe             -Kuneemphoso ezenziwe
                            -Ilimi, ukuzwakala                                                                         kwelimi okunganembiko
                                                             beyasekelwa yezwakala.      elimini, ekuzwakaleni
                             nokwethulwa kwamaphuzu                                                                    kwenza umtlolo lo ungezwakali.
                                                                                         kwendaba kanye
                             kuhle bekutjengisa ukutjhuja
                                                            -Ilimi, ukuzwakala           nekuhlelweni.
                             kwengqondo.
                                                             Nokwethulwa
                                                             kwamaphuzu kuhle.          -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO                               20–25                         15–19                        10–14                             5–9                                          0–4
LEMITLOMELO
YELELA:       Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje
              engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
              Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo)    Isak- nelim (Tlola umtlomelo)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                     Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2                  13                          DBE/2017
                                           SCE–Imemorandamu

ISIGABA B: INOVELA

UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 8

‘UKHOLIWE’ – N. Skosana

Isimilo yindlela umlingisi asuke athulwe ngayo nofana athatha ngayo izinto ebujameni
obuthileko. Umlayezo ngilokho umtloli asuke ahlose bona sikwazi nofana sikuyelele
ngokuqala indlela umlingisi aziphatha nofana enza ngayo izinto. Ngamanye amagama
isimilo somlingisi sivezwa yindlela athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.
Ngalokho singatjho bona umlayezo osuke unqotjhwe mtloli ngomlingisi othileko
uvezwa yindlela enza nofana athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.

Umtloli wenovela le usethulele isimilo sakaZondani amlingisi okholelwa kuZimu,
okhutheleko, nonethando kodwana ongakghoni ukubekezela lokha izinto
nazingakhambi ngendlela yena afuna ngayo. UZondani bekumumuntu osondako
begodu othembekileko esondweni. Sitjelwa bona wathi nakafuna ukubikela uKholiwe
indlela azizwa ngayo ngaye wamumemela esondweni. Ngemva kobana uKholiwe
angakavumelani nesibawo sakhe sokobana bathandane wagcina aveze indlela
athanda ngayo uKholiwe phambi kwekomidi yesondo nekukulapho kwathathwa khona
isiqunto sokobana kuthunyelwe abommamfundisi bona bayomkhulumela noKholiwe.
Ukungaphumeleli kwakaKholiwe ukuthandana naye kwenza bonyana uZondani agcine
sele azikhuphe umphefumulo.

Umlayezo umtloli asethulela wona ngesimilo sakaZondani lesi singatjho bona
amakholwa nawo ababantu abanemizwa begodu kuyenzeka bonyana abhalelwe
kujamelana nobujamo abahlangabezana nabo epilweni. Ukuzibulala kwakaZondani
kusitjela bona kuyenzeka bona umuntu nakathanda omunye umuntu kodwana loyo
muntu angamthandi angagcina azikhuphe umphefumulo ngokubona bona angeze
akghona ukuphila ngaphandle kwakhe.

USipho wethulwe amlingisi onesimilo sokuba mngani weqiniso nowamukelako lokha
izinto nazingenzeki ngendlela yena afuna ngayo. Ngokufanako noZondani, uSipho
bekathanda uKholiwe. Wazama ngamandla bona akhulumisane naye bonyana
bathandane kwafumaniseka bona uKholiwe akanathando lokobana bangatjhadana
banoSipho kodwana bangathandana njengabangani. USipho wakwamukela lokho
ngombana nasiragela phambili sifumana bona wazama ukududuza uKholiwe ngemva
kobana ahlutjukwe mphakathi wangekhabo ngebanga lokuzibulala kwakaZondani.
Wakghona ukuyokubalekisa uKholiwe mhlana umalumakhe kaZondani afuna
ukuyombulalela ngeMamelodi. Nguye godu owatlolela uMuzi incwadi eyayimazisa
ngendaba yokuzibulala komkakhe, uKholiwe.

Ngalokho singatjho bona umtloli wenovela le unqophe ukusivezela umlayezo
wokobana ithando phakathi komuntu wembaji nowengubo akusilo lesingani kwaphela
kodwana kungaba lithando lokuzwana nje kwaphela. Ngesimilo sakaSipho umtloli
usethulela umlayezo wokobana umuntu wembaji ufanele amukele lokha nakathanda
umuntu wengubo kodwana yena angamthandi. Ukuzwana nobungani babantu bobulili
obuhlukeneko akusibo bokutjhadana kwaphela.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2                         14                          DBE/2017
                                                  SCE–Imemorandamu

Umtloli usethulele isimilo sakaKholiwe amlingisi ozithandela ifundo, ozinikele kuZimu,
ongathatheki lula begodu othatha iinqunto ezidzimeleleko. Esikhathini esinengi
uKholiwe simthola azibandakanya eendaweni zokuthandaza uZimu kusukela asahlala
endaweni yekhabo nalokha nasele athuthele ngeMamelodi neDaveyton.

Sethulelwa yena amntwana othanda ifundo ngombana wathi ngemva kobana
aphumelele ebangeni le-10 wayokufunda ezikweni lezeFundo ePhakemeko, iVista.

Kwathi nanyana sele aqalene nomraro wokuzibulala kwakaZondani kodwana lokho
azange kumenze bona aphazamiseke eemfundweni zakhe bekwafika lapha aqeda
khona ukufundela ibizelo lokuba ngutitjhere. Zinengi iinqunto esifumana uKholiwe
adzimelele kizo ezifaka hlangana ukungavumi ukuthandana noZondani nanyana sele
khuthunyelwe abommamfundisi bona bazomkhulumela. UKholiwe wagcina athethe
isiqunto sokuzithatha umphefumulo ngombana adzimelele ekutheni angeze amtjela
uMuzi ngendaba kaZondani ngombana abhalelwa kumtjela yona kusese nesikhathi.

Ngesimilwesi singatjho bona umtloli usethulela umlayezo wokobana abanye abantu
abavumeli ukuphetjhulwa mumoya kodwana bathatha iinqunto ezidzimeleleko. Abanye
abantu nabanganathando lomunye umuntu abazenzisi nanyana bangazithola
basebujameni obuqokeme kangangani. Okhunye okuvelako ngesimilo sakaKholiwe
kukobana ifihlo kesinye isikhathi yenza umuntu agcine athethe isiqunto sokuzibulala
ngokungakalindeleki. Isimilo sakaKholiwe sisethulele umlayezo wokobana amakholwa
nawo anemizwa njengabanye abantu abangakholwako, njeke ezinye zeenqunto
azithathako kungaba ngilezo eziphambene nentando kaZimu.

Ngehlathululo engehla le singatjho bona umtloli usethulele abalingisi baneemilo
ezihlukahlukeneko nesithi nasizitjhejisisako sifumane bona zisethulela imilayezo
ehlukeneko.
(Otshwayako angatshwaya ngokuqala iimilo ezinemilayezo ezivezwe ngehla nezinye                  [25]
ezingavezwa bafundi).

                                                Inani lamagama elisetjenzisiweko = 493

UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana

9.1       9.1.1        NguNancy.                                                                (1)
          9.1.2        NguZwelibanzi.                                                           (1)

9.2       UKholiwe wathatha isiqunto sokobana angeze athandana nomuntu iqiniso
          ngokuhlongakala kwakaZondani lingakaphandluseli.                                      (2)

9.3       Unobangela waba kukobana wabesele aneenhloni ngombana wabe alazi
          iqiniso lokobana uSipho akathandani noKholiwe, njeke umulwisele into
          engekho.                                                                              (2)

9.4       Isizathu kubona           umkakhe   atshwenyekile   kodwana   angamtjeli   bona
          utshwenywa yini.                                                                      (2)

9.5       Ikulumo kamalume kaKholiwe yayisithi uMuzi atlhogomele                uKholiwe
          angatlhagi nanyana asele akwakhe.
          (Umfundi angayirhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako).                                 (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2                   15                          DBE/2017
                                            SCE–Imemorandamu

9.6       Isenzo sakaNgendu lesi asamukeleki ngombana umThetho wezeFundo uthi
          utitjhere umbelethi womfundi, njeke uNgendu kufuze akwazi bekakuhloniphe
          lokho.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                (2)

9.7       - Liqiniso ngombana nangathana bekamthanda bekazokuya ekhabo
            kaKholiwe ayokubuza ngendaba eyakhulunywa ngumalumakhe
            kaKholiwe leya mhlana alobolako/Bekazakwenza ilandelela yekulumo
            kamalumakhe kaKholiwe leya.
          - Akusiliqiniso ngombana ukungayi kwakhe ekhabo kaKholiwe ayokubuza
            bekangafuni ukuzwa ngabanye abantu, bekazitjela bona uKholiwe
            uzazitjelela yena ngokwakhe.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                (2)

9.8       Isenzo sakaKholiwe sokuzibulala sisitjela bona amakholwa nawo ababantu
          njengawo woke umuntu ophilako, nakazizwa angaphasi kwegandelelo
          elithileko angagcina sele enze isenzo esingafunwa nguZimu njengoKholiwe
          ogcine sele azibulele.                                                           (2)

9.9       Ngicabanga bona umphakathi uzozisola bewube nehliziyo ebuhlungu
          ngombana uzokulemuka bona uKholiwe umzondele into engekho.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                (2)

9.10      C/ewolweni yomphakathi yeMamelodi nabegade baye kusifundo-bandulo.               (2)

9.11      - Ngiyavumelana nesitatimendesi, uSipho bekamkhathalela uKholiwe
            ngombana wambalekisa lokha umalumakhe kaZondani, uPetha athi
            uyombulala ngeMamelodi/Ngiyavumelana nesitatimendesi uSipho
            bekamkhathalela uKholiwe ngombana kwathi ngelanga alotjolwa ngalo
            weza ekhabo amlethele ikarada ebelitlolwe iimfisela buhle ngokulotjolwa
            kwakhe/Ngiyavumelana nesitatimendesi uSipho bekamkhathalela uKholiwe
            ngombana wavuma lokha uKholiwe nakambawa bonyana ahlathululele
            uMuzi ngendaba kaZondani nanyana incwadi ayitlolako yafika sele
            azibulele.

          - Ngiyaphikisana nesitatimendesi, isenzo sakaSipho lesi sokwenza ngasuthi
            ukhathalela uKholiwe bekahlose ukuthumba ihliziyo kaKholiwe ukwenzela
            bona agcine sele amthanda.                                                     (2)

9.12      Sisenzo esimbi ukobana ahlubuke umntwanakhe akhethe ukukholwa indaba
          ayizwa ngabanye abantu angabuzi ubuqiniso bendaba emntwanenakhe.                 (1)

9.13      Isiphetho     senovela      le       besingakalindeleki/isiphetho-phekghu,
          bekungakalindeleki bona uKholiwe angaphetha ngokuzibulala ngombana
          amumuntu olikholwa nonelwazi bona kusisono phambi kwakaZimu
          ukuzikhupha umphefumulo.
          (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako).                                (2)
                                                                                           [25]
                                                        IMITLOMELO YESIGABA B:             25

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiNdebele HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2017-memo/67b430b9-4b77-4c27-a874-9df861b0406d) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2017-memo/d099ef4d-a5d4-4197-b3ed-b9a5ff402f92) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2017-memo/4a4cbc22-fc67-40a4-ab70-f6b0fd85d1a7) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023-mg/9507e1b4-42ec-497c-a823-0e9be86e9615) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2018-memo/f02c64bd-b266-456e-819d-d06919b18d5b) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2016-memo/8a48e3e4-88c9-4b8f-96d0-e22042ef2c18) — isiNdebele HL · Memo · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
